II GSK 2901/14

II GSK 2901/14 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2016-05-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2014-12-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Robotowska /przewodniczący sprawozdawca/
Joanna Kabat-Rembelska
Joanna Zabłocka
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
III SA/Po 317/14 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2014-09-10
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 184, art. 207 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 5
Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Robotowska (spr.) Sędziowie NSA Joanna Kabat- Rembelska Joanna Zabłocka Protokolant asystent sędziego Elżbieta Jabłońska-Gorzelak po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 10 września 2014 r. sygn. akt III SA/Po 317/14 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania 1. oddala skargę kasacyjną, 2. odstępuje od zasądzenia od M. W. na rzecz Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. kosztów postępowania kasacyjnego w całości
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w P., objętym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 10 września 2014 r., oddalił skargę M. W. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w P. z dnia [...] grudnia 2013 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oraz orzekł o zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu.
I
Sąd pierwszej instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.
Decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR ustalił M. W. (dalej: skarżąca) kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach górskich
i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW 2007-2013)
w łącznej wysokości 6 278,55 zł.
W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżąca w latach 2006-2008 otrzymała płatność z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (w skrócie: płatność ONW), odpowiednio na 2006 r. kwotę 5 298,40 zł do powierzchni 29,60 ha, na 2007 r. kwotę 5 298,40 zł do powierzchni 29,60 ha i na rok 2008 kwotę 7 710,91 zł do powierzchni 44,41 ha.
W dniu [...] maja 2009 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie płatności ONW na 2009 rok do powierzchni 22,34 ha, po czym wycofała wniosek w części dotyczącej działki rolnej B o powierzchni 0,6 ha oraz działki rolnej F o powierzchni 3,10 ha. Powierzchnia deklarowana wyniosła zatem 18,64 ha.
W wyniku przeprowadzonej w dniu [...] września 2009 r. kontroli organ ustalił, iż powierzchnia kwalifikująca się do przyznania płatności wyniosła 17,79 ha. Pełnomocnik skarżącej w oświadczeniu z dnia [...] kwietnia 2010 r. stwierdził, że działka nr [...]
w B. o powierzchni ok. 28 ha, której dzierżawa została zakończona w 2008 r., ze względu na jej niesprzedanie ani niewydzierżawienie przez ANR, została w 2009 roku stalerzowana, by utrzymać ją w dobrej kulturze rolnej, ale nie była zgłoszona do dopłat.
Decyzją z dnia [...] maja 2010 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR umorzył postępowanie w sprawie przyznania płatności ONW w części dotyczącej działek rolnych F i B w związku z wycofaniem w tej części wniosku o przyznanie płatności i przyznał skarżącej płatność do powierzchni 17,79 ha w kwocie 2 880,11 zł.
Organ wskazał, iż płatności ONW wypłacone skarżącej za lata 2006-2008 nie wynikały z pomyłki organu, bowiem w dacie wydawania decyzji skarżąca spełniała wszystkie warunki do otrzymania płatności. Zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej na części powierzchni objętej pięcioletnim zobowiązaniem ONW, tj. na powierzchni 11,81 ha, nastąpiło w 2009 roku, wobec czego powstała kwota nienależnie pobranych płatności ONW za lata 2004-2006 oraz ONW za lata 2007-2013.
Zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie nieuzasadnionego charakteru płatności zostało doręczone skarżącej w dniu [...] czerwca 2013 r., a zatem przed upływem czterech lat od daty płatności zrealizowanej w dniu [...] sierpnia 2009 r. oraz przed upływem dziesięciu lat od daty płatności zrealizowanych w dniach [...] kwietnia 2007 r. oraz [...] stycznia 2008 r.
Organ podkreślił, że we wniosku o przyznanie płatności na rok 2006 skarżąca zobowiązała się do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jej posiadaniu i położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania przez okres 5 lat od otrzymania pierwszej płatności ONW.
Z oświadczenia pełnomocnika skarżącej wynika, iż składając wniosek nie dysponowała ona umową dzierżawy umożliwiającą zrealizowanie podjętego zobowiązania, dlatego zdaniem organu skarżąca nie działała w dobrej wierze.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.
W skardze na tę decyzję M. W. zarzuciła zastosowanie przez organ niewłaściwych przepisów, tj. ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji
i Modernizacji Rolnictwa oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich
i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania", objętego PROW na lata 2007-213, podczas gdy postępowanie winno być prowadzone w oparciu o przepisy obowiązujące w dacie formalnego podjęcia przez skarżącą zobowiązania, tj. w dniu [...] maja 2006 r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podkreślając, że decyzja została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, ponadto Kierownik Biura Powiatowego nie działał na niekorzyść skarżącej, o czym świadczy przebieg postępowania wyjaśniającego oraz szczegółowe uwzględnienie wszystkich dowodów
w sprawie.
Pismem z [...] września 2014 r., skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika
z urzędu, podtrzymała zarzuty zawarte w skardze, wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji, precyzując również, iż zostały one wydane z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego. Skarżąca podniosła, iż organy nie odniosły się do braku wskazania w decyzji z dnia [...] lutego 2007 r. przyznającej skarżącej płatność ONW na 2006 r., konkretnej powierzchni, co do której na skarżącej ciąży obowiązek pięcioletniego prowadzenia działalności rolniczej – po stwierdzeniu dotyczącym powierzchni jest pozostawione puste miejsce. Ponadto w dniu [...] kwietnia 2010 r. skarżąca zawiadomiła Biuro Powiatowe ARiMR, że umowa między nią a Agencją Nieruchomości Rolnych wygasła z końcem 2008 r. na skutek upływu terminu, na jaki została zawarta i działka nie została skarżącej wydzierżawiona na dalszy okres, mimo jej starań. W ocenie skarżącej, obowiązek zwrotu płatności uległ przedawnieniu
z upływem czteroletniego okresu, bowiem skarżąca pozostawała w dobrej wierze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w P., działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że przedmiot sporu sprowadza się do określenia biegu terminu pięcioletniego zobowiązania ONW i spełnienia przez skarżącą warunków do otrzymania pomocy finansowej. W motywach zaskarżonej decyzji organ wyjaśnił, że sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków ma niewątpliwie miejsce wówczas, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie decyzja zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego. WSA za nieuzasadniony uznał zarzut, iż o pięcioletnim zobowiązaniu organ poinformował skarżącą dopiero w decyzji z dnia [...] grudnia 2007 r. Fakt niezwrócenia przez skarżącą uwagi na informację o biegu pięcioletniego terminu zobowiązania, nie usprawiedliwia jej, gdyż to skarżąca – ubiegając się o przyznanie płatności oraz składając odpowiednie oświadczenia – powinna dołożyć należytej staranności, w tym znać treść składanych przez siebie oświadczeń. Składając podpis na formularzu skarżąca oświadczyła, że będzie informować organ m.in. o każdym fakcie, który miał wpływ na nienależne przyznanie płatności.
W ocenie WSA wprawdzie można mówić o tym, że skarżąca miała nadzieję na przedłużenie umowy dzierżawy działki w B., nie można jednak mówić o dobrej wierze. Skarżąca deklarując do przyznania pomocy działkę, co do której nie miała prawa na cały pięcioletni okres trwania zobowiązania ONW podjęła ryzyko. Wskutek nieprzedłużenia umowy dzierżawy działki, skarżąca utraciła możliwość prowadzenia na niej działalności rolniczej. Bez znaczenia dla sprawy pozostaje kwestia utrzymywania tej działki w dobrej kulturze rolnej.
Odnosząc się do zarzutu prowadzenia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ONW za lata 2006-2008 w oparciu o niewłaściwe przepisy, Sąd podzielił stanowisko organu, że kwestie dotyczące przyznania
i wypłacania skarżącej płatności za 2006 r. regulowało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657 ze zm.). Płatności za lata 2007-2008 regulowało rozporządzenie z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej PROW na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 68, poz. 448). Natomiast zasady przyznawania płatności ONW za lata 2009-2013 reguluje rozporządzenie MRiRW z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania", objętego PROW na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r., Nr 40, poz. 329, ze zm.; dalej: rozporządzenie ONW z 2009 r.).
WSA wskazał, że zgodnie z treścią § 15 rozporządzenia ONW z 2009 r. do postępowań w sprawach dotyczących płatności ONW wszczętych i niezakończonych ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe. Rozporządzenie to weszło w życie dnia 13 marca 2009 r. Ze względu na fakt, iż postępowanie w sprawie zostało wszczęte w dniu [...] maja 2013 r., zastosowanie miało rozporządzenie ONW z 2009 r.
II
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku M. W., reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, zarzuciła, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.:
1. naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a w szczególności naruszenie art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 174 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 9 i art. 11 oraz art. 75 § 1 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U.
z 2013 r., poz. 267; dalej: k.p.a.) oraz art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647; dalej: p.u.s.a.), przez niedokonanie wszechstronnej oceny, czy organy administracyjne dokonały ustalenia stanu faktycznego z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności oceny, czy skarżąca pozostawała w dobrej wierze co do ciążącego na niej obowiązku prowadzenia działalności rolniczej przez okres 5 lat;
2. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, to jest naruszenie art. 73 ust. 5 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) Nr 1782/2003 i Nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 479/2008 (Dz.Urz.UE L 2004.141.18; dalej: rozporządzenie nr 796/2004), polegające na nieuwzględnieniu 4-letniego terminu przedawnienia obowiązku zwrotu płatności uznanej za nienależną, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze.
Podnosząc te zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku
w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w P. oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w P. wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna jest pozbawiona usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.
Kontroli instancyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego poddany został wyrok, którym Sąd pierwszej instancji oddalił skargę M. W. na decyzję Dyrektora [...] OR ARiMR w P. ustalającą skarżącej kwotę nienależnie pobranych płatności ONW w wyniku niedotrzymania 5-letniego terminu realizacji zobowiązania na wszystkich zadeklarowanych do płatności działkach.
W ramach podstawy skargi kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skarżąca zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania poprzez pominięcie
w swej ocenie błędów proceduralnych organów ARiMR w zakresie ustaleń faktycznych, mogących mieć wpływ na wynik sprawy, w szczególności przejawiające się brakiem odniesienia do faktu niewskazania w decyzji z dnia [...] lutego 2007 r. powierzchni objętej płatnością za 2006 r., co mogło rzutować na prawidłową ocenę, czy strona pozostawała w dobrej wierze co do zakresu ciążących na niej obowiązków.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzut ten nie mógł stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku. Istotą tego zarzutu było kwestionowanie rozstrzygnięcia oddalającego skargę (art. 151 p.p.s.a.), mimo występowania – zdaniem skarżącej – istotnych naruszeń przepisów postępowania administracyjnego (art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 75 § 1 oraz art. 77 § 1 k.p.a.), sądowoadministracyjnego (art. 174 pkt 2 i art. 141 § 4 p.p.s.a.) oraz art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a., które to naruszenia powinny były skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.).
Za całkowicie nieuzasadnione należało uznać przywołanie w ramach tego zarzutu art. 1 p.u.s.a., zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2).
Wskazane przepisy – jak wynika to z ich treści – mają charakter ustrojowy.
W związku z tym wydanie wyroku, niezgodnego z oczekiwaniem skarżącej, nie może być utożsamiane z uchybieniem powołanym normom. Przeciwnie, wydanie wyroku samo w sobie świadczy o tym, że kontrola działalności administracji publicznej została przeprowadzona; czym innym jest natomiast prawidłowość tej kontroli. Ta ostatnia kwestia może być weryfikowana w trybie instancyjnym przez Naczelny Sąd Administracyjny.
W skardze kasacyjnej nie przedstawiono dostatecznych racji świadczących
o tym, że Sąd pierwszej instancji oddalając skargę naruszył wskazane przez skarżącą przepisy postępowania. W ocenie WSA organy dopuściły jako dowód wszystko, co mogło przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, w tym dokumenty urzędowe w postaci protokołów z kontroli. Na podstawie całokształtu materiału dowodowego organy Agencji dokonały ustalenia i oceny stanu faktycznego, określając skarżącej kwotę nienależnie pobranych płatności ONW.
Ponadto skarżąca była informowana o prawie do czynnego udziału w każdym stadium postępowania, możliwości wypowiedzenia się co do zebranych materiałów
i dowodów oraz zgłoszonych żądań i z prawa tego skorzystała, koncentrując się jednak na kwestionowaniu zasad wypełniania wniosków o przyznanie płatności ("drobny druk", który uniemożliwiał zapoznanie się z treścią podpisywanych oświadczeń) oraz na okoliczności, że działka nr [...] pomimo, iż umowa dzierżawy została zakończona, nadal była przez skarżącą poddawana zabiegom agrotechnicznym służącym utrzymaniu dobrej kultury rolnej. Wobec powyższego, dokonaną przez Sąd pierwszej instancji ocenę w zakresie kompletności materiału dowodowego, prawidłowości trybu jego gromadzenia, należało uznać za zasadny.
Do uchylenia zaskarżonego wyroku nie mógł także prowadzić zarzut naruszenia art. 141 § 4 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., które miało polegać na nieustosunkowaniu się przez Sąd pierwszej instancji do istotnych okoliczności dotyczących braków decyzji z dnia [...] lutego 2007 r.
Należy w tym miejscu przypomnieć, iż art. 141 § 4 p.p.s.a. zawiera katalog niezbędnych elementów konstrukcyjnych uzasadnienia orzeczenia, do których zalicza się zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Ponieważ adresatem uzasadnienia wyroku jest także Naczelny Sąd Administracyjny, okoliczność ta powoduje, że na wojewódzkim sądzie administracyjnym spoczywa obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia.
Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie ustawowo wymagane elementy, a wyjaśnienie motywów rozstrzygnięcia zostało przedstawione w sposób pozwalający na dokonanie kontroli podjętego przez Sąd rozstrzygnięcia, zarówno
w zakresie stanu faktycznego, jak i zastosowanej podstawy prawnej.
Na marginesie należy zauważyć, że pomimo podnoszonego przez skarżącą braku wpisania w decyzji z dnia [...] lutego 2007 r. powierzchni działek rolnych objętej 5-letnim zobowiązaniem ONW, w decyzji tej na str. 2 w tabeli pod poz. 3 znajduje się wyraźna informacja, że skarżącej przyznano płatność ONW do powierzchni 29,6 ha.
Dlatego zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Biorąc pod uwagę całokształt rozważań odnoszących się do zarzutów
o charakterze procesowym, stwierdzić należało, że skargą kasacyjną nie podważono skutecznie stanu faktycznego ustalonego przez organy ARiMR, a przyjętego przez Sąd pierwszej instancji do wyrokowania.
Z akt sprawy wynika, że skarżąca pierwszą płatność otrzymała w dniu [...] kwietnia 2007 r. i wtedy rozpoczęła swoje pięcioletnie zobowiązanie ONW do prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni nie mniejszej od tej, za którą strona otrzymała pierwszą płatność ONW (29,6 ha). Składając podpisy na wnioskach skarżąca oświadczała, iż jest świadoma podejmowanych zobowiązań, w tym obowiązku niezwłocznego informowania ARiMR o każdym fakcie mogącym mieć wpływ na nienależne przyznanie płatności ONW. Z końcem 2008 r. ustała, z uwagi na upływ terminu, na jaki została zawarta, umowa dzierżawy działki nr [...], co do której skarżąca deklarowała zobowiązanie ONW. W związku z tym, organy ARiMR ustaliły skarżącej kwotę nienależnie pobranych płatności ONW za lata 2006-2008 w kwocie 6 278,55 zł.
Organy ARiMR uznały, co zaakceptował Sąd pierwszej instancji, że M. W. składając wnioski o przyznanie płatności ONW w kolejnych latach (2006-2009) składała podpisy w sekcji IX dotyczącej oświadczeń i zobowiązań potwierdzając tym samym, że zna zasady przyznawania płatności ONW oraz, że jest świadoma podjęcia zobowiązania do prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni nie mniejszej niż ta, do której została przyznana płatność w pierwszym roku, przez okres 5 lat od dnia otrzymania tej płatności. Skoro więc producent rolny zdecydował się na uczestnictwo
w wybranym programie pomocowym w celu skorzystania z pomocy finansowej z tytułu płatności ONW, to zobowiązał się do przestrzegania wszystkich wymagań tego programu. Zgodnie z powyższym skarżąca powinna prowadzić działalność rolniczą na działkach rolnych położonych na obszarach ONW o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 29,60 ha w okresie od [...] kwietnia 2007 r. do [...] kwietnia 2012 r. To niespełnienie tych wymogów było podstawą ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ONW, natomiast zobowiązanie ONW nie jest tożsame z podnoszonym przez skarżącą wypełnianiem zobowiązania utrzymywania gruntów w dobrej kulturze rolnej, wobec czego fakt dokonywania zabiegów agrotechnicznych w latach 2009-2010 na działce, której skarżąca już nie dzierżawiła i nie deklarowała do płatności, nie miał znaczenia przy ustalaniu, czy doszło do nienależnego pobrania płatności ONW.
Mając na uwadze, że w 2009 r. skarżąca prowadziła działalność rolniczą na działkach o łącznej powierzchni wynoszącej tylko 17,79 ha, ze względu na niedotrzymanie ciążącego na niej zobowiązania ONW, organy zastosowały art. 73 ust. 1 rozporządzenia nr 796/2004, który stanowi, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3. Jednocześnie organy ARiMR nie znalazły podstaw do zastosowania art. 73 ust. 5 cytowanego rozporządzenia, który stanowi, że obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat, a jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.
Jak już wskazano, pierwszą płatność ONW – za rok 2006 – skarżąca otrzymała w dniu [...] kwietnia 2007 r., natomiast zawiadomienie Kierownika Biura Powiatowego
z dnia [...] maja 2013 r. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia M. W. kwoty nienależnie pobranych płatności ONW za lata 2006-2008 zostało skutecznie doręczone skarżącej w dniu [...] czerwca 2013 r. i ten dzień należy uznać za datę pierwszego powiadomienia beneficjenta o nieuzasadnionym charakterze danej płatności. Oznacza to, że nie upłynął okres 10 lat przedawnienia pozwalający na zwolnienie skarżącej z obowiązku zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności.
Dokonując oceny, czy w rozpoznawanej sprawie mógłby mieć zastosowanie 4-letni okres przedawnienia, organy uznały, co również zaakceptował Sąd pierwszej instancji, że skarżąca nie spełnia koniecznego warunku działania w dobrej wierze. Podstawą do takiej oceny było stwierdzenie, że skarżąca przystępując do programu pomocowego dotyczącego przyznania płatności ONW zdawała sobie doskonale sprawę z podjęcia zobowiązania do prowadzenia działalności rolniczej na powierzchni nie mniejszej niż ta, do której została przyznana płatność w pierwszym roku, przez okres 5 lat od dnia otrzymania tej płatności. Skarżąca zobowiązała się również do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o każdym fakcie mogącym mieć wpływ na nienależne przyznanie płatności ONW, natomiast fakt zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na części gruntów rolnych objętych zobowiązaniem w trakcie jego obowiązywania Kierownik BP Agencji ustalił w toku postępowania prowadzonego
w sprawie przyznania skarżącej płatności ONW na rok 2009.
Należy również podkreślić, że już w dniu składania pierwszego wniosku
o przyznanie płatności ONW, tj. w dniu [...] maja 2006 r., skarżąca posiadała na zgłoszoną do płatności działkę nr [...] umowę dzierżawy, która kończyła się w 2008 r. A zatem umowa ta nie pozwalałaby na dotrzymanie podjętego 5-letniego zobowiązania ONW. Wynika z tego, że deklarując przystąpienia do programu poprzez złożenie pierwszego wniosku o przyznanie płatności ONW skarżąca zdawała sobie sprawę
z faktu, iż może nie być w stanie dotrzymać zobowiązania, które będzie na niej ciążyło przez pięć lat od dnia wypłaty pierwszej płatności. Działając w ten sposób przyjęła na siebie ryzyko, iż w przypadku niedotrzymania zobowiązania będzie musiała dokonać zwrotu całości bądź części przyznanych jej płatności ONW. Wobec powyższego, należało uznać, że nie została spełniona przesłanka działania przez beneficjenta
w dobrej wierze. O działaniu w dobrej wierze nie może również świadczyć twierdzenie skarżącej, iż utrzymywała działkę nr [...] w dobrej kulturze rolnej w latach 2009 i 2010, ale nie deklarowała jej w swoim wniosku, gdyż nie posiadała już umowy dzierżawy.
Prawidłowo zatem organy, a następnie WSA uznały, iż skarżąca nie działała
w dobrej wierze i z tego powodu zarzut naruszenia art. 73 ust. 5 rozporządzenia nr 796/2004 jest pozbawiony usprawiedliwionych podstaw.
Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
Uwzględniając z kolei sytuację materialną skarżącej oraz charakter rozpatrywanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że ma miejsce szczególny przypadek, który uzasadnia odstąpienie od zasądzenia w całości kosztów na rzecz organu i z tego powodu, na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia od skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.