II GSK 250/06

II GSK 250/06 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2006-12-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-09-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Cezary Pryca /przewodniczący sprawozdawca/
Edward Kierejczyk
Jacek Chlebny
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
III SA/Wa 862/06 - Wyrok WSA w Warszawie z 2006-06-08
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.), Sędziowie NSA Edward Kierejczyk, Jacek Chlebny, Protokolant Katarzyna Warchoł, po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2006 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 862/06 w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 9 grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną;
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 czerwca 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 862/06 oddalił skargę Z. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 9 grudnia 2005 r., nr [...], którą organ utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.
W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych w decyzji z dnia 4 listopada 2005 r., nr [...] stwierdził, iż nie zachodzą określone w art. 28 ust. 2 i 3 oraz ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887), dalej jako u.s.u.s., przesłanki do umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Z. K. m.in. bowiem prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą od dnia 1 maja 2003 r. nie zatrudniając pracowników, natomiast z żoną posiada rozdzielność majątkową od dnia 27 czerwca 2001 r. Analizując sytuację materialną oraz rodzinną strony należało stwierdzić, że choroba małżonki nie może być podstawą umorzenia należności, gdyż nie uniemożliwia ona prowadzenia działalności zarówno przez wnioskodawcę, jak i przez jego małżonkę.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Z. K. wskazał, że działalność gospodarczą prowadzi już od 1989 r., płacąc podatki i składki na ZUS, a upadek jego firmy uniemożliwia mu wywiązywanie się z ciążących na nim zobowiązań. Ze względu na wysokość bieżących dochodów żony i strat w firmie stopa życiowa rodziny plasuje się poniżej wymaganego minimum.
Zaskarżoną decyzją Prezes ZUS podtrzymał dotychczasowe stanowisko organu.
Oddalając skargę na decyzję Prezesa ZUS z dnia 9 grudnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że decyzja Prezesa ZUS rozstrzygająca wniosek o umorzenie zaległości jest tzw. decyzją uznaniową, a nie decyzją związaną. Mimo zaistnienia przesłanek do umorzenia zaległości organ może, ale nie musi wydać decyzji o umorzeniu zaległości. Sąd stwierdził przy tym, że kontrolując decyzję odmawiającą umorzenia zaległości nie posiada kompetencji do nakazania organowi administracji, by zaległości te umorzył. Ponadto materiał dowodowy w niniejszej sprawie został zgromadzony w sposób pełny i wyczerpujący, a organ odniósł się do wszystkich podnoszonych przez wnioskodawcę zarzutów.
Sąd uznał, że w przeciwieństwie do wierzyciela występującego w stosunkach zobowiązaniowych o charakterze cywilnoprawnym wierzyciel będący podmiotem publicznym (w tym przypadku - Zakład Ubezpieczeń Społecznych) nie ma swobody w dysponowaniu wierzytelnością publicznoprawną. Składki na ubezpieczenie społeczne służą gromadzeniu środków na wypłaty różnego rodzaju świadczeń, w tym rent i emerytur, dla dużej grupy społeczeństwa. Interes społeczny, jakim jest konieczność zapewnienia wspomnianych środków przemawia zatem, zdaniem Sądu, za odmową umorzenia skarżącemu zaległych składek mimo trudnej sytuacji, w jakiej się on znajduje.
Sąd stwierdził ponadto, że przepisy prawa nie zawierają wymogu uprzedniego skierowania zaległych należności do egzekucji, aby ustalić, czy istnieje realna możliwość spłaty zadłużenia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może samodzielnie, na podstawie posiadanych przez siebie danych, dokonać oceny, czy istnieje możliwość odzyskania zaległych należności, przy której to ocenie może się kierować nie tylko aktualną sytuacją zobowiązanego, ale również perspektywą jego przyszłych możliwości uzyskiwania dochodów.
Z. K. powołując się w skardze kasacyjnej na art. 176 w zw. z art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., wniósł o uchylenie powyższego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Orzeczeniu zarzucił nierozpoznanie sprawy z uwzględnieniem dyspozycji art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Strona wnosząca skargę kasacyjną podniosła, że Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał się niewładnym do przeprowadzenia sądowej kontroli zaskarżonej decyzji z uwagi na jej uznaniowy charakter, co - zdaniem strony - stanowi naruszenie przepisów Konstytucji i Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ stanowisko takie niezasadnie przyznaje Prezesowi ZUS niekontrolowane prawo uznawania lub nieuznawania według własnej woli żądań obywateli. Ponadto strona podkreśliła, że w sytuacji gdy organ korzysta z uznania administracyjnego, obowiązany jest on z tym większą dokładnością zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki postępowania dowodowego.
Zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną wyrok sankcjonuje naruszenie zasady postępowania administracyjnego opisanej w art. 7 k.p.a. przez Prezesa ZUS, który podjął zaskarżoną decyzję bez ustalenia stanu faktycznego uwzględniającego wszystkie przesłanki uzasadniające zastosowanie instytucji umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Wybiórcze badanie przesłanek ustawowych jest istotnym naruszeniem prawa przez organ podejmujący decyzję uznaniową.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie jest zasadna i podlega oddaleniu.
W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z treścią art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami, powoływanej dalej jako p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art.183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W skardze kasacyjnej strona skarżąca powołała przepis art. 173 § 1 p.p.s.a., art. 176 p.p.s.a. w związku z art. 185 § 1 p.p.s.a. i zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła nie rozpoznanie sprawy z uwzględnieniem dyspozycji art. 7 k.p.a. Poza sporem pozostaje okoliczność, że adresatem zarzutów kasacyjnych (przyczyn, na podstawie których można zaskarżyć orzeczenie sądu administracyjnego) może być wyłącznie Sąd I instancji, ponieważ przedmiotem kontroli w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym jest zaskarżone orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego. Niewątpliwie żaden z powołanych w skardze kasacyjnej przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie może stanowić podstawy kasacyjnej, o której mowa w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 173 p.p.s.a. wskazuje jedynie, iż od wyroku lub postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego, kończącego postępowanie w sprawie, przysługuje środek odwoławczy w postaci skargi kasacyjnej. Natomiast przepis art. 176 p.p.s.a. określa wymagania formalne skargi kasacyjnej jako sformalizowanego środka prawnego. Wreszcie przepis art. 185 § 1 p.p.s.a. określa formę i zakres rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego w przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej.
Podkreślić jednak należy, że z treści uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuca Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, iż nie przeprowadził sądowej kontroli zaskarżonej decyzji, a w szczególności, że nie ocenił, czy organ administracji publicznej dokonał pełnych i właściwych ustaleń faktycznych. Stanowisko takie wskazywałoby na to, iż strona wnosząca skargę kasacyjną odwołuje się do podstawy skargi kasacyjnej określonej w treści art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Powołanie się na tę podstawę kasacyjną jest niezbędne w sytuacji, w której strona wnosząca skargę kasacyjną zamierza kwestionować stan faktyczny, przyjęty przy wyrokowaniu przez Sąd I instancji. W skardze kasacyjnej strona skarżąca w sposób bardzo ogólnikowy wskazała, iż istnieje ustawowy obowiązek dokonania, przez organ administracji publicznej, pełnych ustaleń faktycznych, a pominięcie w ustaleniach faktycznych chociażby jednej z przesłanek ustawowych uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia jest naruszeniem zasady postępowania administracyjnego opisanej w art. 7 k.p.a. Przedstawione przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną uzasadnienie wskazanej wyżej podstawy kasacyjnej należy ocenić co najmniej jako niewystarczające. W tym miejscu należy podkreślić, że stosownie do treści art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie każde naruszenie przepisów postępowania sądowego może stanowić podstawę kasacyjną, ale tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że obowiązkiem wnoszącego skargę kasacyjną jest wykazanie, że gdyby do zarzucanego naruszenia przepisów nie doszło, wyrok Sądu I instancji byłby inny. Należy także podkreślić, że zarzut naruszenia przez Sąd I instancji normy art. 7 k.p.a., w ramach zarzutu odnoszącego się do uchybień tegoż Sądu przy ocenie ustaleń faktycznych, jest chybiony z uwagi na to, iż Sąd I instancji ocenił prawidłowość ustaleń faktycznych dokonanych przez organy administracji publicznej, a jak już to wcześniej podkreślono, strona wnosząca skargę kasacyjną nie uzasadniła i nie wykazała naruszeń przepisów postępowania sądowego mających istotny wpływ na wynik sprawy, których miałby dopuścić się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami), orzekł jak w sentencji wyroku.