II GSK 30/21

II GSK 30/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-03-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dorota Dąbek /przewodniczący/
Gabriela Jyż /sprawozdawca/
Krzysztof Sobieralski
Symbol z opisem
6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Ochrona zdrowia
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 326/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-05-06
Skarżony organ
Minister Zdrowia
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1314
art. 121, art. 122, art. 119 par. 1.
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
Dz.U. 2018 poz 753
art. 17 ust. 11, art. 17 ust. 10 pkt 1 i 2, art. 5 ust. 1 pkt 1b).
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t. j.)
Dz.U. 2017 poz 1318
art. 16.
Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzecznik Praw Pacjenta.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia del. WSA Krzysztof Sobieralski Protokolant Patrycja Kołtan-Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2020 r. sygn. akt VII SA/Wa 326/20 w sprawie ze skargi Z. B. na postanowienie Ministra Zdrowia z dnia 28 listopada 2019 r. nr MDO.051.131.2018(1) w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 6 maja 2020 roku, oddalił skargę Z. B. na postanowienie Ministra Zdrowia z dnia 28 listopada 2019 r., w przedmiocie nałożenie grzywny w celu przymuszenia.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
w związku z niepoddaniem przez skarżącego obowiązkowym szczepieniom małoletniego syna, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Nowym Dworze Gdańskim wszczął postępowanie egzekucyjnego, którego skutkiem był tytuł wykonawczy z dnia 6 marca 2018 r., nr 2/2018.
Niewykonanie przez skarżącego obowiązku nałożonego powołanym tytułem wykonawczym skutkowało postanowieniem Wojewody Pomorskiego z dnia 17 kwietnia 2018 r., którym nałożono na stronę grzywnę w celu przymuszenia w wysokości 1.000 zł z powodu uchylania się od poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Wojewoda wezwał jednocześnie skarżącego do wykonania obowiązku wskazanego w powołanym tytule wykonawczym w terminie 2 miesięcy od daty otrzymania postanowienia.
Minister Zdrowia, po rozpoznaniu wywiedzionego przez skarżącego zażalenia, utrzymał w mocy postanowienie Wojewody Pomorskiego. Organ stwierdził, że w sprawie nie miał zastosowania art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z dnia 2017 r., poz. 1318 i 1524), gdyż obowiązek wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych wynika wprost z ustawy, a brak zgody szczepionego, bądź jego przedstawiciela nie zmienia faktu istnienia tego obowiązku.
Odnosząc się do stanowiska strony o braku uprawnień Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego do podejmowania działań zmierzających do wykonania obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu, w tym wystosowania upomnienia oraz wystawienia tytułu wykonawczego, Minister wskazał, że organ Inspekcji Sanitarnej nie działał jako organ egzekucyjny, tylko jako wierzyciel obowiązku niepieniężnego.
Minister wskazał również, że wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych i grupy osób obowiązanych do poddania się tym szczepieniom zostały określone w art. 17 ust. 1 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2018 r., poz. 151 ze zm., dalej: ustawa o zapobieganiu zakażeń) oraz w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. 2018 r., poz. 753). Wskazał powołując przepisy rozporządzenia, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone z uwzględnieniem Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, corocznie. Terminy realizacji obowiązku wykonania poszczególnych szczepień są uwarunkowane zaleceniami, jakie definiuje Program w zależności od kalendarzowego wieku dziecka. Obowiązek ten staje się egzekwowalny w chwili wejścia osoby objętej obowiązkiem w granice wiekowe zakreślone przez ustawę, w tym bowiem okresie obowiązkowe szczepienia ochronne powinny zostać wykonane.
Sąd I instancji oddalając skargę na to postanowienie stwierdził, że orzekł, że Minister Zdrowia nie naruszył omawianych przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1314, ze zm., dalej: u.p.e.a.) i prawidłowo przyjął, że egzekucja była dopuszczalna.
W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie zawierało wszystkie wymagane elementy, w tym uzasadnienie rozstrzygnięcia, a wysokość orzeczonej przez Wojewodę grzywny, nie przekraczała kwoty określonej w art. 121 § 2 u.p.e.a.. Zdaniem Sądu, wymierzona stronie grzywna została uzasadniona zasadą celowości i skuteczności podjętych działań.
Sąd I instancji wskazał, że profilaktyka przed chorobami epidemicznymi jest konstytucyjnym obowiązkiem władz publicznych i w ramach realizacji tego obowiązku państwo opracowuje Program Szczepień Ochronnych, który rokrocznie jest modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej.
Powyższe oznacza, że obowiązek poddania dziecka strony szczepieniom wymienionym w tytule wykonawczym jest obowiązkiem wynikającym z ustawy i nie zmienia tej oceny fakt, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu Program Szczepień Ochronnych na dany rok. Sąd wskazał w tym zakresie, że pomimo, iż art. 87 Konstytucji RP nie wymienia "komunikatu", jako jednej z postaci źródeł powszechnie obowiązującego prawa, to nie powoduje to braku mocy obowiązującej takiego aktu. Wskazał również, że Program Szczepień Ochronnych na kolejny rok ustalany jest przez centralny organ administracji państwowej na podstawie przepisu ustawy. Program taki zawiera szczegółowe wskazania dotyczące wykonywania szczepień dostatecznie precyzyjnie określone w przepisie upoważniającym.
Z. B., skargą kasacyjną zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji zarzucając mu naruszenie przepisów prawa:
a) art. 87 Konstytucji RP w zw. art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu zakażeń w zw. z pkt I A Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 31 października 2017 r. poprzez jego naruszenie i niewłaściwe zastosowanie i wymaganie przeprowadzenia obowiązku szczepiennego u dziecka zgodnie z komunikatem Głównego Inspektora Sanitarnego, który to akt NIE JEST ŹRÓDŁEM POWSZECHNIE OBOWIĄZUJĄCEGO PRAWA;
b) art. 17 ust. 10 pkt 1 i 2 ustawy zwalczaniu zakażeń w zw. z § 3 pkt 1 do 12 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. 2018 poz. 753) poprzez ich niezastosowanie i uznanie, że obowiązek szczepienny dziecka w zakresie terminu wykonania szczepienia nie wynika z tych aktów, a z komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego,
c) art. 119 § 1 u.p.e.a. w zw. z pkt I A Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 31 października 2017 r. poprzez jego zastosowanie i nałożenie wobec skarżącego grzywny w celu przymuszenia do spełnienia obowiązku określonego w akcie nie stanowiącym źródła prawa powszechnie obowiązującego;
d) art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta w zw. z art. 32 ust.1 - 2 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty ( Dz.U. 1997 Nr 28 poz. 152) poprzez ich niezastosowanie i uznanie, że poddanie dziecka szczepieniom ochronnym nie wymaga zgody rodzica w sytuacji gdy uzyskanie tej zgody jest konieczne, co potwierdza Minister Zdrowia;
e) art. 39 Konstytucji RP w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 b ustawy o zwalczaniu zakażeń poprzez jego niezastosowanie i wymaganie od obywatela poddania się eksperymentowi medycznemu bez jego zgody - wprost z ustawy, w sytuacji gdy jak wynika z informacji z Ministerstwa Zdrowia, wszystkie szczepienia objęte Programem Szczepień Ochronnych znajdują się w IV fazie badań, a co za tym idzie, są eksperymentem medycznym i wymagają zgody pacjenta;
f) art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 b) ustawy o zwalczaniu zakażeń poprzez ich zastosowanie i nakazanie poddania dziecka szczepieniom ochronnym, w sytuacji gdy nakaz ten godzi w istotę wolności;
g) art. 47,48 i 53 Konstytucji RP w zw. z art. 5 ust 1 pkt 1 b) ustawy o zwalczaniu zakażeń poprzez ich niezastosowanie i nakazanie skarżącemu poddanie dziecka szczepieniom ochronnym w sytuacji gdy rodzic ma prawo do wychowywania dziecka zgodnie z własnymi przekonaniami oraz nie uwzględnienie okoliczności, że poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu stanowiącemu zabieg medyczny - godzi w życie osobiste - w myśl art 48 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, a także narusza wolność wyznania skarżącego.
