II GSK 23/12

III SA/Łd 915/24 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-04-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Anna Dębowska
Ewa Alberciak /przewodniczący/
Małgorzata Kowalska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6033 Zajęcie pasa drogowego (zezwolenia, opłaty, kary z tym związane)
Hasła tematyczne
Drogi publiczne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 645
art. 39, art. 40 ust. 1, ust. 2 pkt 2, ust. 3, ust. 12
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 537
art. 2 pkt 5 i 7, art. 15 ust. 1, ust. 2, ust. 4
Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1610
art. 49 apr 1 i 2
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7,  art. 8, art. 11, art. 77, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par.1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 135, art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 9 kwietnia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędziowie Sędzia WSA Anna Dębowska, Sędzia WSA Małgorzata Kowalska (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 24 września 2024 roku nr SKO.4141.959.2024 w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 12 sierpnia 2024 roku, nr. 4013.4.0025.2.2024; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz skarżącego P. M. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z 24 września 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze
w Łodzi utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z 12 sierpnia 2024 r.
o wymierzeniu P. M. kary pieniężnej w wysokości 459,02 zł
za zajęcie bez zezwolenia pasa drogowego drogi gminnej o powierzchni 0,19 m² w Ł., dzielnica [...], ulica: [...], pod umieszczenie przyłącza kanalizacji sanitarnej dla potrzeb nieruchomości przy ul. [...] w okresie od 26 lutego do 11 sierpnia 2024 r.
Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym
i prawnym.
Na wniosek poprzedniego właściciela nieruchomości – S. P. 19 marca 2007 r. Prezydent Miasta Łodzi wydał decyzja zezwalającą wnioskodawcy na umieszczenie od 19 marca 2007 r. urządzenia infrastruktury technicznej (tj. przyłącza kanalizacji sanitarnej dla potrzeb nieruchomości przy ul. [...]) w pasie drogowym ul. [...].
3 kwietnia 2023 r. do Zarządu Dróg i Transportu wpłynęło pismo S. P. informujące o dokonanej zmianie własności nieruchomości obsługiwanej przez przedmiotowe urządzenie wraz z prośbą o wygaszenie powyższej decyzji. Decyzją z 2 maja 2023 r. w oparciu o art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. organ stwierdził wygaśnięcie decyzji z 19 marca 2007 r. z dniem 1 maja 2023 r.
Z uwagi na fakt, iż, obecny właściciel przedmiotowej nieruchomości nie wystąpił z wnioskiem i nie uzyskał dla siebie nowej decyzji, 2 maja 2023 r. Prezydent Miasta Łodzi wszczął z urzędu wobec P. M. postępowanie w sprawie zajęcia bez zezwolenia pasa drogowego, w celu umieszczenia urządzenia infrastruktury technicznej – przyłącza kanalizacji sanitarnej do posesji przy ul. [...].
Decyzją z 15 grudnia 2023 r. Prezydent Miasta Łodzi nałożył na P. M. karę pieniężną w wysokości 621,92 zł za zajęcie bez zezwolenia pasa drogowego o powierzchni 0,19 m², pod umieszczenie przyłącza kanalizacji sanitarnej dla potrzeb nieruchomości przy ul. [...] w okresie od 2 maja do 14 grudnia 2023 r.
Następnie decyzją z 26 lutego 2024 r. Prezydent Miasta Łodzi nałożył na stronę karę pieniężną w wysokości 199,59 zł za tożsame zajęcie pasa drogowego za okres od 15 grudnia 2023 r. do 25 lutego 2024 r.
Kolejną decyzją z 12 sierpnia 2024 r., Prezydent Miasta Łodzi nałożył na stronę karę pieniężną w wysokości 459,02 zł za zajęcie bez zezwolenia pasa drogowego drogi gminnej o powierzchni 0,19 m² w celu umieszczenia przyłącza kanalizacji sanitarnej dla potrzeb nieruchomości przy ul. [...] w okresie 26 lutego 2024 r. do 11 sierpnia 2024 r.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem P. M. 2 września 2024 r. wniósł o anulowanie nałożonej na niego kary pieniężnej prosząc jednocześnie o wydanie decyzji dotyczącej umieszczenia przyłącza kanalizacji sanitarnej przy ul. [...]. Stwierdził iż nie był zorientowany w opłatach związanych z zajęciem pasa drogowego na potrzeby przyłącza kanalizacyjno-sanitarnego.
Decyzją z 13 września 2024 r. Prezydent Miasta Łodzi zezwolił stronie
na umieszczenie przyłącza kanalizacji sanitarnej o powierzchni 0,19 m² w pasie drogi gminnej ulica: [...] w okresie od 13 września 2024 r.
do czasu likwidacji urządzeń i zobowiązał stronę do dokonywania opłat rocznych
do czasu likwidacji urządzeń.
Przywołaną na wstępie decyzją z 24 września 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi
z 12 sierpnia 2024 r. o wymierzeniu P. M. kary pieniężnej
w wysokości 459,02 zł za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że decyzja wydana przez zarządcę drogi wymierzająca karę pieniężną za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia zarządcy drogi jest decyzją związaną, co oznacza, że w każdym przypadku ziszczenia się przesłanki braku zezwolenia zarządcy drogi na zajęcie pasa drogowego, wymierzana jest kara pieniężna i to bez względu na to jakie przyczyny ów fakt spowodowały. Odpowiedzialność ta ma charakter zobiektywizowany, a ustawową przesłanką nałożenia kary pieniężnej jest sam fakt zajęcia pasa drogowego bez posiadanego zezwolenia zarządcy drogi.
Kolegium wskazało, że wysokość opłat za zajęcie pasa drogowego
w okresie dotyczącym niniejszego postępowania określała uchwała Rady Miejskiej w Łodzi z dnia 16 listopada 2022 r. nr LXVIII/2022/22 zmieniająca uchwałę w sprawie ustalenia stawek opłat za zajęcie pasa drogowego dróg krajowych, wojewódzkich, powiatowych i gminnych na cele niezwiązane z budową, przebudową, remontem, utrzymaniem i ochroną dróg.
Dalej organ odwoławczy podniósł, że zarządca drogi przy rozpatrywaniu niniejszej sprawy przeanalizował określone w art. 189f k.p.a. przesłanki odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej. W przedmiotowej sprawie organ nie ma jednak wątpliwości, co do wagi naruszenia prawa. Przede wszystkim nie został spełniony podstawowy warunek zastosowania art. 189f k.p.a., tj. do dnia wydania niniejszej decyzji, strona nie wystąpiła z wnioskiem i nie uzyskała tym samym nowego zezwolenia, co skutkuje tym, iż naruszenie prawa w przedmiotowej sprawie nie zostało zaprzestane. Tym samym, zajęcie bez zezwolenia pasa drogowego
ul. [...] wiąże się tylko i wyłącznie z niedopełnieniem przez strony obowiązków wynikających z art.40 ust 1 u.d.p. Po nabyciu nieruchomości obsługiwanej przez umieszczone w pasie drogowym urządzenie, obowiązkiem strony było niezwłoczne wystąpienie do zarządcy drogi z wnioskiem o wydanie nowego zezwolenia oraz późniejsze ponoszenie opłat z tytułu jego obowiązywania. Z uwagi na fakt, iż strona za to samo zachowanie została już ukarana wcześniejszymi decyzjami i mimo to nie podjęła w sprawie żadnych czynności to w ocenie organu odwoławczego nie zachodzi żadna z przesłanek umożliwiających odstąpienie od naliczenia kary oraz poprzestanie na pouczeniu.
Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi skargę do sądu administracyjnego złożył P. M. argumentując, że nigdy nie zajmował pasa drogowego bez zezwolenia zaś kanalizacja do przedmiotowej nieruchomości zrobiona została około 15 lat temu i to poprzedni właściciel otrzymywał decyzje i rachunki. Wskazał, że Zarząd Dróg i Transportu w Łodzi pobrał z jego konta kwotę 1663,65 zł, za zajęcie pasa drogowego, i zwrócił się o jej zwrot.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy). Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 935) – dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Przeprowadzona przez sąd w rozpoznawanej sprawie kontrola we wskazanym wyżej aspekcie wykazała, że skarga zasługiwała na uwzględnienie. W kontrolowanym postępowaniu doszło do naruszenia art. 7, art. 8, art. 11, art.77, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.) - dalej "k.p.a.", które w ocenie sądu mogło doprowadzić do nieprawidłowego zastosowania prawa materialnego co skutkować musiało uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ja decyzji organu I instancji.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 645 ze zm.), dalej "u.d.p." Ustawa o drogach publicznych w art. 39 wprowadza generalną zasadę zakazu dokonywania w pasie drogowym czynności, które mogłyby powodować niszczenie lub uszkodzenie drogi i jej urządzeń albo zmniejszenie jej trwałości oraz zagrażać bezpieczeństwu ruchu drogowego, w tym (pkt 1) lokalizowania obiektów i urządzeń niezwiązanych z potrzebami zarządzania drogami lub potrzebami ruchu drogowego. Lokalizowanie w pasie drogowym obiektów budowlanych lub urządzeń niezwiązanych z potrzebami zarządzania drogami lub potrzebami ruchu drogowego oraz reklam, może nastąpić, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, wyłącznie za zezwoleniem właściwego zarządcy drogi (art. 39 ust. 3 u.d.p.). Zajęcie pasa drogowego na cele niezwiązane z budową, przebudową, remontem, utrzymaniem i ochroną dróg, wymaga zezwolenia zarządcy drogi, wydanego w drodze decyzji administracyjnej - zezwolenie nie jest wymagane w przypadku zawarcia umowy, o której mowa w art. 22 ust. 2, 2a lub 2c (art. 40 ust. 1 u.d.p.). Zgodnie z art. 40 ust. 2 pkt 2 u.d.p. zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, dotyczy umieszczania w pasie drogowym liniowych urządzeń obcych. W świetle art. 40 ust. 3 u.d.p. za zajęcie pasa drogowego pobiera się opłatę ustaloną zgodnie z zasadami określonymi w art. 40 ust. 4-6. Z kolei w myśl art. 40 ust. 12 pkt 1 u.d.p. za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia zarządcy drogi (...) - zarządca drogi wymierza w drodze decyzji administracyjnej, karę pieniężną w wysokości 10-krotności opłaty ustalanej zgodnie z ust. 4-6.
W stanie faktycznym kontrolowanej sprawy okolicznością bezsporną jest, że przedmiotowe przyłącze zostało wykonane przez poprzedniego właściciela nieruchomości skarżącego położonej w Ł. przy ul. [...], który to na podstawie decyzji z 19 marca 2007 r. uzyskał zezwolenie na zajęcie pasa drogowego w celu jego w nim umieszczenia. Na wniosek poprzednika prawnego skarżącego organ także stwierdził wygaśniecie z dniem 1 maja 2023 r. decyzji z 19 marca 2007 r. w związku ze sprzedażą przez niego przedmiotowej nieruchomości.
W rozpoznawanej sprawie istota problemu sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy nabycie przez skarżącego własności nieruchomości położonej w Ł. przy ulicy [...] stanowiło wystarczającą podstawę do uznania, że przyłącze kanalizacji sanitarnej do jego posesji, zlokalizowane w pasie drogowym ulicy [...] stanowi jego własność, a tym samym, że od dnia stwierdzenia wygaśnięcia decyzji zezwalającej na umieszczenie przyłącza w pasie drogi poprzedniemu właścicielowi nieruchomości, to skarżący zajmuje bez zezwolenia ten pas drogowy.
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że zajmuje pas drogowy ten kto faktycznie posiada określone urządzenia w pasie drogowym (wyrok NSA 27 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 23/12 LEX nr 1331840; wyrok WSA w Poznaniu z 11 października 2016 r., sygn. akt III SA/Po 181/16 LEX nr 2161565). Ustalenie zatem tego kto w kontrolowanej sprawie zajmuje pas drogowy ma w sprawie podstawowe znaczenie pozwala bowiem na dokonanie oceny czy była podstawa prawna do obciążenia skarżącego obowiązkiem poniesienia kary za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia, za okres podany w zaskarżonej decyzji. W ocenie sądu w kontrolowanej sprawie organy nie dokonały prawidłowych ustaleń w tym zakresie.
Naczelną zasadą postępowania administracyjnego jest wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej. Z zasady tej wynika obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, co jest niezbędnym elementem właściwego zastosowania normy prawa materialnego. Z zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., uzupełnionej art. 77 § 1 k.p.a. - wynika, iż organ administracji zobowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, poprzez zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Organ winien jednocześnie dopuścić, jako dowód wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia istoty danej sprawy, z zastrzeżeniem, że nie jest to sprzeczne z obowiązującym prawem (art. 75 § 1 k.p.a.). Art. 80 k.p.a. stanowi natomiast, iż organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Z zasady prawdy obiektywnej wywodzi się także, że podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy wymaga w pierwszym rzędzie rozważania, jakie fakty mają w sprawie znaczenie. O tym decyduje zaś norma prawa materialnego (B.Adamiak, J.Borkowski, Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarz 8 wydanie, Warszawa 2006, s. 69, wyrok NSA z dnia 2 marca 2017 r., sygn. akt II GSK 1855/15 LEX nr 2291576). W kontrolowanej sprawie przepisem tym jest art. 40 ust. 12 u.d.p. zgodnie z którym kara za zajęcie pasa drogowego może zostać wymierzona tylko podmiotowi, który zajmuje pas drogowy, w tym wypadku podmiotowi, który jest właścicielem lub zarządcą urządzenia umieszczonego w pasie drogi. Kluczowym w sprawie było więc ustalenie jaki podmiot zajmuje pas drogowy ul. [...] pod przyłącze sanitarne. Z akt kontrolowanej sprawy nie wynika aby okoliczność ta została przez organy prawidłowo wyjaśniona.
Nieustalenie przez organy w ramach toczącego się postępowania lub pominięcie w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, może stanowić przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy. Dopiero bowiem, gdy stan faktyczny sprawy jest niewadliwie ustalony możliwym jest dokonanie jego prawidłowej subsumpcji do przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie.
W aktach kontrolowanej sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających, że skarżący w ogóle jest właścicielem nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...]. Co jednak ważniejsze organ nie przedstawił żadnego materiału dowodowego potwierdzającego, że jest on właścicielem spornego przyłącza zlokalizowanego w pasie drogowym, a więc poza terenem przedmiotowej nieruchomości. W aktach administracyjnych nie ma żadnej umowy przenoszącej na skarżącego własność przyłącza sanitarnego, do którego podłączona jest zamieszkiwana przez niego nieruchomość, a skarżący podnosi, że do chwili otrzymania decyzji nakładających na niego kary, nie wiedział nic o przyłączu i związanym z nim obowiązku uiszczania opłat za zajęcie pasa drogowego.
W ocenie sądu materiał dowodowy zgromadzony w aktach kontrolowanej sprawy nie potwierdza stanowiska organu I i II instancji, że to skarżący jest właścicielem spornego przyłącza. Tym czasem ustalenie statusu prawnego spornego przyłącza ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia w tej sprawie.
W tym miejscu wskazać należy, że definicja legalna przyłącza kanalizacyjnego zawarta została w art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2023 r. poz. 537 ze. zm.; dalej: u.z.z.w). Zgodnie z tym przepisem przyłącze kanalizacyjne to odcinek przewodu łączącego wewnętrzną instalację kanalizacyjną w nieruchomości odbiorcy usług z siecią kanalizacyjną, za pierwszą studzienką, licząc od strony budynku, a w przypadku jej braku do granicy nieruchomości gruntowej. Z kolei z definicji legalnej sieci zawartej w art. 2 pkt 7 u.z.z.w. wynika, że sieć stanowią przewody wodociągowe lub kanalizacyjne wraz z uzbrojeniem i urządzeniami, którymi dostarczana jest woda lub którymi odprowadzane są ścieki, będące w posiadaniu przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego.
Zgodnie z art. 15 ust. 1 u.z.z.w. przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne jest obowiązane zapewnić budowę urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych, ustalonych przez gminę w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Zgodnie z art., 15 ust. 4 u.z.z.w. przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne jest obowiązane przyłączyć do sieci nieruchomość osoby ubiegającej się o przyłączenie nieruchomości do sieci, jeżeli są spełnione warunki przyłączenia określone w regulaminie, o którym mowa w art. 19, oraz istnieją techniczne możliwości świadczenia usług.
Z kolei z art. 15 ust. 2 u.z.z.w. wynika, że realizację budowy przyłączy do sieci zapewnia na własny koszt osoba ubiegająca się o przyłączenie nieruchomości do sieci. Przepis art. 15 ust. 2 u.z.z.w. można zatem traktować jako nakładający na osobę ubiegającą się o przyłączenie do sieci wyłącznie obowiązek finansowego i organizacyjnego zastąpienia przedsiębiorstwa sieciowego w realizacji brakującego "odcinka sieci", który pozwoli na doprowadzanie wody do instalacji wewnętrznej albo odprowadzanie ścieków z instalacji wewnętrznej w nieruchomości (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2006 r., III CZP 105/05, publ. w OSNC 2006, Nr 10, poz. 159).
Istotne znaczenie w sprawie ma także regulacja art. 49 § 1 Kodeksu Cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1610; dalej k.c.) zgodnie z którym urządzenia służące do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne nie należą do części składowych nieruchomości, jeżeli wchodzą w skład przedsiębiorstwa. Stosownie do art. 49 § 2 k.c. osoba, która poniosła koszty budowy urządzeń, o których mowa w § 1, i jest ich właścicielem, może żądać, aby przedsiębiorca, który przyłączył urządzenia do swojej sieci, nabył ich własność za odpowiednim wynagrodzeniem, chyba że w umowie strony postanowiły inaczej. Z żądaniem przeniesienia własności tych urządzeń może wystąpić także przedsiębiorca.
Jeśli chodzi o prawnorzeczowy status urządzeń przesyłowych, to są one własnością osoby, która je wybudowała i to niezależnie od uprawnień przysługujących jej do nieruchomości (por. uchwałę Sądu Najwyższego z 13 lipca 2011 r., III CZP 26/11, publ. w OSNC 2012, Nr 1, poz. 8; wyrok Sądu Najwyższego z 19 listopada 2014 r., II CSK 169/14, LEX nr 1604626 i powołane tam orzecznictwo). W orzecznictwie przyjmuje się, że przyłącze kanalizacyjne jest odrębną rzeczą ruchomą, która wchodzi w skład sieci (por. uchwała Sądu Najwyższego z 8 marca 2006 r., III CZP 105/05).
Podłączenie przyłącza kanalizacyjnego do urządzeń przedsiębiorstwa sieciowego nie zmienia statusu własnościowego przyłączanych urządzeń (por. uchwała Sądu Najwyższego z 8 marca 2006 r., III CZP 105/05, oraz wyrok Sądu Najwyższego z 13 maja 2004 r., III SK 39/04). Wywołuje natomiast ten skutek, że dochodzi do zerwania z zasadą superficies solo cedit. W orzecznictwie przyjmuje się, że do zastosowania art. 49 § 1 k.c. wystarczający jest sam fakt połączenia urządzeń z urządzeniami przedsiębiorstwa sieciowego (por. uchwała Trybunału Konstytucyjnego z 4 grudnia 1991 r., W 4/91, OTK 1991/22, s. 236; wyrok Sądu Najwyższego z 13 stycznia 1995 r., III CZP 169/94, OSNC 1995, Nr 4, poz. 64). Kolejnym skutkiem prawnorzeczowym połączenia przyłącza z siecią jest powstanie odrębnej od nieruchomości gruntowej (której częścią składową byłoby takie urządzenie stosownie do art. 191 k.c.) rzeczy ruchomej, o własności której rozstrzyga art. 49 § 2 k.c.
Zdaniem sądu w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą przyłącze kanalizacyjne po jego podłączeniu do sieci należy traktować jako element składowy sieci. Przemawia za tym definicja sieci z art. 2 pkt 7 u.z.z.w. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 31 sierpnia 2023 r. w sprawie sygn. akt II GSK 594/20 (publ.w.ONSAiWSA 2024/3/30) podział odcinków przewodu kanalizacyjnego na stanowiące przyłącze i te, które są elementami sieci ulega zmianom w zależności od tego, w którym momencie oceniany jest stan posiadania przedsiębiorstwa wodnokanalizacyjnego. Jeżeli bowiem w wyniku realizacji budowy przyłącza dojdzie do jego zespolenia z istniejącą (w tym momencie) siecią, to przyłącze przekształci się w element sieci.
Mając na uwadze powyższe rozważania w prowadzonym ponownie postępowaniu rzeczą organów będzie prawidłowe ustalenie statusu prawnego spornego przełącza. Okoliczność, że przyłącze to obsługuje nieruchomość zamieszkiwaną przez skarżącego nie oznacza, że jest ono jego własnością. Aby możliwe było uznanie skarżącego za właściciela spornego przyłącza powinno nastąpić przeniesienie jego własności na skarżącego. W kontrolowanej sprawie nie można wykluczyć, że nastąpiło przeniesienie własności przyłącza na właściciela sieci kanalizacji sanitarnej.
Końcowo wskazać także należy, że w ocenie sądu w kontrolowanym postępowaniu doszło także do naruszenia art. 8 k.p.a. zgodnie z którym organ administracji publicznej prowadzi postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Pomijając kwestię, że organ wadliwie przyjął, że sprzedaż nieruchomości obejmuje też sprzedaż urządzenia (rzeczy ruchomej) zlokalizowanego poza nieruchomością, to mimo, iż skarżący nie był stroną w postępowaniu w sprawie o stwierdzenie wygaśnięcia decyzji zezwalającej jego poprzednikowi prawnemu na zajęcie pasa drogowego organ nie powiadomił go o ewentualnej potrzebie złożenia wniosku o przeniesienie na niego zezwolenia na zajęcie pasa drogowego i obowiązku uiszczania opłat z tego tytułu, tylko od razu wszczął postępowanie w sprawie zajęcia pasa drogowego bez zezwolenia i bez prawidłowego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy wymierzył karę. Takie działanie organu nie budzi zaufania do władzy publicznej i nie jest działaniem w interesie społecznym i w interesie obywatela.
Reasumując w ocenie sądu w kontrolowanym postępowaniu doszło do naruszenie przepisów postępowania tj: art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy mogło bowiem doprowadzić do nieprawidłowego zastosowania prawa materialnego i dlatego sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a.. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję organu I instancji.
O zwrocie kosztów postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.
ds