II GSK 2330/23

II GSK 2330/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-07-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Cezary Pryca /sprawozdawca/
Małgorzata Korycińska /przewodniczący/
Mirosław Trzecki
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Sygn. powiązane
III SA/Wr 545/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2023-08-30
Skarżony organ
Starosta
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1212
art. 13 ust. 1 pkt 1, art. 15, art. 18 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 53 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2016 poz 231
par. 10 ust. 3 pkt 10 lit. a, par. 10 ust. 5, par. 29 ust. 1 i 2
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia  do kierowania pojazdami
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.) Sędzia NSA Mirosław Trzecki po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Starosty Milickiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 30 sierpnia 2023 r. sygn. akt III SA/Wr 545/22 w sprawie ze skargi M. N. na czynność Starosty Milickiego z dnia 21 lutego 2022 r. w przedmiocie wydania wtórnika prawa jazdy oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
I
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z 30 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/Wr 545/22, działając na podstawie ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej jako: "p.p.s.a.") w sprawie ze skargi M. N. (dalej jako: "skarżący") na czynność Starosty Milickiego (dalej także jako: "organ")
z 21 lutego 2022 r. w przedmiocie wydania wtórnika prawa jazdy stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności w zakresie wpisu daty ważności uprawnień do kierowania pojazdami kategorii AM i A1 w dokumencie prawa jazdy (punkt pierwszy wyroku) oraz zasądził od Starosty Milickiego na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego (punkt drugi wyroku).
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Po rozpoznaniu wniosku skarżącego o wydanie wtórnika prawa jazdy w związku z utratą dotychczasowego dokumentu nr [...]/[...]/[...], nr druku [...], stwierdzającego posiadanie uprawnień do kierowania pojazdami kategorii A i B wydanych bezterminowo, 21 lutego 2022 r. Starosta Milicki wydał skarżącemu wnioskowany dokument prawa jazdy nr [...]/[...]/[...], w którym oznaczył daty ważności poszczególnych kategorii uprawnień: AM i A2 ważne od 21 lutego 2037 r. oraz A1, A, B i B1 ważne bezterminowo. Skarżący odebrał ww. dokument 4 marca 2022 r.
Skarżący 7 marca 2022 r. wniósł do organu pismo zatytułowane jako "odwołanie od czynności", wskazując w nim, że wydany dokument wymaga korekty, ponieważ skarżący posiadał wydane bezterminowo uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii AM i A2, a techniczna czynności polegająca na wymienia dokumentu nie może pozbawiać wcześniej nabytych uprawnień.
W pisemnej odpowiedzi z 4 kwietnia 2022 r. organ poinformował skarżącego, że dokonana wymiana prawa jazdy pozostaje zgodna z prawem, ponieważ w złożonym na potrzeby uzyskania uprawnień do kierowania pojazdami orzeczeniu lekarskim z [...] maja 2009 r. uprawniony lekarz nie przeprowadzał badania w zakresie kat. AM i A2. W ocenie organu skoro dla tych kategorii w orzeczeniu lekarskim nie ustalono daty jego ważności, to tym samym ważność uprawnień do kierowania pojazdami tych kategorii wynosi 15 lat.
Skarżący nie zgodził się z zaprezentowaną przez organ argumentacją i 8 kwietnia 2022 r. złożył kolejne odwołanie od czynności materialno-technicznej, wskazując na naruszenie szeregu przepisów prawa w związku z wydaniem wtórnika prawa jazdy.
Organ podtrzymał swoją dotychczasową argumentację o wydaniu dokumentu prawa jazdy w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa w piśmie z 6 maja 2022 r.
Skargę na czynność Starosty Milickiego z 21 lutego 2022 r. złożył skarżący 23 maja 2022 r. Sąd pierwszej instancji stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności w zakresie wpisu daty ważności uprawnień do kierowania pojazdami kategorii AM oraz A2 w dokumencie prawa jazdy. W uzasadnieniu, w pierwszej kolejności, Sąd wskazał, że choć skarżący wniósł skargę 23 maja 2022 r., czyli z uchybieniem trzydziestodniowego terminu, ponieważ skarżący dowiedział się o kwestionowanej czynności 4 marca 2022 r., to mając na uwadze charakter zaskarżonej czynności, brak pouczenia skarżącego o możliwości wniesienia skargi do Sądu, czy wreszcie podejmowane przez skarżącego czynności polegające na wniesieniu w ustawowym terminie pisma zatytułowanego jako "odwołania od czynności" uznane przez organ za pismo w sprawie, a także działanie skarżącego w postępowaniu przed organem administracji publicznej i przed Sądem bez pomocy zawodowego pełnomocnika, należało uznać, że uchybienie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez winy skarżącego.
Przechodząc do meritum sprawy Sąd wyjaśnił, że wydanie nowego dokumentu prawa jazdy nie stanowi rozstrzygnięcia władczego, gdyż starosta zobowiązany jest wydać nowy dokument w miejsce dokumentu zagubionego, co wynika z art. 18 ust. 1 i 2 ustawy z 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 1212 z późn. zm.; dalej jako "u.k.p." lub "ustawa o kierujących pojazdami"). Z tego względu, w ocenie Sądu, opierając się wyłącznie o wskazane przepisy u.k.p., przyjąć należało, że treść wtórnika dokumentu prawa jazdy stanowi odtworzenie treści utraconego lub zniszczonego prawa jazdy, co wyklucza jakiekolwiek zmiany w porównaniu do pierwotnego dokumentu prawa jazdy. A już z całą pewnością, zdaniem Sądu, przepis art. 18 ust. 1 i 2 u.k.p. nie daje podstaw do przyjęcia, że w ramach wydania wtórnika prawa jazdy właściwy organ uzyskał kompetencję do weryfikacji posiadanych już przez wnioskodawcę uprawnień do kierowania pojazdami.
Jednocześnie Sąd zwrócił uwagę, że wtórnik prawa jazdy, wydany w drodze zaskarżonej czynności, uwidocznia kategorie prawa jazdy AM i A2, co wynika z przepisów rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z 24 lutego 2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami (tekst jedn. Dz. U. poz. 231 z późn. zm.; dalej jako: "rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami"), które nie były uwzględnione w poprzednio wydanym dokumencie, który zaginął skarżącemu. Sąd podkreślił, że skarżący nie kwestionował uwidocznienia w dokumencie prawa jazdy wskazanych powyżej kategorii, co stanowi jedynie ujawnienie pełnego zakresu uprawnień przysługujących z mocy prawa z uwagi na uprzednie nabycie uprawnień do kierowania pojazdami kategorii A oraz B, a sprzeciwił się tylko wpisaniu terminu ważności tych uprawnień.
W ocenie Sądu nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem organu wyrażonym w kierowanych do skarżącego pismach, zgodnie z którym, skoro z orzeczenia lekarskiego przedłożonego w związku z ubieganiem się o uzyskanie uprawnień kategorii A i B nie wynika, aby lekarz przeprowadzał badanie również w zakresie kategorii AM i A2, wydane w tym zakresie uprawnienia winny być ograniczone czasowo.
Zdaniem Sądu stanowisko zaprezentowane przez organ pozostaje w sprzeczności z § 29 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami. Jak wyjaśnił Sąd przepis ten przewiduje, że w przypadku osób, które posiadały w dniu wejścia w życie ustawy o kierujących pojazdami, to jest w dniu 19 stycznia 2013 r., uprawnienia do kierowania pojazdami, których data ważności nie była ograniczona orzeczeniem lekarskim lub psychologicznym, w pozycji "data ważności uprawnienia" umieszcza się symbol "-" jako informację, że dana kategoria prawa jazdy jest ważna bezterminowo (ust. 1). W przypadku osób, o których mowa w ust. 1, data ważności prawa jazdy, o której mowa w § 10 ust. 3 pkt 4 lit. a rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami, nie może być dłuższa niż 15 lat (ust. 2).
W związku z powyższym, wobec posiadania przez skarżącego bezterminowego uprawnienia kategorii A i B w dniu wejścia w życie ustawy o kierujących pojazdami, to w zakresie tych kategorii nie doszło do ograniczenia czasowego ich ważności i niedopuszczalna jest zdaniem Sądu sytuacja, wobec mieszczenia się kategorii AM oraz A2 w zakresie uprawnień kategorii A i B, w której kategoriom AM i A2 był nadany charakter terminowy.
Sąd zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 13 u.k.p. dokument prawa jazdy według nowego wzoru ma ściśle określony termin ważności. Jednocześnie, co podkreślił Sąd, z przepisu tego nie wynika, że nabyte bezterminowo uprawnienia do kierowania pojazdami pod rządami poprzednio obowiązujących przepisów, tracą ważność. W ocenie Sądu przyjęcie za poprawne stanowiska organu doprowadziłoby do sytuacji, w której złożenie wniosku o wymianę dokumentu prawa jazdy z powodu zmiany danych (czy jak w rozpatrywanej sprawie celem potwierdzenia kwalifikacji zawodowych w oparciu o art. 15 u.k.p.), stwarzałoby podstawę do prowadzenia powtórnej weryfikacji uprawnień nabytych bezterminowo. Sąd zwrócił także uwagę, że w takiej sytuacji podstawę prawną do cofnięcia lub ograniczenia uprawnień nabytych z mocy decyzji ostatecznej stanowiłyby przepisy rozporządzenia wykonawczego do ustawy. Oznaczałoby to naruszenie podstawowej dyrektywy wykładni systemowej nakazującej respektowanie hierarchii aktów normatywnych. Ponadto, nabyte bezterminowo uprawnienia administracyjne doznawałyby ograniczeń na podstawie regulacji zawartej w rozporządzeniu, która w tym zakresie nie mieści się w upoważnieniu ustawowym (por. wyrok NSA z 10 listopada 2021 r., sygn. akt II GSK 2030/21).
Z przedstawionych wyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności w zakresie wpisu daty ważności uprawnień do kierowania pojazdami kategorii AM oraz A2 w dokumencie prawa jazdy.
II
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Starosta Milicki, zaskarżając orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi organ zarzucił naruszenie:
1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 53 § 2 w zw. z art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez brak odrzucenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu skargi, chociaż została ona wniesiona po upływie terminu, tj. 23 maja 2022 r., podczas gdy skarżący dowiedział się o kwestionowanej czynności 4 marca 2022 r., a zatem skarga została wniesiona ponad 1,5 miesiąca po upływie określonego w art. 53 § 2 p.p.s.a. terminu na wniesienie skargi, a tym samym skarżący ponosi winę w uchybieniu ww. terminu;
2. prawa materialnego, tj.:
a) art. 146 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 13 ust. 1 pkt 1 u.k.p., poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w okolicznościach ww. sprawy bezskuteczne jest wpisanie daty ważności uprawnień do kierowania pojazdami kategorii AM i A2 w dokumencie prawa jazdy, podczas gdy z przepisu tego wynika jednoznacznie, że prawo jazdy kategorii AM i A2 wydaje się na okres 15 lat, a tym samym organ nie miał możliwości określenia w dokumencie uprawnień AM i A2 jako bezterminowych, co powinno skutkować oddaleniem skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.;
b) art. 146 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 18 ust. 2 pkt 1 u.k.p. w zw. z § 10 ust. 3 pkt 10 lit. a i § 10 ust. 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami, poprzez błędną wykładnię ww. przepisów, a w konsekwencji niewłaściwe ich zastosowanie i przyjęcie, że wydanie wtórnika prawa jazdy osobie posiadającej kategorie A i B wyklucza wpisanie daty ważności uprawnień do kierowania pojazdami kategorii AM i A2, podczas gdy prawidłowa wykładnia powyższych przepisów powinna prowadzić do wniosku, że organ na podstawie § 10 ust. 3 pkt 10 lit. a Rozporządzenia ma obowiązek wpisania daty ważności uprawnień do kierowania pojazdami kategorii AM i A2 i obowiązek ten nie został wyeliminowany również w przypadku wydawania wtórnika dokumentu prawa jazdy, co powinno skutkować oddaleniem skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.;
c) art. 146 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 29 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami, poprzez błędną wykładnię ww. przepisu, a w konsekwencji niewłaściwe jego zastosowanie i przyjęcie, że wydanie wtórnika prawa jazdy osobie posiadającej kategorie A i B wyklucza wpisanie daty ważności uprawnień do kierowania pojazdami kategorii AM i A2, podczas gdy pojęcie "osoby, która posiadała w dniu wejścia w życie ustawy uprawnienia do kierowania pojazdami" nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż przed dniem wejścia w życie u.k.p. nie zostały wyodrębnione uprawnienia AM i A2, a tym samym uprawnienia te nie są uprawnieniami posiadanymi w dniu wejścia w życie u.k.p., lecz nowymi uprawnieniami, co do których organ powinien wpisać datę ich obowiązywania, co powinno skutkować oddaleniem skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.;
3. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 146 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 151 p.p.s.a. poprzez stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności, podczas gdy skarga jako bezzasadna powinna być oddalona.
Wobec powyższego organ wniósł, na podstawie art. 189 p.p.s.a., o uchylenie wyroku oraz odrzucenie skargi, ewentualnie, o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz rozpoznanie skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu poprzez oddalenie jej w całości, ewentualnie, o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu. Organ wniósł także o zasądzenie na rzecz strony skarżącej kasacyjnie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego. Starosta Milicki na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. złożył oświadczenie, że zrzeka się rozprawy.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie jest zasadna i podlega oddaleniu.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony,
w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wnoszący skargę kasacyjną Starosta Milicki złożył oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy, zaś skarżący, w terminie czternastu dni od doręczenia odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Skarga kasacyjna organu oparta została na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.
Z zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej najdalej idącym jest zarzut wskazujący na naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisu art.53 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez uznanie, że nie ma podstaw do odrzucenia skargi jako wniesionej z uchybieniem ustawowego terminu. Strona skarżąca kasacyjnie podnosi, że wniesienie skargi ponad 1,5 miesiąca po upływie terminu określonego w art.53 § 2 p.p.s.a. świadczy o zawinionym uchybieniu ustawowemu terminowi do wniesienia skargi.
Przypomnieć należy, że skarżący wystąpił do Starosty Milickiego z wnioskiem o wydanie wtórnika prawa jazdy w związku z utratą dotychczasowego dokumentu prawa jazdy o numerze [...]/[...]/[...] numer druku [...], stwierdzającego posiadanie uprawnień do kierowania pojazdami kat. A i B wydanymi bezterminowo. Stosownie do treści art. 18 ust. 1 u.k.p.: "Osoba posiadająca prawo jazdy lub pozwolenie na kierowanie tramwajem jest obowiązana zawiadomić starostę o utracie tego dokumentu, jego zniszczeniu w stopniu powodującym nieczytelność, a także o zmianie stanu faktycznego wymagającego zmiany danych w nim zawartych, w terminie 30 dni od dnia zaistnienia tego zdarzenia".
Z akt sprawy wynika, że skarżący odebrał dokument prawa jazdy w dniu
3 marca 2022 r., w którym ważność uprawnień kategorii AM i A2 została wskazana do 21 lutego 2037 r. a ważność uprawnień kategorii A1, A, B i B1 została określona bezterminowo. W dniu 7 marca 2022 r. skarżący wniósł do organu pismo nazwane "odwołanie od czynności" podkreślając, że czynność techniczna polegająca na wymianie dokumentu nie może pozbawiać wcześniej nabytych uprawnień, które zostały określone jako bezterminowe.
Pismem z 4 kwietnia 2022 r. organ podtrzymał swoje stanowisko podkreślając, że wydany dokument prawa jazdy jest zgodny z prawem.
Z kolei skarżący pismem z 8 kwietnia 2022 r. skierowanym do Starosty Milickiego ponownie złożył odwołanie od czynności materialno-technicznej.
Natomiast organ w kolejnym piśmie z 6 maja 2022 r. podtrzymał swoją dotychczasową argumentację uznając, że dokument prawa jazdy został wydany zgodnie z prawem.
W związku z powyższym należy podkreślić, że wniesienie skargi na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. z uchybieniem terminu nie powoduje bezwzględnego obowiązku jej odrzucenia przez Sąd pierwszej instancji. Ustawodawca w art. 53 § 2 p.p.s.a. przyznał sądowi kompetencję do rozpoznania skargi, jeżeli uchybienie terminu do jej wniesienia nastąpiło bez winy skarżącego.
Podkreślić należy, że w przypadku aktów lub czynności, o których mowa w
art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., termin do wniesienia skargi zaczyna biec od dowiedzenia się o wydaniu tego aktu lub podjęciu innej czynności. O rozpoczęciu terminu do wniesienia skargi nie decyduje zatem świadomość naruszenia prawa , ale dzień, w którym strona dowiedziała się o władczym działaniu organu. Poza sporem pozostaje okoliczność, że skarżący dowiedział się o podjętej przez organ czynności w dacie odbioru dokumentu prawa jazdy to jest w dniu 3 marca 2022 r. Również poza sporem pozostaje, że skarżący wniósł skargę z uchybieniem ustawowego terminu. Wskazać również należy, że stosownie do treści art. 9 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm.) organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Oznacza to, że organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Zakres przedmiotowy udzielania informacji stronie obejmuje zarówno informowanie o przepisach prawa materialnego jak i przepisach prawa procesowego. Organ obowiązany jest informować stronę o uprawnieniach i obowiązkach wynikających z przepisów prawa procesowego, których realizacja będzie miała wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że organ nie może ograniczyć się tylko do udzielenia informacji prawnej, lecz musi podać również niezbędne wyjaśnienia co do treści przepisów oraz udzielać wskazówek, jak należy postąpić w danej sytuacji, aby uniknąć szkody" (por. wyrok NSA w Warszawie z 11 lipca 2001 r., sygn. akt
I SA 2447/00, wyrok NSA z 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1686/20).
W związku z powyższym zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał, że
w okolicznościach niniejszej sprawy po wniesieniu przez skarżącego pisma nazwanego odwołanie od czynności nie otrzymał on od organu wyczerpującej i jasnej informacji dotyczącej jego praw procesowych w postępowaniu administracyjnym obejmującym swym zakresem kontrolę legalności czynności w postaci wydania wtórnika prawa jazdy. Brak w tym zakresie stosownego pouczenia o sposobie i terminie do wniesienia skargi, ze wskazaniem treści przepisów prawa, uzasadnia stanowisko Sądu pierwszej instancji o braku winy skarżącego.
Przed odniesieniem się do zarzutów skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że problem prawny objęty tymi zarzutami był już przedmiotem rozważań tego Sądu m.in. w wyrokach z : 24 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2312/20; 10 listopada 2021 r., sygn. akt II GSK 2030/21; 11 stycznia 2024 r., sygn. akt II GSK 984/23, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela i uznaje za własne zasadnicze motywy rozstrzygnięcia wskazane w uzasadnieniach powyższych orzeczeń.
Istota sporu między Skarżącym a Starostą Milickim sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy Starosta ten był uprawniony do wpisania w rubryce 11 daty ważności uprawnienia do prawa jazdy poszczególnych kategorii.
Stosownie do treści art.18 ust.1 u.k.p. osoba posiadająca prawo jazdy lub pozwolenie na kierowanie tramwajem jest obowiązana zawiadomić starostę o utracie tego dokumentu, jego zniszczeniu w stopniu powodującym nieczytelność, a także o zmianie stanu faktycznego wymagającego zmiany danych w nim zawartych, w terminie 30 dni od dnia zaistnienia tego zdarzenia. Natomiast przepis art.18 ust.2 u.k.p. stanowi, że na wniosek osoby uprawnionej w przypadkach, o których mowa w ust. 1, starosta wydaje, za opłatą, o której mowa w art. 10 ust. 1 lub w art. 16 ust. 1, oraz po uiszczeniu opłaty ewidencyjnej:
1) wtórnik dokumentu pod warunkiem:
a) złożenia oświadczenia o utracie dokumentu, pod rygorem odpowiedzialności karnej wynikającej z art. 233 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny albo
b) zwrotu zniszczonego dokumentu;
2) nowy dokument pod warunkiem zwrotu dokumentu wymagającego zmiany danych.
Skarżący wystąpił o wydanie wtórnika dokumentu prawa jazdy z powodu jego utraty (zgubienia), składając stosowne w tym względzie oświadczenie.
W wydanym skarżącemu dokumencie prawa jazdy zostały zamieszczone kategorie AM i A2, które zostały ograniczone w czasie poprzez wpisanie daty ważności tych kategorii do dnia 21 lutego 2037 r. Wskazane kategorie prawa jazdy nie były uwzględnione w dokumencie prawa jazdy, który został przez skarżącego utracony.
Podkreślić należy, że powyższa regulacja prawna ma na celu zapewnienie aktualności danych ujętych w dokumencie prawa jazdy tak, aby brak było jakichkolwiek wątpliwości co do tego, jakie konkretnie kategorie uprawnienia do kierowania pojazdem posiada określona osoba. Wydany wtórnik dokumentu, o jakim mowa w art. 18 ust. 2 pkt 1 u.k.p., udostępniany osobie wnioskującej o jego wydanie z powodu jego zaginięcia powinien, poza uzasadnioną zmianą, jedynie powtarzać zapisy zawarte w dokumencie poprzednim. Dokonane zmiany nie mogą dotyczyć w żadnym wypadku posiadanych już uprawnień do kierowania pojazdami.
Na podstawie ustawowej delegacji zawartej w art. 20 ust.1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami zostało wydane w dniu 24 lutego 2016 r. rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami. Podstawa do wpisania daty ważności upoważnienia wynika z przepisów tego rozporządzenia. Stosownie do treści § 10 ust. 3 pkt 10 lit. a rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami, wniosek oraz prawo jazdy lub pozwolenie wypełnia się w następujący sposób: "data ważności uprawnienia - najwcześniejsza z dat określonych w orzeczeniu lekarskim i odpowiednio w orzeczeniu psychologicznym dla przeprowadzenia ponownych badań lekarskich lub psychologicznych w zakresie określonej kategorii prawa jazdy lub 15 lat od daty wydania prawa jazdy w przypadku prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, A, B, B1, B+E i T, jeżeli dla określonej kategorii prawa jazdy w orzeczeniu lekarskim nie ustalono tej daty lub orzeczenie zostało wydane bez określenia terminu ważności, z zastrzeżeniem ust. 4 oraz art. 13 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy, przy czym: a) w przypadku prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, A, B1, B, B+E i T - za datę stosowaną do określenia daty ważności tych uprawnień przyjmuje się jedną datę określoną w najpóźniej wydanym orzeczeniu lekarskim; stosuje się również w zakresie prawa jazdy kategorii C1, C1+E, C, C+E, D1, D1+E, D i D+E, z zastrzeżeniem lit. b-f". Z kolei według § 10 ust. 4 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami, wpis potwierdzający uzyskanie kwalifikacji wstępnej, kwalifikacji wstępnej przyspieszonej, kwalifikacji wstępnej uzupełniającej, kwalifikacji wstępnej uzupełniającej przyspieszonej lub ukończenie szkolenia okresowego, o których mowa w przepisach ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, jest dokonywany w postaci kodu "95" w układzie "95.DD.MM.RRRR", we wniosku i na dokumencie prawa jazdy w pozycji "ograniczenia" przy odpowiednich posiadanych kategoriach prawa jazdy wymienionych w aktualnym świadectwie kwalifikacji zawodowej, przy czym w przypadku kierowcy, o którym mowa w art. 39d ust. 6 ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, posiadającego aktualne świadectwo kwalifikacji zawodowej potwierdzające ukończenie szkolenia okresowego w zakresie jednego bloku programowego, wpis jest dokonywany przy wszystkich kategoriach prawa jazdy spośród posiadanych kategorii C1, C1+E, C, C+E, D1, D1+E, D oraz D+E. Datą ważności wpisu jest data 5 lat liczona od dnia wydania świadectwa kwalifikacji zawodowej. Zgodnie zaś z § 10 ust. 5. "Dokonując wpisu, o którym mowa w ust. 4, w pozycji "data ważności uprawnienia" wpisuje się datę ważności uprawnienia w zakresie poszczególnych kategorii prawa jazdy. Datą ważności uprawnienia jest przypadający najwcześniej termin upływu ważności odpowiednio badania lekarskiego, badania psychologicznego albo data ukończenia pierwszego albo następnego szkolenia okresowego."
Aczkolwiek literalne brzmienie § 10 ust. 5 rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami mogłoby skłaniać do interpretacji jaką przyjął organ, bowiem użyte w tym przepisie określenie: "w pozycji "data ważności uprawnienia" może być rozumiane jako upoważnienie do określenia daty ważności nie tylko uprawnień, o których mowa w art. 15 u.k.p., ale również uprawnień nabytych bezterminowo, to jednak taki rezultat wykładni należy uznać za wadliwy, bo nieuwzględniający kontekstu systemowego, w tym argumentacji a rubrica. Stanowisko zaprezentowane przez organ pozostaje w sprzeczności z § 29 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami. Trafnie zwraca uwagę Sąd pierwszej instancji na to, że przepis ten rozróżnia pojęcia "daty ważności prawa jazdy" i "daty ważności uprawnienia". Zgodnie z § 29 ust. 1 wyżej wymienionego przepisu w przypadku osób, które posiadały w dniu wejścia w życie ustawy uprawnienia do kierowania pojazdami, których data ważności nie była ograniczona orzeczeniem lekarskim lub psychologicznym, w pozycji "data ważności uprawnienia" umieszcza się symbol "-" jako informację, że dana kategoria prawa jazdy jest ważna bezterminowo. Natomiast o ważności prawa jazdy stanowi ust. 2, według którego w przypadku osób, o których mowa w ust. 1, data ważności prawa jazdy, o której mowa w § 10 ust. 3 pkt 4, nie może być dłuższa niż 15 lat. Przepis ten odnosi się do uregulowań zawartych w u.k.p. rozróżniających przysługujące stronie prawo podmiotowe - uprawnienie do kierowania pojazdem, od samego dokumentu prawa jazdy - blankietu, który jedynie potwierdza posiadanie przez daną osobę tego uprawnienia.
Z kolei na blankiecie prawa jazdy ujawnieniu winny podlegać odrębnie - data ważności dokumentu prawa jazdy oraz data ważności samego uprawnienia do kierowania pojazdami. Utrata prawa jazdy z jakichkolwiek powodów, w tym również z powodu utraty jego ważności, nie jest tożsama z utratą uprawnień do kierowania pojazdami. Zgodnie z art. 13 ust. 1 u.k.p. dokumenty praw jazdy według nowego wzoru mają ściśle określony termin ważności. Jednakże z przepisu tego nie wynika, że nabyte bezterminowo uprawnienia do kierowania pojazdami, nabyte przez osoby pod rządami poprzednich przepisów, tracą ważność. Przy ubieganiu się o nowe prawo jazdy osoby takie nie muszą zatem ubiegać się jednocześnie o ponowne nabycie uprawnień do kierowania pojazdami (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 grudnia 2013 r., sygn. akt K 5/13, OTK-A 2013/9/137). Z kolei ograniczenia wynikające z wdrożenia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady z 20 grudnia 2006 r.,
nr 2006/126/WE, w sprawie praw jazdy (Dz.U.UE.L z 2006 r. Nr 403, poz. 18 z późn. zm.), która w art. 7 ust. 2 przewiduje administracyjny okres ważności praw jazdy poszczególnych kategorii, nie dotyczą uprawnień do kierowania pojazdami przyznanych przed 19 stycznia 2013 r. i nie podlegają ograniczeniu lub unieważnieniu przez przepisy tejże dyrektywy.
W tym kontekście trafnie Sąd pierwszej instancji odwołuje się do treści § 10 ust. 6 pkt 1 lit. c i lit. e rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami.
Z treści tego przepisu prawa wynika, że wtórnik prawa jazdy wydaje się w zakresie kategorii objętych pozytywnym wynikiem egzaminu państwowego oraz dodatkowo wydając prawo jazdy kategorii A nadaje się uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1 i A2, a wydając prawo jazdy kategorii B nadaje się uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii B1 i AM. W tej sytuacji skoro skarżący posiadał uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii A i B przyznane przed wejściem w życie ustawy o kierujących pojazdami czyli przed 19 stycznia 2013 r., które to uprawnienia uzyskał bezterminowo na skutek pozytywnego wyniku egzaminu państwowego, to tym samym oczywistym jest, że wydając wtórnik prawa jazdy, skarżący bez konieczności poddawania się egzaminowi państwowemu uzyskuje bezterminowo uprawnienia objęte kategorią AM i A2 "mieszczące się" w już bezterminowo nadanych uprawnieniach kategorii A i B. Przepis ten wyraźnie łączy kategorie AM i A2 z kategoriami A i B, a określenie "nadaje się" wskazuje na ustawowe objęcie tych kategorii kategoriami posiadanymi przez skarżącego przed 19 stycznia 2013 r.
Z tych powodów za niezasadne uznać należało zarzuty skargi kasacyjnej opisane w punkcie 2 podpunkt od a do c oraz w punkcie 3 petitum skargi kasacyjnej.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art.184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.