Podnosząc te zarzuty kasator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.
Pismem z dnia 23 lutego 2024 r. skarżący wniósł o:
1. na podstawie art. 187 § 1 p.p.s.a. przedstawienie zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego:
- ustalenie, czy w świetle obowiązujących przepisów wymagana jest zgoda rodzica na poddanie dziecka szczepieniom ochronnym, w sytuacji gdy zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta "Pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, po uzyskaniu informacji w zakresie określonym w art. 9" oraz art. 17 ust. 2 "Przedstawiciel ustawowy pacjenta małoletniego, całkowicie ubezwłasnowolnionego lub niezdolnego do świadomego wyrażenia zgody, ma prawo do wyrażenia zgody, o której mowa w ust. 1. W przypadku braku przedstawiciela ustawowego prawo to, w odniesieniu do badania, może wykonać opiekun faktyczny" oraz w myśl art. 32 ustawy z dnia 6 grudnia 1996 o zawodzie lekarza i dentysty "1. Lekarz może prowadzić badanie lub udzielić innych świadczeń zdrowotnych, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie, po wyrażeniu zgody przez pacjenta. 2 Jeżeli pacjent jest małoletni lub niezdolny do świadomego wyrażenia zgody, wymagana jest zgoda jego przedstawiciela ustawowego, a gdy pacjent nie ma przedstawiciela ustawowego lub porozumienie się z nim jest niemożliwe – zezwolenie sądu opiekuńczego". – w sytuacji gdy ustawa z dnia 6 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nie przewiduje wyłączenia uzyskania zgody na poddanie dziecka szczepieniu, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie zajął stanowiska w tej sprawie w wyroku, natomiast Minister Zdrowia w stanowisku z 5 października 2023 r. wyjaśnia, że "Każdorazowo szczenienie dziecka wykonuje się po uzyskaniu zgody rodzica lub opiekuna" co wynika z § 10 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. 2023. 2077 z dnia 2023.09.29), zgodnie z którym: "Lekarskie badanie kwalifikacyjne oraz obowiązkowe szczepienia ochronne u osoby, która ukończyła 6 rok życia, a nie osiągnęła pełnoletności, można przeprowadzić bez obecności osoby, która sprawuje prawną pieczę nad tą osobą, albo opiekuna faktycznego po uzyskaniu ich pisemnej zgody i informacji na temat uwarunkowań zdrowotnych mogących stanowić przeciwwskazanie do szczepień."
W ocenie skarżącej należałoby kategorycznie wyjaśnić te kwestię, bowiem ma ona kluczowe znaczenie dla kwestii świadomie udzielonej zgody i konsekwencji jej nieudzielenia.
2. przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności:
a) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b w zw. z ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 10 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. 2022. poz. 1657 z dnia 8 sierpnia 2022 r.) w zw. z § 2, 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023, poz. 207 z 2023.09.29) z art. 41 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 72 ust. 1, 2, 3 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. 1997. 78. 483 z 1997.07.16) oraz art. 48 w zw. z art. 53 ust. 1, 2, 3 i 5 w zw. z art. 72 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. w zakresie w jakim ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych oraz rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych regulują powinności obywatela, które naruszają istotę wolności i swobodę wyznania oraz możliwość decydowania o życiu osobistym oraz uniemożliwiają wychowanie dzieci według własnych przekonań rodziców.
b) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. 2022, poz. 1657 z dnia 8 sierpnia 2022r.) z art. 39 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r. w zakresie w jakim przywołana ustawa nakłada obowiązek poddania się eksperymentowi badawczemu.
W uzasadnieniu skarżąca przedstawiła argumentację uzasadniającą wniosek.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.
Skarga kasacyjna dotyczy wyroku WSA w Warszawie, którym Sąd uznał za prawidłowe postanowienie Ministra Zdrowie (i poprzedzające je postanowienie Wojewody Pomorskiego) w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia w wysokości 1000 zł z powodu uchylania się od poddania małoletniego syna – S. B. – obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach podkreślenia na wstępie wymaga, że w niniejszej sprawie przedmiotem rozstrzygnięcia organu, które było poddane kontroli Sądu pierwszej instancji, było wydane na podstawie art. 119 u.p.e.a. w zw. z art. 121 i art. 122 u.p.e.a. postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia do dopełnienia przez skarżącego obowiązku niepieniężnego, tj. poddania małoletniego syna skarżącej obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Przedmiotem rozpoznania organu było zatem zażalenie na środek egzekucyjny w postaci grzywny w celu przymuszenia. Podkreślenia w tym kontekście wymaga również, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji rozróżnia dwa środki zaskarżenia, tj. zarzuty i zażalenie, a niniejsza sprawa toczyła się przed organem na skutek wniesionego przez stronę jednego z tych środków, tj. zażalenia.
Mając powyższe na uwadze należy zatem uznać, że w niniejszym postępowaniu dotyczącym oceny legalności nałożenia grzywny w celu przymuszenia, przedmiotem weryfikacji mogła być jedynie zgodność z prawem zastosowania w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym tego konkretnego środka egzekucyjnego (grzywny), a nie dopuszczalność egzekucji w ogóle ani właściwość organu egzekucyjnego.
Tymczasem w rozpoznawanej skardze kasacyjnej podniesiono wyłącznie zarzuty oparte na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., a więc zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego, których treść i uzasadnienie koncentrują się na kwestii niezgodności z prawem samego obowiązku szczepień, zarzucając w szczególności niezgodność z konstytucyjnym systemem źródeł prawa powszechnie obowiązującego Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego oraz naruszenie konstytucyjnych zasad wolności, w tym wolności osobistej i wyznania.
Należy zatem uznać, że tak sformułowane zarzuty i ich uzasadnienie nie odnoszą się do istoty niniejszej sprawy. W skardze kasacyjnej nie ma żadnej argumentacji nawiązującej bezpośrednio do kwestii weryfikacji tego konkretnego środka egzekucyjnego, jakim jest nałożenie grzywny w celu przymuszenia, które zostało zastosowane w tej sprawie. Argumenty podniesione w skardze kasacyjnej podważają zasadność samego obowiązku, co wykracza poza zakres niniejszej sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone zarówno w judykaturze, jak i w doktrynie, że środki prawne w postępowaniu egzekucyjnym w administracji powinny zostać oparte na zasadzie wyłączności rozumianej w ten sposób, że jednego rodzaju przesłanka powinna umożliwiać określonemu podmiotowi wniesienie jednego rodzaju środka prawnego (por. m.in.: J. Radwanowicz-Wanczewska w: G. Łaszczyca, A. Matan (red.), System Prawa Administracyjnego Procesowego, t. III, cz. 2, Warszawa 2020, s. 317; R. Hauser, W. Piątek w: R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. 9, s. 265; wyroki NSA z: 30 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 3310/19; 28 stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK 715/18; 17 października 2017 r., sygn. akt II OSK 2394/16). W zażaleniu na postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia nie jest zatem dopuszczalne powoływanie okoliczności wskazanych w art. 33 u.p.e.a., dotyczących podstawy do wnoszenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, gdyż zażalenie takie byłoby wówczas w istocie zarzutem, co jest niedopuszczalne.
Mając to na uwadze, za niezasadne w niniejszej sprawie uznać należało zarzuty skargi kasacyjnej, które kwestionują prawidłowość nałożenia obowiązku poddania małoletniego dziecka skarżącej szczepieniu ochronnemu, w tym istnienia podstawy prawnej tego obowiązku, terminu wykonalności tego obowiązku i jego wymagalności oraz zgodności z konstytucyjnymi zasadami wolności osobistej i wolności wyznania. Dla dokonania oceny legalności zaskarżonego postanowienia w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia nie mogą bowiem mieć znaczenia podnoszone przez skarżącą kasacyjnie zarzuty, które ogniskują się na obowiązku szczepienia, jego istnieniu i podstawie prawnej, kwestie te bowiem wykraczają poza zakres niniejszej sprawy.
W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w tej sprawie niezasadne są zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch. i w związku z pkt I A Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 31 października 2017 r., a także art. 17 ust. 10 pkt 1 i 2 u.z.z.z.ch. w zw. z § 3 pkt 1-12 rozporządzenia MZ z 2011 r. oraz w zw. z art 119 § 1 u.p.e.a. poprzez zastosowanie i nałożenie wobec skarżącego grzywny w celu przymuszenia do spełnienia obowiązku określonego w akcie nie stanowiącym źródła prawa powszechnie obowiązującego, a także art. 16 ustawy o prawach pacjenta w zw. z art. 32 ust. 1-2 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty poprzez ich niezastosowanie i uznanie, że poddanie dziecka szczepieniom ochronnym nie wymaga zgody rodzica oraz art. 31 ust. 3, art. 39, art. 47, 48 i 53 Konstytucji RP w zw. z art. 5 ust 1 pkt 1 b u.z.z.z.ch. poprzez niezastosowanie i wymaganie od obywatela poddania się eksperymentowi medycznemu bez jego zgody, co godzi w istotę wolności, a także narusza wolność wyznania skarżącego.
Niezasadności zarzutów kasacyjnych podniesionych w niniejszej sprawie nie zmienia fakt, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 9 maja 2023 r., SK 81/19 (Dz. U. z 2023 r. poz. 909) orzekł, że: "Art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". Trybunał wskazał bowiem wprawdzie, że komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy oraz zaznaczył, że niedopuszczalna jest sytuacja gdy treść obowiązku jest współkształtowana komunikatem GIS, nie będącym aktem prawa powszechnie obowiązującego, jednakże równocześnie nie zakwestionował samego obowiązku szczepień ochronnych wskazując jedynie, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, i z tego względu zasugerował dostosowanie stanu prawnego w pierwszej kolejności poprzez zmianę rozporządzenia (por. m.in. wyroki NSA: z 16 maja 2023 r., sygn. akt II OSK 1604/20; z 2 października 2023 r., sygn. akt II OSK 3246/20).
Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, z tych wszystkich przepisów prawa, które skarżący wskazał w zarzutach kasacyjnych, można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres (por. wyrok NSA z 29 stycznia 2010 r., II FSK 1494/08, LEX nr 595803). Trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji, że obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych, wykonanie zaś tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym (por. m.in. wyrok NSA z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 32/11). Oznacza to, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedopełnienie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu.
Mając powyższe na uwadze NSA stwierdza, że w ramach przedmiotowego postępowania dotyczącego nałożenia grzywny w celu przymuszenia, wymienione w zarzutach kasacyjnych przepisy w żaden sposób nie zostały naruszone. W konsekwencji w niniejszej sprawie nie doszło zatem do naruszenia art. 119 § 1 u.p.e.a. Sąd pierwszej instancji dokonał oceny legalności postanowienia o nałożeniu na skarżącego kasacyjnie grzywny w celu przymuszenia trafnie uznając, że jest ono zgodne z prawem. W ramach zaś kontroli sądowej tego rozstrzygnięcia, nie podlega weryfikacji sama dopuszczalność egzekucji administracyjnej oraz właściwość organu egzekucyjnego. Tego rodzaju kwestie nie mogły zostać podniesione przez zobowiązanego w ramach za zażalenia na zastosowanie konkretnego środka egzekucyjnego, lecz w drodze zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W niniejszej sprawie nie mógł zatem zostać uwzględniony zarzut naruszenia art. 119 § 1 u.p.e.a. zestawiony z pkt 1A Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego z 31 października 2017 r.
Z powyższych powodów NSA oddalił także zawarty w skardze kasacyjnej wniosek o przeprowadzanie uzupełniającego postępowania dowodowego z załączonych do skargi kasacyjnej dokumentów tj. postanowienia Sądu Rejonowego w Warszawie z 27 września 2017 r. sygn. V Nsm 1051/17, odpowiedzi na interpelację nr 21987 z 6 czerwca 2018 r. oraz pisma Ministerstwa Zdrowia z 12 lutego 2020 r., przeprowadzenie dowodów z tych dokumentów w niniejszej sprawie nie jest bowiem niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w rozumieniu art. 106 § 3 p.p.s.a. Prowadzenie postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym jest wyjątkiem od zasady, że sąd takiego postępowania nie prowadzi i jest możliwe jedynie wówczas, gdy bez tych dowodów nie jest możliwe dokonanie przez sąd kontroli legalności zaskarżonego aktu. Taka sytuacja w tej sprawie nie wystąpiła.
Brak było również podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego kasacyjnie o przedstawienie zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów NSA, bowiem przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy nie wyłoniło się zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości w rozumieniu art. 187 § 1 p.p.s.a.
W niniejszej sprawie nie zachodziły także podstawy do skierowania pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego na podstawie art. 193 Konstytucji RP, będąca bowiem przedmiotem tej sprawy kwestia zastosowania środka egzekucyjnego nie wywołała wątpliwości NSA co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą.
Nawiązując do argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu tych wniosków oraz w uzasadnieniu skargi kasacyjnej NSA stwierdza, że do podstawowych wartości zapisanych w Konstytucji RP należy ochrona zdrowia (art. 68 ust. 1 Konstytucji RP), a z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP wynika obowiązek władz publicznych do zwalczania chorób epidemicznych oraz zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska. Konieczność wykonania obowiązku poddania osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z poszanowaniem życia prywatnego i rodzinnego jednostki (por. m.in. wyroki NSA z 10 lutego 2021 r., sygn. akt II OSK 1622/18; z 26 sierpnia 2021 r., sygn. akt II OSK 739/19). W myśl art. 17 ust. 1. u.z.z.z.ch., osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2 są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1. W myśl zaś art. 17 ust. 10 pkt 1 i pkt 2 u.z.z.z.ch., minister właściwy do spraw zdrowia został upoważniony do określenia w drodze rozporządzenia wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych oraz osób lub grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym. Na podstawie tej delegacji, Minister Zdrowia ustalił wykaz (zakres) obowiązkowych szczepień ochronnych, ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym - jeśli chodzi o dzieci - w jakim okresie ich życia. Mając na uwadze tę regulację prawną w orzecznictwie NSA wielokrotnie wskazywano, że obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy, a ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia czy nie istnieją w danym indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Tego rodzaju rozwiązanie nie prowadzi zatem do naruszenia praw i wolności oraz godności człowieka (por. wyrok NSA z 19 grudnia 2018 r., II OSK 2547/18, LEX nr 2611262.). Obowiązek szczepienia stanowi wprawdzie ingerencję w integralność fizyczną osoby i jako przymusowa interwencja medyczna wchodzi w zakres gwarancji prawa do poszanowania życia prywatnego i art. 8 Konwencji Praw Człowieka, jednakże ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób (zob. wyrok Wielkiej Izby ETPCz z 8 kwietnia 2021 r., Vavřička i inni, 47621/13).
Podsumowując NSA stwierdza, że skoro nałożony na skarżącego z mocy prawa obowiązek szczepień miał charakter niepieniężny i organ zastosował grzywnę w celu przymuszenia, a skarżący kasacyjnie nie sformułował żadnych zarzutów kasacyjnych, które dotyczyłyby nieprawidłowości zastosowania tego konkretnego środka egzekucyjnego, to skarga kasacyjna nieodnosząca się do grzywny, lecz kwestionująca istnienie nałożonego obowiązku, nie mogła zostać uwzględniona. Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie podważają skutecznie zgodności z prawem rozstrzygnięcia, które zapadło w tej sprawie, czyli rozstrzygnięcia o zastosowaniu środka egzekucyjnego w postaci grzywny w celu przymuszenia.
Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że rozpoznawana skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach i z tego powodu oddalił skargę kasacyjną, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a.