II GSK 266/19

II GSK 266/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2019-07-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-03-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz /sprawozdawca/
Janusz Drachal /przewodniczący/
Maria Jagielska
Symbol z opisem
6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne
Aplikacje prawnicze
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 1026/18 - Wyrok WSA w Warszawie z 2018-09-28
Skarżony organ
Rada Adwokacka
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i umorzono postępowanie administracyjne
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 105 par. 1, art. 145 par. 3, art. 156 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal Sędzia NSA Maria Jagielska Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej C. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 września 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 1026/18 w sprawie ze skargi C. C. na uchwałę Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności uchwały uchylającej uchwałę o skreśleniu z listy aplikantów adwokackich 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla uchwałę Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...]; 3. umarza postępowanie administracyjne; 4. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 28 września 2018r., sygn. akt VI SA/Wa 1026/18 oddalił skargę C. C. (dalej: wnioskodawca, skarżący) na uchwałę Naczelnej Rady Adwokackiej (w skrócie: NRA) z [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
W październiku 2009 r. wnioskodawca został wpisany na listę aplikantów adwokackich. Na drugim roku aplikacji przystąpił do kolokwium, z którego otrzymał dwie oceny niedostateczne, tj. w pierwszym (26 października 2011 r.), jak i w poprawkowym (30 listopada 2011 r.) terminie.
W tej sytuacji wobec skarżącego wszczęto z urzędu postępowanie w sprawie skreślenia z listy aplikantów. W toku postępowania skarżący złożył do Komisji Egzaminacyjnej wniosek o reasumpcję oceny niedostatecznej z procedury karnej, która zaważyła na ostatecznej ocenie z kolokwium. Nie złożył natomiast wniosku o powtarzanie roku szkoleniowego, co osobiście potwierdził na posiedzeniu Okręgowej Rady Adwokackiej w B. (w skrócie: ORA) w dniu [...] grudnia 2011 r.
Uchwałą z [...] grudnia 2011 r. ORA, na podstawie art. 79 ust. 2 p.o.a. w zw. z § 19 Regulaminu aplikacji adwokackiej, skreśliła skarżącego z listy aplikantów. Stwierdziła, że jego negatywne oceny otrzymane z kolokwiów (cztery niedostateczne na sześć przedmiotów, zdawanych w terminie poprawkowym) pozwalają na ustalenie, że nie opanował on materiału szkoleniowego nawet w podstawowym zakresie, co oznacza jego trwałą niekompetencję i niedostateczną znajomość przepisów. ORA wzięła przy tym pod uwagę fakt skazania skarżącego w postępowaniu dyscyplinarnym na karę upomnienia za pełnienie funkcji w zarządzie spółki handlowej.
W odwołaniu Skarżący zarzucił naruszenie przepisów procesowych m.in. niedostateczne wyjaśnienie istoty sprawy wskutek oparcia rozstrzygnięcia na dokumencie niezgodnym z rzeczywistością, jak i przepisów prawa materialnego, tj. art. 79 ust. 2 p.o.a. w zw. z § 8 ust. 1 Regulaminu aplikacji adwokackiej poprzez podjęcie uchwały o skreśleniu po upływie dwóch lat aplikacji. Skarżący uznał za błędne stanowisko jakoby decyzja Komisji w sprawie wyników kolokwium była niezaskarżalna. Uważał, że rozpoznanie zarzutów wobec decyzji Komisji powinno nastąpić przynajmniej w ramach wszczętego postępowania odwoławczego od uchwały ORA o skreśleniu. Skarżący podniósł też, że ORA w uchwale o skreśleniu, wydanej w grudniu 2011 r., powołała się na fakt wydania przeciwko niemu orzeczenia dyscyplinarnego, które zostało ogłoszone dopiero [...] stycznia 2012 r.
Prezydium NRA uchwałą z [...] października 2012 r. uchyliło uchwałę ORA z [...] grudnia 2011 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W wytycznych wskazało, że przed skreśleniem skarżącego z listy nie ustalono stanu faktycznego w dostateczny sposób, tj. nie ustalono liczby niezaliczonych przez niego kolokwiów, jak również powołano się na fakt wydania orzeczenia dyscyplinarnego, co nastąpiło w styczniu 2012 r.
ORA uchwałą z [...] listopada 2012 r., z uwagi na upływ dwóch lat aplikacji, umorzyła postępowanie w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy aplikantów adwokackich.
W dniu [...] września 2017 r. wnioskodawca zwrócił się do NRA o stwierdzenie nieważności uchwały Prezydium NRA z [...] października 2012 r. uchylającej uchwałę ORA z [...] grudnia 2011 r. o skreśleniu go z listy aplikantów adwokackich. Jako podstawę wskazał rażące naruszenie prawa, tj. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Po raz kolejny zakwestionował prawidłowość przeprowadzenia kolokwium w 2011 r., po drugim roku aplikacji i wystawienia mu oceny niedostatecznej. Podniósł, że odpowiedź udzielona przez niego na jedno z pytań z zakresu procedury karnej była właściwa, a egzamin w tej części przebiegł nieprawidłowo, zarówno pod względem merytorycznym, jak i formalnym. Nadto wskazał, że jego wniosek o reasumpcję wyniku ww. kolokwium nie został rozpoznany przez Komisję Egzaminacyjną. Wnioskodawca uznał stanowisko Prezydium NRA, wyrażone w uchwale z [...] października 2012 r., o niedopuszczalności kontroli decyzji Komisji Egzaminacyjnej za wadliwe i zauważył, że zostało zakwestionowane przez Rzecznika Praw Obywatelskich. Zarzut ten uzasadniał twierdzenie o rażącym naruszeniu prawa, jakiego dopuściło się Prezydium NRA podejmując ww. uchwałę.
Na wstępie NRA rozważając kwestię właściwości, stwierdziła, że jest organem nadrzędnym nad Prezydium NRA w rozumieniu art. 157 § 1 k.p.a. i postanowieniem z [...] stycznia 2018 r. przyjęła sprawę do rozpoznania w zakresie swoich kompetencji.
Co do wniosku, NRA wskazała, że uchwała Prezydium NRA z [...] października 2012r. była już przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 28 maja 2013 r., sygn. akt VISA/Wa 2699/12 skargę na tę uchwałę oddalił, nie dopatrując się podniesionych przez skarżącego uchybień. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 17 grudnia 2014 r., sygn. akt II GSK 1932/13 ww. wyrok uchylił, jednakże nie z przyczyn, na które powoływał się skarżący, ale ze względów formalnych (art. 183 § 2 pkt 1 p.p.s.a.).
NRA dokonując oceny prawidłowości uchwały Prezydium NRA z [...] października 2012 r. w aspekcie przywołanej przez skarżącego przesłanki rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) nie dostrzegała nie tylko rażącego, ale również lżejszego stopnia takiego naruszenia. Podała, że uchwała ta została podjęta na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. w ówczesnym brzmieniu. Rozstrzygnięcie sprawy bowiem wymagało przeprowadzenia przez ORA postępowania wyjaśniającego w znacznej części. Prezydium NRA wówczas przywołało okoliczności, które nie zostały ustalone dostatecznie precyzyjnie i wytknęło sprzeczności wymagające weryfikacji.
NRA przypomniała, że wnioskodawca zakwestionował ważność uchwały Prezydium NRA jako stwierdzającej niedopuszczalność ponownego badania prawidłowości oceny wystawionej na kolokwium i dokonania jej tzw. reasumpcji. Zauważyła, że w dacie przeprowadzenia wskazanego kolokwium, tj. w listopadzie 2011 r., obowiązywał Regulamin aplikacji adwokackiej (uchwała NRA nr 22/2008 z dnia 14 czerwca 2008 r. ze zm., tekst jednolity zawarty w obwieszczeniu Prezydium NRA z 22 września 2009 r.), stanowiący w § 18 ust. 1, że przed zakończeniem pierwszego i drugiego roku szkoleniowego "aplikant składa kolokwium roczne z przedmiotów objętych szkoleniem". Precyzyjny podział dziedzin prawa pomiędzy poszczególne lata szkoleniowe nastąpił dopiero z chwilą wejścia w życie, tj. dniem 1 stycznia 2012 r., Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej (uchwała NRA nr 55/2011 z dnia 19 listopada 2011 r.). W tekście nowego Regulaminu znalazł się zapis w § 19 ust. 1, że kolokwium po pierwszym roku obejmuje blok prawa karnego, a po drugim roku - prawa cywilnego. Przedtem okręgowe rady adwokackie mogły samodzielnie ustalać plan kolokwiów i nie były związane ściśle określonym harmonogramem szkolenia i zakresu egzaminów.
W ocenie NRA zakres przedmiotowy kolokwium przeprowadzonego przez ORA w 2011 r. po drugim roku aplikacji w istocie obejmował więc dziedzinę prawa karnego i cywilnego i był ustalony oraz podany do wiadomości aplikantów z wyprzedzeniem (§ 20 ust. 1 i 2 Regulaminu). Swoje zastrzeżenia co do zakresu kolokwium Skarżący podniósł dopiero po otrzymaniu oceny negatywnej.
NRA podtrzymała stanowisko Prezydium NRA o niedopuszczalności odwoływania się od wyniku kolokwium (§ 18 ust. 6 Regulaminu) i wyłącznej kompetencji Komisji Egzaminacyjnej do ostatecznego ustalenia jego wyniku. Zdaniem organu zakwestionowanie wystawionej przez Komisję oceny mogło nastąpić w wyjątkowych przypadkach jedynie pośrednio, tj. przy okazji kontroli instancyjnej uchwały organu samorządu, związanej lub wynikającej z negatywnego wyniku egzaminu.
NRA ani w procedowaniu Komisji Egzaminacyjnej, ani w sposobie ocenienia odpowiedzi udzielonych przez skarżącego nie dostrzegła naruszeń prawa, a tym bardziej - naruszeń o charakterze rażącym, kwalifikowanych w myśl art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Natomiast załączony przez Skarżącego stenogram kolokwium świadczył o niskim poziomie wiedzy prawniczej wnioskodawcy oraz o jego nieporadności językowej, powierzchowności czy zdawkowości podejścia do tematów będących przedmiotem pytań z zakresu procedury karnej. W konsekwencji odpowiedź na eksponowane przez skarżącego pytanie nie była wyłącznym powodem niezdania przez niego kolokwium, a ocena niedostateczna znalazła swe uzasadnienie w przebiegu całego egzaminu.
NRA uznała, że wnioskodawca nie przytoczył żadnych okoliczności, czy argumentów świadczących o takim naruszeniu prawa przez podważaną uchwałę Prezydium NRA, które uzasadniałoby stwierdzenie jej nieważności. Zdaniem NRA kwestionowane rozstrzygnięcie było właściwe, a nawet konieczne z uwagi na uchybienia postępowania pierwszoinstancyjnego, a jego uzasadnienie trafnie wyznaczyło kierunek i zakres ponownego rozpoznania sprawy przez ORA, co w ostateczności doprowadziło do przywrócenia skarżącemu statusu aplikanta i możliwości ukończenia przez niego aplikacji.
Wnioskodawca wystąpił ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na uchwałę NRA z [...] lutego 2018 r. Wnosił o stwierdzenie nieważności tej uchwały, ewentualnie o jej uchylenie w całości, oraz o stwierdzenie nieważności, ewentualnie o uchylenie w całości dwóch decyzji Prezydium NRA z [...] marca 2018 r. "zawartych w Poz. [...] Załącznika do Protokołu nr [...] Prezydium NRA z dnia [...] III 2018" i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie podzielił zarzutów i skargę oddalił na mocy art. 151 p.p.s.a.
Sąd I instancji wyjaśnił, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej nie dokonuje się – jak w postępowaniu zwykłym – oceny przysługujących stronie uprawnień lub ciążących na niej zobowiązań, a ocenia się legalność decyzji wydanej w ww. postępowaniu zwykłym, czy kwestionowana wnioskiem nieważnościowym decyzja została dotknięta jedną z wad określonych w art. 156 § 1. Zatem przedmiotem tego postępowania nie jest ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy, która już została rozstrzygnięta kontrolowaną decyzją. Działanie organu skierowane powinno być wyłącznie na poszukiwanie najcięższych wad, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. To zaś oznacza, że żadne inne uchybienia, nawet jeśli mają miejsce, nie mogą być w tym postępowaniu uwzględnione, bo nie mogą prowadzić do stwierdzenia nieważności badanego orzeczenia. Opierając się na ww założeniach WSA stwierdził, że przedmiotem oceny NRA mogły być tylko i wyłącznie okoliczności dotyczące ewentualnych rażących wad uchwały Prezydium NRA z [...] października 2012 r.
Sąd I instancji podzielił stanowisko NRA, że badana uchwała Prezydium NRA z [...] października 2012 r. którą uchylono uchwałę ORA z [...] grudnia 2011 r. nie naruszała rażąco prawa. NRA zasadnie wywiodła, że oceniane rozstrzygnięcie o uchyleniu uchwały ORA o skreśleniu było właściwe, a nawet konieczne z uwagi na uchybienia postępowania pierwszoinstancyjnego, a uzasadnienie orzeczenia trafnie wyznaczyło kierunek i zakres ponownego rozpoznania sprawy przez ORA w ostateczności doprowadzając do przywrócenia skarżącemu statusu aplikanta i możliwości ukończenia aplikacji. Tym samym uchwała Prezydium NRA była w efekcie korzystna dla skarżącego, co ten pomijał, koncentrując swoje zarzuty na okolicznościach dotyczących przebiegu kolokwium z 2011 r. Kwestie te nie mogły być zaś przedmiotem badania w sprawie o stwierdzenie nieważności uchwały Prezydium NRA z [...] października 2012 r.
W ocenie WSA niezasadny okazał się też zarzut naruszenia art. 24 § 1 pkt 4 i 5 w zw. z art. 27 § 1 zd. 1 k.p.a. Przedmiotem oceny w postępowaniu o stwierdzenie nieważności nie mogła być inna uchwała niż uchwała z [...] października 2012 r., a mianowicie nie mogła to być: "uchwała z [...] marca 2018 r. - Poz. [...] Załącznika do Protokołu nr [...] Prezydium NRA z [...] marca 2018 r." Z tych samych powodów, poza zakresem badania WSA była kwestia; "obowiązku wyłączenia się od udziału w postępowaniu 4 osób" wskutek "ich udziału w wydaniu zaskarżonej decyzji NRA z [...] lutego 2014 r. opartej na tej samej podstawie faktycznej i prawnej - rozstrzygnięciu Komisji kolokwialnej z [...] listopada 2011 r.".
Sąd I instancji nie podzielił też zarzutu, że w przypadku jednej osoby: "fakt bycia przedstawicielem Prezydium NRA w sporze sądowym w sprawie ze skargi na ww. uchwały NRA z [...] lutego 2014 r. i [...] października 2012 r." uzasadnia wyłączenie się tej osoby od udziału w podejmowaniu zaskarżonej uchwały. Sąd uważał, że reprezentowanie organu w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie jest tożsame pod względem materialnym i formalnym z udziałem w rozstrzygnięciu sprawy administracyjnej. W takich sytuacjach instytucja wyłączenia danej osoby nie znajduje zastosowania.
Sąd podniósł, że uchwała z [...] lutego 2014 r., w której mieli brać udział członkowie Prezydium NRA (4 osoby wskazane przez skarżącego), biorący udział w wydaniu uchwały NRA z [...] lutego 2018 r. dotyczyła zupełnie innej sprawy - tj. odmowy wydania skarżącemu zaświadczenia o odbyciu aplikacji adwokackiej.
Sąd nie podzielił zarzutu skargi o naruszeniu art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. wskutek nieodniesienia się przez organ do "rozstrzygnięcia kolokwialnego z 30 XI 2011". Sąd I instancji stwierdził, że swoista "reasumpcja" wyników kolokwium z 2011r. nie mogła być zrealizowania w ramach postępowania o stwierdzenie nieważności uchwały Prezydium NRA w przedmiocie uchylenia uchwały o skreśleniu aplikanta z listy aplikantów adwokackich. Mocą uchwały Prezydium NRA z [...] października 2012 r., a następnie wskutek uchwały ORA umarzającej postępowanie w sprawie skreślenia, skarżącemu został przywrócony status aplikanta adwokackiego, co następnie umożliwiło mu ukończenie aplikacji adwokackiej. Sąd podzielił stanowisko NRA, że w takich sytuacjach zakwestionowanie wystawionej przez komisję oceny może nastąpić w wyjątkowych przypadkach jedynie pośrednio, przy okazji kontroli instancyjnej uchwały organu samorządu, związanej lub wynikającej z negatywnego wyniku egzaminu.
Sąd I instancji zauważył, że uchwała Prezydium NRA z [...] października 2012 r. była już przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej, a WSA w Warszawie wyrokiem w sprawie VI SA/Wa 2699/12 skargę C. C. oddalił. Co prawda Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem w sprawie II GSK 1932/13 orzeczenie to uchylił. Jednakże Sąd kasacyjny nie dopatrzył się przesłanek nieważności postępowania, gdyż skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu nie z przyczyn, na które powoływał się skarżący, ale z powodu wątpliwości, czy istniał nadal przedmiot zaskarżenia w kontekście wydania przez ORA uchwały o umorzeniu postępowania w przedmiocie skreślenia wnioskodawcy z listy aplikantów adwokackich, a tym samym, czy dopuszczalna była droga sądowa (art. 183 § 2 pkt 1 p.p.s.a.), zwłaszcza że ostatecznie doszło do umorzenia postępowania w sprawie skreślenia.
Z powyższym orzeczeniem WSA nie zgodził się wnioskodawca i złożył skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżył wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. wyrokowi temu zarzucił naruszenie:
a/ przepisów, postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., polegające na oddaleniu skargi i nieprzeprowadzeniu przez Sąd pierwszej instancji kontroli dokonanych przez Organ ustaleń faktycznych, mimo że zostały one dokonane sprzecznie z zasadami prawidłowego rozumowania i treścią dowodów zebranych w sprawie administracyjnej;
podniesiona sprzeczność polegała na przyjęciu, że Prezydium Organu w decyzji z [...] października 2012 r. dopuszczało kontrolę instancyjną zagadnienia wstępnego podczas kontroli wydanej na jego podstawie decyzji, w sytuacji gdy Prezydium Organu w decyzji z dnia [...] października 2012 r. kontroli tej nie tylko nie dokonało, ale ją co do zasady wykluczyło, i związało tym stanowiskiem organ pierwszej instancji;
b/ przepisów prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 24 § 1 pkt 4 i 5 w zw. z art. 27 § 1 zd. 1 k.p.a. spowodowane nieprawidłową wykładnią przyzwalającą na udział w postępowaniu i podjęciu zaskarżonych decyzji osób podlegających wyłączeniu (za orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego w kontroli sądowej zyskują status prawa materialnego).
W oparciu o powyższe zarzuty wnosił o: uwzględnienie skargi kasacyjnej i uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi oraz wydanie wyroku stwierdzającego nieważność w całości uchwały NRA nr [...] z [...] lutego 2018 r. oraz decyzji Prezydium NRA z [...] marca 2018 r. zawartych w Poz. [...] Załącznika do Protokołu nr [...] Prezydium NRA z [...] marca 2018 r.; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, zasądzenie od NRA na rzecz skarżącego kosztów postępowania przed Sądem pierwszej instancji oraz kosztów postępowania kasacyjnego wg norm przepisanych, obejmujących także koszty zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym, a ponadto, w związku z przepisem art. 119 pkt 1 i 2 p.p.s.a. wnosił o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu przedstawiono argumenty na poparcie zarzutów.
Naczelna Rada Adwokacka nie zajęła stanowiska w kwestii skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarżący kasacyjnie zażądał rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym, jako podstawę tego wniosku przytaczając art. 119 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.). Z kolei strona przeciwna – NRA w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej nie zajęła stanowiska (nie zażądała skutecznie przeprowadzenia rozprawy). W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie nie było podstaw do odwoływania się do art. 119 pkt 1 i 2 p.p.s.a. dla celu rozpoznania skargi na posiedzeniu niejawnym. Ostatnie powołane przepisy odnoszą się do postępowania uproszczonego toczącego się przed WSA, a przepisy art. 181 i art. 182 p.p.s.a. samodzielnie regulują formę posiedzenia i skład sądu kasacyjnego.
Przechodząc do rozpoznania skargi kasacyjnej, należy zauważyć, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Kierując się powyższymi wytycznymi, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są zasadne.
Wymaga przypomnienia, że kwestionowany wyrok WSA odnosił się do uchwały NRA nr [...] z [...] lutego 2018 r. wydanej w postępowaniu o stwierdzenie na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nieważności uchwały Prezydium NRA z [...] października 2012 r. w przedmiocie skreślenia wnioskodawcy z listy aplikantów adwokackich. Naczelna Rada Adwokacka odmówiła stwierdzenia nieważności wspomnianej uchwały Prezydium NRA. Tą ostatnią uchwałą Prezydium NRA uchyliło uchwałę ORA z [...] grudnia 2011 r. o skreśleniu wnioskodawcy z listy aplikantów adwokackich. Przy tym należy zauważyć, że skarżący nie kwestionował, że samo rozstrzygnięcie uchwały Prezydium NRA z [...] października 2012 r., tj. uchylenie uchwały ORA z [...] grudnia 2011 r. i przekazanie sprawę do ponownego rozpoznania ORA, było dla niego korzystne. Wnioskodawca kwestionował stanowisko Prezydium NRA zawarte w uzasadnieniu ww uchwały, że decyzja Komisji ds. kolokwium od wyników kolokwium nie podlegała odrębnemu zaskarżeniu.
Należy zauważyć, że opisywana uchwała Prezydium NRA z [...] października 2012 r. była już przedmiotem kontroli WSA w sprawie VI SA/Wa 2699/12 na skutek skargi wnioskodawcy. Sąd I instancji skargę oddalił. Wskutek skargi kasacyjnej skarżącego NSA wyrokiem w sprawie II GSK 1932/13 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. To rozstrzygnięcie, co oczywiste, nie zakończyło postępowania w sprawie. WSA postanowieniem z 5 sierpnia 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 565/15, będąc związany oceną prawną wyrażoną przez NSA w powołanym wyroku z mocy art. 190 p.p.s.a., umorzył postępowanie sądowoadministracyjne na podstawie art. 161 § 3 p.p.s.a. Uznał, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe, gdyż wobec cofnięcia przez Dziekana ORA wniosku o skreślenie skarżącego z listy aplikantów adwokackich ORA uchwałą z [...] listopada 2012 r. umorzyła postępowanie. Skarżący tego rozstrzygnięcia nie kwestionował, stało się ostateczne. Również postanowienie WSA w sprawie
VI SA/Wa 565/15 nie było skarżone przez wnioskodawcę i uprawomocniło się. Sąd orzekający w sprawie VI SA/Wa 565/15 jednoznacznie stwierdził, że przedmiot sporu przestał istnieć. To stanowisko znajdowało potwierdzenie w uchwałach ORA z [...] listopada 2012 r., jedną – umorzono postępowanie sprawie skreślenia skarżącego z listy aplikantów, a drugą - po rozpoznaniu wniosku skarżącego, wyrażono mu zgodę na powtarzanie roku szkoleniowego (przywrócono status aplikanta adwokackiego).
Sąd I instancji w wyroku, będącym przedmiotem obecnej kontroli, nie odniósł się jednoznacznie do postanowienia o sygn. VI SA/Wa 565/15, jego skutków dla ocenianego przezeń postępowania nieważnościowego. Stwierdził, że "ostatecznie doszło do umorzenia postępowania w sprawie skreślenia" (str. 10 uzasadnienia wyroku). W postępowaniu zwyczajnym o skreślenie wnioskodawcy z listy aplikantów adwokackich zapadły zaś dwa rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania: w postępowaniu administracyjnym ostateczne ORA z [...] listopada 2012 r. i w postępowaniu sądowym prawomocne WSA w sprawie VI SA/Wa 565/15. Uchwała ORA o umorzeniu postępowania na mocy art. 16 k.p.a. ma charakter ostateczny. Postanowienie WSA w sprawie VI SA/Wa 565/15 na mocy art. 170 p.p.s.a. wiąże bowiem nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
Jak już zaznaczono konsekwencją umorzenia przez ORA uchwałą z [...] listopada 2012 r. postępowania w sprawie skreślenia wnioskodawcy z listy aplikantów adwokackich było umorzenie postępowania przez WSA w sprawie
VI SA/Wa 565/15. Przestał bowiem istnieć przedmiot sporu, zwłaszcza że skarżący uzyskał zgodę na powtarzanie roku szkoleniowego, czyli powrócił na aplikację adwokacką, do czego zmierzał swoimi działaniami.
Dlatego słuszny okazał się w zasadzie zarzut sformułowany w lit. a) petitum skargi kasacyjnej – naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sąd I instancji bowiem oddalił skargę, nie przeprowadziwszy wyczerpującej kontroli ustaleń faktycznych NRA poczynionych w zaskarżonej uchwale, a która powinna być krytyczna przede wszystkim ze względu na postanowienie WSA w sprawie VI SA/Wa 565/15 będące następstwem uchwały ORA z [...] listopada 2012 r. o umorzeniu postępowania i skutki omawianego postanowienia wynikające z art. 170 p.p.s.a. Naczelna Rada Adwokacka rozstrzygnęła wniosek o stwierdzenie nieważności uchwały Prezydium NRA i odmówiła stwierdzenia nieważności tej uchwały, zamiast umorzyć postępowanie w całości z uwagi na brak przedmiotu sporu, wynikający z uchwał ORA z [...] listopada 2012 r. i następnie stwierdzony postanowieniem WSA w sprawie VI SA/Wa 565/15. Jak już zauważono uchwała Prezydium NRA z [...] października 2012 r., której stwierdzenia nieważności skarżący żądał, miała charakter kasacyjny. Została bowiem wydana na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. i skutkowała wydaniem przez ORA uchwał, na mocy których skarżącemu przywrócono status aplikanta adwokackiego, a postępowanie w sprawie skreślenia wnioskodawcy jako bezprzedmiotowe na mocy art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 79 ust. 2 p.o.a. - umorzono.
Skoro przestał istnieć przedmiot sporu i dlatego stało się konieczne wyeliminowanie z obrotu skarżonej uchwały NRA z [...] lutego 2018 r., nie było podstaw do oceny zarzutu sformułowanego w lit. b) petitum skargi kasacyjnej.
W związku z tym, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 193 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną uchwałę NRA z [...] lutego 2018 r. i umorzył postępowanie administracyjne na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a.
Na podstawie art. 207 § 1 i 2 w zw. z art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. i art. 206 w zw. z art. 200 p.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia zwrotu na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego w całości. Skarżący, w sytuacji, gdy postępowanie przez ORA zostało umorzone w listopadzie 2012 r. i powrócił na aplikację adwokacką, po czym postępowanie sądowe w sprawie skreślenia skarżącego z listy aplikantów zostało umorzone w sierpniu 2015 r., we wrześniu 2017 r. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności uchwały Prezydium NRA, mimo że nie istniał już przedmiot sporu, o czym wiedział. Przy tym kwestionował nie rozstrzygnięcie jako takie, ale wątek z uzasadnienia dotyczący zaskarżalności rozstrzygnięć Komisji ds. kolokwium. Wobec powyższego NSA powziął uzasadnione wątpliwości, czy kontrolowane postępowanie było nakierowane na uregulowanie statusu skarżącego jako aplikanta adwokackiego (w skardze kasacyjnej twierdził, że chodzi o ewentualne odszkodowanie, s. 3-4 skargi kasacyjnej). Skarżący uzyskał zaświadczenie o ukończeniu aplikacji adwokackiej w styczniu 2015 r. i dopiero we wrześniu 2017 r. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności uchwały Prezydium NRA z [...] października 2012 r.