II GSK 2416/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił wyrok WSA, uznając, że odmowa udostępnienia dokumentów z postępowania karnego skarbowego ze względu na interes publiczny (dobro śledztwa) była uzasadniona.
Sprawa dotyczyła odmowy udostępnienia spółce L. Sp. z o.o. w likwidacji kopii dokumentów z postępowania karnego skarbowego, które zostały włączone do postępowania administracyjnego. WSA uchylił postanowienia organów, uznając brak należytego uzasadnienia odmowy. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że dobro postępowania karnego skarbowego stanowi uzasadniony interes publiczny, który może ograniczyć prawo strony do dostępu do akt, zwłaszcza gdy organ prowadzący postępowanie karne zastrzegł nieujawnianie dokumentów do czasu jego zakończenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił postanowienia organów administracji skarbowej odmawiające spółce L. Sp. z o.o. w likwidacji dostępu do kopii dokumentów z postępowania karnego skarbowego. Sąd pierwszej instancji uznał, że organy nie wykazały w sposób należyty, iż ujawnienie dokumentów narusza interes publiczny, powołując się na ogólne stwierdzenie o dobru śledztwa. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, uchylił wyrok WSA. NSA stwierdził, że dobro prowadzonego postępowania karnego skarbowego stanowi istotny interes publiczny, który może uzasadniać ograniczenie prawa strony do dostępu do akt, szczególnie gdy organ prowadzący postępowanie karne zastrzegł nieujawnianie dokumentów do czasu jego zakończenia. Sąd podkreślił, że pojęcie interesu publicznego wymaga indywidualizacji w konkretnym przypadku, a ochrona postępowania karnego jest wartością uzasadniającą takie ograniczenie. W konsekwencji NSA oddalił skargę spółki.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, dobro prowadzonego postępowania przygotowawczego stanowi istotny interes publiczny, który daje podstawę do odmowy udostępnienia dokumentów, co do których organ, dla którego zostały one wytworzone, zastrzegł ich nieujawnianie w określonym czasie.
Uzasadnienie
NSA uznał, że ochrona postępowania karnego skarbowego jest wartością uzasadniającą ograniczenie prawa strony do dostępu do akt w postępowaniu administracyjnym, zwłaszcza gdy organ prowadzący postępowanie karne zastrzegł nieujawnianie dokumentów do czasu jego zakończenia. Prawo wglądu w akta nie jest absolutne i może być ograniczone ze względu na uzasadniony interes publiczny.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (16)
Główne
o.p. art. 178 § § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania.
o.p. art. 179 § § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Przepisów art. 178 nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny.
Pomocnicze
o.p. art. 121 § § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów.
o.p. art. 122
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Zasada prawdy obiektywnej.
o.p. art. 123 § § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Zasada czynnego udziału strony w postępowaniu.
o.p. art. 217 § § 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Wymogi dotyczące uzasadnienia postanowień.
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny.
p.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wymogi dotyczące uzasadnienia wyroku.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa uchylenia zaskarżonej decyzji lub postanowienia.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi.
p.p.s.a. art. 174 § pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa kasacyjna - naruszenie przepisów postępowania.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.
p.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozpoznanie skargi kasacyjnej przez NSA.
k.k. art. 241 § § 1
Kodeks karny
Naruszenie przepisów o ochronie informacji niejawnych.
k.p.k. art. 156 § § 5
Kodeks postępowania karnego
Wgląd do akt postępowania przygotowawczego.
u.g.h. art. 89
Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych
Podstawa wymierzenia kary pieniężnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Dobro postępowania karnego skarbowego stanowi uzasadniony interes publiczny, który może ograniczyć prawo strony do dostępu do akt postępowania administracyjnego. Wola organu prowadzącego postępowanie karne skarbowe co do udostępniania dokumentów jest wiążąca dla organów podatkowych. Odmowa udostępnienia dokumentów z uwagi na interes publiczny (dobro śledztwa) była prawidłowa.
Odrzucone argumenty
Organy nie uzasadniły w sposób należyty odmowy udostępnienia kopii dokumentów z uwagi na interes publiczny (argumentacja WSA). Organy miały obowiązek wykazać, że ujawnienie dokumentów może w sposób rzeczywisty naruszyć konkretne dochodzenie (argumentacja WSA).
Godne uwagi sformułowania
Pojęcie interesu publicznego należy do kategorii tzw. pojęć nieostrych, które w toku wykładni wymaga zindywidualizowania w odniesieniu konkretnego przypadku. Dobro prowadzonego postępowania przygotowawczego jest istotnym interesem publicznym, który daje podstawę do odmowy udostępnienia dokumentów.
Skład orzekający
Zbigniew Czarnik
przewodniczący sprawozdawca
Wojciech Kręcisz
sędzia
Gabriela Jyż
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie odmowy udostępnienia dokumentów z postępowania karnego skarbowego w postępowaniu administracyjnym ze względu na interes publiczny (dobro śledztwa)."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, gdy dokumenty z postępowania karnego skarbowego są włączane do postępowania administracyjnego, a organ prowadzący postępowanie karne zastrzega ich nieujawnianie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy konfliktu między prawem strony do dostępu do akt a ochroną interesu publicznego, co jest częstym zagadnieniem w praktyce prawniczej. Interpretacja pojęcia 'interesu publicznego' w kontekście postępowań administracyjnych i karnych skarbowych jest istotna.
“Czy dobro śledztwa zawsze wygrywa z prawem do informacji? NSA rozstrzyga spór o dostęp do akt.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII GSK 2416/23 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-07-09 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-12-21 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Gabriela Jyż Wojciech Kręcisz Zbigniew Czarnik /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne Hasła tematyczne Gry losowe Administracyjne postępowanie Sygn. powiązane III SA/Wr 603/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2023-09-13 Skarżony organ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Treść wyniku Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2021 poz 1540 art. 178 § 1, art. 179 § 1 Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik (spr.) Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 13 września 2023 r. sygn. akt III SA/Wr 603/22 w sprawie ze skargi L. Sp. z o.o. w likwidacji w L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 24 maja 2022 r. nr 0201-IOA.4246.33.2022 w przedmiocie sporządzenia i doręczenia akt postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2. oddala skargę, 3. zasądza od L. Sp. z o.o. w likwidacji w L. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (dalej: WSA, sąd pierwszej instancji) wyrokiem z 13 września 2023 r. sygn. akt III SA/Wr 603/22, po rozpoznaniu skargi L. Sp. z o.o. w likwidacji w L. (dalej: spółka, skarżąca), uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: organ odwoławczy, Dyrektor IAS) z 24 maja 2022 r. i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Dolnośląskiego Urzędu Celno-Skarbowego we Wrocławiu (dalej: organ pierwszej instancji, NUCS) z 7 marca 2022 r. w przedmiocie sporządzenia i doręczenia akt postępowania administracyjnego oraz orzekł o zwrocie kosztów postępowania sądowego na rzecz spółki. Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy: Postanowieniem z 16 lipca 2021 r. NUCS wszczął z urzędu postępowanie w sprawie wymierzenia spółce kary pieniężnej na podstawie art. 89 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 2094, dalej: u.g.h.). W toku postępowania, postanowieniem z 14 stycznia 2022 r. NUCS włączył do akt dokumenty pozyskane z akt postępowania karno-skarbowego, prowadzonego pod sygn. RKS 659/2019/458000/CZS-5/AR w tym m.in.: pismo Urzędu Miasta i Gminy w Prochowicach nr GNiR.6872.10.2020 z 10 marca 2020 r. oraz opinię biegłego sądowego z 10 grudnia 2021 r. nr RKS 659/2019. W zarządzeniu z 14 lipca 2021 r. w przedmiocie wyrażenia zgody na włączenie materiałów postępowania do akt innego postępowania NUCS zastrzegł, że dokumenty w nim wymienione m.in. pismo Urzędu Miasta i Gminy w Prochowicach nr GNiR.6872.10.2020 z 10 marca 2020 r. oraz opinia biegłego sądowego z 10 grudnia 2021 r. nr RKS 659/2019, mogą być wykorzystane wyłącznie w ramach prowadzonych postępowań, bez możliwości wydawania bądź umożliwienia wykonania ich kserokopii, fotokopii bądź odpisów (wyłączenie jawności). Postanowieniami z 14 stycznia 2022 r. oraz 4 marca 2022 r. NUCS wyłączył w całości z akt postępowania w sprawie wymierzenia spółce kary pieniężnej wskazane dokumenty ze względu na interes publiczny. Pismem z 25 stycznia 2022 r. skarżąca wniosła o sporządzenie i doręczenie na adres pełnomocnika odpisu (kserokopii) wybranych dokumentów włączonych do materiału dowodowego postępowania wszczętego przez NUCS w sprawie wymierzenia spółce kary pieniężnej. Skarżąca otrzymała żądane dokumenty z wyjątkiem pisma Urzędu Miasta i Gminy w Prochowicach nr GNiR.6872.10.2020 z 10 marca 2020 r. oraz opinii biegłego sądowego z 10 grudnia 2021 r. nr RKS 659/2019. Postanowieniem z 7 marca 2022 r. NUCS odmówił sporządzenia i doręczenia kopii pisma Urzędu Miasta i Gminy w Prochowicach z 10 marca 2020 r. oraz opinii biegłego sądowego z 10 grudnia 2021 r. argumentując, że organ prowadzący postępowanie karno-skarbowe w zarządzeniu o udostępnieniu akt sprawy wyraźnie zastrzegł, że przekazane dokumenty podlegają wyłączeniu spod jawności, do czasu zakończenia postępowania karno-skarbowego, co jest dla NUCS wiążące. Postanowieniem z 24 maja 2022 r. Dyrektor IAS utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji i podkreślił, że zasada jawności postępowania ulega ograniczeniu w przypadku, o którym mowa w art. 179 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm., dalej: o.p.), zgodnie z którym przepisów art. 178 o.p. nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny. WSA we Wrocławiu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie z 7 marca 2022 r. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że oba wydane w sprawie postanowienia naruszają prawo w stopniu skutkującym koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego z racji na to, że organy nieprawidłowo, z naruszeniem art. 217 § 2 oraz art. 179 § 1 o.p., nie zawarły i nie wyjaśniły w sposób należyty odmowy udostępnienia kopii dokumentów z uwagi na interes publiczny. WSA podkreślił, że motywy rozstrzygnięcia wyłączającego jawność dokumentów znajdujących się w aktach sprawy powinny być wnikliwe i konkretnie uzasadnione tak, by możliwe było zapoznanie się z racjami usprawiedliwiającymi odejście od jawności postępowania w danym przypadku oraz by realne było podjęcie polemiki z przytoczoną argumentacją przy uwzględnieniu indywidualnych okoliczności faktycznych. Jedynie takie uzasadnienie postanowienia, które wiąże się z ingerencją w podstawowe uprawnienia strony postępowania, może odpowiadać wymogom stawianym organom w świetle zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów (art. 121 § 1 o.p.) oraz zasady przekonywania (art. 124 o.p.). W ocenie sądu pierwszej instancji organ prowadzący postępowanie nie jest zwolniony, przy stosowaniu art. 179 § 1 o.p., z wykazania, że ujawnienie stronie wyłączonych dokumentów narusza interes publiczny. Za niewystarczające WSA uznał powołanie się na sformułowanie, że dobro śledztwa stanowi interes publiczny, który ma pierwszeństwo nad interesem strony. Biorąc pod uwagę prawo strony do dostępu do akt sprawy, sąd wskazał, że fakt prowadzenia śledztwa nie stanowi dobra samego w sobie i nie każdy dokument z uwagi na dobro śledztwo może być "automatycznie" kwalifikowany jako niejawny dla strony. Zdaniem WSA jeśli organ chce skorzystać z możliwości powołania się na wyjątek od jawności postepowania i ograniczyć prawo strony do obrony, to każdorazowo ma obowiązek wykazać, że wystąpił interes publiczny, tj. ujawnienie tych konkretnych dokumentów może w sposób rzeczywisty (przewidywalny) naruszyć to konkretne postępowanie. Powołując się na wyrok TSUE z 16 października 2019 r. w sprawie C-189/19 sąd pierwszej instancji podkreślił również, że zasada poszanowania prawa do obrony wymaga, aby podatnik miał możliwość uzyskania, na swój wniosek, informacji i dokumentów zawartych w aktach administracyjnych i uwzględnionych przez organ w celu wydania jego decyzji, chyba że cele leżące w interesie ogólnym uzasadniają ograniczenie dostępu do wspomnianych informacji i dokumentów. Wymogu tego nie spełnia praktyka organu podatkowego polegająca na nieudzieleniu danemu podatnikowi żadnego dostępu do tych dowodów.. Dyrektor IAS zaskarżył powyższy wyrok w całości i wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA; ewentualnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpatrzenie sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 188 p.p.s.a., a w każdym przypadku o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Jednocześnie organ zrzekł się rozprawy. Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 217 § o.p. oraz w zw. z art. 179 § 1, art. 178 § 1, art. 129, art. 123 § 1, art. 121 § 1 o.p. oraz art. 122 o.p. poprzez brak gruntownej analizy akt sprawy, a tym samym niezbadanie wszystkich istotnych jej aspektów mających znaczenie dla oceny legalności zaskarżonego aktu, w szczególności treści zarządzenia z 14 lipca 2021 r. nr RKS 659/2019/458000/CZS-5/AR oraz pism nr RKS 659/2019/458000/CZS-5/TM z 3 marca 2022 r. i z 4 marca 2022 r., a w konsekwencji wadliwe uznanie, że organy nie uzasadniły w sposób należyty spornych postanowień naruszając w ten sposób zasady postępowania, podczas gdy w treści uchylonych postanowień organy obu instancji w sposób dokładny i wnikliwy dowiodły spełnienie przesłanki odmowy udostępnienia kopii dokumentów z uwagi na interes publiczny; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 217 § 2 o.p. oraz w zw. z art. 179 § 1, art. 178 § 1, art. 129, art. 123 § 1, art. 121 § 1 o.p. oraz art. 122 o.p. poprzez brak gruntownej analizy akt sprawy, a tym samym niezbadanie wszystkich istotnych jej aspektów mających znaczenie dla oceny legalności zaskarżonego aktu, w szczególności treści zarządzenia nr z 14 lipca 2021 r. nr RKS 659/2019/458000/CZS-5/AR oraz pism nr RKS 659/2019/458000/CZS-5/TM z 3 marca 2022 r. oraz z 4 marca 2022 r., a w konsekwencji wadliwe uznanie, że organy miały obowiązek wykazać, że ujawnienie dokumentów, których udostępnienia odmówiono skarżącej spółce, może w sposób rzeczywisty naruszyć konkretne dochodzenie, podczas gdy treść wskazanych wyżej, pominiętych przez WSA dokumentów nie zawiera żadnej informacji na temat przyczyn wyłączenia jawności przekazanej dokumentacji przez organ prowadzący postępowanie karne skarbowe, nadto organy podatkowe nie mają dostępu do wszystkich zgromadzonych w toku śledztwa dowodów, co czyni niewykonalnym realizację przez organ powyższego obowiązku w toku postępowania podatkowego; 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 217 § 2 o.p. oraz w zw. z art. 179 § 1, art. 178 § 1 o.p. oraz art. 129 o.p. w zw. z art. 156 § 5 Kodeksu postępowania karnego poprzez bezpodstawne pominięcie okoliczności, że dysponentem dokumentacji objętej wnioskiem skarżącej spółki jest organ prowadzący postępowanie karne skarbowe, którego wola ma dla organów podatkowych charakter wiążący, co oznacza, że organy podatkowe nie mają kompetencji do decydowania we własnym zakresie o udostępnieniu dokumentów, bez narażenia się na odpowiedzialność karną z art. 241 § 1 kodeksu karnego; 4. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 178 § 1 o.p. w zw. z art. 179 § 1 o.p. w zw. z art. 156 § 5 Kodeksu postępowania karnego poprzez wskazanie w treści uzasadnienia wyroku błędnych zaleceń dla organu polegających na nakazaniu organowi dokonania ponownej oceny, znaczenia i treści spornych dokumentów z uwzględnieniem stanowiska sądu, podczas gdy, z uwagi na wiążący charakter woli ich dysponenta organ nie miał prawa dokonywania żądanych przez sąd ocen, czy wyważania interesów z uwagi na prymat stanowiska organu prowadzącego postępowanie karne skarbowe. W ocenie Dyrektora IAS zarzucone naruszenia przepisów postępowania miały istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż w przypadku ich niewystąpienia nie doszłoby do wyeliminowania z obrotu prawnego zgodnych z prawem postanowień organów obu instancji, a skarga zostałaby oddalona w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a. Argumentację na poparcie powyższych zarzutów organ przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub sąd drugiej instancji) rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wnoszący skargę kasacyjną Dyrektor IAS złożył oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy, zaś spółka, w terminie czternastu dni od doręczenia odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego NSA rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, zatem spełnione zostały warunki do merytorycznego załatwienia sprawy. Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna Dyrektora IAS oparta została na naruszeniu przepisów postępowania, a więc jej zarzuty sformułowane zostały w podstawie kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Zarzuty kasacyjne mają różny charakter, bowiem te objęte pkt 1–3 wiążą się z wadliwością kontroli sprawowanej przez sąd pierwszej instancji, natomiast zarzut z pkt 4 petitum odnosi się do wadliwości uzasadnienia skarżonego wyroku. Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, chociaż nie wszystkie zarzuty zasługują na uwzględnienie. Skutkiem uznania trafności skargi kasacyjnej było uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi. W ocenie NSA niezasadny jest zarzut z pkt 4 skargi kasacyjnej. Zgodnie z treścią art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. skarga kasacyjna ma zawierać zarzuty i ich uzasadnienie. W rozpoznawanej sprawie zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie został uzasadniony. Z tego powodu nie może on być podstawą oceny zaskarżonego wyroku, bowiem nie spełnia wymogów określonych przez ustawę. Uzasadnienie zarzutu jest istotnym elementem skargi kasacyjnej, gdyż ono wyznacza kierunek i zakres weryfikacji wyroku ze względu na stawiane w zarzucie naruszenia. Istotność uzasadnienia zarzutu znajduje potwierdzenie w profesjonalnym charakterze skargi kasacyjnej. Na marginesie należy zauważyć, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia warunki formalne z art. 141 § 4 p.p.s.a. W takim stanie rzeczy rozpoznawany zarzut należało uznać za chybiony. Inaczej NSA ocenia pozostałe zarzuty kasacyjne, a więc sformułowane w pkt 1–3 petitum skargi kasacyjnej. Ponieważ dotyczą one tego samego problemu, ale w różnych ujęciach procesowych, sąd drugiej instancji odnosi się do nich łącznie. Z treści art. 179 § 1 o.p. wynika, że normuje on dwie różne sytuacje prawne. W pierwszej z nich z mocy samego prawa stronie nie służy w ogóle procesowe uprawnienie do zapoznania się dokumentami pisemnymi lub elektronicznymi o określonej treści, która stanowi informacje niejawne w rozumieniu ustawy o ich ochronie. W drugiej zaś – organ podatkowy ogranicza procesowe uprawnienia strony w odniesieniu do tych dokumentów, których treść nie powinna być ujawniona ze względu na ochronę interesu publicznego. W pierwszym przypadku organ stwierdza, że organ nie ma uprawnienia do wglądu w dokumenty, natomiast w drugim przypadku organ wskazuje dokumenty oraz konkretyzuje wymagania ochrony interesu publicznego, które dają podstawę do ich wyłączenia od wglądu. Pojęcie interesu publicznego należy do kategorii tzw. pojęć nieostrych, które w toku wykładni wymaga zindywidualizowania w odniesieniu konkretnego przypadku. W żadnym wypadku wprowadzenia do przepisu prawnego takiego pojęcia nie można uznać, że organ podatkowy będzie działał tak, jakby służyło mu prawo orzekania na zasadzie uznania administracyjnego lub też możliwość tylko ogólnikowego powołania się na racje interesu publicznego bez odniesienia się do konkretnego dokumentu indywidualnej sprawy podatkowej (J. Borkowski, B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, P. Borszowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz 2017, Unimex Oficyna Wydawnicza, Wrocław 2017, s. 1068–1069). W wyroku z 3 listopada 2015 r., sygn. akt II FSK 2297/13 (LEX 1821109) NSA wskazał, że pojęcie interesu publicznego jest terminem nieostrym i wymagającym doprecyzowania na tle konkretnych okoliczności faktycznych, to z pewnością obejmuje ono "korzyść służącą ogółowi, dyrektywę postępowania, nakazującą respektowanie takich wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej". Na podstawie art. 178 § 1 o.p. strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Zgodnie z art. 179 § 1 o.p.: przepisów art. 178 nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny. Zgodnie z art. 123 § 1 o.p. organy podatkowe obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Organ podatkowy może odstąpić od zasady przewidzianej w § 1, jeżeli w wyniku postępowania wszczętego na wniosek strony ma zostać wydana decyzja w całości uwzględniająca wniosek strony, oraz w przypadkach, o których mowa w art. 200 § 2 pkt 2 (art. 123 § 2 o.p.). Podkreślić trzeba, że wyrażone w art. 178 § 1 o.p. prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów stanowi jeden z aspektów zasady jawności postępowania podatkowego i zasady czynnego udziału strony w tym postępowaniu. Przepis ten nie ma jednak charakteru absolutnego i doznaje określonych ograniczeń, o których mowa w art. 179 § 1 o.p. Przewidziane w tym przepisie dwa wyjątki zostały ustanowione z uwagi na potrzebę ochrony określonych wartości – informacji niejawnych bądź interesu publicznego. Istotna z punktu widzenia niniejszej sprawy pozostawała druga z wymienionych wyżej przesłanek. Pojęcie interesu publicznego jest terminem nieostrym i wymagającym doprecyzowania na tle konkretnych okoliczności faktycznych, to z pewnością obejmuje ono "korzyść służącą ogółowi, dyrektywę postępowania, nakazującą respektowanie takich wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej" (por. wyrok WSA w Gdańsku z 19 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 527/11, treść orzeczenia dostępna w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych CBOSA). W rozpoznawanej sprawie jako podstawę odmowy wglądu do akt uznano interes publiczny, którym było dobro prowadzonego postępowania karno-skarbowego. To ze względu na ten interes organ prowadzący postępowanie karne udostępnił własne dokumenty z akt głównych do postępowania administracyjnego z zastrzeżeniem, że opinie sporządzone na użytek postępowania karnego nie mogą być ujawniane do chwili zakończenia postępowania przygotowawczego. Postępowanie takie nie zostało zakończone do momentu wydawania postanowień w tej sprawie, zatem brak było podstaw do orzekania o dostępie do akt w zakresie takich dokumentów. Sąd drugiej instancji zauważa i podkreśla, że prawo wglądu do akt sprawy jest istotnym uprawnieniem procesowym, jednak w określonych sytuacjach musi podlegać ograniczeniu. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w orzecznictwie, w tym wyroku TSUE z 16 października 2019 r., C-189/18 (curia.europa.eu), w którym zwraca się uwagę, że ograniczenie dostępu zawsze wiąże się z wykonywaniem prawa do obrony, jednak może być uzasadnione celami leżącymi w interesie ogólnym. Zdaniem NSA w rozpoznawanej sprawie takimi celami jest dobro prowadzonego postępowania przygotowawczego. Jego skuteczne prowadzenie i procesowe zakończenie jest istotnym interesem publicznym, który daje podstawę do odmowy udostępnienia dokumentów, co do których organ, dla którego zostały one wytworzone zastrzegł ich nieudostępnianie w określonym czasie, czyli do zakończenia postępowania przygotowawczego. Reasumując stwierdzić należy, że wynikające z art. 178 §1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2021, poz. 1540 ze zm.) prawo wglądu w akta sprawy nie obejmuje tej części akt, która na mocy art. 179 §1 tej ustawy została wyłączona przez organ podatkowy ze względu na stanowisko organu udostępniającego dokumenty stanowiące część akt sprawy podatkowej, bowiem za wyłączeniem prawa do wglądu do akt sprawy podatkowej przemawia interes publiczny, którym jest dobro innego prowadzonego postępowania, z którego udostępniono dokumenty organowi podatkowemu. W tym stanie rzeczy, ocena dotycząca zasadności zarzutów naruszenia przepisów postępowania sformułowanych w pkt 1–3 petitum przesądzająca o zasadności skargi kasacyjnej, skutkowała wydaniem orzeczenia merytorycznego przez Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 151 p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego od skarżącej na rzecz organu orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1935), mając na uwadze wynik sprawy.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI