II GSK 148/06

Naczelny Sąd Administracyjny2006-10-10
NSAAdministracyjneWysokansa
ubezpieczenia zdrowotneNFZjawność umówkara pieniężnanadzóruznanie administracyjneprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymiochrona zdrowia

NSA oddalił skargę kasacyjną Ministra Zdrowia, potwierdzając, że nałożenie kary pieniężnej na Dyrektora NFZ za naruszenie zasady jawności umów było przedwczesne i stanowiło nadużycie swobody uznania administracyjnego.

Sprawa dotyczyła kary pieniężnej nałożonej na Dyrektora Dolnośląskiego Oddziału NFZ za naruszenie zasady jawności umów o świadczenia zdrowotne. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Ministra Zdrowia, uznając, że kara została nałożona z naruszeniem granic swobody uznania administracyjnego, gdyż skarżący nie miał stworzonej możliwości dostosowania się do niejasnych wymogów publikacji. NSA oddalił skargę kasacyjną Ministra Zdrowia, podzielając stanowisko WSA, że nałożenie kary było przedwczesne i stanowiło nadużycie swobody uznania administracyjnego, zwłaszcza w kontekście systemowych wątpliwości dotyczących sposobu publikacji danych.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Ministra Zdrowia od wyroku WSA w Warszawie, który uchylił decyzję Ministra Zdrowia o nałożeniu kary pieniężnej na Dyrektora Dolnośląskiego Oddziału NFZ. Kara została nałożona za naruszenie zasady jawności umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, polegające na niezamieszczaniu na stronie internetowej wszystkich wymaganych informacji, w tym maksymalnej kwoty zobowiązania Funduszu. WSA uznał, że Minister Zdrowia przekroczył granice swobody uznania administracyjnego, nakładając karę, ponieważ skarżący powinien mieć stworzoną możliwość dostosowania działalności do niejasnych wymogów publikacji. Minister Zdrowia w skardze kasacyjnej zarzucił błędną wykładnię przepisów dotyczących jawności umów oraz niewłaściwe zastosowanie przepisów o karze pieniężnej, twierdząc, że obowiązek wynikał wprost z ustawy i nie wymagał dodatkowego czasu na dostosowanie. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że obowiązek jawności umów jest obowiązkiem Funduszu jako całości, a środki nadzoru przewidziane w art. 165 i 166 ustawy powinny być stosowane w pierwszej kolejności. NSA uznał, że nałożenie kary pieniężnej na podstawie art. 167 ustawy było przedwczesne i stanowiło nadużycie swobody uznania administracyjnego, zwłaszcza w sytuacji, gdy sposób wykonywania obowiązku budził wątpliwości w całym Funduszu i był przedmiotem sporu między Prezesem NFZ a Ministrem Zdrowia. Sąd podzielił stanowisko WSA, że brak jasności co do sposobu wykonywania obowiązku oraz istnienie swobody w nakładaniu kar uzasadniały uznanie zastosowania sankcji za nieuprawnione.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, nałożenie kary pieniężnej w takiej sytuacji stanowi przekroczenie granic swobody uznania administracyjnego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że kara została nałożona przedwcześnie, ponieważ obowiązek publikacji informacji o umowach nie był jasno sprecyzowany, a Dyrektor NFZ nie miał stworzonej możliwości dostosowania się do wymogów. Ponadto, problem dotyczył całego Funduszu, a nie tylko indywidualnych działań dyrektora, co czyniło zastosowanie sankcji administracyjnej nieuzasadnionym.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (5)

Główne

u.ś.o.z.f.ś.p. art. 135 § ust. 2 i 3

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Fundusz realizuje zasadę jawności umów poprzez zamieszczenie na swojej stronie internetowej informacji o każdej zawartej umowie, z uwzględnieniem rodzaju, liczby i ceny zakupionych świadczeń oraz maksymalnej kwoty zobowiązań Funduszu wobec świadczeniodawcy wynikającej ze wszystkich zawartych umów. Informacja ta powinna być zamieszczona w terminie 14 dni od dnia zawarcia umowy.

u.ś.o.z.f.ś.p. art. 167

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Umożliwia ministrowi właściwemu do spraw zdrowia nałożenie kary pieniężnej na Prezesa Funduszu, jego zastępcę lub Dyrektora Oddziału Wojewódzkiego Funduszu w przypadku naruszenia prawa, statutu lub interesów świadczeniobiorców.

Pomocnicze

u.ś.o.z.f.ś.p. art. 165

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Określa środki nadzoru ministra właściwego do spraw zdrowia nad Funduszem, w tym żądanie dokumentów i informacji, wydawanie zaleceń.

u.ś.o.z.f.ś.p. art. 166

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Określa dalsze środki nadzoru, w tym możliwość wystąpienia o odwołanie członków organów Funduszu w przypadku nieusunięcia nieprawidłowości.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa oddalenia skargi kasacyjnej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nałożenie kary pieniężnej na Dyrektora NFZ było przedwczesne i stanowiło nadużycie swobody uznania administracyjnego z uwagi na brak jasności co do sposobu wykonywania obowiązku jawności umów oraz brak stworzenia możliwości dostosowania. Obowiązek jawności umów dotyczy Funduszu jako całości, a nie indywidualnych dyrektorów oddziałów, co wymaga stosowania środków nadzoru systemowego (art. 165, 166 p.p.s.a.) przed sankcjami indywidualnymi (art. 167 p.p.s.a.).

Odrzucone argumenty

Minister Zdrowia argumentował, że obowiązek jawności umów wynikał wprost z ustawy i nie wymagał dodatkowego czasu na dostosowanie, a kara pieniężna była uzasadniona naruszeniem prawa. Minister Zdrowia kwestionował uznanie przez WSA przekroczenia swobody uznania administracyjnego, twierdząc, że stosowanie środka nadzoru było zgodne z prawem.

Godne uwagi sformułowania

przekroczył granice swobody uznania administracyjnego nie było jasne jak należy, po pierwsze prawidłowo wykonywać sporny obowiązek nie stanowiło nadużycie uznania administracyjnego nie ma usprawiedliwionych podstaw

Skład orzekający

Andrzej Kuba

członek

Jan Bała

sprawozdawca

Janusz Drachal

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących jawności umów w NFZ, stosowania kar pieniężnych i granic swobody uznania administracyjnego w postępowaniu nadzorczym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych z 2004 r. i jej interpretacji w kontekście nadzoru Ministra Zdrowia.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest jasne określenie obowiązków i stworzenie możliwości dostosowania przed zastosowaniem sankcji administracyjnych, co jest istotne dla wielu postępowań.

NFZ ukarany za karanie: Sąd Najwyższy o granicach uznania administracyjnego w sprawach o jawność umów.

Sektor

ochrona zdrowia

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 148/06 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2006-10-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-06-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Kuba
Jan Bała /sprawozdawca/
Janusz Drachal /przewodniczący/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ochrona zdrowia
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 1338/05 - Wyrok WSA w Warszawie z 2006-02-16
Skarżony organ
Minister Zdrowia
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal Sędziowie NSA Jan Bała (spr.) Andrzej Kuba Protokolant Karolina Polkowska po rozpoznaniu w dniu 10 października 2006 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lutego 2006 r. sygn. akt VI SA/Wa 1338/05 w sprawie ze skargi Dyrektora Dolnośląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia we Wrocławiu - A. W. na decyzję Ministra Zdrowia z dnia 27 kwietnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 lutego 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 1338/05, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. W. na decyzję Ministra Zdrowia z dnia 27 kwietnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie zasady jawności umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Zdrowia z dnia 25 lutego 2005 r. i stwierdził, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu.
Sąd orzekał na podstawie następującego stanu faktycznego:
Minister Zdrowia uznał, że Dyrektor Dolnośląskiego Oddziału Narodowego Funduszu Zdrowia - A. W. - nie wypełnił obowiązku dotyczącego realizacji zasady jawności umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, wynikającego z art. 135 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 210, poz. 2135 ze zm.), poprzez niezamieszczanie na stronie internetowej wszystkich wymaganych prawem informacji o zawartych umowach. Informacje publikowane na stronach internetowych Dolnośląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, w dniu dokonywania przez Ministra Zdrowia ich weryfikacji, tj. 20 października 2004 r., nie zawierały bowiem m.in. maksymalnej kwoty zobowiązania Funduszu względem świadczeniodawcy, wynikającej ze wszystkich zawartych umów.
Decyzją z dnia 25 lutego 2005 r. Minister Zdrowia nałożył na A. W. - Dyrektora Dolnośląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia karę pieniężną w wysokości 1.000 zł na podstawie art. 167 i art. 181 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych za naruszenie obowiązku określonego w art. 135 tej ustawy odnośnie jawności umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej.
Po rozpoznaniu wniosku Dyrektora Dolnośląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia 27 kwietnia 2005 r. Minister Zdrowia utrzymał w mocy decyzję z dnia 25 lutego 2005 r.
W uzasadnieniu decyzji wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ stwierdził, że nie może budzić wątpliwości fakt, iż zamieszczone na stronie internetowej informacje o umowach zawieranych przez Dolnośląski Oddział Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia nie zawierały ceny świadczeń opieki zdrowotnej, gdyż cena to iloczyn określonej w katalogu świadczeń liczby jednostek rozliczeniowych dla danego świadczenia i wartości tych jednostek rozliczeniowych. Fakt, że cena świadczenia nie jest wymieniona kwotowo w treści zawartej umowy nie zwalnia Dyrektora Dolnośląskiego Oddziału z obowiązku ujawnienia jej w sposób określony w art. 135 ust. 2 ustawy. Maksymalna kwota zobowiązań Funduszu względem świadczeniodawcy musi być natomiast prezentowana w taki sposób, aby nie wymagała od odbiorcy podejmowania jakichkolwiek działań matematycznych, nawet najprostszych.
A. W. wniósł skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Minister Zdrowia w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu swojej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przez organ administracji granic swobody uznania administracyjnego przyznanego mu przez art. 167 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
Sąd I instancji stwierdził, że ze względu na wątpliwości interpretacyjne co do tego, w jaki sposób powinny być publikowane informacje o każdej zawartej umowie o udzielenie świadczeń opieki zdrowotnej, aby zapewniona była realizacja zasady jawności umów, skarżący powinien mieć stworzoną możliwość dostosowania działalności Dolnośląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia do wymagań określonych przez Ministra Zdrowia.
W ocenie Sądu Minister Zdrowia, nakładając na skarżącego karę pieniężną za naruszenie powoływanego art. 135, przekroczył granice swobody uznania administracyjnego przyznanego mu przez art. 167 wskazanej ustawy. Sąd wyjaśnił, że egzekwowanie przez Ministra Zdrowia obowiązku wynikającego z art. 135 ust. 2 w drodze nałożenia kary pieniężnej, przy jednoczesnym zobowiązaniu Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia do opracowania i wdrożenia jednolitego formatu prezentowania informacji określonych w tym przepisie, nastąpiło z pominięciem słusznego interesu strony.
W skardze kasacyjnej Minister Zdrowia wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości, rozpoznanie skargi A. W. i jej oddalenie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez:
1) błędną wykładnię art. 135 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez przyjęcie, że w chwili wejścia w życie z
dniem 1 października 2004 r. przepisów nowej ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych Minister Zdrowia ustanowił nowe standardy dotyczące umieszczania na stronach internetowych Funduszu informacji określonych w art. 135 ust. 2 ustawy, a także że wobec tego Minister Zdrowia winien był nie tylko Prezesowi Funduszu, ale również Dyrektorom Oddziałów Wojewódzkich Narodowego Funduszu Zdrowia udzielić czasu na dostosowanie;
niewłaściwe zastosowanie art. 167 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez przyjęcie, że stosując określony w tym przepisie środek nadzoru Minister Zdrowia przekroczył granice swobody uznania administracyjnego przyznanego mu przez ten przepis, a także że stosując środek nadzoru przewidziany przepisem art. 165 ust. 3 ustawy Minister Zdrowia powinien był rozważyć zasadność oczekiwania na dostosowanie się skarżącego do nowych standardów ujawniania informacji, a w konsekwencji wstrzymać się z nałożeniem kary pieniężnej, o której mowa w art. 167 ustawy;
niewłaściwe zastosowanie art. 165 ust. 3 i art. 167 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w zw. z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) poprzez dokonanie przez Sąd nieuprawnionej oceny działania Ministra Zdrowia według kryteriów słusznościowych i celowościowych, podczas gdy ocena ta dotyczyć może jedynie zgodności decyzji z prawem materialnym i przepisami postępowania.
W ocenie Ministra Zdrowia przepis art. 135 ust. 2 wskazanej wyżej ustawy jest jasny i nie ma potrzeby dokonywania jakiejkolwiek innej wykładni tego przepisu poza wykładnią językową.
Zdaniem organu, nieuzasadniony jest pogląd Sądu, któremu dał wyraz w treści uzasadnienia do wyroku, iż Minister Zdrowia powinien był nie tylko Prezesowi Funduszu, ale również Dyrektorom Oddziałów Wojewódzkich Narodowego Funduszu Zdrowia udzielić czasu na dostosowanie działalności do nowych standardów ustanowionych przez Ministra Zdrowia. Wymagania w zakresie informacji o zawartych umowach i obowiązek dostosowania do nich działalności Funduszu wynikają bowiem bezpośrednio z ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, natomiast Minister Zdrowia jako organ nadzoru stosuje m.in. kryterium legalności, a zatem dopatrując się naruszenia prawa w niedopełnieniu obowiązków ustawowych przez Fundusz, uprawniony jest do nałożenia kary pieniężnej na osobę odpowiedzialną za to naruszenie. Minister Zdrowia nie określa żadnych wymagań w zakresie obowiązku stosowania przez Fundusz art. 135 ustawy o świadczeniach, bo to oznaczałoby nieuprawnione wkroczenie w regulację ustawową.
Wobec treści art. 167 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych nieuzasadnione jest - w ocenie strony wnoszącej skargę kasacyjną - twierdzenie Sądu o przekroczeniu przez Ministra Zdrowia granic swobody uznania administracyjnego w rozpoznawanej sprawie. Z wywodu zawartego w uzasadnieniu Minister Zdrowia wywnioskował, iż - w ocenie Sądu - środek nadzoru zastosowany na mocy art. 167 powoływanej ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych był przedwczesny, a Minister Zdrowia winien był załatwić sprawę w sposób zgodny z interesem skarżącego, czyli dać mu czas na dostosowanie działalności do przepisów prawa.
Dyrektor Dolnośląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie od Ministra Zdrowia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została oparta na zarzucie naruszenia art. 135 powołanej ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez przyjęcie, że Dyrektor Dolnośląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia powinien mieć stworzoną możliwość dostosowania działalności kierowanego przez siebie oddziału do wymagań określonych przez Ministra Zdrowia oraz na zarzucie niewłaściwego zastosowania art. 167 tej ustawy poprzez przyjęcie, że stosując określony w tym przepisie środek nadzoru, Minister Zdrowia przekroczył granice swobody uznania administracyjnego przyznanego mu przez ten przepis.
Należy zatem wyjaśnić na wstępie charakter prawny obowiązków prowadzących do zapewnienia jawności umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej oraz istotę odpowiedzialności z tym związanej.
I tak, stosownie do art. 135 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. Nr 210, poz. 2135 ze zm.), Fundusz realizuje zasadę jawności umów poprzez zamieszczenie na swojej stronie internetowej informacji o każdej zawartej umowie, z uwzględnieniem rodzaju, liczby i ceny zakupionych świadczeń oraz maksymalnej kwoty zobowiązań Funduszu wobec świadczeniodawcy wynikającej ze wszystkich zawartych umów. Stosowną informację w tym zakresie zamieszcza się w terminie 14 dni od dnia zawarcia umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej.
Z powołanych przepisów wynika przede wszystkim, że omawiany obowiązek stosowania zasady jawności umów nie należy do sfery zindywidualizowanych obowiązków określonych organów Narodowego Funduszu Zdrowia, lecz jest adresowany przez ustawodawcę do tego Funduszu jako zorganizowanego aparatu administracyjnego. Z takim przyporządkowaniem wspomnianych obowiązków wiąże się, co jest zrozumiałe, odpowiedni system nadzoru i kontroli, określony m.in. w przepisach art. 165 i 166 tej ustawy. I tak, w ramach nadzoru minister właściwy do spraw zdrowia jest uprawniony w szczególności do żądania udostępnienia mu przez Fundusz w określonym terminie dokumentów związanych z działalnością Funduszu lub ich kopii oraz zapoznawania się z ich treścią, a także do żądania przekazania wszelkich informacji i wyjaśnień, dotyczących działalności Funduszu, od Rady Funduszu, Prezesa i zastępców Prezesa Funduszu, rad oddziałów wojewódzkich Funduszu, Dyrektorów Oddziałów Wojewódzkich Funduszu, pracowników Funduszu oraz innych osób wykonujących pracę na rzecz Funduszu na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło albo innej umowy, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.
W razie natomiast stwierdzenia, na podstawie uzyskanych informacji, wyjaśnień i dokumentów, przypadków naruszeń prawa, statutu lub interesu świadczeniobiorców minister właściwy do spraw zdrowia powiadamia Fundusz, a także inne podmioty określone w ustawie, o stwierdzonych nieprawidłowościach oraz wydaje zalecenia mające na celu usunięcie tych nieprawidłowości i dostosowanie działalności powiadamianego podmiotu do przepisów prawa, wyznaczając termin do usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości i dostosowania działalności do przepisów prawa.
W przypadku jednak, gdyby wspomniane (wskazane przez ministra) nieprawidłowości nie zostały usunięte przez Fundusz, to minister ten może wystąpić do Prezesa Rady Ministrów - o odwołanie wszystkich członków Rady Funduszu, jeżeli nieprawidłowości dotyczą zakresu działania Rady Funduszu lub Rada Funduszu nie podjęła uchwały o odwołaniu Prezesa lub zastępców Prezesa Funduszu, a nieprawidłowości w działalności Funduszu nie zostały usunięte, albo do Rady Funduszu - o odwołanie Prezesa Funduszu lub zastępców Prezesa Funduszu, jeżeli nieprawidłowości dotyczą zakresu ich działania, albo do Prezesa Funduszu - o odwołanie Dyrektora Oddziału Wojewódzkiego Funduszu, jeżeli nieprawidłowości dotyczą zakresu jego działania.
Tak więc z powołanych przepisów cytowanej ustawy wynika przede wszystkim, że powinność realizowania zasady jawności umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej należy do podstawowych obowiązków Funduszu, z którymi ustawa wiąże szczególne środki działania w ramach nadzoru i kontroli. Właśnie te środki - przewidujące określoną chronologię i zakres działań organu nadzoru, z wyliczonymi sankcjami administracyjnymi włącznie - powinny być stosowane w omawianym zakresie jako zasadnicze.
Powyższe stwierdzenie, odnoszące się do wspomnianych zinstytucjonalizowanych środków nadzoru i kontroli, nie wyłącza oczywiście odpowiedzialności indywidualnej określonych osób na podstawie innych unormowań zawartych w ustawie. Jednakże - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - przy występującym w danej sprawie "zbiegu" przesłanek do ewentualnego zastosowania różnych środków prawnego oddziaływania, konieczne jest zbadanie wzajemnych relacji pomiędzy tymi przesłankami na tle konkretnej sprawy. Odnosi się to także do występującej w niniejszej sprawie instytucji odpowiedzialności określonej w art. 167 tej ustawy.
Powołany przepis art. 167 stanowi dość ogólnie, że w przypadku naruszenia prawa, statutu lub interesów świadczeniobiorców, a także w przypadku odmowy udzielenia wyjaśnień i informacji, przewidzianych w ustawie, minister właściwy do spraw zdrowia może nałożyć na Prezesa Funduszu lub zastępcę Prezesa Funduszu albo Dyrektora Oddziału Wojewódzkiego Funduszu, odpowiedzialnego za te naruszenia lub nieudzielanie wyjaśnień i informacji, karę pieniężną w wysokości do trzykrotnego miesięcznego wynagrodzenia tej osoby, wyliczonego na podstawie wynagrodzenia za ostatnie 3 miesiące poprzedzające miesiąc, w którym nałożono karę, niezależnie od innych środków nadzoru przewidzianych przepisami prawa. Z przepisu tego wynikają, dla potrzeb rozpoznawanej sprawy, dwa istotne wnioski. Po pierwsze, ów przepis dotyczy ogólnie określonego "przypadku naruszenia prawa, statutu lub interesów świadczeniobiorców" oraz "przypadku odmowy udzielenia wyjaśnień i informacji", co oznacza, że stanowi w tym zakresie normę generalną w stosunku do konkretnie wyliczonych przypadków naruszenia prawa, określonych w innych przepisach ustawy. Po drugie, przepis ten odnosi się do sfery zindywidualizowanej odpowiedzialności konkretnych osób - tj. Prezesa Funduszu, jego zastępcy oraz dyrektora oddziału wojewódzkiego.
Tak więc w świetle powoływanych przepisów należy dojść do wniosku, że w sytuacji niewykonywania przez Narodowy Fundusz Zdrowia obowiązków nałożonych na ten Fundusz przez ustawę, należy podejmować działania określone art. 165 i 166 cytowanej ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Niezależnie od tych działań właściwy organ może stosować sankcję przewidzianą w art. 167 ustawy, gdy powodem wspomnianego nierealizowania przez Fundusz obowiązków ustawowych są okoliczności, które można powiązać ze sferą zindywidualizowanych obowiązków określonych osób.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego organ nie wykazał, że taka sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Wręcz przeciwnie, skorzystanie przez Ministra Zdrowia z sankcji określonej w art. 167 cytowanej ustawy miało charakter powszechny w tym sensie, że dotyczyło wielu oddziałów wojewódzkich i było reakcją w istocie na nieprawidłowości w realizowaniu zasad internetowej publikacji danych dotyczących umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej występujące w całym Funduszu, we wszystkich jego oddziałach i w kierownictwie Funduszu. Ta okoliczność wskazuje, iż powód zarzucanego skarżącemu naruszenia prawa wiązał się nie tyle z indywidualnymi działaniami (lub ich brakiem) dyrektora tego Oddziału Wojewódzkiego Funduszu, ile ze strukturą i organizacją Narodowego Funduszu Zdrowia jako całości. Przecież ze stanowiskiem Ministra Zdrowia co do tych nieprawidłowości nie zgadzał się Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, skarżąc je do sądu administracyjnego.
Jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku - niezależnie od podnoszonych okoliczności związanych z wykładnią przepisów powołanych w skardze kasacyjnej - art. 167 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych nie nakłada na uprawniony organ obowiązku wymierzenia kary pieniężnej określonej w tym przepisie. W tym zakresie organ administracji publicznej korzysta z uprawnienia do działania na zasadach uznania administracyjnego. W takim zaś przypadku nie wystarczy samo stwierdzenie (poza wspomnianym zindywidualizowaniem odpowiedzialności) niewykonywania przez dany podmiot określonego obowiązku prawnego, ale konieczne jest jeszcze wskazanie dlaczego w danej, konkretnej sytuacji organ rozstrzygający sprawę administracyjną sięgnął po taki właśnie środek prawny. Przekroczenie przez organ granic wspomnianego uznania administracyjnego Sąd pierwszej instancji powiązał ze złożonością problemu publikacji danych dotyczących jawności umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, co znalazło wyraz choćby w decyzji z dnia 27 kwietnia 2005 r. nr [...], którą Minister Zdrowia zobowiązał Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia do opracowania w określonym terminie jednolitego formatu prezentowania informacji określonych w art. 135 ustawy w sposób przejrzysty i czytelny, który będzie gwarantował jawność informacji poprzez łatwy i szybki dostęp do nich przez osoby zainteresowane. Skoro więc - w trafnej ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - nie było jasne jak należy, po pierwsze prawidłowo wykonywać sporny obowiązek (co było zjawiskiem powszechnym w organach NFZ), a po drugie przepis art. 167 stwarza organowi swobodę w nakładaniu kar w tym zakresie, to niejako automatyczne zastosowanie tego przepisu w rozpoznawanej sprawie stanowiło nadużycie uznania administracyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny trafnie powiązał niniejszą sprawę z postępowaniem administracyjnym dotyczącym całego Funduszu, zakończonym powyższą decyzją Ministra Zdrowia z dnia 27 kwietnia 2005 r. Świadczy to bowiem dobitnie, wbrew stanowisku wyrażonym w skardze kasacyjnej, że sposób wykonywania obowiązku wynikającego z art. 135 ustawy budził wątpliwości w praktyce w działalności Narodowego Funduszu Zdrowia i był przedmiotem merytorycznych kontrowersji między Prezesem Funduszu a Ministrem Zdrowia.
Z powołanych powodów, Naczelny Sąd Administracyjny nie może stanowiska Sądu pierwszej instancji uznać za przejaw zarzucanego naruszenia art. 167 cytowanej ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz nie podziela zarzutu naruszenia przez ten Sąd art. 135 tej ustawy poprzez przyjęcie, że Dyrektor Dolnośląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia powinien mieć najpierw stworzoną możliwość dostosowania działalności kierowanego przez siebie Oddziału do wymagań określonych przez Ministra Zdrowia. Przepis ten, jak wskazywano, odnosi się do obowiązków Narodowego Funduszu Zdrowia jako całości. Rozpatrywanie zatem sprawy zakresu obowiązków Dyrektora Dolnośląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w kontekście środków prawnych określonych w art. 165, 166 i 167 cytowanej ustawy jest w istocie przejawem systemowej wykładni prawa w tym zakresie, nie stanowi zaś podnoszonego naruszenia art. 135 tej ustawy.
W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI