II GSK 2540/21

II GSK 2540/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-05-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-11-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Skoczylas /przewodniczący sprawozdawca/
Marcin Kamiński
Marek Krawczak
Symbol z opisem
6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Sygn. powiązane
III SA/Łd 251/21 - Wyrok WSA w Łodzi z 2021-08-05
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas (spr.) Sędzia NSA Marcin Kamiński Sędzia del. WSA Marek Krawczak Protokolant starszy asystent sędziego Monika Majak po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej przy udziale Prokuratora Regionalnego w Łodzi skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 sierpnia 2021 r. sygn. akt III SA/Łd 251/21 w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 15 grudnia 2020 r. nr SKO.4121.216.2020 w przedmiocie ustalenia kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem i oszacowaniem wartości pojazdu 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz J. L. 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 251/21, po rozpoznaniu skargi J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 15 grudnia 2020 r., w przedmiocie ustalenia kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem i oszacowaniem wartości pojazdu, w punkcie 1/ uchylił zaskarżoną decyzję, poprzedzającą ją decyzję Starosty Zgierskiego z dnia 6 października 2020 r. oraz umorzył postępowanie administracyjne; a w punkcie 2/ zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, zaskarżając orzeczenie w całości oraz wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd I instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi w całości, a także o zasądzenie niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego według norm prawem przepisanych.
Na podstawie art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:
I. prawa materialnego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 130a ust. 10 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1251; powoływanej dalej jako: p.r.d.) przez błędną jego wykładnię i nieuzasadnione przyjęcie, że w pojęciu "orzeczenia o przepadku" mieści się w istocie wyrok sądu ustalający, że prawo własności pojazdu przeszło na rzecz określonego w nim podmiotu - w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że czym innym jest "orzeczenie o przepadku pojazdu" z art. 130a ust. 10 p.r.d., a czym innym jest "orzeczenie ustalające" w tym przypadku własność pojazdu a wydawane na podstawie przepisu art. 189 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1568; powoływanej dalej jako: k.p.c.), bowiem w tej sytuacji przepis art. 130a ust. 10 p.r.d. stanowi przepis szczególny i wyłącza możliwość zastosowania w tym przypadku przepisu ogólnego, tj. art. 189 k.p.c., a literalnie na podstawie tego przepisu starosta może wystąpić tylko o orzeczenie przepadku pojazdu na rzecz powiatu, a nie może wystąpić o ustalenie przejścia własności tego pojazdu;
2) art. 130a ust. 10 p.r.d. przez niewłaściwe jego zastosowanie i błędne przyjęcie, że "orzeczeniem o przepadku pojazdu na rzecz powiatu" był wyrok Sądu Rejonowego w Zgierzu z dnia 25 września 2014 r. o sygn. akt I C 2699/14 ustalający, że Skarb Państwa - Starosta Zgierski nabył własność samochodu marki [...] o numerze rejestracyjnym [...], w sytuacji gdy "orzeczeniem o przepadku pojazdu na rzecz powiatu" mogło być tylko postanowienie Sądu Rejonowego w Zgierzu z dnia 18 czerwca 2019 r. o sygn. akt I Ns 125/19 orzekające przepadek pojazdu osobowego [...] o numerze rejestracyjnym [...] na rzecz Powiatu Zgierskiego, a nie Skarbu Państwa;
3) art. 130a ust. 10k w zw. z art. 130a ust. 10h i ust. 10i p.r.d. przez niewłaściwe jego zastosowanie i przyjęcie, że wystąpił pięcioletni termin przedawnienia prawa do wydania decyzji, o której mowa w art. 130a ust. 10h p.r.d. przez co Starosta Zgierski nie był uprawniony do wydania decyzji o ustaleniu powyższych kosztów z uwagi gdyż upłynęło 5 lat od dnia 17 października 2014 r., kiedy uprawomocnił się wyrok Sądu Rejonowego w Zgierzu z dnia 25 września 2014 r. o sygn. akt I C 2699/14, w sytuacji gdy wyrok Sądu Rejonowego w Zgierzu z dnia 25 września 2014 r. o sygn. akt I C 2699/14 nie był orzeczeniem sądu o przepadku na rzecz powiatu i na jego podstawie nie można było ustalać tego terminu, a tym orzeczeniem było postanowienie Sądu Rejonowego w Zgierzu z dnia 18 czerwca 2019 r. o sygn. akt I Ns 125/19 prawomocne od dnia 10 lipca 2019 r. i co za tym idzie Starosta Zgierski był uprawniony do wydania decyzji o ustaleniu powyższych kosztów, bowiem od uprawomocnienia się tego postanowienia nie upłynęło 5 lat.
II. przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 145 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 130a ust. 10k, ust. 10h i ust. 10i p.r.d. w związku z art. 365 § 1 k.p.c. i art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572; powoływanej dalej jako: k.p.a.) polegające na uchyleniu w całości decyzji organu odwoławczego i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i umorzeniu postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia wysokości kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] - z powodu przyjęcia, że organy administracji były związane jedynie prawomocnym od dnia 17 października 2014 r. wyrokiem Sądu Rejonowego w Zgierzu z dnia 25 września 2014 r. o sygn. akt I C 2699/14 ustalający, że Skarb Państwa - Starosta Zgierski nabył własność samochodu marki [...] o numerze rejestracyjnym [...] i od uprawomocnienia się tego wyroku upłynął 5 letni termin przedawnienia na wydanie decyzji, przez co należało też umorzyć postępowanie w sytuacji gdy związanie prawomocnym orzeczeniem w zakresie terminu 5 letniego przedawnienia prawa do wydania decyzji ustalającej wskazane koszty mogło odnosić się tylko do prawomocnego od dnia 10 lipca 2019 r. postanowienia Sądu Rejonowego w Zgierzu z dnia 18 czerwca 2019 r. o sygn. akt I Ns 125/19, bowiem jedynie to orzeczenie dotyczyło przepadku przedmiotowego pojazdu na rzecz Powiatu Zgierskiego, przez co nie upłynął termin przedawnienia prawa do wydania decyzji i brak było podstaw do uchylenia decyzji organu odwoławczego i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i umorzeniu postępowania administracyjnego.
Argumentację na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej
przedstawiono w jej uzasadnieniu.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Pismem z dnia 25 stycznia 2023 r. Prokurator Regionalny w Łodzi zgłosił swój udział w toczącym się postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zarzuty skargi kasacyjnej nie są uzasadnione i dlatego skarga nie może być uwzględniona.
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodać należy, że w przypadku oparcia skargi kasacyjnej na naruszeniu prawa procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), wnoszący skargę kasacyjną musi mieć na uwadze, że dla ewentualnego uwzględnienia skargi kasacyjnej niezbędne jest wykazanie wpływu naruszenia na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez sąd I instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw.
W pierwszej kolejności należy podnieść, że w dotychczasowym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się już do analogicznych w istocie problemów prawnych w zbliżonych stanach faktycznych spraw (por. wyrok NSA z 19 lipca 2022 r., sygn. akt II GSK 510/22; wyrok NSA z 28 listopada 2023 r., sygn. akt II GSK 2195/22, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceny przedstawione w uzasadnieniach wskazanych powyżej wyroków NSA, skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, a zatem uznał za zasadne odwołanie się do motywów przywołanych rozstrzygnięć.
W świetle stanu faktycznego niemniejszej sprawy, motywów wyroku Sądu I instancji oraz zarzutów pomieszczonych w petitum skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że istota sporu sprowadza się do kontroli stanowiska i wykładni regulacji zawartej w art. 130a ust. 10h i ust. 10k p.r.d., jakiej dokonał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, co stało się podstawą uchylenia wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji oraz umorzenia postępowania administracyjnego. Z tej przyczyny oraz z uwagi na komplementarność zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej, tak wskazujących na naruszenie przepisów procesowych, jak i przepisów prawa materialnego, zostaną one rozpoznane łącznie.
Art. 130a ust. 10h p.r.d. stanowi, że koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 10d i 10i. Decyzję o zapłacie tych kosztów wydaje starosta.
Jak słusznie stwierdził Sąd I instancji z zebranego materiału dowodowego wynika, że w dniu 22 maja 2012 r. funkcjonariusze Policji zatrzymali pojazd marki [...] nr rej. [...], będący własnością J. G., prowadzony przez J. L. będącego w stanie nietrzeźwości. Pojazd został usunięty na parking strzeżony i był na nim przechowywany do dnia 19 grudnia 2019 r., w związku z czym powstały koszty jego usunięcia, przechowywania i oszacowania. J. G. zmarł w dniu 23 marca 2017 r., zaś skarżący był osobą władającą pojazdem w dacie jego usunięcia, nie będąc jednocześnie jego właścicielem. Zasadnie zatem zauważył WSA, iż z uwagi na treść art.130a ust.10i p.r.d., J. L. był osobą zobowiązaną do pokrycia kosztów, o których mowa w art.130a ust.10h p.r.d.
Należy jednak zauważyć, iż regulacja zawarta w ust. 10k art. 130a p.r.d. stanowi, że decyzji, o której mowa w ust. 10h, nie wydaje się, jeżeli od uprawomocnienia się orzeczenia sądu o przepadku pojazdu upłynęło 5 lat. Jak zasadnie podnosi się w orzecznictwie i co wynika z treści ostatniego z powołanych unormowań ustawy Prawo o ruchu drogowym, zamysłem ustawodawcy było nieobciążanie zobowiązanego kosztami usunięcia, przechowania, oszacowania i sprzedaży lub zniszczenia pojazdu w sytuacji, gdy od dnia, w którym dotychczasowy właściciel utracił własność pojazdu, upłynęło co najmniej pięć lat.
Kwestą istotną na tle omawianej regulacji jest, że w przepisie tym mowa o pięcioletnim terminie liczonym od uprawomocnienia się orzeczenia sądu o przepadku pojazdu.
Starosta, zgodnie bowiem z art. 130a ust. 10 p.r.d., w przypadkach określonych w ust. 1 lub 2, występuje do sądu z wnioskiem o orzeczenie jego przepadku na rzecz powiatu, jeżeli prawidłowo powiadomiony właściciel lub osoba uprawniona nie odebrała pojazdu w terminie 3 miesięcy od dnia jego usunięcia.
Jak również zasadnie stwierdził Sąd I instancji, z niewiadomych przyczyn organ I instancji dwukrotnie występował do sądu cywilnego w związku z usunięciem pojazdu marki [...] nr rej. [...]. Po raz pierwszy w dniu 1 lipca 2014 r. wystąpił z pozwem przeciwko J. G. o ustalenie, że Skarb Państwa nabył z dniem 22 listopada 2012 r. własność pojazdu. Sprawa ta zakończyła się wyrokiem Sądu Rejonowego w Zgierzu z dnia 25 września 2014 r. w sprawie o sygn. akt I C 2699/14, ustalającym, że Skarb Państwa – Starosta Zgierski nabył własność pojazdu z dniem 22 listopada 2012 r. Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 17 października 2014 r. Następnie w dniu 12 lutego 2019 r. Starosta Zgierski w imieniu Powiatu Zgierskiego wystąpił z wnioskiem o orzeczenie przepadku pojazdu na rzecz Powiatu Zgierskiego. Sprawa ta zakończyła się postanowieniem Sądu Rejonowego w Zgierzu z dnia 18 czerwca 2019 r. w sprawie I Ns 125/19, w którym orzeczono przepadek pojazdu stanowiącego własność J. G. na rzecz Powiatu Zgierskiego. Postanowienie to stało się prawomocne od dnia 10 lipca 2019 r.
Powyższy wyrok z dnia 25 września 2014 r. w sprawie I C 2699/14, jak wynika z niekwestionowanego stanu faktycznego sprawy, nie został do dnia dzisiejszego podważony, co oznacza, że wywołuje on nadal skutki prawne, z których wynika, iż właścicielem spornego pojazdu pozostaje Skarb Państwa, a zatem podmiot ten ponosi odpowiedzialność za nieuiszczone koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem powyższego pojazdu. Późniejszy wniosek Starosty Zgierskiego z dnia 12 lutego 2019 r. o orzeczenie przez Sąd Rejonowy w Zgierzu przepadku porzuconego pojazdu na rzecz Powiatu Zgierskiego, uwzględniony prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Zgierzu z dnia 18 czerwca 2019 r. w sprawie I Ns 125/19, jakkolwiek pozostaje w sprzeczności z ww. wyrokiem z dnia 25 września 2014 r., nie może bezpośrednio podważyć jego mocy wiążącej (art. 365 § 1 k.p.c.), także w postępowaniu administracyjnym i postępowaniu przed sądem administracyjnym. Stan ten prowadzi do kategorycznego wniosku, że skarżący nie mógł stać się adresatem decyzji wydanej na podstawie art. 130a ust. 10i w zw. z ust.10h p.r.d.
Przyjęty przez organ sposób działania, a więc powołane wystąpienie przeciwko właścicielowi usuniętego pojazdu z powództwem o ustalenie jego nabycia do sądu powszechnego spowodowało, że de facto wniosek o orzeczenie przepadku pojazdu stał się zbędny, a co najmniej nie kształtował nowego stanu prawnego usuniętego pojazdu.
Niewątpliwie bowiem wyrok Sądu Rejonowego w Zgierzu z dnia 25 września 2014 r. w sprawie I C 2699/14 ustalający, że Skarb Państwa – Starosta Zgierski nabył własność pojazdu z dniem 22 listopada 2012 r. powodował, że z dniem uprawomocnienia się tego wyroku własność rzeczonego pojazdu przeszła z dotychczasowego właściciela – J. G. na rzecz Starosty Zgierskiego. Taki stan prawny uznać należy za równoważny z orzeczeniem sądu o przepadku pojazdu. Przepadek, jako instytucja prawna wywodząca się z prawa karnego, zmierza w swojej istocie do przejścia (przeniesienia) prawa własności określonego przedmiotu związanego lub powiązanego z naruszeniem przepisów prawa (związanych z popełnionym przestępstwem) lub w przypadku prawa administracyjnego przeniesieniem prawa własności przedmiotu w przypadku wypełnienia przesłanek norm prawa materialnego, nakładającego na podmioty lub organy obowiązek określonego działania w określonych sytuacjach.
Reasumując, wyrok Sądu Rejonowego w Zgierzu stwierdzający nabycie własności pojazdu był w swojej istocie równoważny z postanowieniem tego Sądu stwierdzającym przepadek pojazdu. Jedyną różnicą, niemającą znaczenia na tle niniejszej sprawy, była okoliczność, na którą trafnie zwrócił uwagę Sąd I instancji, iż w przypadku wyroku Sądu Rejonowego w Zgierzu nastąpiło nabycie własności pojazdu należącego do J. G. przez Skarb Państwa – Starostę Zgierskiego, zaś w przypadku postanowienia Sądu prawo do pojazdu, w drodze jego przepadku, uzyskał Powiat Zgierski.
Powyższe czyni zasadnym stwierdzenie Sądu I instancji, iż to właśnie orzeczenie sądu powszechnego, wydane w dniu 25 września 2014 r. w sprawie o sygnaturze I C 2699/14, stanowiło punkt wyjścia dla określenia upływu terminu, o którym mowa w art. 130a ust. 10k p.r.d.
Skoro powołany wyrok uprawomocnił się z dniem 17 października 2014 r., to organ mógł domagać się zwrotu kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem i oszacowaniem pojazdu najpóźniej do dnia 17 października 2019 r., tj. do tej daty mógł wydać stosowne rozstrzygnięcie. Po tej dacie zastosowanie miała regulacja z powołanego art. 130a ust. 10k p.r.d., wyłączająca możliwość dochodzenia przez organ zwrotu rzeczonych kosztów od poprzedniego właściciela lub władającego pojazdem.
W stanie faktycznym przedmiotowej sprawy, gdzie Starosta Zgierski decyzję o ustaleniu opłaty za usunięcie, przechowywanie i oszacowanie pojazdu wydał w dniu 6 października 2020 r., Sąd I instancji zasadnie uchylił tę decyzję oraz utrzymującą ją w mocy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, jak również zasadnie umorzył postępowanie administracyjne, które stało się bezprzedmiotowe z uwagi na zakaz określony w art. 130a ust. 10k p.r.d.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na mocy art. 204 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Zasądzona kwota stanowi zwrot kosztów pełnomocnika skarżącego, który reprezentował stronę już wcześniej w postępowaniu przed Sądem I instancji, z tytułu sporządzenia i wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną oraz udziału w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (pkt 2 sentencji).