II GSK 2238/22

Naczelny Sąd Administracyjny2023-11-21
NSAAdministracyjneWysokansa
pandemiaCOVID-19działalność gospodarczaograniczeniakary pieniężnekontrola sanitarnarozporządzeniekonstytucjakontrola sądowauzasadnienie decyzji

NSA uchylił wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, uznając, że WSA nie dokonał pełnej kontroli legalności decyzji organu sanitarnego w kontekście konstytucyjności przepisów epidemicznych.

Sprawa dotyczyła kary pieniężnej nałożonej na wspólników spółki cywilnej za naruszenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej w okresie pandemii. Po uchyleniu decyzji przez organ odwoławczy i umorzeniu postępowania, skarżący domagali się oceny legalności uzasadnienia decyzji organu. WSA oddalił skargę, uznając, że przepisy, na podstawie których nałożono karę, już nie obowiązywały. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że sąd pierwszej instancji nie dokonał pełnej kontroli konstytucyjności przepisów oraz legalności uzasadnienia decyzji organu, co stanowiło naruszenie prawa materialnego.

Sprawa wywodzi się z nałożenia administracyjnej kary pieniężnej na wspólników spółki cywilnej za naruszenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej ośrodka agroturystyczno-narciarskiego w okresie pandemii COVID-19. Po uchyleniu przez organ odwoławczy decyzji organu pierwszej instancji i umorzeniu postępowania, skarżący wnieśli skargę do WSA, kwestionując uzasadnienie decyzji organu odwoławczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę, uznając, że przepisy, na podstawie których nałożono karę, nie obowiązywały w dacie orzekania przez organ odwoławczy, a organ administracji nie jest uprawniony do badania konstytucyjności uchylonych przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że sąd pierwszej instancji naruszył prawo materialne poprzez wadliwą i niepełną kontrolę legalności zaskarżonej decyzji oraz jej podstawy materialnoprawnej. NSA uznał, że WSA powinien dokonać pełnej oceny konstytucyjności przepisów epidemicznych oraz legalności uzasadnienia decyzji organu, nawet jeśli przepisy te zostały później uchylone, a strona domagała się jedynie oceny uzasadnienia. Sąd kasacyjny podkreślił, że adresat rozstrzygnięcia ma prawo do uzyskania oceny legalności uzasadnienia zaskarżonego aktu, a obowiązkiem sądu jest dokonanie pełnej kontroli legalności.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, sąd pierwszej instancji naruszył prawo materialne poprzez wadliwą i niepełną kontrolę legalności zaskarżonej decyzji oraz jej podstawy materialnoprawnej, w tym poprzez brak oceny konstytucyjności przepisów.

Uzasadnienie

NSA stwierdził, że sąd pierwszej instancji nie dokonał pełnej kontroli konstytucyjności przepisów epidemicznych oraz legalności uzasadnienia decyzji organu, co stanowi naruszenie prawa materialnego. Sąd kasacyjny podkreślił, że adresat rozstrzygnięcia ma prawo do oceny legalności uzasadnienia, nawet jeśli przepisy zostały uchylone, a obowiązkiem sądu jest dokonanie pełnej kontroli.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (24)

Główne

u.z.z.ch.z. art. 46a

Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi

u.z.z.ch.z. art. 46b

Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi

p.p.s.a. art. 174

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.

p.p.s.a. art. 183 § § 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Nieważność postępowania sądowego.

p.p.s.a. art. 189

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Odrzucenie skargi lub umorzenie postępowania.

p.p.s.a. art. 185 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Pomocnicze

Dz.U. 2020 poz 2316 § § 10 ust. 15, § 10 ust. 19, § 10 ust. 20

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii

Przepisy te zostały uchylone w trakcie postępowania, co miało wpływ na rozstrzygnięcie organu odwoławczego i ocenę sądu pierwszej instancji.

u.z.z.ch.z. art. 48a § ust. 1

Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi

k.p.a. art. 136

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy uchylił decyzję organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie.

k.p.a. art. 189c

Kodeks postępowania administracyjnego

W przypadku zmiany ustawy w czasie wydawania decyzji, stosuje się ustawę nową, chyba że ustawa poprzednia jest względniejsza dla sprawcy.

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 170

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 153

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Związanie oceną prawną.

p.p.s.a. art. 64b § ust. 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 203 § pkt 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasądzenie kosztów postępowania.

p.p.s.a. art. 207 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasądzenie kosztów postępowania.

p.p.s.a. art. 202 § § 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasądzenie kosztów postępowania.

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasądzenie kosztów postępowania.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych § § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b

Podstawa do zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego.

Konstytucja RP art. 8 § ust. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada hierarchii norm.

Konstytucja RP art. 31 § ust. 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Granice ograniczania wolności.

Konstytucja RP art. 92 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Wymogi wobec rozporządzeń.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie prawa materialnego przez wadliwą i niepełną kontrolę legalności zaskarżonej decyzji oraz jej podstawy materialnoprawnej w zakresie zgodności z wzorcami konstytucyjnymi. Naruszenie prawa materialnego przez błędną ocenę, że organ nie miał obowiązku rozważenia konstytucyjności przepisów epidemicznych. Naruszenie przepisów procesowych poprzez pominięcie zasadniczego elementu oceny materialnoprawnej legalności uzasadnienia prawnego zaskarżonego aktu.

Godne uwagi sformułowania

Sąd pierwszej bez szczegółowego oraz odwołującego się do dotychczasowego orzecznictwa sądów administracyjnych uzasadnienia przedstawił jedynie ogólnikowe twierdzenia co do zgodności podstawy materialnoprawnej wydanej decyzji oraz uzasadnienia prawnego rozstrzygnięcia z regulacjami konstytucyjnymi. Adresat rozstrzygnięcia w sprawie administracyjnej (...) ma prawo do uzyskania oceny legalności uzasadnienia zaskarżonego aktu, nawet jeśli nie kwestionuje jego osnowy, natomiast obowiązkiem sądu administracyjnego jest w takiej sytuacji dokonanie pełnej i efektywnej kontroli legalności także uzasadnienia prawnego skarżonego organu.

Skład orzekający

Gabriela Jyż

członek

Małgorzata Korycińska

przewodniczący

Marcin Kamiński

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Kontrola sądowa nad decyzjami administracyjnymi w kontekście przepisów epidemicznych, obowiązek sądu do badania konstytucyjności przepisów, nawet jeśli zostały uchylone, oraz ocena legalności uzasadnienia decyzji organu."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z przepisami wprowadzonymi w związku ze stanem epidemii i ich uchyleniem.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii związanych z prawami obywateli w stanie epidemii, kontrolą sądową nad działaniami administracji oraz konstytucyjnością przepisów. Pokazuje złożoność prawną sytuacji w czasie pandemii.

Czy sąd musi badać konstytucyjność przepisów, które już nie obowiązują? NSA wyjaśnia granice kontroli sądowej w sprawach epidemicznych.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 2238/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-11-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Gabriela Jyż
Małgorzata Korycińska /przewodniczący/
Marcin Kamiński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6205 Nadzór sanitarny
Hasła tematyczne
Działalność gospodarcza
Inspekcja sanitarna
Sygn. powiązane
III SA/Lu 75/22 - Wyrok WSA w Lublinie z 2022-06-14
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone wyroki i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 2316
art. 37at u.p.f. oraz art. 127b ust. 1a
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z  wystąpieniem stanu epidemii.
Dz.U. 2020 poz 1845
art. 46b; art. 48a ust. 1
Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Marcin Kamiński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. O., P. R., S. W. - wspólników "S." s.c. A. O., P. R., S. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 czerwca 2022 r. sygn. akt III SA/Lu 75/22 w sprawie ze skargi A. O., P. R., S. W. - wspólników "S." s.c. A. O., P. R. S. W. na decyzję Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Lublinie z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie zakazu prowadzenia działalności przez przedsiębiorcę 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania; 2. zasądza od Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Lublinie solidarnie na rzecz skarżących: A. O., P. R., S. W. - wspólników "S." s.c. A. O., P. R. S. W. 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 14 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Lu 75/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę A. Os., P. R. i S. W. (skarżący) na decyzję Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Lublinie z dnia [...] grudnia 2021 r. w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie zakazu prowadzenia działalności przez przedsiębiorcę.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy.
Pismem z dnia [...] stycznia 2021 r., skierowanym do Komendy Powiatowej Policji w Janowie Lubelskim i Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w J. L., P. R., wspólnik spółki cywilnej "[...]", poinformował o wznowieniu funkcjonowania, począwszy od dnia 15 stycznia 2021 r. od godz. 14.00 Ośrodka agroturystyczno-narciarskiego "[...]" w C. W dniach 15 stycznia 2021 r., 16 stycznia 2021 r., 17 stycznia 2021 r., 19 stycznia 2021 r., 20 stycznia 2021 r., 21 stycznia 2021 r., 22 stycznia 2021 r. i 23 stycznia 2021 r. pracownicy Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Janowie Lubelskim przeprowadzili kontrole działalności ww. ośrodka agroturystyczno-narciarskiego. Zakres kontroli obejmował ocenę legalności działania obiektu w związku z sytuacją epidemiologiczną na terenie kraju wywołaną zakażeniem wirusem SARS-CoV-2. Pismem z dnia [...] stycznia 2021 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Janowie Lubelskim zawiadomił skarżących o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej przewidzianej w art. 48a ust. 1 pkt 1 i ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi za stwierdzone w dniach 15-18 stycznia 2021 r. naruszenie zakazu określonego w § 10 ust. 15 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2020 r.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. organ pierwszej instancji wymierzył skarżącym karę pieniężną w kwocie 20.000 zł za naruszenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej, określonego w § 10 ust. 19, ust. 20 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2020 r., w brzmieniu nadanym przez § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 stycznia 2021 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii, za okres od dnia 15 stycznia 2021 r. od godz. 14:00 do dnia 23 stycznia 2021 r.
Po rozpatrzeniu odwołań skarżących, decyzjami z dnia [...] kwietnia 2021 r. Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny uchylił w całości decyzje organu pierwszej instancji i przekazał sprawy temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Od powyższych decyzji skarżący wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie sprzeciwy.
Wyrokami z dnia 14 września 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 334/21, sygn. akt III SA/Lu 335/21 i sygn. akt III SA/Lu 336/21, uchylił decyzje wydane przez Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w dniu [...] kwietnia 2021 r. W ocenie Sądu pierwszej instancji, wydanie trzech oddzielnych decyzji względem każdego ze wspólników spółki cywilnej było sprzeczne z obowiązującymi przepisami postępowania administracyjnego, naruszając m.in. art. 138 § 2 k.p.a. Organ nie wykazał potrzeby wydania w tej sprawie decyzji kasacyjnej i nie skorzystał z możliwości przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie, przy stwierdzeniu braków dowodowych poczynionych przez organ I instancji, zgodnie z art. 136 k.p.a. Ponadto w sprawie nie wystąpiły przesłanki wymienione w art. 138 § 2 k.p.a.. Organ odwoławczy nie wskazał istotnych braków w ustaleniach faktycznych, które wymagałyby uzupełnienia, w zakresie wykraczającym poza możliwości skorzystania z dyspozycji art. 136 k.p.a. Sąd podkreślił również, że organ odwoławczy przedstawił w decyzji kasacyjnej swoje rozstrzygnięcie, tj. uznał, że kara administracyjna została słusznie nałożona, a w związku z powyższym organ odwoławczy powinien to wyrazić w decyzji merytorycznej, a nie kasacyjnej. Nie wskazano również okoliczności, które organ I instancji powinien uwzględnić przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny uchylił w całości decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Janowie Lubelskim z dnia [...] stycznia 2021 r. i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości. Organ odwoławczy stwierdził, że przepisy prawa, na podstawie których organ pierwszej instancji wymierzył skarżącym administracyjną karę pieniężną w kwocie 20.000 zł, tj. § 10 ust. 19 i ust. 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2020 r. sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii, zostały uchylone i nie obowiązywały już w momencie orzekania w drugiej instancji. W związku z tym brak było podstaw do utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji lub jej zmiany, a zatem należało uchylić zaskarżoną decyzję w całości i umorzyć postępowanie wszczęte przez organ I instancji w całości.
Skarżący zaskarżyli decyzję organu odwoławczego z dnia [...] grudnia 2021 r. w zakresie jej uzasadnienia, nie zgadzając z niedokonaniem przez organ oceny zgodności z prawem uchylonego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2020 r.
Zaskarżonym wyrokiem z 14 czerwca 2022 r. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę skarżących, uznając ją za niezasadną. Sąd Wojewódzki wskazał, że w dacie orzekania przez Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego nie obowiązywały już przepisy § 10 ust. 19 i ust. 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2020 r. ograniczające możliwość prowadzenia działalności gospodarczej. W tych okolicznościach WSA zaakceptował generalne stanowisko organu odwoławczego o konieczności uwzględnienia nowego stanu prawnego, obowiązującego w dacie rozstrzygania sprawy. Za takim rozumowaniem przemawiała dodatkowo treść art. 189c k.p.a. Przepis ten określa, że jeżeli w czasie wydawania decyzji w sprawie administracyjnej kary pieniężnej obowiązuje ustawa inna niż w czasie naruszenia prawa, w następstwie którego ma być nałożona kara, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest ona względniejsza dla sprawcy. Przepisy zakazujące prowadzenia działalności zakładów wymienionych w Polskiej Klasyfikacji Działalności w podklasie 93.29.B (obsługa stoków narciarskich) stały się nieobowiązujące. W tej sytuacji organ odwoławczy – rozpoznający odwołania skarżących od rozstrzygnięcia w sprawie naruszenia zakazu i wymiaru kary pieniężnej za stwierdzony delikt administracyjny – władny był uwzględnić zaistniałą zmianę stanu prawnego. W świetle motywów podanych w uzasadnieniu skontrolowanej decyzji w okolicznościach niniejszej sprawy miały zastosowanie przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii wydanego na podstawie art. 46a i art. 46b pkt 1-6 i 8-12 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Z odpowiedzi na skargę wynikało, że organ odwoławczy nie zajmował się w uzasadnieniu decyzji kwestią konstytucyjności przepisów ww. rozporządzenia przede wszystkim z uwagi na utratę ich mocy obowiązującej. WSA podkreślił, że organ administracji publicznej nie jest uprawniony do rozstrzygania kolizji nrom administracyjnego prawa materialnego z Konstytucją. Ponadto, ostatecznym przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie nie jest ani nałożenie administracyjnej kary pieniężnej, ani wezwanie do jej zapłacenia. Wręcz przeciwnie, organ odwoławczy – zdaniem Sądu pierwszej instancji – korzystając ze swoich uprawnień, o których mowa w art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił w tym zakresie rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, a zatem "nie ma już kwestii uniknięcia kary tylko z powodu uchylenia przepisów prawa" – jak to podniesiono w skardze – czy też "naruszenia dobrego imienia skarżących". W tym stanie rzeczy, przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że organ odwoławczy nie naruszył przepisów prawa, w tym art. 107 § 3 k.p.a. określającego niezbędne elementy składające się na uzasadnienie orzeczenia wydawanego przez organ administracji publicznej).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli skarżący, zaskarżając go w całości oraz zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie:
1. przepisów prawa materialnego poprzez ich niezastosowanie, tj. art. 8 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 oraz art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, a wskutek tego błędne uznanie że organ nie był uprawniony do badania konstytucyjności § 10 ust. 19 i 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii w brzmieniu nadanym rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 14 stycznia 2021 r., a tym samym "zasadnie uznał, że przepisy rozporządzenia obowiązywały i, konsekwentnie, ich obowiązywanie mogło ustać";
2. na wypadek uznania niezasadności zarzutu z pkt 1), naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię tj. § 10 ust. 19 i 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii w brzmieniu nadanym rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 14 stycznia 2021 r., prowadzącą do zaakceptowania prawidłowości ustaleń organu, że zakres tych przepisów obejmował działalność gospodarczą prowadzoną w okresie od 15 do 23 stycznia 2021 r. przez skarżących w formie spółki cywilnej.
W związku z powyższym skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnego w Lublinie do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto złożyli oświadczenie o zrzeczeniu się przeprowadzenia rozprawy.
Organ odwoławczy nie skorzystał z uprawnienia do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. w postępowaniu kasacyjnym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę sądowoadministracyjną w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu podstawy nieważności postępowania sądowego (art. 183 § 2 p.p.s.a.) oraz podstawy odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania sądowego pierwszej instancji (art. 189 p.p.s.a.).
W przedmiotowej sprawie nie stwierdzono podstaw, o których mowa w art. 183 § 2 i art. 189 p.p.s.a., a zatem Sąd kasacyjny był zobowiązany do zamknięcia procesu rozpoznania sprawy w granicach skargi kasacyjnej, które są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i poddane konkretyzacji podstawy kasacyjne. Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego kasacyjnie konkretyzacji przez sformułowanie zarzutów kasacyjnych.
Kontrola kasacyjna zaskarżonego wyroku ujawniła przede wszystkim zasadność zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego przez dokonanie wadliwej (niepełnej) kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz jej podstawy materialnoprawnej w zakresie § 10 ust. 19 i 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii, w brzmieniu obowiązującym od 28 grudnia 2020 r. do 27 lutego 2021 r. (Dz.U. poz. 2316 ze zm.), w zw. z art. 46a i art. 46b pkt 1-6 i 8-13 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (u.z.z.ch.z.) w świetle zgodności z określonymi w skardze kasacyjnej wzorcami konstytucyjnymi (art. 8 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 oraz art. 92 ust. 1 Konstytucji RP). Sąd pierwszej bez szczegółowego oraz odwołującego się do dotychczasowego orzecznictwa sądów administracyjnych uzasadnienia przedstawił jedynie ogólnikowe twierdzenia co do zgodności podstawy materialnoprawnej wydanej decyzji oraz – co najistotniejsze w przedmiotowej sprawie – uzasadnienia prawnego rozstrzygnięcia z ww. regulacjami konstytucyjnymi, w tym przede wszystkim z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. Brak szczegółowych i należycie umotywowanych rozważań i ocen prawnych kontrolowanego Sądu Wojewódzkiego w tym zakresie skutkuje brakiem odpowiedniego substratu kontroli kasacyjnej, a tym samym przesądza o wadliwości kontroli legalności zaskarżonej decyzji w zakresie oceny prawnej jej uzasadnienia, które stanowi integralną część rozstrzygnięcia sprawy. Oznacza to, że – niezależnie od procesowego aspektu uchylenia się przez Sąd Wojewódzki od pełnej i uzasadnionej oceny zasadniczego zarzutu skarżących w zakresie prawidłowości uzasadnienia prawnego zaskarżonej decyzji – kwestionowany wyrok został wydany także z naruszeniem prawa materialnego przez wadliwe wykonanie kontroli legalności podstawy materialnoprawnej decyzji organów obu instancji, w tym przede wszystkim w świetle wyrażonej w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji oceny prawnej organu odwoławczego, że podstawa materialnoprawna wydania decyzji pierwszej instancji mogła mieć w sprawie zastosowanie, a jedynie z racji jej następczego uchylenia nie podlegała zastosowaniu w drugiej instancji.
Zasadny i skuteczny jest również zarzut błędnej oceny prawnej w zakresie, w jakim Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżony organ nie miał obowiązku rozważenia, czy przepisy § 10 ust. 19 i 20 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2020 r. spełniają kryterium legalności konstytucyjnej. W tym zakresie konkluzje Sądu Wojewódzkiego przez wyrażenie wadliwej oceny pośrednio naruszyły przepisy art. 170 w zw. z art. 153 w zw. z art. 64b ust. 1 p.p.s.a., dokonując błędnej oceny aktualności związania ocenami prawnymi prawomocnego wyroku z dnia 19 września 2021 r., sygn. akt III SA/Lu 335/21, wydanego w tożsamej sprawie, jednak w innym składzie (zob. dalsze uwagi poniżej).
Na uwzględnienie zasługuje zatem zasadniczy z punktu widzenia treści skargi na decyzję organu odwoławczego (została ona zaskarżona jedynie w części obejmującej uzasadnienie) zarzut błędnej oceny jej legalności w zakresie uzasadnienia prawnego zastosowania art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.
Strona skarżąca miała prawo żądania, aby sąd administracyjny przeprowadził pełną oraz weryfikowalną w sądowoadministracyjnym toku instancji ocenę legalności rozważań prawnych przyjętych za podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia, nawet jeśli strona ta nie kwestionowała prawidłowości jego osnowy. Sąd pierwszej instancji najpierw uchylił się od pełnej oceny legalności konstytucyjnej w zakresie podstawy materialnoprawnej rozstrzygniętej sprawy oraz oceny prawidłowości uzasadnienia prawnego skarżonego organu, wskazując pośrednio, że kwestia ta nie ma już znaczenia, albowiem samo rozstrzygnięcie jest "korzystne" dla strony skarżącej ("ostatecznym przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie nie jest ani nałożenie administracyjnej kary pieniężnej, ani wezwanie do jej zapłacenia"), a następnie dodatkowo podniósł, że skoro będące podstawą wydania decyzji organu pierwszej instancji przepisy § 10 ust. 19 i 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2020 r. nie obowiązywały już w chwili orzekania przez organ odwoławczy (22 grudnia 2021 r.), gdyż zostały one uchylone z dniem 27 lutego 2021 r. na mocy § 32 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. poz. 447 ze zm.), to tym samym przestała być aktualna kwestia nie tylko konstytucyjności samej podstawy wydania decyzji, lecz także i przede wszystkim oceny legalności uzasadnienia prawnego rozstrzygnięcia organu odwoławczego.
Powyższe wnioski Sądu Wojewódzkiego nie mogą zostać uznane za prawidłowe.
Samo uchylenie podstawy materialnoprawnej w zakresie ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2020 r. w sytuacji braku relewantnej regulacji intertemporalnej nie sprawiło, że podstawa ta przestała relewantna prawnie dla oceny stanów faktycznych, które zaistniały w okresie jej obowiązywania, jeżeli strona skarżąca, względem której zastosowano korzystniejsze dla niej nowe prawo oraz uchylono nałożoną uprzednio sankcję administracyjną (karę pieniężną za naruszenie regulacji administracyjnoprawnej), żąda dokonania oceny legalności twierdzeń oraz ocen prawnych organów, które stwierdziły uprzednio, że strona ta naruszyła prawo, jednak tylko ze względu na zmianę stanu prawnego nałożona w drodze decyzji pierwszej instancji kara pieniężna podlega uchyleniu, a postępowanie umorzeniu.
Adresat rozstrzygnięcia w sprawie administracyjnej (szczególnie w zakresie stosowania norm sankcjonujących) w razie skutecznego wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego ma prawo do uzyskania oceny legalności uzasadnienia zaskarżonego aktu, nawet jeśli nie kwestionuje jego osnowy, natomiast obowiązkiem sądu administracyjnego jest w takiej sytuacji dokonanie pełnej i efektywnej kontroli legalności także uzasadnienia prawnego skarżonego organu i – w razie potwierdzenia jego wadliwości – uchylenie zaskarżonego aktu w zakresie jego uzasadnienia oraz zastąpienie wadliwych rozważań organu własnymi ocenami prawnymi wyrażonymi w uzasadnieniu wydanego wyroku.
W tym sensie postawiony zarzut naruszenia prawa materialnego, jakkolwiek ściśle związany z przepisami prawa procesowego, okazał się skuteczny, skoro doszło do pominięcia zasadniczego elementu oceny materialnoprawnej legalności uzasadnienia prawnego zaskarżonego aktu oraz przyjęcia błędnych założeń co do konieczności kontroli legalności konstytucyjnej zastosowanych przepisów ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2020 r.
Odnosząc się natomiast do drugiego zarzutu naruszenia prawa materialnego "przez błędną wykładnię" przepisów § 10 ust. 19 i 20 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2020 r. "prowadzącą do zaakceptowania prawidłowości ustaleń organu, że zakres tych przepisów obejmował działalność gospodarczą prowadzoną w okresie od 15 do 23 stycznia 2021 r. przez skarżących w formie spółki cywilnej", Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że jego kontrola kasacyjna na obecnym etapie postępowania jest przedwczesna, albowiem w pierwszej kolejności kontrolowany Sąd Wojewódzki będzie zobowiązany do powtórzenia kontroli legalności konstytucyjnej przepisów § 10 ust. 19 i 20 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2020 r. oraz legalności uzasadnienia prawnego organu odwoławczego w zakresie ustalenia prawidłowych przesłanek wydania decyzji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.
Mając na względzie całość przedstawionej argumentacji oraz uznając, że skarga kasacyjna zasługuje na częściowe uwzględnienie, a istota sprawy nie została dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny – działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. – uchylił zaskarżony wyrok oraz przekazał sprawę Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania (punkt pierwszy wyroku), jednocześnie orzekając (punkt drugi wyroku) na podstawie art. 203 pkt 1, art. 207 § 1 w zw. z art. 202 § 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych o solidarnym zasądzeniu od skarżonego organu na rzecz skarżących kasacyjnie kosztów postępowania kasacyjnego.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI