II GSK 2878/17

II GSK 2878/17 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2019-10-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2017-08-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Ewa Cisowska-Sakrajda
Janusz Drachal /przewodniczący/
Maria Jagielska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ubezpieczenia
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 1883/16 - Wyrok WSA w Warszawie z 2017-02-21
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2015 poz 581
art. 1 pkt 4, art. 2 ust. 1 pkt 1, art. 3 ust. 2 pkt 5 i 6, art. 66 ust. 1, ust. 2, art. 67 ust. 3, art. 68 ust. 1, ust. 3, ust. 5, ust. 12, art. 76a ust. 1, ust. 3
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r.o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal Sędzia NSA Maria Jagielska (spr.) Sędzia del. WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Protokolant Mateusz Rogala po rozpoznaniu w dniu 31 października 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M.Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lutego 2017 r. sygn. akt VI SA/Wa 1883/16 w sprawie ze skargi M.Z. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 21 lutego 2017 r. sygn. akt VI SA/Wa 1883/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. Z. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej jako Prezes NFZ / Funduszu) z dnia [...] czerwca 2016 r. w przedmiocie stwierdzenia objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym.
Referując sprawę Sąd I instancji stwierdził, że decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. Prezes NFZ utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ w K. z dnia [...] września 2014 r. o stwierdzeniu, na wniosek M. Z., że wnioskująca została objęta dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym w okresie od 1 IX 2011 r. do 16 VI 2014 r. W sprawie ustalono, że M. Z. [...] września 2011 r. zawarła z organem umowę dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego na czas nieokreślony, a od 12 lipca 2012 r. została zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny. Z listy wpłat na dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne wynika, że strona opłacała składki od września 2011 r. do marca 2014 r. Nie opłaciła składki za kwiecień 2014 r. w obowiązującym terminie, co spowodowało rozwiązanie ww. umowy z upływem miesiąca nieprzerwanej zaległości w opłacaniu składek, tj. z dniem 16 czerwca 2014 r. Odnosząc się do zarzutu strony, że zgłoszenie jej do ubezpieczenia zdrowotnego jako członka rodziny od 12 lipca 2012 r. spowodowało wygaśnięcie z mocy prawa tejże umowy, organ stwierdził, że zgodnie z art. 5 pkt 3 w związku z art. 67 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 581 ze zm., obecny tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r. poz. 1373 ze zm.; dalej: u.ś.o.z. / ustawa o świadczeniach) zainteresowana nie posiadała obowiązkowego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego, a jedynie miała prawo do świadczeń opieki zdrowotnej wynikające z jej zgłoszenia jako członka rodziny. Organ podkreślił, że brak jest przeszkód do objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym osób, które spełniają warunki do uznania ich za członka rodziny osoby objętej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Za dopuszczeniem możliwości zawierania umów dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego z osobami spełniającymi warunki do zgłoszenia do ubezpieczenia jako członka rodziny przemawia, w ocenie organu, brzmienie art. 68 ust. 1 w zw. z art. 66 ust. 1 u.ś.o.z. Mając na uwadze powyższe organ uznał, że strona przestała podlegać dobrowolnemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z dniem 16 czerwca 2014 r.
W skardze M. Z. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji w części stwierdzającej objęcie jej dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym w okresie od 12 lipca 2012 r. do 16 czerwca 2014 r., zaś Prezes NFZ podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., obecny tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem.
W ocenie WSA, zgłoszenie skarżącej do ubezpieczenia zdrowotnego jako członka rodziny spowodowało jedynie, że skarżąca uzyskała prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, ale nie oznaczało, jak słusznie podniósł organ, że stała się ona osobą podlegającą obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Z tego względu nie doszło do naruszenia art. 68 ust. 5 i ust. 12 u.ś.o.z.
Sąd zgodził się z organem, że brak jest przeszkód do objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym osób, które spełniają warunki (określone w art. 3 ust. 2 pkt 5 i 6 oraz art. 5 pkt 3 u.ś.o.z.) do uznania ich za członka rodziny osoby objętej obowiązkowym lub dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym. Wskazuje na to art. 68 ust. 1, zgodnie z którym dobrowolnie może ubezpieczyć się osoba niewymieniona w art. 66 ust. 1, czyli osoba niepodlegająca obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Sąd podkreślił, że zgłoszenie skarżącej do ubezpieczenia zdrowotnego jako członka rodziny nie stanowi obowiązkowego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego i nie powoduje wygaśnięcia umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego z mocy prawa, a skoro przestała ona opłacać składki na dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne w kwietniu 2014 r., to umowa uległa rozwiązaniu z dniem 16 czerwca 2014 r. W ocenie Sądu, organ nie naruszył art. 7, 75, 77 § 1 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm., obecny tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), gdyż ustalił podstawowe fakty mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy oraz zastosował właściwe przepisy prawa materialnego. Skoro skarżąca nie opłaciła składki za kwiecień 2014 r., to zgodnie z art. 68 ust. 5, 87 ust. 1 i 68 ust. 12 ustawy o świadczeniach należało przyjąć, że umowa dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego uległa rozwiązaniu z dniem 16 czerwca 2014 r. Sąd nie zgodził się z zarzutem naruszenia art. 67 ust. 3 u.ś.o.z. przez nieuwzględnienie, że zgłoszenie skarżącej dnia 12 lipca 2012 r. do ubezpieczenia jako członka rodziny, winno skutkować wygaśnięciem z mocy prawa umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego.
Ponadto WSA uznał za niezasadny zarzut naruszenia art. 76a ust. 1 i 3 ustawy o świadczeniach przez jego niezastosowanie, wskutek czego od 12 lipca 2012 r. strona płaciła podwójną składkę na ubezpieczenie zdrowotne, bo kwestia pobierania składek i ich wysokości leży poza zakresem kognicji organów Funduszu. WSA wyjaśnił powody nieuwzględnienia wniosku dowodowego; w sprawie nie zachodziły wątpliwości, o których mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. Okoliczności takie jak: data zawarcia dobrowolnej umowy ubezpieczenia, okres płacenia składek przez skarżącą, data zgłoszenia jej do ubezpieczenia jako członka rodziny były bezsporne i wystarczyły do zastosowania i interpretacji przepisów prawa, a następnie do wydania zaskarżonej decyzji.
Skargą kasacyjną M. Z. zaskarżyła powyższy wyrok w całości, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, przeprowadzenia rozprawy oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych, zarzucając naruszenie:
1. prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.): a) art. 67 ust. 3 u.ś.o.z. poprzez jego niezastosowanie, a w związku z tym nieuwzględnienie faktu, iż od dnia 12 lipca 2012 roku M. Z. uzyskała prawo do świadczeń z opieki zdrowotnej z tytułu zgłoszenia do ubezpieczenia jako członka rodziny, co winno prowadzić do wygaśnięcia z mocy prawa umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego M. Z. z dniem 12 lipca 2012 roku;
b) art. 68 ust. 5 u.ś.o.z. poprzez jego niewłaściwą wykładnię, a w związku z tym uznanie, iż uzyskanie prawa do świadczeń z opieki zdrowotnej z tytułu zgłoszenia do ubezpieczenia jako członka rodziny nie prowadzi do rozwiązania umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego;
c) art. 68 ust. 12 u.ś.o.z. poprzez jego niewłaściwą wykładnię, a w związku z tym uznanie, iż M. Z. posiadała prawo do świadczeń opieki zdrowotnej w okresie od dnia 1 września 2011 roku do dnia 16 czerwca 2014 roku z tytułu dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego, podczas gdy w okresie od dnia 12 lipca 2012 roku do dnia 16 czerwca 2012 roku [powinno być: 2014 roku] prawo M. Z. do świadczeń z opieki zdrowotnej wynikało z objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu zgłoszenia do ubezpieczenia jako członka rodziny, co też zostało potwierdzone w toku korzystania przez odwołującą i jej męża ze świadczeń zdrowotnych (zapis w systemie elektronicznym NFZ-u) uniemożliwiając odwołującej korzystanie w jakimkolwiek zakresie z ubezpieczenia dobrowolnego i doprowadzając do sytuacji, w której opłacanie podwójnej składki nie dawało uprawnień do zwiększonej ochrony ubezpieczeniowej wobec czego opłacanie składki na dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne było bezcelowe w przypadku odwołującej;
d) art. 76a ust. 1 i 3 u.ś.o.z. poprzez jego niezastosowanie, a w związku z tym brak uwzględnienia w toku postępowania faktu wyrejestrowania ubezpieczonej z dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego uwidocznionego w systemie elektronicznym NFZ, co doprowadziło do nieprawidłowych ustaleń w zakresie podlegania przez M. Z. ubezpieczeniu dobrowolnemu w okresie, w którym to odwołująca została już wyrejestrowana z systemu w związku z wygaśnięciem tego ubezpieczenia, podlegając odtąd pod zakres ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zgłoszenia do ubezpieczenia członka rodziny;
2. przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy: a) art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez brak zastosowania treści przepisu w przedmiotowej sprawie i nieuwzględnienie wniosku skarżącej sformułowanego w pkt 2 skargi pomimo konieczności przeprowadzenia dowodu z dokumentu, tj. wydruku z systemu NFZ dot. M. Z. za okres od dnia 12 lipca 2012 roku do dnia 16 czerwca 2014 roku na okoliczność danych uwidocznionych w systemie dot. ubezpieczyciela odwołującej (dane dot. ubezpieczenia, do którego odwołująca została zgłoszona przez córkę, bez jakiegokolwiek wskazania na ubezpieczenie dobrowolne) uniemożliwiających odwołującej korzystanie ze świadczeń zdrowotnych w związku z dobrowolnym ubezpieczeniem;
b) art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi i rezygnację z uchylenia zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ pomimo tego, że zapadła ona z naruszeniem przepisów ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz pomimo dowolności poczynionych przez tenże organ ustaleń faktycznych.
Prezes NFZ udzielił odpowiedzi na skargę kasacyjną i wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach i podlega oddaleniu.
Na wstępie stwierdzić należy, iż kontrola kasacyjna jaką sprawuje Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., przebiega wyłącznie w obszarze zakreślonym przez wnoszącego skargę kasacyjną, co oznacza, że sąd kasacyjny związany jest postawionymi, w ramach podstaw wskazanych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a., zarzutami oraz ich uzasadnieniem. Z urzędu sąd kasacyjny bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki wymienione zostały w art. 183 § 2 p.p.s.a., a z których żadna w kontrolowanej sprawie nie wystąpiła.
Skarżonym kasacyjnie wyrokiem Sąd I instancji zgodził się z Prezesem NFZ, iż zawarta z NFZ umowa dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego uległa rozwiązaniu zgodnie z art. 68 ust. 5 ustawy o świadczeniach z upływem miesiąca nieprzerwanej zaległości w opłacaniu składek, a nie, jak przyjęła skarżąca, z dniem objęcia jej ubezpieczeniem zdrowotnym jako członka rodziny na podstawie art. 67 ust. 3 tej ustawy.
Skarga kasacyjna koncentruje się wokół zarzutów naruszenia prawa materialnego, a jak wynika z ich treści, Sąd I instancji nieprawidłowo wyłożył wskazane w petitum przepisy ustawy o świadczeniach, wadliwe też było zastosowanie pozostałych, mających znaczenie dla wyniku sprawy, przepisów cyt. ustawy. Zdaniem skarżącej kasacyjnie, umowa dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego podlegała wygaśnięciu z dniem uzyskania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej z tytułu zgłoszenia do ubezpieczenia jako członka rodziny. Tym samym okres objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym powinien być inny, niż to stwierdzono w zaskarżonej decyzji.
Przedstawiony wyżej pogląd Sądu I instancji oraz przeciwstawione mu przez autora skargi kasacyjnej stanowisko, sformułowane w ramach podstawy z art. 174 pkt 1 p.p.s.a., określają istotę problemu prawnego, co uzasadnia łączne rozpatrzenie postawionych zarzutów naruszenia prawa materialnego.
Przystępując do właściwych rozważań zauważyć należy, że szczegółowe zasady podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu ujęte zostały w Dziale IV ustawy o świadczeniach, w którym w rozdziale 1 – zatytułowanym Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego – uregulowano kwestie związane zarówno z obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, jak też z ubezpieczeniem dobrowolnym. Rozróżnienie podstaw ubezpieczenia zdrowotnego znajduje swoje oparcie już w przepisach ogólnych ustawy o świadczeniach tj. art. 1 pkt 4 i art. 2 ust. 1 pkt 1. Jak stanowi pierwszy z wymienionych przepisów, ustawa określa zasady powszechnego – obowiązkowego i dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego, natomiast zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 osobami uprawnionymi do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych są osoby objęte obowiązkowym i dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym.
Analiza przepisów ogólnych oraz przepisów rozdziału 1 Działu IV ustawy oświadczeniach skłania do wniosku, że świadczenia opieki zdrowotnej na zasadach ustawą określonych przysługują z dwóch niezależnych od siebie podstaw składających się na system powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego – ubezpieczenia obowiązkowego i ubezpieczenia dobrowolnego.
Należy przede wszystkim podkreślić odmienność zasad na jakich powstaje i ustaje prawo do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie ubezpieczenia obowiązkowego i ubezpieczenia dobrowolnego. Inny, co jest oczywiste, bo wynika już z samej nazwy tytułów ubezpieczenia zdrowotnego, jest też charakter obu rodzajów ubezpieczeń i odmienna pozycja prawna ubezpieczającego się.
Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego dotyczący osób podlegających temu obowiązkowi, wymienionych w art. 66 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach, powstaje z chwilą obowiązkowego, niezależnego od woli osoby ubezpieczanej, zgłoszenia osoby podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oraz opłacenia składki (art. 67 ust. 1).
Natomiast przewidziane art. 68 ustawy o świadczeniach prawo do dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego adresowane jest w pierwszym rzędzie do osoby niewymienionej w art. 66 ust. 1, a więc niepodlegającej obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego [ponadto do pracownika przebywającego na urlopie bezpłatnym, posła do Parlamentu Europejskiego i osoby niewymienionej w art. 66 ust. 1, do której ma zastosowanie art. 11 ust. 3 lit. e) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego]. Osoba taka może ubezpieczyć się dobrowolnie, a więc zgodnie z podjętą przez siebie w tym zakresie wolą, wyrażoną pisemnym wnioskiem złożonym w Funduszu, jeżeli ma miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
W obu przypadkach, a więc zarówno osoba podlegająca obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, jak też osoba ubezpieczona dobrowolnie obowiązane są zgłosić do Funduszu członków rodziny, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 5 i 6 ustawy, które to osoby uzyskują prawo do świadczeń zdrowotnych – z chwilą zgłoszenia w przypadku ubezpieczenia obowiązkowego i z dniem wynikającym z umowy dla ubezpieczających się dobrowolnie. Podstawę prawną obowiązku zgłoszenia członków rodziny dla osoby objętej obowiązkowym ubezpieczeniem stanowi art. 67 ust. 3 ustawy o świadczeniach, zaś dla osoby ubezpieczającej się dobrowolnie jest to art. 68 ust. 3 tej ustawy. Zgodnie z treścią art. 67 ust. 3 osoba podlegająca obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego ma obowiązek zgłosić do ubezpieczenia zdrowotnego członków rodziny, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 5 i 6, przy czym osoby, które nie zgłaszają się do ubezpieczenia same, informują podmiot właściwy do dokonania zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego o członkach rodziny podlegających zgłoszeniu do ubezpieczenia zdrowotnego w określonym tym przepisem terminie. Członkowie rodziny uzyskują prawo do świadczeń opieki zdrowotnej od dnia zgłoszenia.
Z kolei zgodnie z art. 68 ust. 3 cyt. ustawy osoba, o której mowa w ust. 1, a więc ubezpieczająca się dobrowolnie, jest obowiązana zgłosić do Funduszu członków rodziny, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 5 i 6 w określonym tym przepisem terminie.
Należy w tym miejscu zauważyć, iż krąg osób, które uzyskają prawo do świadczeń opieki zdrowotnej w wyniku zgłoszenia osoby objętej obowiązkowym ubezpieczeniem i zgłoszonych przez tę osobę członków rodziny, może być inny, niż wynikający z ubezpieczenia dobrowolnego osoby, zgłoszonej w trybie art. 67 ust. 3, zgłaszającej członków swojej rodziny na podstawie art. 68 ust. 3 ustawy o świadczeniach. Pojęcie członka rodziny ustawa zdefiniowała w art. 5 pkt 3, gdzie poza dziećmi wymienionymi pod lit. a, wskazano na małżonka (lit. b) i wstępnych pozostających z ubezpieczonym we wspólnym gospodarstwie domowym (lit. c).
Skarżąca kasacyjnie z treści art. 67 ust. 3 wywodzi, że uzyskanie przez nią prawa do świadczeń opieki zdrowotnej z tytułu zgłoszenia jej przez córkę objętą obowiązkowym ubezpieczeniem winno było prowadzić do wygaśnięcia umowy ubezpieczenia dobrowolnego zawartej z NFZ przed datą zgłoszenia. Wniosek taki nie znajduje oparcia w przywołanym przepisie, a dodatkowo stoi mu na przeszkodzie art. 68 ust. 5 i ust. 12 tego aktu prawnego.
Jak zostało już wyżej powiedziane, a co wynika z art. 68 ust. 1 cyt. ustawy o świadczeniach, umowę dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego NFZ może zawrzeć wyłącznie z osobą, która nie podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, a więc z osobą niewymienioną w art. 66 ust. 1.
Oczywiste zatem jest, że NFZ musi odmówić zawarcia umowy o dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne osobie objętej ubezpieczeniem obowiązkowym i jest to jedyny moment zetknięcia się dwóch tytułów ubezpieczenia zdrowotnego, w którym zrealizowany obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego danej osoby uniemożliwia uzyskanie przez taką osobę dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego, a więc ubezpieczenia na podstawie innego tytułu.
Taka zależność nie zachodzi w przypadku, gdy zgłoszony przez osobę objętą obowiązkiem ubezpieczenia na podstawie art. 67 ust. 3 ustawy członek rodziny albo już legitymuje się prawem do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie zawartej umowy dobrowolnego ubezpieczenia, albo chce ją dopiero zawrzeć. Inaczej mówiąc, obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego członków rodziny, na podstawie art. 67 ust. 3 ustawy, adresowany jest wyłącznie do osoby objętej ubezpieczeniem obowiązkowym, a jeśli tak, to nie może stanowić dla osoby zgłaszanej w tym trybie przeszkody do zawarcia przez nią, na podstawie art. 68 ust. 5 w związku z art. 68 ust. 1 cyt. ustawy, umowy ubezpieczenia dobrowolnego. Nie stanowi też przeszkody, aby umowa ubezpieczenia dobrowolnego, zawarta przed datą zgłoszenia na podstawie art. 67 ust. 3 ustawy, trwała dalej.
Nie jest sporne w sprawie, że skarżąca obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym objęta nie była ani w dacie zawierania przez nią umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego, ani w czasie obowiązywania tej umowy, a warunki zakończenia umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego, odpowiadające treści art. 68 ust. 5 ustawy o świadczeniach, uwzględniła zawarta przez skarżącą z NFZ umowa dobrowolnego ubezpieczenia.
W przewidywanych art. 68 ust. 1 ustawy o świadczeniach przypadkach, określających prawo do dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego, osoba wnioskująca o takie ubezpieczenie, będąc stroną zawieranej z NFZ, na podstawie art. 68 ust. 5 ustawy, umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego, samodzielnie i wyłącznie decyduje o tym kiedy ubezpieczenie to powstaje i kiedy się kończy. Powyższe wynika z treści art. 68 ust. 5, zgodnie z którym objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym ustaje z dniem rozwiązania umowy lub po upływie miesiąca nieprzerwanej zaległości w opłacaniu przez ubezpieczającego się składek. To osoba zawierająca umowę dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego decyduje, czy umowa będzie trwała dalej i czy w związku z tym zgłoszeni przez nią w trybie art. 68 ust. 3 członkowie rodziny będą w dalszym ciągu mieli prawo do świadczeń opieki zdrowotnej lub czy zostaną ich przez rozwiązanie umowy bądź zaprzestanie opłacania składek pozbawieni.
Poglądu skarżącej kasacyjnie, iż od momentu zgłoszenia jej przez córkę do ubezpieczenia zdrowotnego nie posiadała już prawa do świadczeń zdrowotnych z wiążącej umowy dobrowolnego ubezpieczenia, ponieważ umowa ta z chwilą zgłoszenia wygasła, nie wspiera odwołanie się do art. 68 ust. 12 ustawy o świadczeniach. Przepis ten stanowi, iż prawo do świadczeń opieki zdrowotnej osoby, o której mowa w ust. 1 (osoby wnioskującej o dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne) i zgłoszonych do Funduszu, na podstawie art. 68 ust. 3 ustawy, członków jej rodziny, przysługuje od dnia objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i wygasa po upływie 30 dni od dnia ustania ubezpieczenia zdrowotnego w Funduszu. Z treści przywołanej normy należy wywieść, że odnosi się ona do powstałych w zakresie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej skutków ustania dobrowolnego, a nie obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Jeśli zatem, czemu skarżąca nie zaprzecza, zaniechanie opłacania składek z tytułu zawartej umowy dobrowolnego ubezpieczenia nastąpiło w kwietniu 2014 r., to znaczy że do dnia upływu terminu, o którym mowa w art. 68 ust. 5 ustawy, określonego w zaskarżonej decyzji, skarżąca i zgłoszeni przez nią członkowie rodziny mieli prawo do świadczeń zdrowotnych z tego tytułu.
Podnoszona w uzasadnieniu skargi kasacyjnej argumentacja związana z odmową wywiązania się przez NFZ z obowiązku wynikającego z wiążącej strony umowy dobrowolnego ubezpieczenia zapewnienia świadczeń opieki zdrowotnej dla małżonka skarżącej, wykracza poza granice kontrolowanej przez sąd kasacyjny sprawy.
Wreszcie nie usprawiedliwia uwzględnienia skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 76a ust. 1 i ust. 3 ustawy o świadczeniach przez jego niezastosowanie. Przepisy te stanowią wyłącznie o obowiązku wyrejestrowania z ubezpieczenia zdrowotnego osoby ubezpieczonej (wraz z członkami rodziny) wobec wygaśnięcia tytułu do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i określają podmiot dokonujący tego wyrejestrowania. Podkreślić w tym miejscu wypada, że ustawa o świadczeniach reguluje wyłącznie przypadki, w których następuje wygaśnięcie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego (art. 69 – 73), nie normuje natomiast wygaśnięcia tytułu do ubezpieczenia dobrowolnego. Dodać należy, iż postawiony zarzut skarżąca kasacyjnie uzasadnia, wskazując na błędne ustalenia co do wyrejestrowania skarżącej z dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego uwidocznionego w systemie elektronicznym NFZ. Zarzutowi nie towarzyszą jednak inne, niż podniesiony w pkt 2 lit. a) petitum skargi kasacyjnej, zarzuty naruszenia przepisów postępowania, co uniemożliwia ocenę trafności skargi kasacyjnej w tym zakresie.
Natomiast zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. przez nieuwzględnienie wniosku o przeprowadzenie dowodu z wydruku z systemu NFZ trafnie nie został przez WSA uwzględniony, bo wszystkie istotne w sprawie okoliczności faktyczne zostały ustalone i znajdowały oparcie w dowodach znajdujących się w aktach sprawy. Jak zasadnie stwierdził Sąd I instancji, nie była sporna ani data zawarcia umowy ubezpieczenia dobrowolnego, ani okres opłacania przez skarżącą składek z tego tytułu, nie była też wątpliwa data zgłoszenia skarżącej przez jej córkę do ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie art. 67 ust. 3 ustawy o świadczeniach.
W konsekwencji za nieuzasadniony należało uznać zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w pkt 1 sentencji wyroku. W pkt 2 sentencji wyroku orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. i na mocy tego przepisu odstąpiono od zasądzenia od skarżącej kasacyjnie na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, uwzględniając szczególną sytuację strony skarżącej.