II GSK 246/05
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił wyrok WSA i stwierdził nieważność decyzji Prezesa ZUS dotyczącej odmowy umorzenia składek, uznając, że organ II instancji nie był właściwy do rozpatrzenia wniosku.
Sprawa dotyczyła odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne przez Prezesa ZUS, pomimo trudnej sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącego. WSA oddalił skargę, uznając, że decyzja o umorzeniu ma charakter uznaniowy. NSA uchylił wyrok WSA i stwierdził nieważność decyzji Prezesa ZUS, wskazując, że organ ten nie był właściwy do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, co stanowiło naruszenie przepisów o właściwości.
Skarżący R. C. domagał się umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, powołując się na trudną sytuację finansową i rodzinną. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia, a Prezes ZUS utrzymał tę decyzję w mocy, wskazując na brak przesłanki całkowitej nieściągalności i uznaniowy charakter decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, uznając, że sąd administracyjny nie może zastępować organu administracji w wydawaniu rozstrzygnięć merytorycznych, a decyzja o umorzeniu ma charakter uznaniowy. Skarżący wniósł skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów o właściwości organów, gdyż Prezes ZUS nie był właściwy do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za zasadną. Sąd stwierdził, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest organem administracji publicznej, a Prezes ZUS nie posiada uprawnień do rozpatrywania środków odwoławczych od decyzji wydawanych przez Zakład w sprawach indywidualnych. Właściwym organem do rozpatrzenia odwołania był Minister Polityki Społecznej. W związku z tym, NSA uchylił zaskarżony wyrok i stwierdził nieważność decyzji Prezesa ZUS jako wydanej z naruszeniem przepisów o właściwości.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, Prezes ZUS nie jest organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek. Właściwym organem jest Minister Polityki Społecznej.
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest organem administracji publicznej, a Prezes ZUS nie posiada uprawnień do rozpatrywania środków odwoławczych od decyzji wydawanych przez Zakład w sprawach indywidualnych. Właściwym organem wyższego stopnia do rozpatrzenia odwołania od decyzji ZUS w sprawach umorzenia należności jest Minister Polityki Społecznej.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (20)
Główne
p.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 174 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 127 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 5 § § 2 pkt 4
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 127 § § 1 i § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 17
Kodeks postępowania administracyjnego
u.s.u.s. art. 28 § ust. 1, ust. 2 i ust. 3
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 83 § ust. 4
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 83 § ust. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 72 pkt 1
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 73
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 83 § ust. 2
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 66 § ust. 2
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
u.d.a.r. art. 31 § ust. 2
Ustawa z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej
Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Wiceprezesa Rady Ministrów, Ministra Polityki Społecznej art. § 1
u.s.u.s. art. 83 § ust. 3
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Ustawa z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw
Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne art. § 3 ust. 1
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu art. § 14 ust. 2 pkt 2 lit.b
Argumenty
Skuteczne argumenty
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie był organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek. Organ II instancji (Prezes ZUS) nie był właściwy do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, co stanowiło naruszenie art. 127 § 3 k.p.a.
Odrzucone argumenty
Argumentacja WSA, że decyzja o umorzeniu ma charakter uznaniowy i sąd nie może zastępować organu administracji w rozstrzyganiu merytorycznym. Argumentacja organów ZUS o braku przesłanki całkowitej nieściągalności i możliwości skorzystania z ratalnej spłaty zadłużenia.
Godne uwagi sformułowania
Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną o statusie organu administracji publicznej w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Pozycję Prezesa ZUS określa bowiem art. 72 pkt 1 oraz art. 73 u.s.u.s., z których wynika powierzenie mu jedynie wykonywanie określonych czynności należących do ustawowych zadań Zakładu, do którego organów należy, obok Zarządu i Rady Nadzorczej. Wskazane regulacje nie pozwalają na wyprowadzenie tezy o posiadaniu przez ten organ ZUS uprawnienia do rozpatrywania środków odwoławczych od decyzji w sprawach indywidualnych, wydawanych przez Zakład. Uznanie administracyjne nie oznacza bowiem w istocie swobody decyzji dla organu administracji, ale - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01 (POP 2004/4/77) - ograniczone jest dyrektywami wyboru sformułowanymi tak w powołanej ustawie, jak i rozporządzeniu wykonawczym.
Skład orzekający
Andrzej Kuba
przewodniczący sprawozdawca
Jacek Chlebny
członek
Edward Kierejczyk
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie właściwości organów w sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz interpretacja przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w kontekście postępowań przed ZUS."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej przed zmianą przepisów z 2005 roku, jednak zasady dotyczące właściwości organów pozostają aktualne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego związanego z właściwością organów administracji publicznej, co jest kluczowe dla prawników procesowych. Pokazuje, jak błąd proceduralny może prowadzić do uchylenia decyzji, nawet jeśli merytoryczne przesłanki nie były w pełni analizowane.
“Błąd proceduralny w ZUS: Jak niewłaściwy organ może unieważnić decyzję?”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII GSK 246/05 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2005-10-12 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2005-08-25 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Andrzej Kuba /przewodniczący sprawozdawca/ Edward Kierejczyk Jacek Chlebny Symbol z opisem 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a ustaw Hasła tematyczne Ubezpieczenie społeczne Sygn. powiązane III SA/Wa 2451/04 - Wyrok WSA w Warszawie z 2005-04-15 Skarżony organ Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Treść wyniku Uchylono zaskarżony wyrok i stwierdzono nieważność decyzji II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270 art. 188 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba (spr.), Sędziowie NSA Jacek Chlebny, Edward Kierejczyk, Protokolant Małgorzata Suchocka, po rozpoznaniu w dniu 12 października 2005 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 kwietnia 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 2451/04 w sprawie ze skargi R. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne I. uchyla zaskarżony wyrok, II. stwierdza nieważność decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2004 r. Nr [...], III. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz R. C. kwotę 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2005 r., syn. akt III SA/Wa 2451/04 w sprawie ze skargi R. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy - oddalił skargę. Uzasadniając wyrok Sąd podał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...] odmówił R. C. umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za dane okresy składkowe. W wyniku rozpoznania wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2004 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie z dnia [...] sierpnia 2004 r. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS wskazał, że złożony do organu wniosek o umorzenie zaległości, powstałych wskutek nieodprowadzania należnych składek z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, R. C. uzasadnił przede wszystkim trudną sytuacją finansową spowodowaną spadkiem dochodów uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności, jak również trudną sytuacją życiową. Organ wyjaśnił, że w świetle regulacji art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), dalej u.s.u.s., oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności, upoważniającej do umorzenia należności. Prezes ZUS uznał, że trudna sytuacja materialna zobowiązanego nie jest bowiem wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej dla niego decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości, zaś wnioskodawca powinien wykazać odpowiednią aktywność w celu uzyskiwania takich dochodów, które pozwolą w przyszłości na spłatę zaległych zobowiązań. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciel nie ma swobody w dysponowaniu wierzytelnością, a rezygnacja z dochodzenia wykonania przez zobowiązanego obowiązku musi być rozpatrywana z punktu widzenia równości i powszechności opłacania składek. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na wyżej wymienioną decyzję skarżący wniósł o jej uchylenie - jako krzywdzącej i naruszającej prawo - oraz o umorzenie zaległości. W ocenie skarżącego jego sytuacja materialna i rodzinna wypełnia przesłanki z art. 28 u.s.u.s., co w konsekwencji powinno stanowić podstawę do uwzględnienia jego wniosku. Oświadczył, że jego czteroosobowa rodzina utrzymuje się z pensji żony, gdyż on sam jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, a opieka nad chorym synem od dwóch lat stanowi poważną przeszkodę w prowadzeniu działalności zarobkowej i osiąganiu wyższych dochodów. Negatywna decyzja organu administracji pociągnie dla niego katastrofalne skutki. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. Podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji wskazał na możliwość skorzystania przez dłużnika ze spłat zadłużenia w układzie ratalnym. Sąd uznał skargę za niezasługującą na uwzględnienie. Zaznaczył, że kognicja sądów administracyjnych w odniesieniu do spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych oraz składek na określone fundusze została określona ustawą z dnia 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264). Od dnia 1 lipca 2004 r. zmienione brzmienie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. wyłączyło tę kategorię spraw z zakresu właściwości sądów powszechnych - sądów pracy i ubezpieczeń społecznych i przeniosło ją do właściwości sądów administracyjnych. Jednakże w przeciwieństwie do sądów powszechnych, które przejmowały wcześniej załatwioną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych sprawę do dalszego załatwienia, sądy administracyjne dokonując kontroli działalności organu administracji publicznej w zakresie o którym mowa w przepisach ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - nie przejmują sprawy administracyjnej jako takiej do końcowego załatwienia. Sąd administracyjny nie może bowiem zastępować organu administracji publicznej i wydawać końcowego rozstrzygnięcia w sprawie, zaś jego orzeczenia - w przypadkach uwzględnienia skargi - rozstrzygają o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu oraz zobowiązują organ administracji publicznej do określonego zachowania się w toku dalszego załatwiania sprawy. O tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz organ administracyjny, który może je umorzyć, ale nie musi, albowiem ma możliwość - a nie obowiązek - umorzenia należności. Przesądził o tym ustawodawca - używając w przepisie art. 28 u.s.u.s. zwrotu "mogą być umorzone" (zgodnie z art. 28 u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane mimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli ubezpieczony wykaże - co wynika z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla ubezpieczonego i jego rodziny). Decyzja w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy nawet w razie spełnienia przesłanek określonych tych przepisach. Mimo pozostawienia organowi możliwości rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, Sąd nie zostaje zwolniony z obowiązku oceny, czy zostały spełnione przesłanki umorzenia, a zatem oceny prawidłowości przeprowadzenia postępowania poprzedzającego wydanie rozstrzygnięcia. Uznanie administracyjne nie oznacza bowiem w istocie swobody decyzji dla organu administracji, ale - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01 (POP 2004/4/77) - ograniczone jest dyrektywami wyboru sformułowanymi tak w powołanej ustawie, jak i rozporządzeniu wykonawczym. Wytyczne, którymi powinien się kierować organ podejmując decyzję w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. (umarzając należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia pomimo braku ich całkowitej nieściągalności), precyzują przepisy powołanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. - przy czym pojęcia użyte w rozporządzeniu są nieostre i również podlegają ocenie w świetle okoliczności konkretnej sprawy. W ocenie Sądu organ administracyjny należycie ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, mając na względzie sytuację majątkową i rodzinną skarżącego. Należy zgodzić się z prezentowanym w zaskarżonej decyzji poglądem, że ryzyko związane z prowadzoną na własny rachunek działalnością gospodarczą ponosi zawsze przedsiębiorca, który winien poszukiwać możliwości rozwiązania swojej sytuacji finansowej i płatniczej bez udziału państwa. Trudności związane z uzyskiwaniem dochodów nie są równoznaczne z niemożnością zapłaty zaległych zobowiązań i nie mogą stanowić automatycznie podstawy do udzielenia ulgi. Wskazać trzeba, że choć decyzja o umorzeniu zaległości i odsetek oparta jest na tzw. uznaniu administracyjnym, to wierzyciel publiczny - w przeciwieństwie do wierzyciela w cywilnoprawnych stosunkach zobowiązaniowych - nie ma swobody w dysponowaniu wierzytelnością publicznoprawną. Z punktu widzenia zasady równości i powszechności opodatkowania istotne są kryteria prawne rezygnacji z wierzytelności podatkowej poprzez jej umorzenie. W skardze kasacyjnej z dnia [...] lipca 2005 r. pan R. C., działający przez swojego pełnomocnika radcę prawnego, zaskarżył powyższy wyrok w całości i zarzucił temu orzeczeniu naruszenie prawa proceduralnego, tj. art. 158 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, polegające na utrzymaniu w mocy decyzji Prezesa ZUS nr [...] wydanej sprzecznie z właściwością. Naruszenie to miało istotny wpływ na treść wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, gdyż to orzeczenie utrzymało w mocy decyzję, wobec której należało stwierdzić nieważność. Na tej podstawie skarżący wniósł o uchylenie wyroku I instancji i stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] oraz orzeczenie, że decyzja, wobec której stwierdzono nieważność, nie może być wykonana w całości. Ponadto wniesiono o zasądzenie skarżącemu kosztów tego postępowania wg norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca uznała, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonując ustaleń nie wziął pod uwagę okoliczności, które z mocy art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. powodują nieważność decyzji. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie mieści się bowiem w żadnej z kategorii podmiotów wymienionych w art. 127 § 3 w związku z art. 1 pkt 2 i 4 k.p.a., a zatem zastosowanie przez ten organ unormowanej powyższym przepisem procedury odwoławczej (wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy) było naruszeniem tego artykułu. Art. 83 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej wydania takiego świadczenia, a także w sprawach o umarzanie należności z tytułu składek zażalenie nie przysługuje. Cytowany przepis wyłącza jedynie tryb zaskarżania tych decyzji do sądu powszechnego, nie wskazując jednak, jaki środek zaskarżenia jest właściwy. Strona skarżąca podkreśliła, że art. 83a u.o.s.u.s dotyczy decyzji Zakładu, od których nie wniesiono odwołania - w tych sprawach strona może się ponownie domagać ustalenia prawa lub zobowiązania, jeżeli ujawnią się nowe okoliczności. Jednak tryb ten, który nie jest zresztą trybem odwoławczym, nie dotyczy spraw związanych z umorzeniem zaległości ZUS, gdyż decyzje te nie stwierdzają zobowiązania. Jeżeli nawet by wziąć pod uwagę, iż decyzje te przyznają prawo, jako prawo do ulgi, przepis ten mógłby mieć zastosowanie, gdyby prawo takie przyznawał w całości. Stąd też tryb ten nie może mieć zastosowania do decyzji odmawiających udzielenia ulgi, do której zmierzałby wniosek osoby zainteresowanej. "Prawo" należy tutaj rozumieć jako prawo do świadczeń, od którego przysługuje odwołanie do sądu powszechnego. Przy przyjęciu, na mocy art. 123 u.s.u.s., iż w niniejszej sprawie ma zastanowienie tryb odwoławczy k.p.a, właściwy do rozpoznania odwołania od decyzji wydanej przez organ I instancji jest organ administracji publicznej wyższego rzędu (art. 127 k.p.a.), w tym przypadku Minister Polityki Społecznej jako minister kierujący działem administracji rządowej zabezpieczenie społeczne i sprawujący nadzór nad ZUS. Z uwagi na to, iż wadą zostało dotknięta decyzja Prezesa ZUS wydana niejako w drugiej instancji, należałoby stwierdzić nieważność tej decyzji w całości, gdyż organ ten nie był właściwy w tym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Skarga kasacyjna wniesiona w rozpatrywanej sprawie oparta została na podstawie przewidzianej w przepisie art. 174 § 2 p.p.s.a., a mianowicie zarzucono w tej skardze naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 156 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. 2000 r. Nr 98, poz. 1071 - t.j. ze zm.), dalej k.p.a., polegające na utrzymaniu w mocy decyzji Prezesa ZUS, która została wydana niezgodnie z właściwością. Zarzut ten nie został prawidłowo sformułowany. Brak jest wskazania, jakie przepisy postępowania sądowego zostały naruszone przez WSA, gdyż Sąd I instancji bezpośrednio nie stosuje przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Pomimo nieprawidłowego zredagowania zarzutu, skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie naruszył bowiem przepisy prawa materialnego dotyczące właściwości organów administracyjnych, uznając Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za organ odwoławczy w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Storna skarżąca podniosła, że tryb odwoławczy został w sprawie niewłaściwie zastosowany ze względu na wadliwe ustalenie środka zaskarżenia decyzji I instancji i organu właściwego do jego rozpatrzenia. Należało stwierdzić, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest jednostką organizacyjną posiadającą osobowość prawną o statusie organu administracji publicznej w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Z treści art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. wynika, że do jego kompetencji należy wydawanie decyzji w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym w sprawach ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Podmiot uprawniony do wydawania powyższych decyzji został zatem w ustawie jednoznacznie określony i nie ma podstaw, by za takowy uznać Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Pozycję Prezesa ZUS określa bowiem art. 72 pkt 1 oraz art. 73 u.s.u.s., z których wynika powierzenie mu jedynie wykonywanie określonych czynności należących do ustawowych zadań Zakładu, do którego organów należy, obok Zarządu i Rady Nadzorczej. Wskazane regulacje nie pozwalają na wyprowadzenie tezy o posiadaniu przez ten organ ZUS uprawnienia do rozpatrywania środków odwoławczych od decyzji w sprawach indywidualnych, wydawanych przez Zakład. W związku z powyższymi rozważaniami pozostaje stwierdzenie, że w stosunku do decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ZUS nie może mieć zastosowania art. 127 § 3 k.p.a. Przepis ten odnosi się wyłącznie do takich przypadków, w których w pierwszej instancji decyzję administracyjną podejmował jeden z organów enumeratywnie wymienionych w tym przepisie oraz w art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie mieści się w dyspozycjach tych przepisów. W art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a. jest bowiem mowa o organach monokratycznych, m.in. o kierownikach centralnych i innych równorzędnych urzędów państwowych. Tryb zaskarżania decyzji Zakładu w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, przebiegu ubezpieczeń, ustalania wymiaru składek i ich poboru, ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych został unormowany w art. 83 ust. 2 u.s.u.s. Zgodnie z brzmieniem przepisu, od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Przyjmując dalej, iż art. 83 ust. 4 u.s.u.s. dotyczy jedynie odwołania do sądu powszechnego (co wynika literalnie z jego treści: "Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie nie przysługuje."), a zatem nie przesądza o prawie odwołania od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rozumianego jako środek zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym - należało uznać, że od takiej decyzji przysługuje odwołanie na podstawie art. 127 § 1 i § 2 k.p.a. Przepis art. 127 § 2 k.p.a. stanowi, że właściwym do rozpatrzenia odwołania od decyzji wydanej w pierwszej instancji jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy. Wyjaśnienie pojęcia "organu wyższego stopnia" w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego zawiera art. 17 k.p.a., zgodnie z którym w stosunku do organów administracji publicznej innych niż wymienieni w pkt 1 i 2 wojewodowie i organy jednostek samorządu terytorialnego organami wyższego stopnia są odpowiednie organy nadrzędne lub właściwi ministrowie, a w razie ich braku - organy sprawujące nadzór nad ich działalnością. Prezes ZUS jako organ wewnętrzny jednostki niewątpliwie nie mieści się w tak określonej kategorii podmiotów. Przepis art. 66 ust. 2 u.s.u.s. stanowi, że nadzór nad zgodnością działań Zakładu z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego. Natomiast według art. 31 ust. 2 ustawy z 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz.U. z 2003 r. Nr 159, poz. 1548 - t.j. ze zm.) ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego podlega Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Ministrem kierującym działem administracji rządowej - zabezpieczenie społeczne, jest zaś Minister Polityki Społecznej (§ 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 15 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Wiceprezesa Rady Ministrów, Ministra Polityki Społecznej, Dz.U. Nr 265, poz. 2643). Z przepisów tych wynika jednoznacznie, że organem właściwym w sprawach z zakresu zabezpieczenia społecznego i jednocześnie sprawującym nadzór nad działalnością ZUS jest Minister Polityki Społecznej. Strona skarżąca słusznie zatem określiła ten podmiot w skardze kasacyjnej jako organ administracji publicznej wyższego rzędu właściwy do rozpoznania odwołania od decyzji wydanej przez organ I instancji. Przedstawione stanowisko potwierdza zmiana przepisu art. 83 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych wprowadzona ustawą z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw, która weszła w życie z dniem 24 sierpnia 2005 r. W wyniku tej zmiany wprowadzono unormowanie, iż stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy do Prezesa Zakładu na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. W żadnym razie nie można twierdzić, że takie rozwiązanie obowiązywało przed wskazaną zmianą art. 83 ust. 4 wyżej powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Naczelny Sąd Administracyjny podziela zatem w pełni stanowisko strony przedstawione w skardze kasacyjnej. Skarżący słusznie wskazał, że rozpatrzenie przez ZUS (wskazanie w tytule decyzji jako podmiotu ją wydającego Prezesa Zakładu nie zmienia faktu, że organem decyzyjnym był de iure Zakład Ubezpieczeń Społecznych) wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, który stanowi środek quasi-odwoławczy, było naruszeniem art. 127 § 3 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powinien wziąć tę okoliczność pod rozwagę rozpatrując wniesioną skargę. Poprzestając na omówieniu kompetencji sądu administracyjnego do skontrolowania procesu decyzyjnego organów administracji, nie uwzględnił naruszenia przez te organy przepisów, które powodowało z mocy prawa nieważność wydanej decyzji. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i stwierdził nieważność decyzji wydanej w drugiej instancji przez Prezesa ZUS jako wydanej z naruszeniem przepisów o właściwości. W części dotyczącej zwrotu kosztów Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit.b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI