II GSK 296/21

II GSK 296/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-05-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-02-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Gabriela Jyż /przewodniczący/
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz /sprawozdawca/
Marcin Kamiński
Symbol z opisem
6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne
Uprawnienia do wykonywania zawodu
Aplikacje prawnicze
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 182/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-07-31
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1513
art. 4 ust.1, art. 77a ust. 8, art. 78d ust.1, art. 78d ust. 6, art. 78d ust. 10 pkt 1, art. 78e ust. 2-6, art. 78f ust.1, ust.2 , ust.3, art. 78i.
Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - t.j.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 106 par. 3. art. 133 par.1, art. 134 par.1, art. 135.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2022 poz 1360
art. 379 par.1.
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Marcin Kamiński Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Protokolant asystent sędziego Agata Skorupska po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 lipca 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 182/20 w sprawie ze skargi M. G. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia 23 października 2019 r. nr DZP-II.604.134.2019 w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. G. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 31 lipca 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 182/20 oddalił skargę M. G. (dalej: Egzaminowany, Zdający, Skarżący) na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z 23 października 2022 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego przeprowadzonego w 2019 r.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
W uchwale nr 25/2019 z 23 kwietnia 2019 r. Komisja Egzaminacyjna nr 2 do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą we Wrocławiu (dalej: Komisja I stopnia, Komisja Egzaminacyjna) podała, że po przeprowadzonym między 26 a 29 marca 2019r. egzaminie adwokackim, Zdający otrzymał oceny: dostateczną z zadania z prawa karnego, niedostateczną z zadania z zakresu prawa cywilnego, dostateczną - z zadania z zakresu prawa gospodarczego, dostateczną z zadania z zakresu prawa administracyjnego i bardzo dobrą z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki. Uzyskanie oceny niedostatecznej skutkowało brakiem pozytywnego wyniku z egzaminu adwokackiego, w myśl art. 78f ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2019 r. poz. 1513, z późn. zm.; dalej: Poa).
Od powyższej uchwały Egzaminowany wniósł odwołanie, zaskarżając ją w części dotyczącej zadania z zakresu prawa cywilnego.
Po rozpatrzeniu odwołania, uchwałą z dnia 23 października 2019r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego (dalej: Komisja Odwoławcza, Komisja II stopnia) utrzymała w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Ustaliła, że egzamin adwokacki z prawa cywilnego polegał na sporządzeniu apelacji w imieniu małoletniego powoda A. M. albo opinii prawnej w podanym niżej stanie faktycznym. Skonfrontowała sporządzoną przez Zdającego apelację z treścią kazusu będącego przedmiotem zadania i dokonując oceny trafności zarzutów odwołania, podkreśliła zbieżność ocen (niedostateczne) wystawionych przez obu egzaminatorów Komisji I stopnia za rozwiązanie ww. zadania, kierujących się przesłankami z art. 78e ust. 2 Poa. Zgodziła się, że chociaż Zdający przyjął prawidłowo, że należało sporządzić apelację, a nie opinię prawną, to jednak sporządzony projekt apelacji nie spełniał wymogów, w tym także formalnych.
Co do wymogów formalnych apelacji, Komisja Odwoławcza wskazała na niespójny, z wnioskami apelacji, zakres zaskarżenia, które zostały ograniczone do żądania zmiany zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości, wbrew warunkom z art. 386 § 1 pkt 5 k.p.c., jak i na naruszenie art. 126 § 2 k.p.c., ponieważ Zdający zamieścił w apelacji PESEL powoda i wskazał, że adresy stron znajdują się w aktach sprawy pomimo, że apelacja nie była pierwszym pismem procesowym w sprawie. Mimo że uchybienie to nie uzasadniałoby wszczęcia trybu naprawczego, o jakim mowa w art. 370 w związku z art. 130 k.p.c., to według Komisji II stopnia powstała wątpliwość co do znajomości przez Zdającego treści art. 126 k.p.c. -podstawowego przepisu dotyczącego sporządzania pism procesowych. Zdający nadto nie tylko nie sformułował prawidłowo wszystkich zarzutów apelacji, ale i nie wskazał wystarczającej liczby odpisów (jeden zamiast dwóch).
Co do zakresu zarzutów apelacji, jakie należało skonstruować w zadaniu egzaminacyjnym, Komisja Odwoławcza, przedstawiła istotne błędy Egzaminowanego, które ocenione łącznie, dyskwalifikowały jego pracę. Podzieliła opinię egzaminatorów Komisji I stopnia co do popełnionych błędów.
Analizując pracę egzaminacyjną pod kątem zarzutów odwołania Zdającego, Komisja II stopnia uzasadniła ocenę niedostateczną treścią zaproponowanego przez Zdającego rozwiązania, jego uzasadnieniem w powiązaniu z wymaganiami ustawowymi. Odniosła się do każdego z kryteriów i szczegółowo wskazała, które elementy pracy zostały negatywnie ocenione. W szczególności podkreśliła niedostrzeżenie przez Zdającego kwestii odpowiedzialności in solidum pozwanych, która stanowiła jedno z głównych zagadnień egzaminacyjnych; odpowiedzialności na zasadzie ryzyka i na zasadzie winy; brak w odniesieniu do pozwanego ad. 2 zarzutu naruszenia art. 14 ust. 1 ustawy z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczeń Komunikacyjnych (dalej: ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych).
Komisja Odwoławcza uznała brak podstaw do uwzględnienia odwołania. Zdający wprawdzie prawidłowo sporządził apelację, ale popełnione błędy we wnioskach apelacji, zarzutach i przede wszystkim przyjęty kierunek rozwiązania, świadczyły o niedostatecznej znajomości przepisów prawa procesowego i materialnego oraz orzecznictwa sądów, a także o braku należytej umiejętności wykładni i stosowania przepisów prawa. Te przyczyny nie pozwoliły na przyjęcie, że Zdający jest przygotowany do samodzielnego wykonywania zawodu adwokata.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA), po rozpoznaniu skargi Egzaminowanego na powyższą uchwałę, nie znalazł podstaw do uwzględnienia tej skargi i zaskarżonym wyrokiem na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) ją oddalił. Uznał, że w postępowaniu administracyjnym nie doszło do nieważności postępowania ani do naruszenia prawa materialnego - art. 78d ust. 1 i art. 78f ust. 1 Poa poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie, jak i stwierdził brak zasadności zarzutów podnoszących naruszenie procedury administracyjnej - art. 7, art. 7a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz.2096 z późn. zm.; dalej: k.p.a.) - art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Zauważył WSA, że wszystkie zarzuty odnosiły się do egzaminów adwokackich, do których Skarżący przystąpił w latach 2017 – 2019 , co do których twierdził, że otrzymał ocenę pozytywną z każdej części egzaminu adwokackiego, a szczegółowa analiza każdej z pozytywnych ocen wszystkich tych części, każdego z egzaminów wskazuje na przygotowanie prawnicze skarżącego z zakresu poszczególnych części, skontrolowana wiedza i umiejętności są wystarczające do samodzielnego wykonywania zawodu adwokata.
W ocenie Sądu I instancji Skarżący nie wskazywał na stan faktyczny, który uzasadniałby zarzut nieważności postępowania na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Ponadto, mając na uwadze stan faktyczny sprawy oraz regulacje ustawowe prawa materialnego, WSA nie znalazł takiej, która pozwoliłaby, by zdaną część egzaminu z prawa cywilnego w 2017 r., czy 2018 r. Egzaminowany mógł zaliczyć w miejsce części egzaminu z 2019r., za którą uzyskał ocenę niedostateczną. Nie uznał WSA za prawdziwe twierdzenia Skarżącego, że w latach 2017 – 2019 "otrzymał on ocenę pozytywną z każdej części egzaminu adwokackiego", gdyż wówczas Skarżący otrzymałby z egzaminu adwokackiego już w 2017 r. jedną z ocen pozytywnych, wymienionych w art. 78d ust. 10 pkt 1 Poa.
Sąd I instancji podzielił ustalenia faktyczne Komisji Odwoławczej i ocenę, że istotne błędy Skarżącego w pracy egzaminacyjnej z prawa cywilnego należało ocenić łącznie na ocenę niedostateczną.
Wskazówka z art. 78d ust. 1 i 2 Poa, że egzamin adwokacki składa się z pięciu części pisemnych oznaczała, że ocena łączna dotyczy 5-ciu części egzaminu pisemnego z 2019r., a nie dodania do oceny 10 części, czy 15 części, co nastąpiłoby przy uwzględnieniu wyników uzyskanych w 2017 i 2018 r.
Odnosząc się do uchybień w pracy Zdającego, WSA podał, że w sytuacji odpowiedzialności na zasadzie tzw. solidarności nieprawidłowej (in solidum), bo sprawca wypadku samochodowego na podstawie art. 436 § 1 k.c., a odpowiadające za niego towarzystwo ubezpieczeniowe na mocy art. 11 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, należało dostrzec błąd sądu I instancji, który zastosował art. 379 § 1 k.c. i podzielił świadczenia na dwa osobne świadczenia. W apelacji brakowało zarzutu naruszenia art. 379 § 1 k.c. i dostrzeżenia omawianego zagadnienia. Nieznajomość przez Skarżącego zasad odpowiedzialności in solidum potwierdzały wnioski apelacji i jej uzasadnienie. W rezultacie ten ostatni brak rodziłby poważne konsekwencje dla reprezentowanej przez Zdającego strony, a co trafnie zauważyli egzaminatorzy.
WSA podniósł nadto, że Skarżący w ogóle nie rozważył kwestii możliwości przyczynienia się małoletniego, co wskazywało na nieznajomość zagadnienia odpowiedzialności na zasadzie ryzyka i na zasadzie winy.
W odniesieniu do odsetek ustawowych, Skarżący sformułował zarzut naruszenia art. 481 k.c. w zw. z art. 455 k.c., ale nie w odniesieniu do początkowej daty ich biegu, jak i nie w stosunku do towarzystwa ubezpieczeniowego, co powinno nastąpić w zw. z art. 14 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych.
Sąd I instancji także zgodził się z Komisją II stopnia co do błędnego przyjęcia w pracy egzaminacyjnej zastosowania art. 444 § 1 k.c. Skarżący powinien był zarzucić w apelacji naruszenie art. 445 § 1 k.c. w zw. z art. 444 § 1 k.c. przez błędne określenie wysokości zadośćuczynienia oraz bezzasadne przyjęcie, że możliwość opieki nad małoletnim przez osoby bliskie, uzasadniała odmowę przyznania odszkodowania za koszty tej opieki, sprawowanej przez osobę trzecią.
Ponadto sporządzona w warunkach egzaminu zawodowego apelacja powinna była dostrzec naruszenie przez sąd art. 233 § 1 k.p.c. wskutek bezzasadnego pominięcia kosztów poniesionych z tytułu korzystania przez małoletniego z pomocy rehabilitanta.
W ocenie WSA trafnie oceniła Komisja II stopnia, że w pozwie powód nie sformułował roszczenia o zasądzenie renty i zarzut naruszenia art. 444 § 2 k.c. w apelacji był niezasadny, gdyż jego uwzględnienie byłoby orzekaniem ponad żądanie.
Nie miała miejsca błędna wykładnia art. 444 § 1 k.c. a jego niezastosowanie, skoro sąd dokonał ustalenia faktycznego, że powód nie udowodnił poniesienia kosztów rehabilitacji.
Za chybione uznał WSA nadto powiązanie ww. przepisu z art. 6 k.c., gdyż Skarżący utożsamił naruszenie tego przepisu z błędną oceną dowodów przez sąd.
Zdaniem WSA, Komisja Odwoławcza nie naruszyła art. 78f Poa, gdyż w powiązaniu z art. 78d ust. 1 Poa dokonane przez nią sprawdzenie przygotowania prawniczego Skarżącego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata polega jedynie na ocenie tylko tych części egzaminu adwokackiego, na podstawie których wydana została zaskarżona uchwała, tutaj egzaminu adwokackiego przeprowadzonego w 2019 r. Dlatego Sąd oddalił wnioski dowodowe dotyczące dołączenia akt administracyjnych z poprzednich dwóch egzaminów z 2017 i 2018 roku. Nie miały bowiem znaczenia okoliczności dotyczące postępowań egzaminacyjnych z lat 2017 - 2018, w następstwie których Skarżący otrzymał w istocie negatywne oceny łączne z całości egzaminów.
Sąd nie podzielił zarzutów skargi o naruszeniu przepisów postępowania a mianowicie art. 7 k.p.a. ,8 k.p.a. , art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Uznał, że Komisja II stopnia uzasadniła w sposób wyczerpujący, dlaczego aprobowała ocenę Komisji Egzaminacyjnej. Komisja II Stopnia opisała pracę skarżącego wskazałą na uchybienia, które w jej ocenie nie kwalifikowały wykonania tego zadania na ocenę pozytywną (w punktacji 3 do 6). Sporządzona przez Zdającego z części prawa cywilnego egzaminu adwokackiego apelacja zawierała wady na tyle istotne, że dyskwalifikowały one pracę. Sąd I instancji wyjaśnił, że nie pomijając aspektów pozytywnych pracy, uwzględnionych w zaskarżonej uchwale, Zdający popełnił wiele błędów uznanych za istotne, że stanowiły o nieznajomości zasadniczych zagadnień i wskazywały na niewystarczające opanowanie materiału prawniczego oraz brak wystarczającej dla uzyskania oceny dostatecznej umiejętności stosowania prawa w praktyce.
Sąd podkreślił, że w egzaminie adwokackim przede wszystkim chodzi o sprawdzenie umiejętności stosowania przepisów prawa w odniesieniu do konkretnego stanu faktycznego, stanowiącego zadanie egzaminacyjne. Przepis art. 78d ust. 1 Poa., określając zakres przedmiotowy egzaminu, kładzie nacisk na sprawdzenie przygotowania prawniczego zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. Dlatego wymagania stawiane zdającemu nie przewidują odmiennego jego traktowania od takiego, jakiemu poddaje się czynnego zawodowo adwokata. Tymczasem Skarżący, poprzez popełnione błędy, w opinii WSA nie wykazał się wystarczającym przygotowaniem do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata.
Z powyższym wyrokiem nie zgodził się Egzaminowany i wystąpił ze skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA). Zaskarżył orzeczenie w całości. Wyrokowi zarzucił na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. naruszenie:
przepisów prawa materialnego:
1. art. 78f ust. 1 Poa, poprzez dokonanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (uprzednio przez Komisję Egzaminacyjną) wadliwej oceny pracy Skarżącego co finalnie skutkowało wystawieniem negatywnej oceny za egzamin z prawa cywilnego, a co za tym idzie całego egzaminu adwokackiego, w sytuacji gdy treść zadania oraz jego rozwiązanie przez Skarżącego nie dawała podstaw do wystawienia oceny niedostatecznej lecz uzasadniała przyznanie oceny pozytywnej dla skarżącego;
2. art. 78d ust. 1 Poa (Dz. U. z 2020r., poz. 1651), poprzez błędną wykładnię i uznanie, jakoby Skarżący nie był przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, podczas gdy prawidłowa ocena całokształtu okoliczności faktycznych wskazuje jednoznacznie, że w ramach egzaminów adwokackich, do których Skarżący przystąpił w latach 2017-2019, otrzymał on ocenę pozytywną z każdej części egzaminu adwokackiego, a szczegółowa analiza każdej z pozytywnych ocen wszystkich tych części, (każdego z egzaminów) wskazuje na przygotowanie prawnicze Skarżącego z zakresu poszczególnych części a skontrolowana wiedza i umiejętności są wystarczające do samodzielnego wykonywania zawodu adwokata;
3. art. 78f ust. 1 Poa, poprzez jego błędną wykładnię i uznanie jakoby Skarżący nie zasługuje na pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego, podczas gdy przystępując do egzaminów adwokackich w latach 2017-2019, z każdej części egzaminu adwokackiego otrzymał ocenę pozytywną;
oraz przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy:
4. art. 106 § 3 p.p.s.a. (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), poprzez zaniechanie przeprowadzenia uzupełniającego dowodu z akt postępowania odwoławczego, znak sprawy: DZP-II-604-44/17 Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 28-31 marca 2017 r., oraz akt postępowania odwoławczego, znak sprawy: DZP-II-604-181/18 Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwal o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 20-23 marca 2018 r.,
5. art. 106 § 3 w zw. z art. 113 § 1 p.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu uzupełniającego z urzędu w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecenie przeprowadzenia tego postępowania organowi, który wydał uchwałę, podczas gdy przeprowadzenie takiego postępowania dowodowego skutkowałoby co najmniej ustaleniem, że Skarżący jest należycie przygotowany do samodzielnego wykonywania zawodu adwokata, albowiem uzyskał już dwie oceny pozytywne z części drugiej egzaminu wystawione równocześnie przez dwóch uprawnionych egzaminatorów, tj. oceny potwierdzone uzasadnieniami; uchwały nr 24/2017 z dnia 26 kwietnia 2017 r. oraz uchwały nr 43/2018 z dnia 25 kwietnia 2018 r., do których mają zastosowanie przepisy dotyczące decyzji administracyjnej;
6. art. 134 p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. poprzez błędne ustalenie jakoby poprzednie wyniki egzaminów adwokackich, do których Skarżący przystąpił w latach 2017-2018, składające się z pięciu niezależnych od siebie części, nie mają żadnego znaczenia, a tym bardziej wpływu na kontrolę sądowoadministracyjną w toku niniejszego postępowania, albowiem w ich wyniku "Skarżący otrzymał w istocie negatywne oceny łączne z całości egzaminów", podczas gdy celem egzaminu adwokackiego jest przede wszystkim sprawdzenie umiejętności stosowania przepisów prawa w każdej z odrębnych i niezależnych od siebie części, niezwiązanych ze sobą w żadnej sposób okolicznościami stanu faktycznego, a nie łącznie w określonym miejscu i czasie, dzień po dniu, przez cztery dni egzaminacyjne, w określonych warunkach.
W oparciu o sformułowane powyżej zarzuty, Autor skargi kasacyjnej wnosił o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie; zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych, w tym poniesionych przez Skarżącego kosztów sądowych, kosztów przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Argumentację na poparcie powyższych zarzutów Skarżący kasacyjnie przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Organ w piśmie procesowym "Odpowiedź na skargę kasacyjną", złożonym po 15 dniach od otrzymania odpisu skargi kasacyjnej wnosił o oddalenie skargi kasacyjnej, przeprowadzenie rozprawy i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Obecny na rozprawie przed NSA w dniu 28 maja 2024 r. pełnomocnik organu wnosił o oddalenie skargi kasacyjnej, przywołując dotychczasowe stanowisko.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna Zdającego nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – mogą być: naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1); naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).
Skarga kasacyjna jest sformalizowanym i profesjonalnym środkiem prawnym, co oznacza, że sposób ujęcia jej zarzutów wyznacza granice rozpoznawania sprawy kasacyjnej. Skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienie (art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przytoczenie podstaw kasacyjnych to wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w ocenie skarżącego zostały naruszone przez sąd pierwszej instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało niewłaściwe zastosowanie lub błędna wykładnia prawa materialnego bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez sąd pierwszej instancji. Związanie NSA granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.
Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, NSA stwierdził, że środek ten nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem podniesione zarzuty nie podważały prawidłowości oceny kontroli przeprowadzonej przez Sąd I instancji względem zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia.
W skardze kasacyjnej podniesiono zarzuty dotyczące naruszenia zarówno przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak i przepisów prawa materialnego. Należy jednak zauważyć, że zarzuty naruszenia przepisów postępowania, zgłoszone w pkt 4-6 petitum skargi kasacyjnej nie dotyczyły uchybień proceduralnych Sądu I instancji popełnionych przy ocenie uchwał Komisji Egzaminacyjnych obu stopni odnoszących się do rozwiązania przez Skarżącego zadania w części drugiej egzaminu adwokackiego (tj. z prawa cywilnego) podczas egzaminu adwokackiego w 2019r., ale odmowy badania pozytywnych wyników z drugiej części egzaminu adwokackiego uzyskanych przez Zdającego podczas egzaminów adwokackich, do których przystąpił w poprzednich latach: 2017 i 2018, co miało być także istotne dla wykazania należytego przygotowania Skarżącego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, zgodnie z wymogiem z art. 78d ust. 1 Poa.
Zarzuty te okazały się niezasadne.
Naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. Skarżący upatrywał w zaniechaniu przez Sąd I instancji przeprowadzenia uzupełniającego dowodu z akt obejmujących ustalenie jego wyników egzaminów adwokackich w latach: 2017 i 2018. Zgodnie zaś z brzmieniem art. 106 § 3 p.p.s.a., Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Owszem, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd I instancji nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi i powołaną podstawą prawną, ale jest związany granicami danej sprawy. Kontrola przez ten Sąd może być więc dokonana jedynie w granicach danej sprawy, a więc sprawy ze skargi na konkretny, indywidualny akt administracyjny. W myśl art. 133 § 1 p.p.s.a. opiera się ona, co do zasady, na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed organami administracji wydającymi zaskarżoną decyzję (tutaj: uchwałę).
W rozpoznawanej sprawie istota sprawy administracyjnej, gdyż to ona wyznacza zakres postępowania dowodowego, sprowadzała się do oceny legalności uchwały Komisji II Stopnia podjętej w sprawie Skarżącego kasacyjnie w związku z przystąpieniem do egzaminu adwokackiego w 2019 r. Wyniki egzaminów adwokackich uzyskane przez Zdającego w latach 2017 i 2018 r. nie miały żadnego wpływu na wyniki egzaminu zawodowego z 2019 r. Każdy z egzaminów przeprowadzanych w danym roku kalendarzowym stanowi całość, nie podlegającą nawet poprawie. Jak wynika bowiem z treści art. 78f ust. 1 Poa, pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu adwokackiego otrzymał ocenę pozytywną. A co istotniejsze, w myśl art. 78i Poa, w przypadku nieuzyskania pozytywnego wyniku z egzaminu adwokackiego, zdający może przystępować do kolejnych egzaminów adwokackich, z tym że egzamin ten zdaje w całości.
Jak słusznie zauważył WSA, gdyby Skarżący uzyskał pozytywny wynik z egzaminów adwokackich, które zdawał w 2017 czy 2018 r., to , mając na uwadze przyjęte przez art. 78f ust. 1 Poa, to nie musiałby w następnych latach po raz kolejny zdawać egzaminu zawodowego.
Wobec powyższego, oczekiwane przez Skarżącego dowody nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, a ich przeprowadzenie naruszyłoby wręcz przepisy art. 106 i art. 134 p.p.s.a. (por. wyroki NSA z: 10 czerwca 2021 r. sygn. akt
II GSK 1201/18 i 10 lutego 2022 r., sygn. akt II GSK 1574/18; opubl. podobnie . jak niżej cytowane: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Nie mogło także dojść do naruszenia art. 135 p.p.s.a., gdyż przesłanką zastosowania ww. unormowania jest stwierdzenie naruszenia prawa materialnego lub procesowego nie tylko w zaskarżonym akcie lub czynności, ale także w aktach lub czynnościach je poprzedzających, jeżeli tylko były one podjęte w granicach danej sprawy. Przepis ten dotyczy jedynie orzeczeń uwzględniających skargę. Zatem w ramach zarzutu dotyczącego naruszenia art. 135 p.p.s.a., w przypadku oddalenia skargi przez Sąd I instancji - nie można skutecznie kwestionować przeprowadzonej przez ten Sąd oceny legalności zaskarżonej decyzji (por. wyrok NSA z 1 lutego 2023r., sygn. akt II GSK 1269/19).
Niezasadny okazał się w tej sytuacji zarzut ujęty w pkt 3.petitum skargi kasacyjnej - błędnej wykładni art. 78f ust. 1 Poa. Jak zaznaczono, do ustalenia pozytywnego wyniku z egzaminu adwokackiego przeprowadzonego w 2019 r. konieczne było uzyskanie oceny pozytywnej z każdej części egzaminu, zgodnie z zasadą określoną w powołanym przepisie w powiązaniu z art. 78e ust. 2 – 6 Poa. Co do wyniku egzaminu adwokackiego Komisja egzaminacyjna podejmuje większością głosów w obecności wszystkich członków komisji egzaminacyjnej uchwałę o wyniku egzaminu adwokackiego, zgodnie z art. 78f ust. 2 zd. pierwsze Poa. Komisja egzaminacyjna doręcza zdającemu uchwałę o wyniku egzaminu adwokackiego, a jej odpis przesyła Ministrowi Sprawiedliwości, Prezesowi Naczelnej Rady Adwokackiej, właściwej okręgowej radzie adwokackiej oraz dołącza do akt osobowych zdającego (art. 78f ust. 2 Poa), a Minister Sprawiedliwości publikuje w Biuletynie Informacji Publicznej imiona i nazwiska osób, które uzyskały pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego oraz imiona ich rodziców (art. 78f ust. 3 Poa). Opisana procedura informowania o wyniku przeprowadzonego w danym roku egzaminu adwokackiego tylko potwierdza, że każdy egzamin stanowi zamkniętą całość, nie podlegającą poprawie i jego wyniki nie są brane pod uwagę przy ustalaniu wyników z egzaminu adwokackiego tej samej osoby, przeprowadzonego w następnym roku.
Zatem pozytywny wynik egzaminu adwokackiego w konkretnym roku uzyskany przez zdającego, który z każdej części tego egzaminu adwokackiego otrzymał ocenę pozytywną, a nie suma pozytywnych ocen otrzymanych z poszczególnych części egzaminów adwokackich zdawanych w okresie dwu-, czy więcej lat, skutkująca, że w całokształcie z każdej części egzaminu można byłoby przypisać Zdającemu ocenę pozytywną, pozwala na ustalenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, co jest celem przeprowadzenia ww. egzaminu, w myśl art. 78d ust. 1 Poa. Należy podkreślić, że egzamin adwokacki jest ostatnim etapem sprawdzenia umiejętności i przydatności kandydata do wykonywania zawodu adwokata. Do tego jakość świadczonej pomocy prawnej, stanowiącej zasadniczy cel zawodu adwokata, w myśl art. 4 ust. 1 Poa, co do której za usprawiedliwione należy uznać oczekiwanie, że powinna być jak najwyższa, z uwagi na kluczowe znaczenie dla każdego, kto korzysta z tej pomocy, implikuje, że od kandydata do zawodu adwokata należy wymagać takich kwalifikacji, aby mógł on sprostać wymaganiom świadczenia pomocy prawnej o tak wymaganej jakości. Kwalifikacje te winny – co do zasady – gwarantować prawidłowe wykonywanie zawodu, a więc realizację ustawowego zobowiązania sumiennego i zgodnego z przepisami prawa wypełniania przez niego obowiązków. W korespondencji do aksjologicznych założeń ustawy Prawo o adwokaturze za uprawniony należałoby więc uznać wniosek, że niewątpliwie znacznie wyższą wartością, która powinna być brana pod uwagę w pierwszej kolejności przez komisję egzaminacyjną, jest wzgląd na to, aby wynik egzaminu adwokackiego odpowiadał poziomowi przygotowania prawniczego do wykonywania wspomnianego zawodu, nie zaś, co ma drugorzędne znaczenie, interesowi osoby przystępującej do tego egzaminu, zainteresowanej uzyskaniem wyniku pozytywnego. Zwłaszcza, że w postępowaniu dotyczącym ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego– które ma szczególny, bo swoisty charakter, a jego celem jest przede wszystkim sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania – obowiązkiem organów administracji jest ochrona interesu publicznego, który w tym wypadku należy rozumieć, jako zapewnienie możliwości wykonywania zawodu zaufania publicznego przez osoby do tego należycie przygotowane (por. wyroki NSA z: 16 kwietnia 2024 r., sygn. akt
II GSK 1503/23; 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt II GSK 463/17; 13 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1929/12).
Dlatego nieuprawnione było oczekiwanie Skarżącego, aby sprawdzać jego przygotowanie prawnicze do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata na podstawie wyników egzaminów adwokackich z kilku lat, z którego ani razu nie uzyskał pozytywnego wyniku.
Niezasadny okazał się więc zarzut zgłoszony w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej.
Zdaniem NSA za nietrafny należało uznać zarzut naruszenia prawa materialnego zgłoszony w pkt 1.petitum skargi kasacyjnej, tj. naruszenia art. 78f ust. 1 Poa. W opinii Skarżącego, WSA akceptując uchwałę Komisji Egzaminacyjnych co do negatywnego wyniku z egzaminu adwokackiego Zdającego z powodu negatywnej oceny z drugiej części egzaminu – rozwiązania zadania z prawa cywilnego, niewłaściwie zastosował wspomniany przepis.
Odwołanie się do naruszenia tylko wspomnianej regulacji byłoby nieskuteczne, gdyż art. 78f ust. 1 Poa określa wymóg, którego spełnienie (otrzymanie pozytywnej ceny z każdej części egzaminu adwokackiego) warunkuje otrzymanie przez zdającego pozytywnego wyniku z egzaminu adwokackiego. Skarżący w tym zarzucie nie podważał samego procesu ustalania wyniku egzaminu adwokackiego, ale prawidłowość wyniku kontroli przez WSA uchwały Komisji w części ustalenia oceny z części drugiej egzaminu. Egzaminowany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej na poparcie tego zarzutu powołał dodatkowo art. 78e ust. 2 Poa, uważając, że jego praca – rozwiązanie zadania z prawa cywilnego spełniła wymogi określone w tym przepisie i powinna zostać oceniona pozytywnie.
Należy wyjaśnić, że w myśl powołanego przepisu - jego zd. pierwszego - oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Nie jest sporne, że praca egzaminacyjna musi spełniać wszystkie kryteria wymienione w art. 78e ust. 2 Poa. Zatem musi spełniać podstawowe wymogi formalne, zdający musi zastosować zasadniczo właściwe przepisy prawa i poprawnie je zinterpretować, a problem, co do istoty musi być trafnie rozstrzygnięty. Tylko praca spełniająca powyższe kryteria może uzyskać pozytywną ocenę. Natomiast skala ocen, wynikająca z art. 78d ust. 10 pkt 1 Poa i powtórzona w art. 78e ust. 4 pkt 1 Poa, pozwala na uwzględnienie stopnia spełnienia wymienionych kryteriów oraz wszystkich wad i zalet kontrolowanych zadań, co do których uznano, że zasługują na pozytywną ocenę. Podczas oceny pracy egzaminacyjnej, egzaminatorzy i komisja egzaminacyjna podejmująca uchwalę o wyniku egzaminu oraz komisja odwoławcza, muszą rozważyć ciężar gatunkowy błędów popełnionych przez zdającego. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że popełnienie przez zdającego nawet jednego błędu, jednakże o zasadniczym, fundamentalnym znaczeniu może przekreślić jego szanse na otrzymanie oceny pozytywnej. Ocenę taką mogą powodować także inne wady, a w szczególności ich wielość i istotność, uzasadniające uznanie, że projekt aktu nie spełnia podstawowych wymogów formalnych albo zastosowano w nim niewłaściwe przepisy lub niepoprawnie je zinterpretowano, albo zaproponowano nieprawidłowe rozstrzygnie problemu (por. wyroki NSA z: 16 kwietnia 2024 r., sygn. akt II GSK 44/24; 21 marca 2023 r., sygn. akt II GSK 2207/22).
Na ocenę ciężaru gatunkowego błędów popełnionych przez zdającego nie mają wpływu ustalone (stwierdzone) przez Komisję walory czy zalety pracy. Te ostatnie elementy są uwzględniane przy przyjęciu przez egzaminatorów sprawdzających pracę, komisję egzaminacyjną podejmującą uchwałę o wyniku egzaminu adwokackiego czy komisję odwoławczą, że ostateczna ocena z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania z części egzaminu adwokackiego jest pozytywna i pozostaje do ustalenia jej wysokość według ocen przewidzianych w art. 78e ust. 4 pkt 1 lit. a)- d) Poa (por. wyrok NSA z 16 sierpnia 2012 r., sygn. akt II GSK 285/12).
Egzaminowany nie może także jako waloru pracy podnosić, że środek procesowy (tutaj apelacja) zostałby przyjęty do rozpoznania i może nawet uwzględniony przez Sąd. Skarżący bowiem przystąpił do egzaminu adwokackiego, podczas którego sprawdza się przygotowanie prawnicze osoby przystępującej do tego egzaminu do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata (art. 78d ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 1 Poa). Istota i charakter egzaminu zawodowego obligują bowiem zdających, także w zakresie zadania z prawa cywilnego, do dostrzeżenia i podniesienia wszystkich istotnych uchybień sądu, zaś zaproponowany sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego powinien zawierać poprawnie zredagowane zarzuty i wnioski oraz należyte ich uzasadnienie. Skoro zdanie egzaminu adwokackiego ma uprawniać do wykonywania zawodu, sposób rozwiązania przyjęty przez egzaminowanego powinien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym jako środek skuteczny, możliwie najlepiej zabezpieczając interesy strony reprezentowanej zgodnie z treścią zadania egzaminacyjnego (por. wyroki NSA z 12 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1854/11; 12 sierpnia 2021 r., sygn. akt II GSK 1478/18 i przywołane w nim orzecznictwo).
Odnosząc powyższe uwagi do wyroku WSA, który podzielił legalność uchwał Komisji Egzaminacyjnych oceniających rozwiązanie przez Zdającego zadania z prawa cywilnego, Skarżący, zgłoszonym w pkt 1.petitum skargi kasacyjnej zarzutem, nie podważył słuszności tej oceny. Nie wspominając o wielości i istotnej wadze stwierdzonych błędów, dokładnie przedstawionych i wyważonych przez egzaminatorów, zaakceptowanych przez Komisję I stopnia, Komisję Odwoławczą, jak i WSA, zasadniczym błędem, dyskwalifikującym pracę Zdającego, zarówno w kontekście wymaganej znajomości przepisów i umiejętności ich interpretacji, jak i nie uwzględniającego interesu strony, którą zgodnie z zadaniem miał reprezentować, była akceptacja odrębnej odpowiedzialności pozwanych, a nie na zasadzie in solidum, wynikającej z art. 379 § 1 k.c. (zwłaszcza że w pozwie żądano odpowiedzialności na tej zasadzie).
Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że z reguły w każdym zadaniu egzaminacyjnych zawarty jest problem szczególny, którego dostrzeżenie i prawidłowe rozwiązanie należy do zdającego i ten właśnie problem jest szczegółowo oceniany przez egzaminatorów (por. art. 78d ust. 6 Poa, mówiący: "Druga część egzaminu adwokackiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa cywilnego lub rodzinnego, polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu." w powiązaniu z art. 77a ust. 8 Poa: "Na każdą z części egzaminu adwokackiego zespół sporządza zadania wraz z opisami istotnych zagadnień z zakresu prawa karnego, cywilnego lub rodzinnego, gospodarczego, administracyjnego i zasad wykonywania zawodu.").
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej za nieusprawiedliwione i na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił tę skargę.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.). Zasądzoną na rzecz organu kwotę 360 zł stanowi wynagrodzenie radcy prawnego, który nie występował przed Sądem I instancji, za udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (por. uchwała składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2012 r., sygn. akt II FPS 4/12, ONSAiWSA z 2013 r. nr 3, poz. 38).