II GSK 29/21

Naczelny Sąd Administracyjny2024-03-19
NSAAdministracyjneWysokansa
szczepienia ochronneobowiązek szczepieniaegzekucja administracyjnakomunikat GISźródło prawaKonstytucja RPprawo administracyjneochrona zdrowiadzieckorodzic

NSA uchylił wyrok WSA i postanowienia organów administracji w sprawie egzekucji obowiązku szczepienia dziecka, uznając, że podstawą nałożenia obowiązku nie może być komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego, a nie akt prawa powszechnie obowiązującego.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Z. B. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił jego skargę na postanowienie Ministra Zdrowia w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Egzekucja dotyczyła nałożenia grzywny w celu przymuszenia do poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Kluczowym zarzutem skarżącego było to, że obowiązek szczepienia wynikał z komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, który nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za zasadną, uchylając zaskarżony wyrok i postanowienia organów, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność przepisów z Konstytucją RP.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Z. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który utrzymał w mocy postanowienie Ministra Zdrowia oddalające zarzuty skarżącego w postępowaniu egzekucyjnym. Postępowanie egzekucyjne dotyczyło nałożenia grzywny w celu przymuszenia do poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Skarżący podnosił, że obowiązek szczepienia, wynikający z komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, co czyni tytuł wykonawczy wadliwym. Sąd I instancji uznał, że obowiązek szczepienny wynika z przepisów ustawy i rozporządzenia, a komunikat GIS ma charakter techniczny. Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. (sygn. akt K 81/19), stwierdził, że art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w zakresie w jakim termin wymagalności i liczba dawek szczepień są określone w komunikacie GIS, a nie w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z Konstytucją RP. Sąd uznał, że podstawą nałożenia obowiązku nie może być akt niebędący źródłem prawa powszechnie obowiązującego. W związku z tym, NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA oraz postanowienia organów administracji, uznając zasadność zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących braku wymagalności obowiązku.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie może stanowić podstawy do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w zakresie nakładania obowiązku na obywatela, ponieważ nie jest on źródłem prawa powszechnie obowiązującego w rozumieniu art. 87 Konstytucji RP.

Uzasadnienie

Sąd powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który stwierdził niezgodność przepisów z Konstytucją w zakresie, w jakim termin wymagalności i liczba dawek szczepień są określone w komunikacie GIS, a nie w drodze rozporządzenia. Podkreślono, że obowiązek nałożony na obywatela musi wynikać z aktu prawa powszechnie obowiązującego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (8)

Główne

u.z.z.c.z.l.u. art. 17 § ust. 10 pkt 2 i ust. 11

Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi

Przepis ten, w powiązaniu z rozporządzeniem i komunikatem GIS, był podstawą do nałożenia obowiązku szczepienia, jednak jego zastosowanie w tym zakresie zostało uznane za niezgodne z Konstytucją.

rozp. MZ art. 3 § pkt 1 - 12

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych

Określa szczegółowe zagadnienia związane z obowiązkowymi szczepieniami, w tym terminy, które jednak nie mogły być samodzielnie kształtowane przez komunikat GIS.

Pomocnicze

u.p.e.a. art. 33 § § 1 pkt 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Dotyczy prowadzenia egzekucji w administracji, w tym egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym. Niezastosowanie tego przepisu było jednym z zarzutów skarżącego.

Konstytucja RP art. 87

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Określa źródła prawa powszechnie obowiązującego. Komunikat GIS nie jest jednym z nich.

u.p.e.a. art. 5 § ust. 1 pkt 1b)

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 2

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 31 § ust. 3

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

u.p.e.a. art. 87

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Argumenty

Skuteczne argumenty

Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego, określający termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego i nie może stanowić podstawy do prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Przepisy dotyczące określania terminu wymagalności i liczby dawek obowiązkowych szczepień ochronnych, zawarte w rozporządzeniu Ministra Zdrowia i komunikacie GIS, zostały uznane za niezgodne z Konstytucją RP przez Trybunał Konstytucyjny.

Godne uwagi sformułowania

komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego o Programie Szczepień Ochronnych na dany rok nie jest źródłem prawa wymienionym w art. 87 Konstytucji RP, zatem jest on wiążący tylko dla poszczególnych jednostek podległych GIS, a nie pozostałych osób. w zamierzeniu ustawodawcy komunikat GIS ma mieć jedynie charakter techniczny i zawierać reguły instrumentalne kierowane do podmiotów organizacyjnie podległych GIS, jak i personelu medycznego. niekonstytucyjność uwidacznia się dopiero przy łącznym ujęciu tych przepisów.

Skład orzekający

Dorota Dąbek

przewodniczący

Gabriela Jyż

sprawozdawca

Krzysztof Sobieralski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uznanie, że komunikaty organów administracji, niebędące aktami prawa powszechnie obowiązującego, nie mogą stanowić podstawy do egzekucji administracyjnej, zwłaszcza w sprawach dotyczących praw obywatelskich."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji związanej z obowiązkowymi szczepieniami i sposobem ich regulowania, ale jego zasady mogą być stosowane do innych sytuacji, gdzie obowiązki obywateli są oparte na aktach niższego rzędu niż rozporządzenie lub ustawa.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa dotyczy fundamentalnej kwestii źródła prawa i jego wpływu na obowiązki obywateli, a także odnosi się do ważnego społecznie tematu szczepień ochronnych. Wyrok NSA opiera się na przełomowym orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego.

Czy komunikat GIS może zmusić Cię do szczepienia dziecka? NSA mówi: NIE!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 29/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-03-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dorota Dąbek /przewodniczący/
Gabriela Jyż /sprawozdawca/
Krzysztof Sobieralski
Symbol z opisem
6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Ochrona zdrowia
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 325/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-05-06
Skarżony organ
Minister Zdrowia
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu admininstracji
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 753
par. 3 pkt 1 - 12.
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t. j.)
Dz.U. 2008 nr 234 poz 1570
art. 5 ust. 1 pkt 1b), art. 17 ust. 10 pkt 2 i ust. 11.
Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi
Dz.U. 2018 poz 1314
art. 33 par. 1 pkt 1.
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 2, art. 31 ust. 3, art. 87.
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia del. WSA Krzysztof Sobieralski Protokolant Patrycja Kołtan-Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2020 r. sygn. akt VII SA/Wa 325/20 w sprawie ze skargi Z. B. na postanowienie Ministra Zdrowia z dnia 28 listopada 2019 r. nr MDO.051.131.2018(2) w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Wojewody Pomorskiego z dnia 23 lipca 2018 r. znak: SO-III.756.41.2018.DM; 3. zasądza od Ministra Zdrowia na rzecz Z. B. 920 (dziewięćset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 6 maja 2020 r., oddalił skargę Z. B. na postanowienie Ministra Zdrowia z dnia 28 listopada 2019 r., w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2018 r. Wojewoda Pomorski nałożył na skarżącego, grzywnę w wysokości 1.000 zł w celu przymuszenia poddania małoletniego syna S. B. obowiązkowym szczepieniom ochronnym, zgodnie z tytułem wykonawczym z dnia 6 marca 2018 r., nr 2/2018, wystawionym przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Nowym Dworze Gdańskim.
Zgłoszone przez skarżącego zarzuty zostały oddalone przez Wojewodę Pomorskiego, postanowieniem z dnia 23 lipca 2018 r.
Objętym skargą postanowieniem Minister Zdrowia utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Wojewody Pomorskiego. Minister, przeprowadzone postępowanie egzekucyjne zmierzające do wypełnienia obowiązku szczepienia, uznał za przeprowadzone prawidłowo.
Odnosząc się do zarzutu braku wymagalności obowiązku określonego w tytule wykonawczym, Minister wskazał, że obowiązek ten wynika z przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych.
Odnosząc się do zarzutu prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny Minister wskazał, że organem podejmującym czynności egzekucyjne w rozumieniu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest Wojewoda Pomorski, nie zaś, jak wskazywała strona, Powiatowy Inspektor Sanitarny.
Końcowo organ wskazał, że wymierzona grzywna została ustalona zgodnie z zasadą celowości oraz zasadą stosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego.
Sąd I instancji oddalając skargę na to postanowienie stwierdził, że odpowiadało ono prawu.
W pierwszej kolejności Sąd I instancji odniósł się do zarzutu niewzięcia pod rozwagę przez organ zarzutów postawionych przez stronę w toku postępowania egzekucyjnego. Wskazał, że zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny. Mając to na uwadze Sąd I instancji stwierdził, że Minister Zdrowia mając na uwadze wskazane granice rozstrzygania, wziął pod uwagę zarzuty zgłoszone przez skarżącego, uwzględniając okoliczność, iż wierzyciel uznał wszystkie te zarzuty za nieuzasadnione. Sąd wskazał w tym zakresie, że w odniesieniu do zarzutu wymagalności obowiązku, stanowisko to było dla organu egzekucyjnego wiążące.
W konkluzji Sąd uznał, że brak było podstaw do wzruszenia zaskarżonego postanowienia.
Wskazując na treść art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) i art. 17 ust. 1, ust. 10 i ust. 11 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2018 r., poz. 753 ze zm.) oraz związanego z tą ustawą rozporządzenia Sąd stwierdził, że zgodnie z programem ustalonym na podstawie powołanych regulacji Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Nowym Dworze Gdańskim domagał się od skarżącego poddania jego syna szczepieniom ochronnym.
Sąd wskazał, że Program Szczepień Ochronnych na dany rok jest przygotowywany i ustalany przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a następnie ogłaszany w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia. Uznał, że jakkolwiek art. 87 Konstytucji RP nie wymienia "komunikatu" jako jednej z postaci źródeł powszechnie obowiązującego prawa, to nie powoduje to braku mocy obowiązującej takiego aktu.
Sąd I instancji stwierdził, że Program Szczepień Ochronnych na kolejny rok ustalany jest przez centralny organ administracji państwowej na podstawie przepisu ustawy. Program taki zawiera szczegółowe wskazania dotyczące wykonywania szczepień dostatecznie precyzyjnie określone w przepisie upoważniającym.
Podsumowując, Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie naruszało prawa zaś ustalenia organu były wystarczające i kompletne.
W podstawie prawnej wyroku podano art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.).
Z. B., skargą kasacyjną zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji zarzucając mu naruszenie:
a) art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2008 r., Nr 234 poz. 1570 ) w zw. z art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz.1438) poprzez jego naruszenie i niewłaściwe zastosowanie i wymaganie przeprowadzenia obowiązku szczepiennego u dziecka zgodnie z komunikatem Głównego Inspektora Sanitarnego, który to akt NIE JEST ŹRODŁEM POWSZECHNIE OBOWIĄZUJĄCEGO PRAWA,
b) art. 17 ust. 10 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2008 r., Nr 234, poz. 1570 ) w zw. z § 3 pkt 1 do 12 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 753) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że obowiązek szczepienny dziecka w zakresie terminu wykonania szczepienia - nie wynika z tych aktów, a z komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego.
c) 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie zarzutu co do prowadzonej egzekucji, w sytuacji gdy obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym nie jest prawidłowo uregulowany i w konsekwencji wadliwa regulacja nie może być podstawą prowadzenia postępowania egzekucyjnego w administracji.
Podnosząc te zarzuty kasatora wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Nadto skarżący kasacyjnie uważa za zasadny wniosek o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności art. 17 ust. 11 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2008 r., Nr 234, poz. 1570) z art. 87 Konstytucji RP w zakresie w jakim przewiduje delegację do wydania aktu określającego dla obywateli obowiązek konkretnego zachowania się, tj. terminów na poddawania się określonym zabiegom medycznym.
Minister Zdrowia, w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
| |
|Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi |
|kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego |
|przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na |
|podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz na podstawie naruszenia |
|przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych|
|ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy |
|równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane |
|skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym |
|rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w |
|ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu |
|administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. |
|Skarga kasacyjna jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie. |
|Skarga kasacyjna dotyczy wyroku WSA w Warszawie, którym Sąd uznał za prawidłowe postanowienie Ministra Zdrowie w przedmiocie oddalenia |
|zgłoszonych przez skarżącego zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 6 marca |
|2018 r., nr 2/2018 (dotyczącego obowiązku niepieniężnego), wystawionego przez Państwowego Inspektora Sanitarnego w Nowym Dworze Gdańskim, |
|z powodu uchylania się od poddania małoletniego syna skarżącego obowiązkowym szczepieniom ochronnym. |
|Jednym ze zgłoszonych przez skarżącego zarzutów był brak wymagalności obowiązku przeprowadzenia szczepień ochronnych u małoletniego S. B..|
|Skarżący kasacyjnie wskazał, że mając na uwadze regulacje wskazanego rozporządzenia Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011 r. w sprawie |
|obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 753) uznać należy, że termin na wykonanie szczepień ochronnych u dziecka |
|zobowiązanego (skarżącego kasacyjnie) jest "otwarty", a co za tym idzie, zaskarżone postanowienia organów I i II instancji, a także |
|rozstrzygnięcie WSA w Warszawie są wadliwe (s. 4-5 uzasadnienia skargi kasacyjnej). Natomiast Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego o|
|Programie Szczepień Ochronnych na dany rok nie jest źródłem prawa wymienionym w art. 87 Konstytucji RP, zatem jest on wiążący tylko dla |
|poszczególnych jednostek podległych GIS, a nie pozostałych osób. Wobec tego, że ani rozpoznające zarzuty organy, ani WSA nie uznały za |
|zasadne ww. stanowiska skarżącego, w skardze kasacyjnej w dalszym ciągu podnosi on naruszenie w rozpoznawanej sprawie – regulacje ustawy o|
|zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (art. 17 ust. 11) – Konstytucji RP, poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego|
|Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, że może nakładać na obywateli |
|obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek, w ustalonych okresach, co jest sprzeczne z art. 87 Konstytucji. W |
|konsekwencji, zdaniem skarżącego, naruszono art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych w zw. z § 3 |
|rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, że obowiązek szczepień ochronnych u |
|małoletniego w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny i tym samym uchybiono art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. w zw. z §|
|3 pkt 1-12 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. |
|Jak podkreślono w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2023 r. (sygn. akt II GSK 1709/23): "W związku z tak |
|postawionymi zarzutami skargi kasacyjnej należy zauważyć, że normy objęte tymi zarzutami były przedmiotem kontroli TK, który w wyroku z |
|dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt 81/19 , stwierdził, że art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu |
|zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, z późn. zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 |
|sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności |
|obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie |
|Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do|
|spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji |
|Rzeczypospolitej Polskiej." W uzasadnieniu tegoż wyroku TK wskazano wyraźnie, że wyrok nie odnosi się do zagadnienia zgodności z |
|Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, w związku z czym konieczne jest zapewnienie |
|stosownych ram realizacji tego obowiązku i z tych przyczyn określono termin utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów - po |
|upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Ponieważ wyrok ogłoszono w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. (Dz.U. |
|2023 r. poz. 909), termin zawarty w klauzuli odroczenia wejścia w życie skutku derogacyjnego, upłynął z dniem 12 listopada 2023 r. W |
|uzasadnieniu wyroku podkreślono, że Program Szczepień Ochronnych, wydawany przez GIS w formie komunikatu, wskazuje wiek dziecka, kiedy |
|należy poddać je obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu przeciwko konkretnej chorobie/konkretnym chorobom. Osiągniecie przez dziecko |
|konkretnego wieku aktualizuje obowiązek poddania go szczepieniom ochronnym. Wynika to z obowiązywania § 5 rozporządzenia, który stanowi, |
|że obowiązkowe szczepienia ochronne są przeprowadzane zgodnie z PSO na dany rok. Komunikat GIS wskazuje termin wymagalności obowiązkowych |
|szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek. Z tego względu nie można uznać, że PSO na dany rok nie wprowadza |
|nowości normatywnej. Ani w ustawie o zwalczaniu chorób zakaźnych, ani w rozporządzeniu nie sprecyzowano tych kwestii. W uzasadnieniu |
|zwrócono również uwagę, że w zamierzeniu ustawodawcy komunikat GIS ma mieć jedynie charakter techniczny i zawierać reguły instrumentalne |
|kierowane do podmiotów organizacyjnie podległych GIS, jak i personelu medycznego. Przechodząc do istoty oceny zgodności kwestionowanych |
|przepisów z Konstytucją wskazano, że sprecyzowanie zakresu obowiązku jednostki w drodze rozporządzenia jest dopuszczalne, o ile istnieje |
|stosowna delegacja ustawowa, tj. spełnione są przesłanki określone w art. 92 Konstytucji. W realiach sprawy dochodzi jednak do pewnego |
|paradoksu: w sposób niezamierzony nastąpiła subdelegacja kompetencji - termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i |
|liczbę dawek poszczególnych szczepionek wskazuje GIS w PSO na dany rok, a minister właściwy do spraw zdrowia nakazuje przeprowadzać |
|obowiązkowe szczepienia ochronne zgodnie z PSO. Z kolei art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych wskazuje, że komunikat GIS ma|
|uwzględniać przepisy rozporządzenia. Konkludując: w zamierzeniu ustawodawcy komunikat GIS ma mieć jedynie charakter techniczny i zawierać |
|reguły instrumentalne kierowane do podmiotów organizacyjnie podległych GIS, jak i personelu medycznego. Uszczegółowienie obowiązku |
|szczepień ochronnych adresowanego do jednostki ma być wyłącznie unormowane rozporządzeniem. W rzeczywistości jednak komunikat GIS wywiera |
|równocześnie skutek w sferze kształtowania praw jednostki. Taka dwutorowość nie jest dopuszczalna na poziomie komunikatu. Powinna ona |
|wystąpić na poziomie rozporządzenia, będącego podstawą dla GIS do sformułowania reguł instrumentalnych, jak i doprecyzowania obowiązku |
|ciążącego na jednostce. Zestawienie związkowe przepisów będących przedmiotem kontroli pozwalała zatem na taką rekonstrukcję normy, aby |
|wydać wyrok zakresowy, albowiem niekonstytucyjność uwidacznia się dopiero przy łącznym ujęciu tych przepisów (pkt 3 uzasadnienia prawnego |
|wyroku TK). Ponadto odwołując się do szeregu wartości demokratycznego państwa prawnego, wynikających z art. 2 Konstytucji, zwłaszcza |
|zasady ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, jak i wymogu ustawowej formy ograniczenia wynikającego z art.|
|31 ust. 3 Konstytucji – w tymże wyroku TK wskazano, że intensywność ingerencji w prawo podmiotowe musi być kontrolowalna przez obywatela, |
|tj. wynikać z prawa powszechnie obowiązującego. Poddanie jednostki obowiązkowi szczepień ochronnych, czy też - w realiach niniejszej |
|sprawy - ponoszenie odpowiedzialności za jego niezrealizowanie przez osobę, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią, stanowi |
|istotną ingerencję w prawa podmiotowe (art. 47 Konstytucji). W wypadku niezrealizowania ciążącego na jednostce obowiązku musi ona liczyć |
|się z poważnymi konsekwencjami. Z tego względu musi być w stanie precyzyjnie ustalić treść ciążącego na niej obowiązku. Sytuacja, gdy jego|
|treść jest współkształtowana komunikatem GIS, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego (a contrario art. 87 Konstytucji), jest |
|niedopuszczalna. W rezultacie - termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych |
|szczepień ochronnych powinny być - w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa - wskazane w PSO na dany rok, jednakże komunikat GIS|
|nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy |
|ustawy. |
|Jednocześnie wskazano w analizowanym wyroku TK, że stwierdzenie przez Trybunał niezgodności art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób |
|zakaźnych w zw. z § 5 rozporządzenia w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek |
|poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych określone są w PSO na dany rok, ogłaszanym przez GIS w formie komunikatu, a nie przez |
|ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, z art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 87 Konstytucji powoduje |
|konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. |
|Będąc świadomy, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu |
|czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej, TK w wyroku zasugerował dostosowanie stanu prawnego w pierwszej kolejności przez zmianę |
|rozporządzenia. Minister właściwy do spraw zdrowia może bowiem rozważyć określenie, w drodze rozporządzenia wydawanego na podstawie art. |
|17 ust. 10 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek |
|poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w szczególności czy takie rozwiązanie mieści się w zakresie spraw przekazanych do |
|uregulowania w art. 17 ust. 10 pkt 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, tj. określenia wieku i innych okoliczności stanowiących |
|przesłankę nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom |
|ochronnym przeciw chorobom zakaźnym. Powinno to umożliwić osiągnięcie efektu dwutorowej spójności normatywnej. Po pierwsze, w sposób |
|konstytucyjnie dopuszczalny, w drodze rozporządzenia, w pełni sprecyzowany zostałby ustawowy obowiązek szczepień ochronnych ciążący na |
|jednostce, która mogłaby ponosić odpowiedzialność w wypadku braku jego realizacji. Po drugie, PSO na dany rok, wydawany przez GIS w formie|
|komunikatu, miałby wtedy czysto techniczny charakter. Minister właściwy do spraw zdrowia może rozważyć ponadto sugestię, aby określić |
|termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w formie |
|załącznika do rozporządzenia (pkt 4 uzasadnienia wyroku). |
|Na koniec zauważyć należy, że omawiany wyrok został wykonany mocą rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie |
|obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2077). Wobec tego, że przepisy będące podstawą wydanych w sprawie rozstrzygnięć |
|(postanowień) okazały się niezgodne z Konstytucją RP, zasadne były zarzuty naruszenia prawa materialnego, zawarte w punktach a), b) i c) |
|petitum skargi kasacyjnej, opierające się twierdzeniu o braku wymagalności obowiązku niepieniężnego, w rezultacie słusznie skarżący |
|kasacyjnie kwestionował możliwość prowadzenia egzekucji; trafnie też podważając prawidłowość tytułu wykonawczego. |
|Mając na uwadze, że wyrok Sądu pierwszej instancji został wydany z uwzględnieniem niekonstytucyjnego brzmienia przepisów, podlegał on |
|uchyleniu jako naruszający przepisy prawa materialnego, tak samo jak poddane kontroli sądowoadministracyjnej postanowienia, dlatego też na|
|podstawie art. 188 oraz 145 § 1 pkt 1 lit. a) i 135 p.p.s.a. należało orzec jak w pkt 1-2 sentencji. O kosztach postanowiono na podstawie|
|art. 200 i 203 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w |
|sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964). |
| |

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI