II GSK 2392/24

II GSK 2392/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Skoczylas /przewodniczący/
Patrycja Joanna Suwaj /sprawozdawca/
Wojciech Sawczuk
Symbol z opisem
6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III SA/Lu 11/24 - Wyrok WSA w Lublinie z 2024-04-16
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 33 par. 2, art. 34 par. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1284
art. 17 ust. 2, art. 17 ust. 4, art. 17 ust. 5, art. 17 ust. 10, art. 17 ust. 11
Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 2, art. 31 ust. 3, art. 47, art. 68 ust. 1 i 4, art. 87, art. 190 ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.) Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 16 kwietnia 2024 r. sygn. akt III SA/Lu 11/24 w sprawie ze skargi W. P. na postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Lublinie z dnia 19 października 2023 r. nr 9012.6.129.2023 w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w związku z niewykonaniem obowiązku szczepień ochronnych oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
1. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Lublinie (dalej przywoływany także jako: "PPIS", "Organ I instancji"), wystawił w dniu 30 czerwca 2023 r. w stosunku do W. P. (dalej przywoływany jako: "Skarżący"), tytuł wykonawczy obejmujący obowiązek poddania jego małoletniego syna S. P. szczepieniom ochronnym przeciwko: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, zakażeniom Haemophilus influenzae typu b, odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince) i różyczce oraz zakażeniom Streptococcus pneumoniae.
Dziecko od narodzin nie było w ogóle szczepione.
2. W piśmie z dnia 22 lipca 2023 r., Skarżący wniósł zarzut do powyższego tytułu wykonawczego w postępowaniu egzekucyjnym.
3. Postanowieniem z 30 sierpnia 2023 r. Organ I instancji uznał zarzut Skarżącego za nieuzasadniony.
4. Postanowieniem z dnia 19 października 2023 r., Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej przywoływany jako: "Organ II instancji" lub "Organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu zażalenia, utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Lublinie z dnia 30 sierpnia 2023 r. w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
5. W wyniku rozpatrzenia wniesionego przez Skarżącego zażalenia, postanowieniem z 19 października 2023 r. Organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie Organu I instancji.
W uzasadnieniu postanowienia Organ odwoławczy wyjaśnił, że w dacie wydania przez wierzyciela postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego, obowiązek szczepień ochronnych wynikał z art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1284, dalej przywoływana jako: "ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń". Szczegółowe unormowania w zakresie obowiązkowych szczepień ochronnych określały natomiast przepisy art. 17 - 21 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń oraz przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172 ze zm.).
Organ II instancji odnosząc się do sprawy podniósł, że lekarz z (...) Sp. z o.o. w L., poinformował Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Lublinie, że małoletni S. P., nie został poddany szczepieniom ochronnym, przesyłając dokument: "Formularz zgłoszenia osoby uchylającej się od obowiązkowych szczepień ochronnych" z dnia 4 lutego 2022 r., co oznacza, że w tej dacie lekarz stwierdził, iż szczepienia ochronne były u dziecka wymagalne z uwagi na upływ terminu do ich wykonania, a jednocześnie brak było przeciwwskazań zdrowotnych do poddania dziecka tym szczepieniom.
Do momentu wydania tytułu wykonawczego Skarżący nie przedstawił żadnych dowodów na wykonanie obowiązku, bądź też braku możliwości jego wykonania na przykład z powodu długotrwałych przeciwwskazań zdrowotnych.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że aktualnie obowiązek poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym nadal wynika wprost z przepisów prawa, tj. z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń. Natomiast wymagalność obowiązku została doprecyzowana w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2077), w którym załącznik nr 1 określa schemat obowiązkowych szczepień ochronnych.
Zgodnie z aktualnie obowiązującym prawem i wydanym tytułem wykonawczym brakujące szczepienia ochronne małoletniego S. P. to:
– szczepienie przeciwko gruźlicy, które powinno być wykonane przed wypisem ze szpitala,
– I, II i III dawka szczepienia przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu b, które powinno być wykonane 24 godziny po urodzeniu oraz w 2 i 7 miesiącu życia,
– I, II, III i IV dawka szczepienia podstawowego przeciwko błonicy, tężcowi
i krztuścowi, które powinno być wykonane w 2, 4, 6 i w 16-18 miesiącu życia,
– I, II i III dawka szczepienia podstawowego przeciwko ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), które powinno być wykonane w 4, 6
i w 16-18 miesiącu życia,
– I, II, III i IV dawka szczepienia przeciwko inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b, które powinno być wykonane w 2, 4, 6 i w 16-18 miesiącu życia,
– I dawka szczepienia podstawowego przeciwko odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince) i różyczce, która powinna być wykonana w 13-15 miesiącu życia,
– I, II i III dawka szczepienia przeciwko inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae, które powinno być wykonane w 2, 4 i w 13-15 miesiącu życia,
Organ II instancji stwierdził, że termin wykonania wyżej wymienionych szczepień upłynął, w związku z powyższym stały się one wymagalne. Skarżący nie przedstawił zaś żadnego dokumentu poświadczającego wykonanie obowiązkowych szczepień ochronnych bądź też dokumentu świadczącego o występowaniu długotrwałych przeciwwskazań zdrowotnych do ich wykonania.
Organ odwoławczy podkreślił, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym dotyczy całej procedury, tj. badania kwalifikacyjnego oraz samego szczepienia ochronnego. Badanie kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego przeprowadzane jest na podstawie art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń. Oznacza to, że badanie kwalifikacyjne jest nieodłącznym elementem procesu szczepienia, a obowiązek dotyczy wszystkich elementów składowych tego procesu.
O szczepieniach, które powinny zostać podane dziecku, decyduje każdorazowo lekarz kierując się aktualną wiedzą medyczną. To lekarz, bazując na aktualnej wiedzy medycznej, określa szczepienia, które mogą zostać podane dziecku. Organ zauważył, że aktywne uczestnictwo zobowiązanego w postępowaniu świadczy jednoznacznie o zrozumieniu ciążącego na nim obowiązku. Skarżący bowiem dołączył do pisma z dnia 22 lipca 2023 r. wydruki skierowań: do poradni pediatrycznej szczepień dla dzieci z grup wysokiego ryzyka oraz do poradni alergologicznej dla dzieci. Samo wystawienie skierowania nie świadczy o występowaniu trwałych przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych. Dokumenty, w ocenie Organu, te nie zawierają żadnej informacji świadczącej o braku możliwości poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. W skierowaniu do poradni pediatrycznej szczepień dla dzieci z grup wysokiego ryzyka lekarz zaznaczył, że zostało wydane na prośbę rodziców.
W skierowaniu do poradni alergologicznej dla dzieci znajduje się tylko informacja o braku szczepień. Powyższe świadczy jednoznacznie, że małoletni S. P., powinien otrzymać obowiązkowe szczepienia ochronne.
5. W. P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.
6. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2024 r. (sygn. akt III SA/Lu 11/24), oddalił skargę W. P. na postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 19 października 2023 r. nr 9012.6.129.2023 w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
Uzasadniając oddalenie skargi Sąd I instancji podkreślił, że w sprawie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte na wniosek wierzyciela - Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Lublinie, na podstawie tytułu wykonawczego z 30 czerwca 2023 r., stwierdzającego obowiązek poddania dziecka Skarżącego obowiązkowym szczepieniom ochronnym wymienionym w tytule, które to szczepienia nie zostały wykonane w terminach wskazanych w obowiązującym Programie Szczepień Ochronnych. Tytuł wykonawczy wystawiony został na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń. Przed wystawieniem tytułu wierzyciel wystosował do Skarżącego upomnienie z 24 maja 2022 r. (k. 18 akt adm.). Zauważył, że w formularzu zgłoszenia osoby uchylającej się od obowiązkowych szczepień ochronnych z dnia 4 lutego 2022 r. (k. 1 akt. adm.) lekarz POZ wskazał, że brak jest wszystkich szczepień. Informowano rodziców o przypadających terminach szczepień ochronnych w dniach odpowiednio 20 października 2021 r., 25 października 2021 r., 21 stycznia 2022 r. Ponadto wysłano pisemne powiadomienie 18 listopada 2021 r. i 27 stycznia 2022 r. W skierowaniu do poradni specjalistycznej z dnia 7 lipca 2023 r. lekarz wyraźnie zaznaczył, że skierowanie wydaje na życzenie rodziców – wykluczenie alergii na składniki szczepionki. Zawarł również informację dodatkową, że brak jest szczepień u dziecka (k. 41 akt adm.). Jednocześnie ani w toku postępowania administracyjnego, ani w postępowaniu sądowoadministracyjnym Skarżący nie przedłożył żadnych dowodów wskazujących na przeciwskazania do wykonania szczepień ochronnych.
Dodatkowo zgodnie z aktualnie obowiązującym rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, które weszło w życie 1 października 2023 r., brakujące szczepienia ochronne to szczepienie przeciw gruźlicy (pojedyncza dawka - w 1 dobie życia), przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (pierwsza dawka - w 1 dobie życia, kolejne dawki do ukończenia 12 miesięcy), przeciw inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae (pierwsza dawka w 2. miesiącu życia, kolejne do ukończenia 15 miesiąca życia), przeciw ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis) oraz przeciw inwazyjnym zakażeniom Haemophilus Influenzae typu b – do ukończenia 18 miesiąca życia, przeciw odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), różyczce (do ukończenia 15 miesiąca życia).
Sąd I instancji podzielił stanowisko Organów obu instancji, że brak jest w tych okolicznościach podstaw do uwzględnienia zarzutów Skarżącego. Prawidłowo Organ uznał, mając na względzie przedmiot rozpoznawanej sprawy oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19 (opublikowany w Dz. U. z 2023 r., poz. 909), że obowiązek wykonania szczepienia ochronnego syna Skarżącego był wymagalny.
Sąd I instancji podkreślił, że dziecko do czasu wydania zaskarżonego postanowienia nie zostało poddane żadnym obowiązkowym szczepieniom, a Skarżący uchylał się od obowiązku poddania dziecka tym szczepieniom, pomimo wezwań z przychodni i ze strony inspekcji sanitarnej. Także po otrzymaniu upomnienia w tej sprawie Skarżący nie wykonał obowiązku.
Sąd wskazał, że podstawę prawną egzekwowanego względem Skarżącego obowiązku stanowi art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń. Przepis ten stanowi, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanymi dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi".
W aktualnie obowiązującym stanie prawnym nie budzi zatem, zdaniem Sądu I instancji wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, tj. wskazanych wyżej przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń, skonkretyzowany został w rozporządzeniu, wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego i nie ma podstaw do kwestionowania jego legalności.
Sąd I instancji za prawidłowe uznał ustalenie Organu, że obowiązek wykonania określonych szczepień ochronnych syna Skarżącego nadal istnieje i w dacie wydania zaskarżonego postanowienia znajdował potwierdzenie w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2077), w którym załącznik nr 1 określa schemat obowiązkowych szczepień ochronnych. Wskazane w tytule wykonawczym szczepienia objęte są załącznikiem nr 1 rozporządzenia zatytułowanym "Schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży", pkt I " Szczepienie podstawowe".
Za bezsporne Sąd I instancji uznał, że obowiązek poddania się szczepieniu stanowi ograniczenie praw i wolności obywatelskich. W ocenie Sądu jest to jednak ograniczenie prawnie uzasadnione. Nie ulega wątpliwości w ocenie Sądu I instancji, że regulacja wprowadzająca szczepienia ochronne jest niezbędna dla ochrony wartości, jaką jest zdrowie i życie ludzi. Obowiązek podjęcia działań mających na celu zapobieganie epidemiom chorób zakaźnych wynika już z treści art. 68 ust. 4 Konstytucji RP. W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że syn Skarżącego nie został poddany żadnym szczepieniom ochronnym. Szczepienia te powinny być wykonane najpóźniej do ukończenia 18 miesiąca życia. W toku postępowania Skarżący nie przedstawił zaświadczenia lekarskiego, ani jakiejkolwiek dokumentacji medycznej wskazującej na istnienie przeciwwskazań do wykonania szczepień. Tymczasem tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy w związku ze stanem zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia nie występują przeszkody, które wykluczają wykonanie szczepienia. Dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych, są zwolnione z obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza do czasu ustania przeciwwskazań zdrowotnych. W przypadkach przeciwwskazań budzących wątpliwości, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej. Lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej (§ 11 rozporządzenia z 27 września 2023 r.).
Oceny tej, zdaniem Sądu I instancji, nie zmienia znajdujące się w aktach sprawy skierowanie do poradni specjalistycznej z dnia 7 lipca 2023 r. W dacie orzekania przez Organy egzekucyjne obowiązek szczepienia istniał. Natomiast Skarżący nie przedłożył ani na etapie postępowania administracyjnego ani sądowego żadnych dokumentów świadczących o przeciwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych.
7. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Skarżący wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie postanowienia Organu I i II instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Jednocześnie Skarżący zrzekł się rozprawy.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1). naruszenie prawa materialnego tj.: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit b) w zw. z art. 17 ust. 2, 4 i 5 ustawy z dnia z dnia 5 grudnia.2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez błędne jego zastosowanie skutkujące uznaniem, że obowiązek jest wymagalny, podczas gdy małoletni został poddany lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, w przebiegu którego nie zostały wykluczone przeciwwskazania do obowiązkowych szczepień ochronnych,
2). naruszenie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) poprzez oddalenie skargi przez Sąd I instancji, w sytuacji gdy rozstrzygnięcia organów obu instancji obarczone są rażącymi naruszeniami, tj,:
A) art. 33 § 2 w zw. z art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. poprzez oddalenie zarzutów i oparcie rozstrzygnięcia na założeniach przyjętych przez organ I i II instancji,
B) art. 33 § 2 pkt 1 c u.p.e.a. poprzez określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa i oparcie wymagalności obowiązku na § 5 Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, który to przepis w dniu 9 maja 2023 r. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt: 81/19, został uznany za niezgodny z Konstytucją,
C) art. 15 k.p.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności wskutek nierozpoznanie przez organ II instancji zarzutów Skarżącego.
W uzasadnieniu Skarżący przedstawił argumenty mające wskazywać na zasadność zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw.
8. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować. Art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną, wyłącznie do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.
We wniesionej w tej sprawie skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach wskazanych w art. 174 p.p.s.a., podniesiono zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania, jak i prawa materialnego. W takiej sytuacji, co do zasady, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, ponieważ dopiero po ustaleniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania wykładni prawa materialnego oraz subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowane w sprawie przepisy prawa materialnego (por. wyrok NSA z 9 marca 2005 r., sygn. akt FSK 618.04; ONSAiWSA z 2005 r. Nr 6, poz. 120.).
9. Ocenę zarzutów naruszenia przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) rozpocząć należy od wskazania, że - zgodnie z zasadą związania i dyspozycyjności - zakres kontroli przed NSA wyznacza sam autor skargi kasacyjnej, wskazując które normy prawa i w jaki sposób zostały naruszone. Skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym i profesjonalnym środkiem prawnym zaskarżenia wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych, co znalazło swój wyraz również w przymusie adwokacko-radcowskim, tj. obowiązku sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika. O skuteczności zaś zarzutów naruszenia przepisów postępowania nie decyduje każde naruszenie przepisów postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ", o którym mowa tym przepisie, rozumieć należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej a zaskarżonym orzeczeniem sądu pierwszej instancji, który to związek przyczynowy nie musi być realny, jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy (zob. wyrok NSA z 15 grudnia 2010 r., sygn. akt II FSK 1333/09). Oznacza to, że podstawą skargi kasacyjnej nie może być każde uchybienie przepisom postępowania, a jedynie takie, które w sposób istotny wpłynęło na wydane rozstrzygnięcie. Obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną, wynikającym z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a., jest więc nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie, co w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania powinno się wiązać z uprawdopodobnieniem istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy oraz obowiązkiem wykazania i uzasadnienia, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia w taki sposób, że w sytuacji, gdyby do nich nie doszło, wyrok sądu pierwszej instancji byłby inny.
Autor skargi kasacyjnej w odniesieniu do sformułowanych w punkcie 2 lit. A-C petitum skargi kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów postępowania, nie sprostał powyższym wymaganiom, bowiem nie tylko nie wykazał wpływu zarzucanych naruszeń przepisów postępowania na wynik sprawy, ale też większość z zarzutów została wadliwie skonstruowana i wadliwie uzasadniona, co znacznie ograniczyło zakres kontroli przez NSA. Po dokonaniu oceny zasadności zarzutów procesowych skargi kasacyjnej NSA uznał, że nie mogą zostać uwzględnione.
I tak - za chybiony uznać należało uznać sformułowany w pkt 2 lit. a petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 33 § 2 w zw. z art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a., oraz w pkt 2 lit. c petitum skargi. Z uwagi na brak uzasadnienia bardzo lakonicznie sformułowanych zarzutów, Naczelny Sąd Administracyjny nie ma możliwości odniesienia się do nich.
Z kolei za niezrozumiały i niepoddający się sądowej kontroli uznać należy sformułowany w pkt 2 lit. b petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt 1 lit. c) u.p.e.a., poprzez określenie obowiązku niezgodnie z treścią̨ obowiązku wynikającego z przepisu prawa i oparcie wymagalności obowiązku na § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień́ ochronnych, który to przepis w dniu 9 maja 2023 r. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt: 81/19, został uznany za niezgodny z Konstytucją.
Wskazać należy, że jednostka redakcyjna "art. 33 § 2 pkt 1 lit. c) u.p.e.a." – w u.p.e.a. nie istnieje.
10. Przechodząc do zarzutów naruszenia prawa materialnego, zawartych w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej, tj. zarzutów naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) w zw. z art. 17 ust. 2, 4 i 5 u.z.z.ch., należy stwierdzić, że są one niezasadne. Według autora skargi kasacyjnej, brak było wymagalności obowiązku, bowiem nie wykluczono przeciwwskazań do obowiązkowych szczepień ochronnych.
Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do uchylania się przez Skarżącego rodzica małoletniego dziecka od obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym oraz podważania w skardze kasacyjnej istnienia tego obowiązku oraz jego wymagalności.
Odnosząc się do wskazanych zarzutów naruszenia prawa materialnego należy wskazać, że normy prawne objęte zarzutami skargi kasacyjnej były przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego, który przywołanym również przez Sąd I instancji wyrokiem z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19 (Dz. U. z 2023 r. poz. 909) stwierdził, że art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, z późn. zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Trybunał Konstytucyjny, odwołując się do szeregu wartości demokratycznego państwa prawnego, wynikających z art. 2 Konstytucji, zwłaszcza zasady ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, jak i wymogu ustawowej formy ograniczenia wynikającego z art. 31 ust. 3 Konstytucji, wskazał, że intensywność ingerencji w prawo podmiotowe musi być kontrolowalna przez obywatela, tj. wynikać z prawa powszechnie obowiązującego. Poddanie jednostki obowiązkowi szczepień ochronnych, czy też - w realiach niniejszej sprawy - ponoszenie odpowiedzialności za jego niezrealizowanie przez osobę, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią, stanowi istotną ingerencję w prawa podmiotowe (art. 47 Konstytucji). W wypadku niezrealizowania ciążącego na jednostce obowiązku musi ona liczyć się z poważnymi konsekwencjami. Z tego względu musi być w stanie precyzyjnie ustalić treść ciążącego na niej obowiązku. Sytuacja, gdy jego treść jest współkształtowana komunikatem GIS, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego (a contrario art. 87 Konstytucji), jest niedopuszczalna. W rezultacie - termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być - w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa - wskazane w PSO na dany rok. Komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy.
Powyższy wyrok TK nie zmienia jednakże zapatrywania na tę sprawę. Jakkolwiek Trybunał wskazał, że komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy oraz zaznaczył, że niedopuszczalna jest sytuacja, gdy treść obowiązku jest współkształtowana komunikatem GIS, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego, to także dostrzegł, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował dostosowanie stanu prawnego w pierwszej kolejności poprzez zmianę rozporządzenia. Trybunał stwierdził, że minister właściwy do spraw zdrowia może bowiem rozważyć określenie, w drodze rozporządzenia wydawanego na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych. Sugestią Trybunału skierowaną do ministra właściwego do spraw zdrowia było uregulowanie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w formie załącznika do rozporządzenia.
Co istotne Trybunał wyraźnie wskazał w uzasadnieniu cyt. wyroku, że powyższe stanowisko nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym i dlatego - jak zaznaczył Trybunał - konieczne jest zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Z tych przyczyn Trybunał uznał, że zasadne jest określenie w wyroku innego terminu (6 miesięcy) utraty mocy obowiązującej przepisów we wskazanym zakresie jako niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Określono termin utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów - po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Ponieważ wyrok ogłoszono w Dzienniku Ustaw z 12 maja 2023 r. (Dz.U. 2023 r. poz. 909), termin zawarty w klauzuli odroczenia wejścia w życie skutku derogacyjnego, upłynął z dniem 12 listopada 2023 r.
Omawiany wyrok TK został wykonany rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. poz. 2077). W załączniku nr 1 do rozporządzenia wskazano termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych.
Zawarcie klauzuli odraczającej utratę mocy obowiązującej przepisu - w świetle art. 190 ust. 3 Konstytucji RP - ma charakter wyjątkowy, ponieważ zasadą pozostaje wejście w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dniem jego ogłoszenia. Oznacza to, że realizacja przez sądy gwarancji konstytucyjnych - na gruncie istniejącego stanu normatywnego zakładającego przez określony czas obowiązywanie niekonstytucyjnego przepisu - stawia zarazem wyzwania i możliwości wyboru przez same sądy takiego środka proceduralnego, który najlepiej pozwoli na osiągnięcie efektu najbliższego nakazowi wykładni i stosowania prawa w zgodzie z Konstytucją (por. wyrok TK z dnia 27 października 2004 r., sygn. akt SK 1/04, OTK-A 2004 Nr 9, poz. 96). Z tych też przyczyn w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, zgodnie z którym sądy, dokonując wyboru odpowiedniego środka procesowego, zobowiązane są brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, jak i powody, dla których Trybunał Konstytucyjny odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu (por. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2018 r., sygn. akt II OSK 87/18 i powołane w nim orzeczenia).
Podkreślenia wymaga, że regulacja objęta wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. (sygn. akt SK 81/19) dotyczy szczególnie istotnej ze względów społecznych i medycznych kwestii zapobiegania chorobom zakaźnym. Prawidłowa realizacja szczepień ochronnych zapewnia wysoki odsetek osób posiadających odporność przeciw chorobom zakaźnym, a tym samym zmniejsza ryzyko szerzenia się tych chorób. Na powyższe okoliczności zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny wyjaśniając, że cyt. wyrok nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym. Odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów wynika z konieczności zapewnienia ciągłości obowiązkowych szczepień.
Ewentualne przyjęcie, że w rozpoznawanej sprawie nie mogą być stosowane zakwestionowane przez Trybunał Konstytucyjny przepisy, których termin utraty mocy obowiązującej odroczono, byłoby równoznaczne z akceptacją postaw rodziców niezgłaszających się na szczepienia ochronne dzieci, choć szczepienia te w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są obowiązkowe i istnieje konieczność zapewnienia ich ciągłości. Podkreślenia wymaga, że takie stanowisko Trybunału jest wyrazem ochrony nadrzędnych chronionych konstytucyjnie wartości, jak: ochrona zdrowia publicznego oraz zwalczanie chorób zakaźnych, o których stanowi art. 68 ust. 1 i 4 Konstytucji.
Jednocześnie podkreślenia wymaga, że Trybunał w pkt II. tezy do cyt. wyroku stwierdził, że: "Przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej". Z powyższego wynika, że te zakwestionowane przepisy mają zastosowanie do przeszłych stanów faktycznych i prawnych, gdy postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte i prowadzone w okresie do utraty ich mocy obowiązującej z dniem 12 listopada 2023 r. Trybunał w cyt. wyroku upoważnił organy i sądy do stosowania zakwestionowanych przepisów ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych oraz rozporządzenia z 2011 r. w zakresie, w jakim pozwalają one na ustalenie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, na podstawie PSO na dany rok, ogłaszanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu. Co istotne odmowa zastosowania zakwestionowanych przepisów, szczególnie wobec odroczenia przez Trybunał utraty ich mocy, spowodowałaby zakłócenie procesu wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych.
Zatem - mając na uwadze materię objętą tym postępowaniem, w tym wskazaną w wyroku TK potrzebę zapewnienia ciągłości realizacji szczepień ochronnych, jak również utratę mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów z dniem 12 listopada 2023 r. - Naczelny Sąd Administracyjny w składzie obecnie orzekającym doszedł do przekonania, że obowiązek wykonania szczepienia ochronnego w rozpoznawanej sprawie był wymagalny.
11. Jednocześnie dodać należy, że składowi sądu rozpatrującemu tę sprawę znane jest także stanowisko odmienne prezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w innych tego rodzaju sprawach (wyroki NSA z dnia: 4 lipca 2024 r. sygn. akt: II GSK 2215/23, II GSK 2217/23, II GSK 2214/23, II GSK 2216/23; 9 lipca 2024 r., sygn. akt II GSK 2029/23 i II GSK 2129/23; 20 sierpnia 2024 r., sygn. akt: II GSK 2134/23, II GSK 2021/23, II GSK 2024/23, II GSK 554/24, II GSK 931/24, II GSK 2017/23, II GSK 2288/23), jednak Naczelny Sąd Administracyjny w tym składzie wyrażanych tam poglądów nie podziela, ze względów wyżej przedstawionych.
12. Końcowo NSA wskazuje, że ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych nie przewiduje prawa pacjenta (tu rodzica małoletniego dziecka) do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne. Wręcz przeciwnie, statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym, gdy brak jest przeciwwskazań. Jest to działanie w interesie ogółu. Jedynie więc w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.ch.).
To więc na rodzicu małoletniego dziecka (opiekunie prawnym) spoczywa prawny obowiązek, wynikający wprost z ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, zgłoszenia się z dzieckiem do lekarza sprawującego nad nim opiekę profilaktyczną w celu przeprowadzenia badań kwalifikacyjnych w celu potwierdzenia bądź wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego (zob. wyroki NSA z dnia 24 września 2024 r., sygn. akt II GSK 841/24; z dnia 4 lipca 2024 r., sygn. akt II GSK 2216/23). Akta administracyjne sprawy nie zawierają przy tym żadnego uznanego prawem i wydanego przez uprawnionego lekarza dokonującego kwalifikacji, zaświadczenia lekarskiego o istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania szczepień ochronnych.
13. Z tych wszystkich przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej i orzekł jak w sentencji wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a.
Orzeczenia sądów administracyjnych przywoływane w uzasadnieniu pochodzą z bazy dostępnej pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl