II GSK 308/13

Naczelny Sąd Administracyjny2014-04-29
NSArolnictwoŚredniansa
płatności bezpośrednierolnictwoARiMRśrodki unijnebłąd we wnioskusankcjepowierzchnia gruntówwspólna polityka rolna

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną rolnika, który zadeklarował większą powierzchnię gruntów rolnych do płatności niż faktycznie posiadał, uznając, że nie można było zastosować przepisów o korekcie wniosku i uniknięciu sankcji.

Rolnik B. M. złożył wniosek o płatności bezpośrednie do gruntów rolnych, deklarując 169,82 ha, podczas gdy faktycznie posiadał 107,5 ha. Różnica wynikała m.in. z omyłkowego nie wykreślenia działki przekazanej innej osobie. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę na decyzję odmawiającą płatności i nakładającą sankcje. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając, że błąd w deklarowanej powierzchni nie był oczywistą omyłką, a korekta wniosku po stwierdzeniu nieprawidłowości przez organ nie była dopuszczalna bez konsekwencji, zwłaszcza że rolnik ponosi odpowiedzialność za treść podpisanego wniosku.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej B. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który oddalił jego skargę na decyzję Dyrektora POR ARiMR odmawiającą przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2006 r. i nakładającą sankcje. Rolnik zadeklarował we wniosku 169,82 ha użytków rolnych, podczas gdy faktycznie prowadził działalność na 107,5 ha. Różnica wynikała m.in. z omyłkowego nie wykreślenia działki przekazanej E. M. oraz korekty powierzchni innej działki. Po kolejnych postępowaniach administracyjnych, organ odmówił przyznania płatności i nałożył sankcje, wskazując na przedeklarowanie powierzchni o 57,96%. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że spór dotyczy tego, czy błąd w deklarowanej powierzchni nosił znamiona oczywistej omyłki w rozumieniu art. 19 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 oraz czy można było odstąpić od sankcji na podstawie art. 68 tego rozporządzenia. Sąd I instancji uznał, że organ prawidłowo odmówił zastosowania tych przepisów, ponieważ korekta wniosku była możliwa tylko do momentu powiadomienia rolnika o nieprawidłowościach lub zamiarze kontroli. Podkreślono również odpowiedzialność rolnika za treść podpisanego wniosku, nawet jeśli był on wypełniany przez profesjonalistę. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd stwierdził, że błąd w deklarowanej powierzchni nie był oczywistą omyłką, która mogłaby być poprawiona w każdym czasie. Zadeklarowana powierzchnia jest kluczowym elementem wniosku, a jej błędne podanie, wymagające kontroli, nie może być traktowane jako drobny błąd. Sąd potwierdził, że korekta wniosku bez konsekwencji jest możliwa tylko do momentu powiadomienia o nieprawidłowościach lub zamiarze kontroli, zgodnie z art. 22 i art. 68 rozporządzenia. Rolnik ponosi odpowiedzialność za treść podpisanego wniosku, a zasłanianie się pomocą profesjonalisty nie zwalnia go z tej odpowiedzialności. Sąd uznał, że nie było podstaw do przeprowadzenia dodatkowych dowodów, gdyż ustalenia faktyczne nie były sporne, a problem dotyczył wykładni prawa materialnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, błąd w deklarowanej powierzchni gruntów rolnych, którego wykrycie wymaga działań kontrolnych, nie jest oczywistą omyłką. Oczywista omyłka to błąd małej wagi, widoczny na pierwszy rzut oka.

Uzasadnienie

Zadeklarowana powierzchnia jest kluczowym elementem wniosku o płatności, a jej błędne podanie, wymagające kontroli, nie może być traktowane jako oczywista omyłka. Rolnik ponosi odpowiedzialność za prawidłowość tych danych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (19)

Główne

Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 art. 19

Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r.

Dotyczy możliwości korekty wniosku pomocowego w przypadku oczywistych błędów wykrytych przez właściwe władze. Błąd oczywisty to błąd małej wagi, widoczny na pierwszy rzut oka.

Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 art. 68 § ust. 1 i 2

Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r.

Określa warunki, na jakich obniżki i wyłączenia nie mają zastosowania, gdy rolnik sam poinformuje o nieprawidłowościach we wniosku, pod warunkiem, że nie został powiadomiony o zamiarze kontroli ani o stwierdzonych nieprawidłowościach.

Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1973/2004 art. 138 § ust. 1

Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1973/2004 z dnia 29 października 2004 r.

Podstawa prawna dla odmowy przyznania płatności JPO (Jednolita Płatność Obszarowa).

Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 art. 51 § ust. 2

Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r.

Podstawa prawna dla odmowy przyznania płatności UPO (Uzupełniająca Płatność Obszarowa).

Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności cukrowej

Ustawa obowiązująca w dacie złożenia wniosku.

Pomocnicze

Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 art. 22

Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r.

Reguluje możliwość wycofania wniosku o pomoc w całości lub w części po pisemnym zawiadomieniu, z zastrzeżeniem sytuacji, gdy rolnik został poinformowany o nieprawidłowościach lub zamiarze kontroli.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zakres kontroli kasacyjnej sprawowanej przez NSA, który jest związany granicami skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna orzekania przez NSA.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku w przypadku naruszenia prawa materialnego.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Nakłada na sąd obowiązek rozważenia materiału dowodowego.

u.p.s.b. art. 53

Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego

Przepis przejściowy dotyczący stosowania przepisów o płatnościach bezpośrednich.

k.p.a. art. 6

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada praworządności.

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej.

k.p.a. art. 8

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada przekonywania.

k.p.a. art. 9

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada pisemności.

k.p.a. art. 11

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada dwuinstancyjności.

k.p.a. art. 78 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada swobodnej oceny dowodów.

k.p.a. art. 107 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi formalne decyzji administracyjnej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Błąd w deklarowanej powierzchni nie był oczywistą omyłką. Korekta wniosku po powiadomieniu o nieprawidłowościach lub zamiarze kontroli nie jest dopuszczalna bez konsekwencji. Rolnik ponosi odpowiedzialność za treść podpisanego wniosku, nawet jeśli był wypełniany przez profesjonalistę.

Odrzucone argumenty

Błąd w deklarowanej powierzchni był oczywistą omyłką. Rolnik nie ponosi winy za błąd, ponieważ wniosek wypełniał profesjonalista. Należało przeprowadzić dodatkowe postępowanie dowodowe (przesłuchanie świadków).

Godne uwagi sformułowania

błąd nosi znamiona oczywistego nie można uznać, że tak istotny element stanu faktycznego jak wielkość gruntów zgłoszonych do pomocy może podlegać w dowolnym czasie korektom przez składającego wniosek rolnika, jak to dzieje się w przypadku błędu oczywistego każda osoba podpisująca jakikolwiek dokument powinna we własnym interesie zapoznać się z jego treścią brak należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw

Skład orzekający

Joanna Kabat-Rembelska

przewodniczący

Maria Jagielska

sprawozdawca

Zbigniew Czarnik

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących korekty wniosków o płatności bezpośrednie, odpowiedzialności rolnika za treść wniosku oraz definicji oczywistej omyłki w kontekście dopłat unijnych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych przepisów UE i krajowych obowiązujących w 2006 roku, ale zasady odpowiedzialności za treść oświadczeń i definicja oczywistej omyłki mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest dokładne wypełnianie wniosków o dopłaty unijne i jakie mogą być konsekwencje błędów, nawet jeśli wynikają z niedbalstwa lub zaufania do profesjonalistów. Jest to istotne dla rolników i doradców.

Błąd we wniosku o unijne dopłaty? Rolnik stracił pieniądze przez niedbalstwo.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 308/13 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2014-04-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2013-02-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Kabat-Rembelska /przewodniczący/
Maria Jagielska /sprawozdawca/
Zbigniew Czarnik
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I SA/Gd 615/12 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2012-09-19
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 19, art. 22, art. 68 ust. 1 i 2
Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
Dz.U. 2012 poz 270
art. 174 pkt 1 i 2, art. 183 § 1, art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Maria Jagielska (spr.) Sędzia del. WSA Zbigniew Czarnik Protokolant Tomasz Haintze po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 19 września 2012 r. sygn. akt I SA/Gd 615/12 w sprawie ze skargi B. M. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. wyrokiem z dnia 19 września 2012 r., sygn. akt I SA/Gd 615/12 oddalił skargę B. M. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. (dalej: Dyrektor POR ARiMR) z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] odmawiającą przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych i nakładającą sankcje.
Referując sprawę, Sąd I instancji stwierdził, że wnioskiem z dnia [...] maja 2006 r. B. M. wystąpił do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o przyznanie płatności bezpośrednich na 2006 r., deklarując łącznie 169,82 ha użytków rolnych. Jak oświadczył w toku postępowania, w 2006 r. prowadził działalność rolniczą na powierzchni 107,5 ha. Odpowiadając na wezwanie organu z dnia [...] sierpnia 2006 r. stawił się w Biurze Powiatowym ARiMR dnia [...] września 2006 r. i wyjaśnił, że suma powierzchni działek rolnych zgłoszonych do płatności ONW jest mniejsza od powierzchni, za którą otrzymywał płatność z tytułu wsparcia działalności rolniczej na obszarach o niekorzystanych warunkach gospodarowania oraz że przekazanej E. M. działki ewidencyjnej nr [...] (część działki rolnej oznaczonej lit. I) omyłkowo nie wykreślił z deklaracji wniosku. Następnie wnioskodawca dokonał także korekty powierzchni działki rolnej oznaczonej lit. I z 67,55 ha na 5,24 ha.
Wyrokiem z dnia 2 października 2007 r., sygn. akt I SA/Gd 525/07 WSA w G. stwierdził nieważność decyzji organów obu instancji odmawiających B. M. przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, bo były one adresowane do osoby niebędącej stroną w sprawie – pełnomocnika strony.
Kolejnymi decyzjami Dyrektor POR ARiMR uchylał rozstrzygnięcia Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. odmawiające wnioskodawcy przyznania płatności i przekazywał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia z uwagi na istotne uchybienia w postępowaniu wyjaśniającym.
W wyniku kolejnego ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia [...] marca 2012 r. Dyrektor POR ARiMR utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] odmawiającą B. M. przyznania płatności bezpośrednich (JPO i UPO) na 2006 r. i nakładającą 3-letnie sankcje. Z uzasadnienia decyzji Dyrektora POR ARiMR wynika, że różnica pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną we wniosku a stwierdzoną przez organ wyniosła 57,96 %. Zatem skoro rolnik przedeklarował powierzchnię działek rolnych uprawnionych do płatności bezpośrednich i skorygował ją w wykonaniu wezwania organu, to ponosi winę za powstałe nieprawidłowości, co w konsekwencji spowodowało odmowę przyznania płatności i nałożenie sankcji.
Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. wskazał, że spór w sprawie sprowadza się do tego, czy w świetle treści art. 19 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. U. UE z dnia 30 kwietnia 2004 r. L 141, s. 18 ze zm.; Polskie wydanie specjalne z 2004 r. rozdz. 03, t. 44, s. 243), dalej: rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 można uznać, że zawarty we wniosku skarżącego błąd nosi znamiona oczywistego i czy na podstawie art. 68 rozporządzenia można odstąpić od zastosowania obniżek i sankcji. Zgodnie z treścią art. 19 rozporządzenia wniosek pomocowy może być skorygowany w każdym momencie po jego złożeniu, w przypadku gdy właściwe władze wykryją oczywiste błędy. Strona może modyfikować wniosek, zmieniać żądanie oraz wycofać je całkowicie tylko z zachowaniem warunków określonych przepisami prawa. Stosownie do treści art. 22 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, każdy wniosek o przyznanie pomocy może być w każdej chwili wycofany w całości lub w części po pisemnym zawiadomieniu. Jednakże jeśli właściwe władze poinformowały rolnika o nieprawidłowościach we wniosku pomocowym lub jeśli powiadomiły go o zamiarze przeprowadzenia kontroli na miejscu i jeśli ta kontrola ujawni nieprawidłowości, wycofanie nie będzie zatwierdzone w odniesieniu do części wniosku, w której wykryto nieprawidłowości.
Wobec tego Sąd I instancji uznał za trafne stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, że organ nie mógł skorzystać z wyjątku przewidzianego w art. 68 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, zgodnie z którym obniżki i wyłączenia (...) nie mają zastosowania w odniesieniu do tych części wniosku pomocowego, odnośnie do których rolnik informował właściwy organ na piśmie, że wniosek pomocowy jest nieprawidłowy lub zdezaktualizował się od czasu złożenia, pod warunkiem, że rolnik nie został powiadomiony o zamiarze właściwego organu co do przeprowadzenia kontroli na miejscu, oraz że ten organ nie poinformował rolnika o jakichkolwiek nieprawidłowościach we wniosku. Oznacza to, że rolnik, którego wniosek zawierał nieprawidłowości, może go zaktualizować tylko do momentu powiadomienia o stwierdzeniu przez organ nieprawidłowości lub powiadomieniu o zamiarze przeprowadzenia kontroli na miejscu. Późniejsze zaktualizowanie wniosku w tej części, która zawierała nieprawidłowości nie jest już możliwe, a przez to nie ma też możliwości uniknięcia konsekwencji prawnych, przewidzianych dla takich sytuacji przez przepisy unijne.
Niezależnie od tego Sąd I instancji stwierdził, że każda osoba podpisująca jakikolwiek dokument powinna we własnym interesie zapoznać się z jego treścią. W szczególności, gdy składa oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej, gdyż w wyniku fałszywych oświadczeń mogłaby uzyskać nienależną korzyść finansową. Braku winy w zaistnieniu błędu przedeklarowania powierzchni uprawnionej do dopłat nie może dowodzić okoliczność, że to nie skarżący wypełniał wniosek (zlecając to profesjonaliście), a jedynie ten wniosek podpisał. W ocenie Sądu takie tłumaczenie wskazuje, co najmniej, na niedochowanie należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw. Pomoc specjalisty w wypełnianiu stosownego formularza może być dużym ułatwieniem, ale w żadnym razie nie zwalnia osoby ubiegającej się o dopłaty od odpowiedzialności za zgodność treści wniosku ze stanem rzeczywistym. Sąd podkreślił, że skarżący, składając wniosek, podpisał oświadczenie, że znane mu są skutki wynikające z Kodeksu karnego za składanie fałszywych oświadczeń i zasady przyznawania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych.
Z wymienionych powodów WSA w G. przyjął, że w tej sprawie nie miał zastosowania art. 68 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Ponadto Sąd stanął na stanowisku, że dla rozstrzygnięcia sprawy nie miały znaczenia dowody na okoliczność braku winy skarżącego w nieprawidłowościach zaistniałych we wniosku, których organ zasadnie nie dopuścił w poczet materiału dowodowego sprawy, gdyż postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone prawidłowo bez nich.
Skargą kasacyjną B. M. domagał się uchylenia wyroku w całości, rozpoznania skargi i uchylenia decyzji organu odwoławczego lub uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego:
- art. 68 i art. 19 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 w zw. z art. 136 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1973/2004 z dnia 29 października 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 w odniesieniu do systemów wsparcia przewidzianych w tytułach IV i IVa tego rozporządzenia oraz wykorzystania odłogowanych gruntów do produkcji surowców (Dz. U. UE z dnia 20 listopada 2004 r. L 345, s. 1 ze zm.), dalej: rozporządzenie Komisji (WE) nr 1973/2004 w zw. z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), dalej: p.u.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. poprzez zaaprobowanie błędnego poglądu organu administracji o niewystąpieniu w stanie faktycznym sprawy przesłanek z art. 19 i art. 68 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, a tym samym również poglądu o istnieniu podstawy do obciążenia skarżącego sankcjami w związku z błędami wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich;
- art. 22 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 w zw. z art. 1 § 2 p.u.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że w sytuacji, gdy nieprawidłowości we wniosku zostają stwierdzone na etapie kontroli tych nieprawidłowości przez organ administracji, wówczas dla wnioskodawcy zamyka się definitywnie droga do dokonania korekty wniosku, niezależnie od okoliczności powstania tych nieprawidłowości oraz
przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 1164 ze zm.) w zw. z art. art. 6, 7, 8, 9, 11, 78 § 1, 80 i 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267) w zw. z art. 1 § 2 p.u.s.a i art. 134 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez zaniechanie wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego sprawy, naruszenie zasady praworządności, jak również nierozstrzygnięcie istoty sprawy i:
1. zaaprobowanie błędnego poglądu organu i doprowadzenie do sytuacji, w której organ ten nie jest zmuszony do wyjaśnienia okoliczności dotyczących charakteru błędu popełnionego przez skarżącego we wniosku o przyznanie płatności obszarowych, w szczególności czy błąd ten nie ma charakteru oczywistej omyłki oraz czy skarżący nie ponosi winy za wystąpienie błędu, mimo wskazywania takich okoliczności w toku postępowania przez skarżącego producenta;
2. wywodzenie z materiału dowodowego sprawy wniosku o istnieniu winy producenta w popełnionym błędzie przy jednoczesnym uzasadnieniu tego wniosku wyłącznie poprzez wskazanie, że już z samego faktu podpisania dokumentów, w których znajduje się pouczenie o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, wynika wina skarżącego przejawiająca się co najmniej w nienależytej staranności przy jednoczesnym zaaprobowaniu postępowania organu w przedmiocie niedopuszczenia wnioskowanych przez skarżącego wniosków dowodowych ze wskazaniem, że nie dotyczyły okoliczności, które mogły mieć wpływ na rozstrzygnięcie.
Uzasadniając zarzuty wnoszący skargę kasacyjną stwierdził, że Sąd w istocie nie dokonał kontroli legalności działania organu i rażąco błędnie zaakceptował jako zgodne z prawem działanie organu polegające na odmowie przeprowadzenia w tej sprawie istotnych dowodów (zeznania pracowników Agencji przyjmujących wniosek o płatności i oświadczenie przejmującej działki rolne E. M., w tym działkę ewidencyjną nr [...]). Dokonanie oceny co do istnienia lub braku winy wnioskodawcy w popełnieniu błędu, który znalazł się we wniosku, możliwe było dopiero po przeprowadzeniu wnioskowanych dowodów. Podkreślono, że podana we wniosku powierzchnia gruntów rolnych odpowiadała stanowi wiedzy wnioskodawcy na dzień złożenia dokumentów do organu.
Dyrektor POR ARiMR nie skorzystał z prawa do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie podkreślić wypada, że stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. kontrola kasacyjna przebiegać może wyłącznie w obszarze zakreślonym przez składającego skargę kasacyjną. Oznacza to m.in., że Naczelny Sąd Administracyjny nie może uchylić zaskarżonego wyroku z przyczyn niepodniesionych w skardze kasacyjnej, choćby dopatrzył się błędów, które uzasadniałyby zastosowanie art. 185 § 1 p.p.s.a. Związanie granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy nieważności postępowania, którą sąd kasacyjny obowiązany jest brać pod uwagę z urzędu, a która w niniejszej sprawie nie występuje.
Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach wskazanych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., a sformułowane w ich ramach zarzuty zmierzają do podważenia poglądu Sądu, że organ zasadnie odmówił skarżącemu przyznania płatności do gruntów rolnych na 2006 r. z tytułu JPO i UPO, bowiem skarżący zgłosił do płatności większą niż stwierdzona powierzchnię (różnica wynosiła 57,96%), a brak było podstaw aby zastosować wobec skarżącego art. 19 i 68 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Zdaniem skarżącego kasacyjnie wadliwe było zaaprobowanie przez Sąd postępowania, w którym odmówiono skarżącemu wykazania istnienia przesłanek na okoliczność uzasadniającą zastosowanie wskazanych wyżej przepisów.
Przede wszystkim stwierdzić należy, że Sąd I instancji prawidłowo określił stan prawny jaki obowiązywał w rozpatrywanej przezeń sprawie. Na gruncie prawa krajowego w sprawie znajdowały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności cukrowej z mocy art. 53 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Z kolei gdy idzie o prawo wspólnotowe zastosowanie miały przepisy rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004.
W stwierdzonym stanie faktycznym podstawę prawną dla odmowy przyznania JPO stanowił art. 138 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1973/2004, zaś dla UPO art. 51 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004.
Co należy podkreślić, a co przyznaje skarżący kasacyjnie, w sprawie nie jest sporne, że do złożonego wniosku o płatności skarżący zadeklarował powierzchnię 169,82 ha zamiast stwierdzonej w trakcie kontroli powierzchni 107,96 ha, która to różnica wiązała się z przekazaniem innemu producentowi – E. M. – działki nr [...] o powierzchni 62,31 ha. Powstała różnica uzasadniała, stosownie do wskazanych i omówionych przez Sąd I instancji przepisów, odmowę płatności i nałożenie sankcji. Jak stwierdził WSA spór zawiera się w odpowiedzi na pytanie, czy popełniony przez skarżącego we wniosku błąd "nosi znamiona błędu oczywistego", o którym mowa w art. 19 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 oraz czy na podstawie art. 68 tego aktu wspólnotowego dopuszczalne było odstąpienie od zastosowania obniżek i sankcji.
Wypada zauważyć, że Sąd I instancji, mimo, iż prawidłowo zidentyfikował występujący w sprawie problem prawny, przywołał jedynie treść art. 19 rozporządzenia wspólnotowego, nie udzielając wyraźnej odpowiedzi na postawione przez siebie pytanie co do błędu oczywistego. Niedopuszczalność zastosowania art. 19 wobec skarżącego Sąd powiązał z brakiem możliwości zastosowania obniżek i wyłączeń, o których mowa w art. 68 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Powyższy niedostatek uzasadnienia zaskarżonego wyroku i nie do końca jasne rozumowanie Sądu, z racji braku zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., nie może podlegać ocenie sądu kasacyjnego.
Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego przez niezastosowanie art. 19 i 68 oraz wadliwą wykładnię art. 22 cyt. rozporządzenia przyjąć trzeba, że zarzuty te nie są usprawiedliwione. Sąd uznał zasadność stanowiska organu, który w stanie faktycznym sprawy odrzucił możliwość odstąpienia od zastosowania obniżek i sankcji ze względu na art. 19 i art. 68 cyt. rozporządzenia Komisji. W swoich rozważaniach Sąd oparł się łącznie na wskazanych przepisach oraz na art. 22 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 i z ich treści wyprowadził wniosek, że w przypadku, gdy wniosek o przyznanie płatności zawiera nieprawidłowości, wnioskodawca może dokonać korekty, jednak wyłącznie do czasu powiadomienia go przez organ o tych nieprawidłowościach lub o zamiarze przeprowadzenia kontroli na miejscu.
Mimo, że z powyższym poglądem wypada się zgodzić, to błędem jest odniesienie go do możliwości skorygowania oczywistych omyłek, o których stanowi art. 19 rozporządzenia. Sąd, podobnie zresztą jak skarżący kasacyjnie, zdaje się nie dostrzegać różnicy pomiędzy błędami oczywistymi, a innymi nieprawidłowościami wniosków pomocowych. Tymczasem te pierwsze poprawiane mogą być w każdym czasie po złożeniu wniosku, gdy właściwe władze wykryją oczywiste błędy (art. 19), a co do innych nieprawidłowości, to mogą one zostać skorygowane przez wnioskodawcę bez konsekwencji w postaci obniżek lub wyłączeń tylko do czasu poinformowania przez organ o tych nieprawidłowościach lub o zamiarze przeprowadzenia kontroli (art. 68 ust. 1 i 2). Z treści art. 19 cyt. aktu prawnego należy wyprowadzić wniosek, że błąd wniosku pomocowego – nawet w razie wykrycia go przez organ – gdy jest oczywisty podlega korekcie bez żadnych dla wnioskodawcy konsekwencji, a rozważanie dopuszczalności odstąpienia od obniżek i wyłączeń w razie stwierdzenia oczywistej omyłki wskutek interwencji organu, mija się z celem.
Co do popełnionego przez skarżącego błędu we wniosku pomocowym polegającego na zadeklarowaniu większej powierzchni niż rzeczywista, to bez żadnych wątpliwości nie mógł on zostać uznany za oczywistą omyłkę, ponieważ oczywista omyłka to błąd małej wagi, który można dostrzec "na pierwszy rzut oka" lub inaczej – błąd niebudzący wątpliwości. Tymczasem błąd w zakresie wielkości zgłoszonego do płatności areału, którego wykrycie wymaga przeprowadzenia określonych działań kontrolnych, nie może być uznany za oczywistą omyłkę. Podkreślić należy, że zgłoszona we wniosku o przyznanie płatności powierzchnia gruntów stanowi podstawową dla wielkości pomocy finansowej i w ogóle dla możliwości udzielenia tej pomocy kwestię. Można powiedzieć, że zadeklarowana powierzchnia gruntów do pomocy finansowej określa ciężar finansowy tej pomocy, więc wnioskujący o pomoc rolnik, wskazując powierzchnię do płatności, musi czynić to w pełni świadomie, bowiem tylko on bierze na siebie odpowiedzialność za zgłoszone dane. Dodatkowo należy pamiętać, że wniosek o przyznanie płatności wiąże organ, który decydując o przyznaniu pomocy, musi odnieść się do danych w nim zawartych, w tym do wielkości zgłoszonego obszaru, i te właśnie dane poddać wstępnej kontroli administracyjnej, bo decydują one o wielkości przyznanej pomocy. Powyższe względy powodują, że w żadnym razie nie można twierdzić, że tak istotny element stanu faktycznego jak wielkość gruntów zgłoszonych do pomocy może podlegać w dowolnym czasie korektom przez składającego wniosek rolnika, jak to dzieje się w przypadku błędu oczywistego (podobnie: wyrok NSA z dnia 25 października 2012 r. sygn. akt II GSK 1483/11, wyrok z dnia 21 kwietnia 2010 r. sygn. akt II GSK 530/09; dostępne w Internecie – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Odnosząc się do zamieszczonego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzutu błędnej wykładni art. 68 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 uznać należy, że zarzut ten jest chybiony. Sąd I instancji, wyjaśniając znaczenie tej normy, prawidłowo odwołał się do art. 22 wskazanego aktu prawnego, który choć dotyczy cofnięcia wniosku pomocowego, tworzy wraz z art. 68 ust. 1 i 2 spójną regulację określającą możliwość kształtowania wniosku pomocowego przez wnioskującego rolnika po złożeniu tego wniosku. W obu przypadkach, działanie – czy to korygujące wniosek, czy cofające wniosek w całości lub części – będzie zaakceptowane i dopuszczalne, jeśli wcześniej organ nie poinformuje rolnika o stwierdzonych nieprawidłowościach wniosku lub nie zapowie kontroli na miejscu.
Jak już zostało wyżej powiedziane, w sprawie nie jest sporne, że wniosek był wadliwy ze względu na zgłoszenie do płatności działki przekazanej E. M., która równolegle ze skarżącym złożyła wniosek o płatność do tejże działki. Niesporne również jest, że skarżący nie skorygował wniosku, zanim organ nie stwierdził nieprawidłowości i nie poinformował o niej skarżącego, co z mocy art. 68 ust. 2 rozporządzenia wykluczało odstąpienie od zastosowania sankcji.
Brak jest także podstaw aby uznać, że skarżący nie był winny stwierdzonych nieprawidłowości i zgodzić się należy z WSA, że przywoływane przez niego w toku postępowania administracyjnego okoliczności nie uzasadniały prowadzenia dalszego postępowania dowodowego i dopuszczenia dowodów z przesłuchania świadków wnioskowanych przez skarżącego. Za trafny należy uznać pogląd Sądu I instancji, że tylko skarżący jako podpisujący wniosek, a także składający oświadczenie o odpowiedzialności karnej za fałszywe oświadczenia, w wyniku których mógłby uzyskać nienależną korzyść finansową, odpowiada za treść złożonego wniosku o przyznanie płatności. Nie ulega wątpliwości, że wniosek został podpisany przez skarżącego. Nie może zatem dziwić i budzić sprzeciwu pogląd Sądu I instancji, co do tego iż skarżący, jak każda osoba składająca na zewnątrz jakiekolwiek oświadczenie, musi być świadomy treści, które podpisuje, bo tylko on bierze za nie odpowiedzialność, a przeciwne działanie świadczy co najmniej o niedochowaniu należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw. Nie zasługuje na uwzględnienie argumentacja, że błąd jest niezawiniony przez skarżącego, bo wniosek wypełniał inny podmiot. Wypełniający faktycznie wniosek działał na zlecenie skarżącego oraz w oparciu o dane przez niego dostarczone i nie przejął odpowiedzialności za treści, które wnioskodawca winien był sprawdzić i ewentualnie skorygować. Dodać wypada, że nikt inny poza skarżącym nie mógł orientować się lepiej co do tego jakie działki rolne posiada, uprawia i zgłasza do płatności. Jak już powiedziano wyżej, kwestia zgłoszonego do płatności areału stanowi podstawowy element wniosku pomocowego i tylko podpisujący wniosek rolnik odpowiadać może za prawidłowość tych danych. Zasłanianie się w tej materii osobami trzecimi nie odniesie zamierzonego skutku tj. uwolnienia się od winy w podaniu nieprawidłowych danych. Stąd też za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 68 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 przez niezastosowanie.
Jako nietrafne trzeba było także potraktować łącznie zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia prawa procesowego, a to ze względu na istotę problemu prawnego, który wystąpił w rozpoznawanej sprawie i nie obejmował błędnych ustaleń faktycznych.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI