II GSK 2584/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną inspektora sanitarnego, potwierdzając, że zakaz przemieszczania się wprowadzony rozporządzeniem w stanie epidemii nie mógł stanowić podstawy do nałożenia kary pieniężnej z uwagi na naruszenie zasady wyłączności ustawy.
Sprawa dotyczyła kary pieniężnej nałożonej za naruszenie zakazu przemieszczania się w okresie epidemii. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził nieważność decyzji, uznając, że rozporządzenie wprowadzające zakaz wykraczało poza upoważnienie ustawowe i naruszało konstytucyjne wolności. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną organu, podzielając stanowisko WSA. Sąd podkreślił, że ograniczenia praw i wolności obywatelskich mogą być wprowadzane wyłącznie w drodze ustawy, a rozporządzenie nie mogło stanowić podstawy prawnej do nałożenia kary.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrywał skargę kasacyjną Mazowieckiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego od wyroku WSA w Warszawie, który stwierdził nieważność decyzji o nałożeniu kary pieniężnej za naruszenie zakazu przemieszczania się w okresie epidemii. WSA uznał, że rozporządzenie Rady Ministrów wprowadzające zakaz było niezgodne z Konstytucją, ponieważ naruszało wolność przemieszczania się i zostało wydane bez odpowiedniego upoważnienia ustawowego, co stanowiło naruszenie zasady wyłączności ustawy w materii ograniczania praw i wolności obywatelskich. NSA, oddalając skargę kasacyjną organu, potwierdził, że zakaz przemieszczania się wprowadzony rozporządzeniem nie mógł stanowić podstawy prawnej do wymierzenia kary pieniężnej. Sąd podkreślił, że wszelkie ograniczenia konstytucyjnych wolności i praw, w tym wolności przemieszczania się, muszą być ustanowione w drodze ustawy, a nie aktu wykonawczego niższego rzędu. Wskazano na ugruntowane orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, zgodnie z którym ograniczenia te muszą być szczegółowo uregulowane w ustawie, a rozporządzenia mogą jedynie wykonywać przepisy ustawowe, nie wprowadzając samodzielnie istotnych ograniczeń. W konsekwencji, stwierdzono, że decyzje organów administracji wydane na podstawie wadliwego rozporządzenia były dotknięte nieważnością.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, zakaz przemieszczania się wprowadzony rozporządzeniem nie mógł stanowić podstawy prawnej do nałożenia kary pieniężnej, ponieważ naruszał zasadę wyłączności ustawy w zakresie ograniczania praw i wolności obywatelskich.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że ograniczenia wolności konstytucyjnych mogą być wprowadzane wyłącznie w drodze ustawy. Rozporządzenie Rady Ministrów, które nie miało bezpośredniego oparcia w ustawie i wykraczało poza jej zakres, nie mogło stanowić podstawy prawnej do nałożenia sankcji administracyjnej.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (14)
Główne
Konstytucja RP art. 31 § ust. 1, ust. 2 i ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenia w zakresie korzystania z praw i wolności mogą być ustanowione tylko w ustawie, z zachowaniem wymogu szczegółowości regulacji ustawowej i zakazu naruszania istoty praw i wolności.
Konstytucja RP art. 52 § ust. 1 - ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Każdemu zapewnia się wolność poruszania się po terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz wyboru miejsca zamieszkania i pobytu. Ograniczenia w tym zakresie mogą być ustanowione tylko w ustawie.
Konstytucja RP art. 92 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Rozporządzenia są wydawane na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i na podstawie tej ustawy. Celem wydania rozporządzenia jest wykonanie ustawy.
u.z.z.i.c.u.l. art. 48a § ust. 1 pkt 1
Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi
Określa sankcję za niestosowanie się do nakazów, zakazów lub ograniczeń ustanowionych na podstawie art. 46 lub art. 46b.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do oddalenia skargi kasacyjnej.
Rozporządzenie RM z 10.04.2020 art. § 5
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 kwietnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii
Ustanawiało zakaz przemieszczania się osób na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej do dnia 19 kwietnia 2020 r., z określonymi wyjątkami. Sąd uznał ten przepis za nie mogący stanowić podstawy prawnej do nałożenia kary.
Pomocnicze
u.z.z.i.c.u.l. art. 46 § ust. 4
Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi
Określa możliwość ograniczenia określonego sposobu przemieszczania się w drodze rozporządzenia.
u.z.z.i.c.u.l. art. 46b
Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi
Określa zakres upoważnienia do wydania rozporządzenia, w tym możliwość ustanowienia nakazu lub zakazu przebywania w określonych miejscach i obiektach oraz na określonych obszarach.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z powodu rażącego naruszenia prawa.
p.p.s.a. art. 145 § § 3
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do umorzenia postępowania administracyjnego w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji.
p.p.s.a. art. 156 § § 1 pkt 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z powodu wydania jej z naruszeniem przepisów o właściwości lub z powodu rażącego naruszenia prawa.
p.p.s.a. art. 193
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Reguluje kwestię przedstawienia pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego.
k.p.a. art. 124 § § 1 pkt 5
Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy obowiązku zawieszenia postępowania i zadania pytania prawnego do TK.
k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Rozporządzenie Rady Ministrów wprowadzające zakaz przemieszczania się w stanie epidemii wykraczało poza ustawowe upoważnienie. Zakaz przemieszczania się stanowił podustawowe ograniczenie konstytucyjnej wolności poruszania się. Brak było podstawy prawnej w ustawie do nałożenia kary pieniężnej za naruszenie zakazu z rozporządzenia.
Odrzucone argumenty
Zarzuty skargi kasacyjnej organu dotyczące naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego.
Godne uwagi sformułowania
zasada bezwzględnej wyłączności ustawy w sferze unormowania wolności i praw człowieka i obywatela brak zachowania ustawowej formy dla ograniczeń konstytucyjnych praw i wolności prowadzić musi do dyskwalifikacji danego unormowania nie może obecnie w systemie prawa powszechnie obowiązującego pojawiać się żadna regulacja podustawowa, która nie znajduje bezpośredniego oparcia w ustawie i która nie służy jej wykonaniu
Skład orzekający
Andrzej Skoczylas
przewodniczący
Krzysztof Dziedzic
sprawozdawca
Małgorzata Rysz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie zasady wyłączności ustawy w zakresie ograniczania praw i wolności obywatelskich, zwłaszcza w kontekście przepisów wprowadzanych w stanach nadzwyczajnych lub zagrożenia epidemicznego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego okresu pandemii i wprowadzonych wówczas regulacji. Może być mniej bezpośrednio stosowalne do innych sytuacji, ale zasada prawna pozostaje aktualna.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy fundamentalnych praw obywatelskich (wolność przemieszczania się) w kontekście wprowadzonych w pandemii ograniczeń i kar. Pokazuje, jak sądy egzekwują zasadę państwa prawa i wyłączności ustawy.
“Kara za złamanie lockdownu była nielegalna? NSA wyjaśnia, dlaczego rozporządzenie nie wystarczyło.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII GSK 2584/21 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2022-01-20 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2021-12-01 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Andrzej Skoczylas /przewodniczący/ Krzysztof Dziedzic /sprawozdawca/ Małgorzata Rysz Symbol z opisem 6205 Nadzór sanitarny Hasła tematyczne Inne Kara administracyjna Sygn. powiązane VII SA/Wa 1480/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-06-22 VII SA/Wa 1480/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-01-05 II OSK 991/22 - Wyrok NSA z 2025-01-09 Skarżony organ Inspektor Sanitarny Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 1997 nr 78 poz 483 art. 31 ust. 1, ust. 2 i ust. 3, art. 37 ust. 1, art. 52 ust. 1 - ust. 3, art. 92 ust. 1 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu 25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r. Dz.U. 2019 poz 2325 art. 124 § 1 pkt 5, art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 , art. 145 § 1 pkt 2 i § 3 zw. z art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. 2019 poz 1239 art. 46 ust. 4 oraz art. 46b Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi Dz.U. 2020 poz 566 § 5 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 marca 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia del. WSA Krzysztof Dziedzic (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Mazowieckiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 czerwca 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 1480/20 w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Mazowieckiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia (...) czerwca 2020 r. znak (...) w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie zakazu przemieszczania oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 1480/20, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. B. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Mazowieckiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Warszawie z dnia (...) czerwca 2020 r. znak (...) i poprzedzającej ją decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Garwolinie z dnia (...) kwietnia 2020 r., nr (...) wymierzającej skarżącemu karę pieniężną w kwocie 7 000 zł za nieprzestrzeganie zakazu przemieszczania się oraz umorzył postępowanie administracyjne w całości i zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania. W skardze kasacyjnej Mazowiecki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Warszawie zaskarżył powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania. Organ zrzekł się przeprowadzenia rozprawy. Zaskarżonemu wyrokowi organ zarzucił naruszenie: 1. przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) art. 193 Konstytucji i art. 124 § 1 pkt 5 p.p.s.a. poprzez nie zawieszenie postępowania i nie zadanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego w sytuacji, w której Sąd I instancji powziął uzasadnioną wątpliwość co do zgodności art. 46 ust. 4 oraz art. 46b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi z art. 92 ust. 1 Konstytucji; b) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, mimo iż wydane one były na podstawie istniejącej materialnoprawnej podstawy do wymierzenia skarżącemu kary pieniężnej za naruszenie ograniczenia określonego sposobu przemieszczania się; c) art. 145 § 1 pkt 2 i § 3 zw. z art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 p.p.s.a., poprzez stwierdzenie wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji z rażącym naruszeniem prawa, pomimo że organy administracji prowadziły postępowanie zgodnie z poszanowaniem obowiązujących przepisów prawa; 2. prawa materialnego poprzez błędną wykładnię tj.: a) art. 46 ust. 4 pkt 1 i art. 46b pkt 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 kwietnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii oraz art. 31 ust. 1, ust. 2 i ust. 3, art. 37 ust. 1, art. 52 ust. 1 - ust. 3 oraz art. 92 Konstytucji RP, w ramach której Sąd I instancji stwierdził, iż nakaz określonego sposobu przemieszczania się zawarty w ww. rozporządzeniu Rady Ministrów wykracza poza ustawowe upoważnienie i stanowi tym samym podustawowe ograniczanie prawa do poruszania się obywatela bez żadnych ograniczeń. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., który stanowi, że uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od przedstawienia stanu sprawy, ograniczając uzasadnienie tylko do rozważań mających znaczenie dla oceny postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Mazowieckiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Warszawie w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za nieprzestrzeganie zakazu przemieszczania się, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 145 § 3 p.p.s.a., stwierdził nieważność tej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Garwolinie i umorzył postępowanie administracyjne w sprawie. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały bez podstawy prawnej, albowiem nie mogły jej stanowić przepisy § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 kwietnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii, a to z tego powodu, że ustanowiony w nim zakaz przemieszczania się ingerował w konstytucyjną osobistą wolność poruszania się po terytorium RP wkraczając przez to w materię ustawową, to jest w materię zastrzeżoną do regulacji tylko i wyłącznie w drodze ustawy, a po drugie, nie znajdował uzasadnienia – gdy chodzi o prawną podstawę wprowadzenia – w upoważniającym do wydania rozporządzenia wykonawczego przepisie art. 46a w związku z art. 46b i art. 46 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, co w konsekwencji – zdaniem Sądu I instancji, prowadziło do wniosku o braku zgodności tego przepisu rozporządzenia z art. 52 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji RP, a także z jej art. 92 ust. 1, a to wobec przekroczenia zakresu udzielonego ustawą upoważnienia do wydania rozporządzenia wykonawczego. Zarzuty skargi kasacyjnej wyznaczające, zgodnie z zasadą dyspozycyjności, granice kontroli zgodności z prawem zaskarżonego wyroku nie uzasadniają twierdzenia, że rezultat tej kontroli powinien wyrazić się w krytycznej ocenie wyroku Sądu pierwszej instancji, której konsekwencją powinno być jego uchylenie. Uwzględniając – w relacji do zarzutów kasacyjnych podważających zgodność z prawem zaskarżonego wyroku – istotę sporu prawnego w rozpatrywanej sprawie trzeba stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji nie bez usprawiedliwionych podstaw oraz racji ocenił, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały bez podstawy prawnej w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., co uzasadniało stwierdzenie ich nieważności i umorzenie postępowania administracyjnego. Nie może budzić wątpliwości, że wprowadzenie do porządku prawnego w drodze wskazanego rozporządzenia Rady Ministrów zakazu przemieszczania się stanowiło ograniczenie wolności chronionej konstytucyjnie. Tego rodzaju wolność została zagwarantowana wprost postanowieniami art. 52 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, z których wynika, że każdemu zapewnia się wolność poruszania się po terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz wyboru miejsca zamieszkania i pobytu. Należy w związku z tym zauważyć, że kwestia ograniczania praw i wolności jednostki (w tym przewidzianej w art. 52 ust. 1 Konstytucji RP wolności poruszania się) w wydawanych przez Radę Ministrów kolejnych rozporządzeniach w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii oraz nakładania kar za naruszenie określonych w tych rozporządzeniach zakazów i nakazów była już przedmiotem rozstrzygania przez Sąd Najwyższy i sądy administracyjne. Można stwierdzić, że istnieje już ustalona i jednolita linia orzecznicza w tej kwestii, odwołująca się do stabilnego i ugruntowanego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, zgodnie z którym ograniczenia w zakresie korzystania z praw i wolności zagwarantowanych w Konstytucji RP mogą być ustanowione tylko w ustawie, a brak zachowania ustawowej formy dla ograniczeń konstytucyjnych praw i wolności prowadzić musi do dyskwalifikacji danego unormowania, jako sprzecznego z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Jak wynika z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego znaczenie prawne art. 31 ust. 3 Konstytucji RP polega na ustanowieniu dodatkowego nakazu szczegółowości regulacji ustawowej w tych wszystkich unormowaniach, które dotyczą ograniczeń konstytucyjnych praw i wolności jednostki. Wskazuje się, że "w tej specyficznej materii, którą stanowi unormowanie wolności i praw człowieka i obywatela, przewidziane konieczne lub choćby tylko dozwolone przez konstytucję unormowanie ustawowe cechować musi zupełność. W żadnym wypadku, w sytuacji sporu pomiędzy jednostką a organem władzy publicznej o zakres czy sposób korzystania z wolności i praw, podstawa prawna rozstrzygnięcia tego sporu nie może być oderwana od unormowania konstytucyjnego, ani mieć rangi niższej od ustawy" (por. wyrok TK z 19 maja 1998 r., U 5/97, a także np. wyroki TK z dnia 28 czerwca 2000 r., K 34/99; 6 marca 2000 r., P 10/99, 7 listopada 2000 r., K 16/00, 19 lipca 2011 r., P 9/09). "Wymaganie umieszczenia bezpośrednio w tekście ustawy wszystkich zasadniczych elementów regulacji prawnej musi być stosowane ze szczególnym rygoryzmem, gdy regulacja ta dotyczy władczych form działania organów administracji publicznej wobec obywateli, praw i obowiązków organu administracji i obywatela w ramach stosunku publicznoprawnego lub korzystania przez obywateli z ich praw i wolności"( wyrok TK z 25 maja 1998 r., U 19/97). Znaczenie przedstawionych uwag odnośnie do obowiązywania zasady bezwzględnej wyłączności ustawy w sferze unormowania wolności i praw człowieka i obywatela, nie może pomijać tego, że w świetle obowiązującej Konstytucji RP wprowadzanie ograniczeń w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw jednostki, polegające na ustanowieniu powszechnych nakazów i zakazów ingerujących w te wolności i prawa, jest zasadniczo dopuszczalne w sytuacjach szczególnych zagrożeń, które tworzą możliwość wprowadzenia – jeżeli zwykłe środki konstytucyjne są niewystarczające – odpowiedniego stanu nadzwyczajnego, a mianowicie stanu wojennego, stanu wyjątkowego lub stanu klęski żywiołowej (art. 228 ust. 1 Konstytucji RP). Należy podkreślić, że brak regulacji konstytucyjnej dotyczącej stanu zagrożenia epidemicznego oraz stanu epidemii ma doniosłe konsekwencje prawne. Ograniczenia praw i wolności konstytucyjnych w stanie zagrożenia epidemicznego i w stanie epidemii nie są obwarowane zasadami, które dotyczą stanów nadzwyczajnych. Oznacza to, że ingerencja w sferę praw człowieka w stanie epidemii musi w pełni spełniać standard konstytucyjny, a prawodawca ustanawiając ograniczenia praw i wolności jednostki, związany jest zakazem naruszania ich istoty wynikającym z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Należy podkreślić, że na gruncie obowiązującej Konstytucji zasada wyłączności ustawy ma zupełny charakter. Powiązanie unormowań jej art. 87 ust. 1 i art. 92 z ogólnymi konsekwencjami zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2) prowadzi bowiem do wniosku, że nie może obecnie w systemie prawa powszechnie obowiązującego pojawiać się żadna regulacja podustawowa, która nie znajduje bezpośredniego oparcia w ustawie i która nie służy jej wykonaniu, stosownie do modelu określonego w art. 92 ust. 1, co oznacza, że nie ma takich materii, w których mogłyby być stanowione regulacje podustawowe (o charakterze powszechnie obowiązującym), bez uprzedniego ustawowego unormowania tych materii, albowiem jest to zawsze konieczne w obrębie źródeł powszechnie obowiązującego prawa (por. wyrok TK z 9 listopada 1999 r., sygn. akt K 28/98). W kontekście stopnia szczegółowości (głębokości) regulacji ustawowej zauważyć zaś należy, że jakkolwiek w pewnych dziedzinach prawa ustawa może pozostawiać więcej miejsca dla regulacji wykonawczych, co jednak nigdy nie może prowadzić do nadania regulacji ustawowej charakteru blankietowego, tzn. "pozostawienia organowi upoważnionemu możliwości samodzielnego uregulowania całego kompleksu zagadnień, co do których w tekście ustawy nie ma żadnych bezpośrednich uregulowań ani wskazówek", to jednak w niektórych dziedzinach zarysowuje się bezwzględna wyłączność ustawy (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 9 listopada 1999 r., sygn. akt K 28/98, z 24 marca 1998 r., sygn. akt K 40/97). Niewątpliwie oprócz sfery wolności i praw człowieka, o czym była mowa wyżej, należy do nich również dziedzina prawa karnego, w której bezwzględna wyłączność ustawy nakazuje normowanie w samej ustawie właściwie wszystkich elementów definiujących stronę podmiotową czy przedmiotową czynów karalnych, a szerzej rzecz ujmując, dziedzina przepisów (regulacji) o charakterze represyjnym (sankcjonująco – dyscyplinującym), których celem jest poddanie obywatela jakiejś formie ukarania lub sankcji, albowiem konstytucyjne wymagania pod adresem przepisów karnych należy odnosić również do nich (tak orzeczenia TK z 26 kwietnia 1995 r., K 11/94, z 1 marca 1994 r., U 7/93 oraz z 26 września 1995 r., U 4/95). Podkreślając zatem, że udzieleniu delegacji ustawowej do ograniczenia, w formie rozporządzenia, korzystania z konstytucyjnej osobistej wolności poruszania się po terytorium RP sprzeciwiał się art. 52 ust. 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w rozpatrywanej sprawie nie można pomijać również tego jej aspektu, który odnosi się do jej przedmiotu, a mianowicie nałożenia kary pieniężnej. Jak wynika z współstanowiącego materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 kwietnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii, ustawowe upoważnienie do jego wydania zawarte zostało w treści art. 46a i 46b pkt 1-6 i 8-12 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. W art. 46a tej ustawy wskazano, że Rada Ministrów może w drodze rozporządzenia określić rodzaj stosowanych rozwiązań - w zakresie określonym w art. 46b. Z kolei z art. 46b pkt 10 wynika, że w rozporządzeniu, o którym mowa w art. 46a, można ustanowić między innymi nakaz lub zakaz przebywania w określonych miejscach i obiektach oraz na określonych obszarach. Wydane na podstawie przywołanych przepisów upoważniających rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 kwietnia 2020 r. w zakresie odnoszącym się do spornej w sprawie kwestii stanowiło w § 5, że do dnia 19 kwietnia 2020 r. zakazuje się na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej przemieszczania się osób przebywających na tym obszarze, z wyjątkiem przemieszczania się danej osoby w celu: 1) wykonywania czynności zawodowych lub zadań służbowych, lub pozarolniczej działalności gospodarczej, lub prowadzenia działalności rolniczej lub prac w gospodarstwie rolnym, lub realizacji zadań mających na celu ochronę i zabezpieczenie upraw i płodów rolnych przed szkodami wyrządzanymi przez zwierzynę lub przeciwdziałanie rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych zwierząt, oraz zakupu towarów i usług z tym związanych; 2)zaspokajania niezbędnych potrzeb związanych z bieżącymi sprawami życia codziennego, w tym uzyskania opieki zdrowotnej lub psychologicznej, tej osoby, osoby jej najbliższej w rozumieniu art. 115 § 11 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1950 i 2128 oraz z 2020 r. poz. 568), a jeżeli osoba przemieszczająca się pozostaje we wspólnym pożyciu z inną osobą - także osoby najbliższej osobie pozostającej we wspólnym pożyciu, oraz zakupu towarów i usług z tym związanych; 3)wykonywania ochotniczo i bez wynagrodzenia świadczeń na rzecz przeciwdziałania skutkom COVID-19, w tym w ramach wolontariatu; 4) sprawowania lub uczestniczenia w sprawowaniu kultu religijnego, w tym czynności lub obrzędów religijnych. Uwzględniając normatywny kontekst obowiązywania ustanowionego w § 5 rozporządzenia z dnia 10 kwietnia 2020 r. zakazu przemieszczania się, trzeba uznać, że jest to przepis sankcjonowany w relacji do sankcjonującego przestrzeganie tego ograniczenia przepisu art. 48a ust. 1 pkt 1 – 5 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Przepis ten zredagowany został przy wykorzystaniu tego środka techniki prawodawczej, którym jest odesłanie. Stanowiąc w ust. 1, że kto w stanie zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii nie stosuje się do ustanowionych na podstawie art. 46 lub art. 46b nakazów, zakazów lub ograniczeń, o których mowa w punktach 1-5, przepis ten odsyłała do przepisów upoważniających do wydania rozporządzenia, a więc innymi słowy do przepisów kompetencyjnych, zaś w punktach od 1) do 5) do poszczególnych punktów zawartych w ust. 4 art. 46 oraz w art. 46b, a co za tym idzie do zawartych w nich wytycznych co do treści aktu wykonawczego. Jeżeli, co jest istotne w rozpatrywanej sprawie, w art.46 ust.4 pkt 1 mowa jest o "czasowym ograniczeniu określonego sposobu przemieszczania się", a w pkt 10 art. 46b o "nakazie lub zakazie przebywania w określonych miejscach i obiektach oraz na określonych obszarach", to za w pełni uprawnione trzeba uznać twierdzenie, że rekonstrukcja znamion deliktu, o którym jest mowa w art. 48a ust. 1 pkt 1 przywołanej ustawy, aby mogła być uznana za prawidłową, nie może pomijać potrzeby odwołania się do § 5 rozporządzenia z dnia 10 kwietnia 2020 r. Tylko bowiem w taki sposób możliwe byłoby ustalenie, czy dane zachowanie przypisywane danej osobie, może być rzeczywiście kwalifikowane, jako wyczerpujące znamiona deliktu, o którym mowa w art. 48a ust. 1 pkt 1 przywołanej ustawy, czy też nie. Powyższe prowadzi do wniosku, że zastosowany na gruncie sankcjonującego przepisu art. 48a ust. 1 pkt 1 przywołanej ustawy zabieg odesłania do wskazanych w nim przepisów upoważniających (kompetencyjnych), a w istocie zabieg wielostopniowego odesłania, bo siłą rzeczy zawierający w sobie odesłanie do wymienionych przepisów rozporządzenia wykonawczego wyznaczających zupełny zakres określonych nimi ograniczeń, doprowadził do tego, że wbrew zasadzie bezwzględnej wyłączności ustawy w dziedzinie przepisów o charakterze represyjnym (sankcjonująco – dyscyplinującym), właściwie wszystkie istotne podmiotowe i przedmiotowe znamiona deliktów, o których mowa powyżej, zostały określone nie w ustawie, lecz w rozporządzeniu wykonawczym. Tak więc, to nie lektura ustawy, lecz lektura rozporządzenia wyznaczała kompletny zarys wprowadzanych nim nakazów i zakazów, których naruszenie podlegało penalizacji. Tym samym, również z przedstawionego powodu, a jest on nie mniej istotny, albowiem także jest osadzony na gruncie zasady bezwzględnej wyłączności ustawy – przepis § 5 przywołanego rozporządzenia z dnia 10 kwietnia 2020 r. nie mógł stanowić, czy też współstanowić materialnoprawnej podstawy nałożenia na skarżącego kary pieniężnej za naruszenie opisanego w nim zakazu. Z przedstawionych powodów omawiane zarzuty kasacyjne należało więc uznać za niezasadne. W świetle przedstawionych argumentów nie ma bowiem podstaw, aby twierdzić, że w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego wskazanych w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej. W ich świetle nie ma również podstaw, aby zgodność z prawem zaskarżonego wyroku podważać z pozycji zarzutu z pkt 1 lit. a) petitum skargi kasacyjnej, a mianowicie zarzutu naruszenia art. 193 Konstytucji RP w związku z art. 124 § 1 pkt 5 p.p.s.a., przez ich niezastosowanie. Uwzględniając bowiem znaczenie zasady bezwzględnej wyłączności ustawy w dziedzinie dotyczącej wolności i praw człowieka i obywatela oraz w dziedzinie prawa karnego, a szerzej rzecz ujmując, w dziedzinie przepisów (regulacji) o charakterze represyjnym, nie może budzić żadnych wątpliwości, że konstytucyjne deficyty materialnoprawnej podstawy decyzji o nałożeniu na stronę skarżącą kary pieniężnej były aż nadto oczywiste. W tym stanie rzeczy, wobec braku zasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego, stwierdzić należy, że ujęte w pkt 1 lit. b) i c) petitum skargi kasacyjnej zarzuty naruszenia norm procesowych uznać trzeba za niemogące wywołać zamierzonego skutku i pozostające bez istotnego wpływu na wynik sprawy. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI