II GSK 234/08

II GSK 234/08 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2008-07-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2008-01-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Kuba /przewodniczący/
Maria Jagielska
Stanisław Gronowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne
Aplikacje prawnicze
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 575/07 - Wyrok WSA w Warszawie z 2007-09-28
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu II instancii
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 134 par. , art. 141, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 174 pkt 2, art. 176, art. 183 par. 1 i 2.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
art. 1 par. 2.
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
Dz.U. 2002 nr 123 poz 1059
art. 33 ze zn. 1, art. 33 ze zn. 9, art 33 ze zn. 1 ust. 3, art. 33 ze zn. 9 ust. 1.
Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o radcach prawnych.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia NSA Stanisław Gronowski (spr.) Sędzia del. WSA Maria Jagielska Protokolant Magdalena Rosik po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 28 września 2007 r. sygn. akt VI SA/Wa 575/07 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...]; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz J. S. kwotę 654 (słownie: sześćset pięćdziesiąt cztery) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 28 września 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 575/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę J. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2006 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską.
Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekał w następującym stanie faktycznym:
W dniu [...] lipca 2006 r. J. S. przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską przed Komisją Egzaminacyjną działającą na obszarze Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w P..
Uchwałą tej Komisji z dnia [...] lipca 2006 r., nr [...] ustalony został wynik jego egzaminu na 188 punktów.
W odwołaniu od tej uchwały J. S. wniósł o jej uchylenie i o uznanie, że wynik egzaminu testowego był pozytywny. W stosunku do 5 pytań egzaminacyjnych o nr 10, 71, 74, 155, 249, za które nie przyznano mu punktu, skierował zarzuty niewłaściwego sformułowania, budzącego wątpliwości o charakterze prawnym lub logicznym oraz podniósł zarzut naruszenia art. 339 ust. 1 o radcach Prawnych (Dz. U. Nr 123 z 2002 r. poz. 1059, ze zm.) zwanej dalej u.r.p., polegający na tym, iż wadliwe sformułowanie pytań doprowadziło do sytuacji, w której więcej niż jedna odpowiedź mogła zostać uznana za prawidłową. Okoliczność wyżej wskazana, w jego ocenie uzasadniała żądanie uznania odpowiedzi udzielonych na wymienione pytania za prawidłowe i przyznania za nie punktów.
Decyzją z dnia [...] listopada 2006 r., nr [...] Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę.
Powołując się na treść art. 3310 ust. 1 oraz art. 339 ust. 3 u.r.p., Minister argumentował, że egzamin, którego skarżący był uczestnikiem, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy o radcach prawnych i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania i odwoływania członków komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164 ze zm.). Z przebiegu egzaminu sporządzono prawidłowy protokół podpisany przez Przewodniczącego i członków Komisji Egzaminacyjnej. Również uchwała Komisji podjęta została zgodnie z obowiązującymi przepisami, a uzyskana przez kandydata liczba punktów ustalona została prawidłowo.
Organ ustosunkował się do wszystkich zakwestionowanych pytań, wskazując, iż w przypadku pytania nr 10 z klucza wynikała prawidłowa odpowiedzi "A". Natomiast J. S. udzielił błędnej odpowiedzi "C". Minister podniósł, że w przepisie art. 55 ust. 1 Konstytucji RP jednoznacznie wskazano, że ekstradycja obywatela polskiego jest zakazana zaś pytanie wprost odwołuje się do wskazanej normy konstytucyjnej. Instytucja europejskiego nakazu aresztowania, do której odwołuje się skarżący, uregulowana jest zaś w przepisach kodeksu postępowania karnego. Przepisy te nie posługują się pojęciem "ekstradycji", a kwestionowane pytanie nie zawiera takich zwrotów jak "wydanie" czy "przekazanie".
W kwestii pytania nr 71 organ wskazał, że zgodnie z art. 457 k.c. termin spełnienia świadczenia oznaczony przez czynność prawną poczytuje się w razie wątpliwości za zastrzeżony na korzyść dłużnika. Analizując treść pytania, należało stwierdzić zdaniem organu, że w umowie sprzedaży termin został oznaczony jedynie, co do wydania rzeczy, a nie co do zapłaty ceny, bądź obydwu tych świadczeń jednocześnie. Wobec tego uznać należy, że termin ten został ustalony na korzyść dłużnika zobowiązanego do wydania samochodu wobec czego zastrzeżenia J. S., co do tego pytania uznał za bezzasadne. Odnośnie pytania nr 74 Minister wskazał, że z klucza wynika prawidłowość odpowiedzi "A". Według J. S. jedyną prawidłową odpowiedzią na to pytanie była odpowiedź "B", którą jak twierdził zakreślił. Jednakże w rzeczywistości udzielił na to pytanie odpowiedzi "C", co czyni jego zarzuty bezprzedmiotowymi.
Organ podkreślił przy tym, że podana w kluczu jako poprawna odpowiedź "A" wynika zarówno z przepisów prawa (art. 544 § 1 w zw. z art. 548 § 1 k.c), orzecznictwa Sądu Najwyższego, jak i poglądów piśmiennictwa, stąd kwestionowanie tego pytania jest bezzasadne.
Wobec pytania nr 155 wskazał, że prawidłowa była odpowiedź "B", natomiast J. S. udzielił błędnej odpowiedzi "C". Odpowiedź na pytanie nr 155 wynika wprost z przepisu art. 3 ustawy z dnia 16 września 1982r. - Prawo spółdzielcze (tekst jednolity Dz. U. z 2003r., Nr 188, poz. 1848 ze zm.), który stanowi, iż majątek spółdzielni jest prywatną własnością jej członków. Użycie do określenia przedmiotu regulacji rzeczownika "majątek", nie zaś cywilnego pojęcia "mienia" wskazuje, że chodzi o ekonomiczne, a nie prawne znaczenie własności.
Odnośnie pytania 249 Minister wskazał, że według klucza odpowiedzi poprawną odpowiedzią była odpowiedź "C", zaś skarżący zaznaczył błędną odpowiedź "B". Minister przyznał, że zgodnie z art. 3 ust. 2 radca prawny wykonuje zawód ze starannością wynikającą z wiedzy prawniczej oraz zasad etyki radcy prawnego, a z roty ślubowania wynika konieczność kierowania się przepisami prawa i zasadami etyki radcy prawnego. Jednakże z samych zasad etyki radcy prawnego ujętych w odpowiedniej uchwale wynika wprost (art. 2 ust. 1 Zasad Etyki Radcy Prawnego), iż radca prawny przy wykonywaniu zawodu jest obowiązany kierować się wyłącznie przepisami prawa, zasadami etyki radcy prawnego, dobrymi obyczajami przyjętymi przez radców prawnych oraz postanowieniami zawartymi w uchwałach organów samorządu. Ponadto organ wskazał, iż w swoim rozumowaniu J. S. pominął użyte w propozycjach odpowiedzi słowo "wyłącznie", które wskazywało na konieczność udzielenia wyczerpującej odpowiedzi.
J. S. wniósł na opisaną decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., domagając uchylenia tego rozstrzygnięcia w całości. Zarzucił naruszenie przepisów materialnych, a mianowicie art. 339 ust. 1 u.r.p. oraz rażące naruszenie przepisów postępowania art. 77 § 1 i art. 107 § 3 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2000 r. Nr 98 poz. 1071) zwanej dalej k.p.a. W uzasadnieniu skargi powtórzył argumenty zawarte w odwołaniu w odniesieniu do kwestionowanych pytań egzaminacyjnych.
W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o oddalenie skargi.
Odnosząc się do zarzutu skonstruowania pytań nr: 10, 71, 74, 155 i 249 z naruszeniem przepisu art. 339 ust. 1 u.r.p. powtórzył, że pytania konkursowe, w tym także te wymienione przez skarżącego, zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź. Pytania zatem spełniały kryteria określone treścią przepisu art. 339 ust. 1 u.r.p. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, a to art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., organ stwierdził, że zarzut ten jest bezzasadny, bowiem wyczerpująco wykazał w uzasadnieniu skarżonej decyzji, z jakich względów twierdzenie skarżącego o niezgodnym z wymogami ustawy o radcach prawnych sformułowaniu pytań uznał za nieuzasadnione.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarga J. S. nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2006 r. nie naruszała przepisów prawa.
Dokonując merytorycznej oceny zarzutów strony skarżącej Wojewódzki Sąd Administracyjny podniósł, iż nie podziela on stanowiska wyrażonego m. in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 19 lutego 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 2108/06, z którego wynika, iż w zakresie kognicji sądu administracyjnego nie mieści się ocena prawidłowości dokonanej przez Ministra Sprawiedliwości interpretacji odpowiedzi na pytania testowe, udzielonych przez osobę odwołującą się od uchwały komisji egzaminacyjnej ustalającej wynik egzaminu.
Zdaniem Sądu I instancji przyjęcie powyższej tezy uniemożliwia dokonanie rzetelnej i pełnej oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji administracyjnej wydanej w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. O ile Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodził się ze stwierdzeniem, iż nie jest rolą tego sądu ponowne sprawdzanie testu egzaminacyjnego przeprowadzonego w ramach konkursu na aplikację, to podkreślił, że sąd administracyjny nie może abstrahować w ramach przeprowadzanej kontroli sądowoadministracyjnej od konkretnych zarzutów merytorycznych sformułowanych przez stronę skarżącą w zakresie poszczególnych pytań testowych. W ocenie Sądu tak przeprowadzona kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia organu administracji nie odnosiłaby się w ogóle do meritum skargi, czyniąc ustawową możliwość odwołania do sądu od decyzji Ministra Sprawiedliwości wyłącznie formalnym uprawnieniem, nie dającym stronom de facto jakichkolwiek możliwości zweryfikowania ewentualnych błędów zaistniałych w toku przeprowadzonego egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. Sąd nie może w ramach kontroli ograniczać się wyłącznie do zbadania, czy Komisja Egzaminacyjna, a następnie Minister Sprawiedliwości, poprawnie podliczyli punkty, czy też nie naruszyli innych proceduralnych wymogów konkursowych, a także nie może poprzestać na generalnym ustaleniu, że Minister ustosunkował się do zarzutów strony skarżącej, nie badając przy tym w ogóle, czy argumenty użyte przez ten organ dla uzasadnienia wydanej decyzji odpowiadają prawu.
W ocenie Sądu - jeśli chodzi o zakwestionowane pytania - uznać należało, że organ prawidłowo, w sposób wszechstronny i przekonywujący odniósł się do każdego z zarzutów podniesionych przez skarżącego w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej. Minister w sposób pełny przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił stronie skarżącej, dlaczego jej stanowisko nie znajdowało uzasadnienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił w pełni dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów, uznając, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa, strona skarżąca udzieliła niepoprawnej odpowiedzi na pytania nr 10, 71, 74, 155 i 249. Zdaniem Sądu wskazane pytania testowe zostały sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 339 ust. 1 u.r.p., zaś odpowiedź wskazana przez organ, jako właściwa wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu.
Sąd I instancji podkreślił, iż nie jest organem, który niejako w trzeciej instancji dokonuje sprawdzenia testu. Uprawniony jest wyłącznie do kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem materialnym i procesowym. W przypadku dokonywania kontroli decyzji Ministra Sprawiedliwości wydanej na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. w związku z art. 3310 ust. 2 u.r.p., Sąd ma w pierwszym rzędzie zbadać, czy organ uczynił zadość obowiązkowi ponownego rozpatrzenia sprawy, a więc czy dokonał powtórnej analizy akt sprawy pod kątem ustalonego, a kwestionowanego przez stronę postępowania (kandydata), wyniku egzaminu oraz czy to rozpatrzenie nie ma charakteru skrótowego, pobieżnego, czy nie zawiera sprzeczności albo oczywistych błędów, gdy idzie o ocenę zgromadzonych dowodów.
Organowi nie można - zdaniem Sądu - postawić zarzutu, że sprawę załatwił z istotnym naruszeniem norm procesowych. Jak wynika z obszernego i szczegółowego uzasadnienia decyzji, Minister Sprawiedliwości przeanalizował całość dokumentacji związanej z przeprowadzonym egzaminem i ustosunkował się do wszystkich zarzutów skarżącego, które ukierunkowały jego działanie. Ostatecznie nie stwierdził, aby w sprawie miały miejsce uchybienia, które mogłyby zaważyć na indywidualnym wyniku konkursu.
Skargą kasacyjną J. S. zaskarżył powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W., a w przypadku jeśli zajdą warunki do orzekania przez NSA na podstawie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., rozpoznanie skargi i uchylenie w całości decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2006 r, nr [...] oraz poprzedzającej ją uchwały Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej na obszarze OIRP w P. z dnia [...] lipca 2006 r., nr [...].
Wnoszący skargę kasacyjną zarzucił wyrokowi naruszenie prawa:
1. materialnego, a to art. 339 ust. 1 u.r.p. przez błędną wykładnie i niewłaściwe zastosowanie oraz, w konsekwencji, nieuwzględnienie, iż w świetle przepisów prawa obowiązujących w dniu przeprowadzenia egzaminu konkursowego, w odniesieniu do kwestionowanych przez skarżącego pytań testowych, nie jedna, a więcej propozycji odpowiedzi było prawidłowych, bądź też żadna nie była prawidłowa. Art. 339 ust. 1 u.r.p. stanowi natomiast, że egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się zestawu pytań zawierających trzy propozycje, z których tylko jedna jest prawidłowa. Zgodnie z uchwałą Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości, ustalającą wynik egzaminu z dnia [...] lipca 2006 r., skarżący otrzymał 188 punktów przy granicy punktów 190 ujmowanych ustawowo jako podstawa pozytywnego zaliczenia egzaminu. Odnośnie 5 pytań egzaminacyjny, za które skarżącemu nie zaliczono punktów w teście, skarżący skierował zarzut niewłaściwego sformułowania, budzącego wątpliwości o charakterze prawnym lub logicznym. Niewłaściwe lub wadliwe sformułowanie pytań opisanych w skardze oraz skardze kasacyjnej uniemożliwiało zakreślenie na egzaminie jedynej prawidłowej odpowiedzi, a tym samym więcej niż jedna odpowiedz mogła być uznana za prawidłową. Wojewódzki Sąd Administracyjny, wbrew własnemu stanowisku, nie przeprowadził w ogóle analizy prawidłowości pytań egzaminacyjnych, a jedynie poprzestał na niczym nie popartym stwierdzeniu "że wskazane pytania testowe zostały sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 339 ust. 1 u.r.p.".
Skarżący podniósł, iż kierując skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie oczekiwał od tego Sądu przeprowadzenia kolejnego sprawdzania testu. Miał on świadomość, że sąd administracyjny nie może być i nie jest instancją, która jest władna do sprawdzania testu. Sąd uprawniony jest jednak do dokonania kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem tak materialnym jak i procesowym. Zatem, jest zobligowany do skontrolowania czy Minister należycie odniósł się do zarzutów merytorycznych sformułowanych w odwołaniu w zakresie spełnienia wymogów konstrukcji pytań testowych - art. 339 ust. 1 u.r.p. Zarzuty odnośnie poprawności merytorycznej pytań testowych nie mogą pozostać nie rozpatrzone, albowiem mieści się to w zakresie kontroli prawidłowości działań procesowych organu i dokonanych przez niego ustaleń. Oznacza to, że Sąd powinien badać czy na dane pytanie (w świetle stanu prawnego obowiązującego w dniu przeprowadzenia egzaminu konkursowego i dopuszczalnej jego wykładni) możliwa była jedna i tylko jedna odpowiedz (określona w kluczu jako prawidłowa).
W każdym innym wypadku pytanie egzaminacyjne nie spełniało wymogów z art. 339 ust. 1 u.r.p. oraz prawa procesowego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.) przez jego niewłaściwe zastosowanie i nieuwzględnienie skargi mimo, iż decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2006 r., utrzymującą w mocy uchwałę nr [...] Komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej na obszarze OIRP w P. z dnia [...] lipca 2006 r., wydano z uchybieniem przepisów postępowania administracyjnego to jest:
- art. 7 i 77 § 1 k.p.a. przez brak wyczerpującego rozpatrzenia zarzutów i rozważenia poprawności konstrukcji pytań testowych oraz
- art. 107 § 3 k.p.a. przez pominięcie wyczerpującego wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji określonej treści w odniesieniu do zarzutów odnośnie poszczególnych pytań egzaminacyjnych.
W obszernym uzasadnieniu skarżący po raz kolejny odniósł się do treści kwestionowanych pytań egzaminacyjny, wskazując z jakich przyczyn, w jego ocenie, nie zawierały one jednej prawidłowej odpowiedzi.
Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu organ wskazał, iż w jego ocenie Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał wnikliwej kontroli polegającej na analizie zarzutów merytorycznych w odniesieniu do pytań testowych i w tym zakresie nie dopatrzył się żadnych uchybień, podzielając w pełni stanowisko Ministra Sprawiedliwości. Sąd nie dopatrzył się również po stronie organu naruszeń w zakresie przeprowadzonego postępowania odwoławczego, zatem brak jest podstaw w ocenie organu do uchylenia decyzji w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a.
Pismem z dnia [...] czerwca 2008 r. pełnomocnika J. S. rozszerzył podstawy skargi kasacyjnej w ten sposób, że zarzucił również naruszenie prawa materialnego przez błędna wykładnie, a to art. 331 ust 1 ustawy o radcach prawnych oraz przepisów postępowania poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), zwanej dalej p.u.s.p.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna zawiera uzasadnione podstawy.
Na wstępie zauważyć należy, iż na etapie postępowania kasacyjnego obowiązuje zasada zgodnie, z którą zakres rozpoznania danej sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny uzależniony jest od postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Wyrażona ona została w art. 183 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym NSA rozpoznaje sprawę co do zasady w granicach skargi kasacyjnej, zaś z urzędu bierze pod uwagę jedynie kwalifikowane wady postępowania (skutkujące jego nieważnością), enumeratywnie wymienione w § 2 art. 183 p.p.s.a., które w niniejszej sprawie nie występują.
J. S. w skardze kasacyjnej zarzucił wyrokowi Sądu I instancji naruszenie:
-art. 339 ust. 1 u.r.p., poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz nieuwzględnienie, że w świetle przepisów prawa obowiązujących w dniu przeprowadzenia egzaminu konkursowego, w stosunku do kwestionowanych przez skarżącego odpowiedzi niejedna, a więcej propozycji odpowiedzi było prawidłowych, bądź też żadna z nich nie była prawidłowa;
-art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i nieuwzględnienie skargi pomimo, iż decyzję Ministerstwa Sprawiedliwości wydano z naruszeniem przepisów k.p.a., tj. art. 7 i 77 § 1 tego kodeksu, przez brak wyczerpującego rozpatrzenia zarzutów i rozważenia poprawności konstrukcji pytań testowych oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez pominięcie wyczerpującego wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji określonej treści w odniesieniu do zarzutów odnośnie poszczególnych pytań egzaminacyjnych.
Pismem z dnia [...] czerwca 2008 r., jak to wskazano, J. S. rozszerzył podstawy skargi kasacyjnej w ten sposób, że zarzucił on dodatkowo naruszenia:
-art. 331 ust. 3 u.r.p. polegające na pominięciu w wyroku, że użyte w tym przepisie sformułowanie odnoszące się do zakresu wiedzy podlegającej sprawdzeniu nie pozwalało na uwzględnienie w dziedzinie prawa objętym zakresem podmiotowym egzaminu konkursowego ustawy z dnia 14 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. Nr 106, poz. 1148 ze zm.);
-art. 1 § 2 p.u.s.p. oraz art. 134 § 1 i art. 141 p.p.s.a. poprzez nie przeprowadzeniem wyczerpującej kontroli legalności zaskarżonego aktu, a jedynie niczym nie umotywowane stwierdzenie jego nieprawidłowości.
Odnosząc się do pisma procesowego z dnia 15 czerwca 2008 r. zauważyć należy, iż te elementy oceny prawnej sprawy, które nie zostały wyraźnie wyartykułowane w skardze kasacyjnej nie mogą być następnie skutecznie podnoszone w pismach procesowych. Tego typu zabieg nie może bowiem prowadzić do poszerzenia granic rozpoznania sprawy przez NSA po upływie ustawowego terminu do złożenia skargi kasacyjnej.
Podkreślić ponownie należy, iż stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
Artykuł 183 § 1 zdanie drugie p.p.s.a. pozwala stronie na przytoczenie nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych. Podkreśla to tylko ścisły rygor postawiony skardze w art. 176 p.p.s.a. i oznacza, że przytoczone podstawy kasacyjne w sposób odpowiadający warunkom wynikającym z art. 174 p.p.s.a., nie mogą być uzupełnione lub zmienione, a wyjątkowo tylko dopuszczane jest ich nowe uzasadnienie w dalszym toku postępowania. Artykuł 183 § 1 p.p.s.a. nie uprawnia natomiast do późniejszego, po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, rozszerzenia podstaw kasacyjnych, czy też ich późniejszego powoływania (określenia, precyzowania). W tym zakresie orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczyło wyraźne, jednoznaczne reguły (por. wyroki NSA z dnia: 13 marca 2007 r., sygn. akt I OSK 1058/06; 19 października 2005 r., sygn. akt I FSK 49/05; 15 października 2004 r., sygn. akt FSK 584/04). Z powyższych przyczyn podniesione w piśmie procesowym skarżącego dodatkowe podstawy skargi kasacyjnej, wskazujące na wadliwość orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i decyzji Ministra Sprawiedliwości, nie mogą być przedmiotem rozważań NSA.
Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia prawa procesowego, o którym mowa w art. 174 pkt. 2 p.p.s.a., przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku, poprzez naruszenie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a., w sposób opisany w petitum skargi, uznać należy, iż zarzut ten nie ma usprawiedliwionych podstaw. Jak bowiem wynika to z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sądu I instancji wskazał on przyczyny, dla których nie dopatrzył się naruszenia przepisów art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Wobec treści decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2006 r., w której organ ten zarówno zebrał jak i w sposób wyczerpujący rozpatrzył materiał dowodowy, w tym przede wszystkim w sposób wnikliwy i szeroki odniósł się do kwestionowanych przez skarżącego pytań testu egzaminacyjnego, wskazując przy tym zarówno podstawę prawną jak i uzasadniając swoje stanowisko w odniesieniu do tychże pytań pod kątem zarzutów stawianych przez skarżącego, uznać należy, iż kontrola jakiej dokonał Sąd I instancji w tym zakresie była prawidłowa i nie dawała podstaw do uchylenia decyzji z powodu naruszeń przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 339 ust. 1 u.r.p. uznać należy, iż jest on zasadny w zakresie w jakim odnosi się on do konieczności zbadania w toku kontroli sądowoadministracyjnej przez Sąd I instancji, czy na kwestionowane przez skarżącego pytania, w świetle stanu prawnego obowiązujące w dniu przeprowadzonego egzaminu konkursowego i jego dopuszczalnej wykładni, możliwa była jedna i tylko jedna odpowiedź określona w kluczu odpowiedzi jako prawidłowa.
Prawidłowy jest pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. w pisemnym uzasadnieniu orzeczenia, iż sąd administracyjny, choć nie może być i nie jest trzecią instancją, która władna jest dokonywać sprawdzania testu, to ma obowiązek skontrolować, czy Minister Sprawiedliwości w świetle wymogów stawianych przez k.p.a. należycie odniósł się do zarzutów merytorycznych sformułowanych w odwołaniu w zakresie ustaleń, co do poprawności odpowiedzi na poszczególne pytania testowe. Ponadto Sąd I instancji trafnie przyjął, iż nie może w ramach kontroli ograniczać się wyłącznie do zbadania, czy komisja egzaminacyjna, a następnie Minister Sprawiedliwości, poprawnie podliczyli punkty, czy też nie naruszyli innych wymogów proceduralnych, konkursowych, a także nie może poprzestać na generalnym ustaleniu, że organ ustosunkował się do zarzutów strony skarżącej, nie badając czy argumenty użyte przez ten organ dla wydanej decyzji odpowiadają prawu.
Zauważyć należy, że w sytuacji, w której ustawodawca poddał kontroli sądowej uchwały komisji konkursowych w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu, to zakres tej kontroli musi być ustalony w taki sposób, aby pozwalał sądowi na dokonanie weryfikacji zawartych w teście pytań pod kątem, czy odpowiadają one określonym prawem wymogom. Oczywiście z drugiej strony sąd administracyjny nie może być organem dokonującym oceny merytorycznej zawartości zadanego pytania. W tym bowiem zakresie poprawność przeprowadzonego egzaminu jest oceniana przez właściwy organ administracji publicznej, który wydaje decyzję administracyjną. W ramach tej decyzji organ powinien odnieść się i rozstrzygnąć wszystkie wątpliwości zgłaszane przez uczestnika konkursu. Dlatego też to na organie ciąży obowiązek przekonywującego uzasadnienia, iż dane pytanie odpowiadało wymogom merytorycznym i formalnym. Sądy administracyjne oceniają natomiast zgodność z prawem postępowania organu, w tym także i sposób argumentacji, zawartej w zaskarżonej decyzji administracyjnej. Sąd nie ocenia przy tym merytorycznej zawartości pytania, tak jak czynią to eksperci w ramach danej dziedziny, ale sposób jego zadania oraz sformułowanych odpowiedzi, w świetle przyjętych w tym zakresie standardów prawnych.
W świetle dotychczas wykształconej linii orzeczniczej NSA (m.in. wyrok z dnia 10 stycznia 2008r., sygn. akt II GSK 310/07, wyrok z dnia 7 lutego 2008r., II GSK 355/07) jako jednolity należy traktować pogląd, że z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych wynika obowiązek najdalej idącej dbałości przy redagowaniu każdego pytania i każdego zestawu odpowiedzi, w celu wyeliminowania możliwości udzielenia więcej niż jednej odpowiedzi prawidłowej. Tym samym relacja między odpowiedzią a pytaniem musi być zawsze sprawdzalna na podstawie jednoznacznych kryteriów wynikających ze stanu prawnego, lub doktryny, o ile poglądy doktryny są jednolite w danej materii.
Wobec faktu, iż WSA oddalił skargę J. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości, wskazując w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, iż podziela on w pełni dokonaną przez organ materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów oraz, że uznał sformułowane pytania testu egzaminacyjnego za zgodne z wymogami stawianymi przez przepis art. 339 ust. 1 u.r.p., uznać należy, iż Sąd I instancji dokonał weryfikacji kwestionowanych pytań pod kątem ich zgodności z określonymi wymogami prawa oraz w zakresie sposobu zadania pytania i sformułowanych odpowiedzi. Jednakże Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko zajęte przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 kwietnia 2008 r., sygn. akt II GSK 432/07, rozpoznając skargę kasacyjną na decyzję Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, gdzie kasator zakwestionował sposób sformułowania pytania nr 10 i 249 testu egzaminu konkursowego na aplikacje radcowską Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym powyżej wyroku uchylił wyrok Sądu I instancji i decyzję Ministra Sprawiedliwości z powodu sformułowania powyższych pytań i argumentacji organu w tym zakresie z naruszeniem art. 339 ust 1 u.r.p. Również w wyroku z dnia 17 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 473/07 Naczelny Sąd Administracyjny poddał w wątpliwość prawidłowość sformułowania pytania nr 74 zgodnie z wymogami przepisów art. 331 i 339 u.r.p., podzielając pogląd Sądu I instancji dotyczący sformułowania treści tego pytania, w szczególności w zakresie, w jakim odpowiedź na to pytanie wymagała od zdającego ten test znajomości kontrowersyjnego orzecznictwa Sądu Najwyższego w tym przedmiocie.
Jakkolwiek wskazane powyżej wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego odnoszą się do trzech z pięciu kwestionowanych przez J. S. pytań testu egzaminacyjnego, to wobec faktu, iż uzyskał on 188 punktów, przy minimalnej koniecznej do zaliczenia tego testu liczbie punktów wynoszącej 190, już dokonanie ponownej oceny zgodności tylko tych pytań pod względem spełniania przez nie wymogów, o których mowa w art. 331 i art. 339 u.r.p., ma istotne znaczenie dla ustalenia wyniku egzaminu, do którego przystąpił skarżący.
W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o przepis art. 188 i art. 145 § 1 pkt 1 lit a) w zw. z art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 i 2 sentencji wyroku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).