II GSK 2209/21

II GSK 2209/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-04-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-10-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dorota Dąbek
Izabella Janson
Marcin Kamiński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Kara administracyjna
Sygn. powiązane
II SA/Go 494/21 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 2021-07-07
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2025 poz 111
art. 120, art. 121 § 1, art. 191 i art. 210 § 4
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1218
art. 24 ust. 3
Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marcin Kamiński (spr.) Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia del. WSA Izabella Janson Protokolant asystent sędziego Agata Skorupska po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 7 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Go 494/21 w sprawie ze skargi G. Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 18 marca 2021 r. nr 0801-IOC.48.97.2019.27.JAN w przedmiocie kary pieniężnej za niewykonanie obowiązków określonych w przepisach ustawy o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od G. Sp. z o.o. w W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze 1.550 (słownie: tysiąc pięćset pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
I. Przedmiot kontroli kasacyjnej.
Wyrokiem z dnia 7 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Go 494/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w sprawie ze skargi G. Sp. z o.o. w W. (strona, skarżąca, strona skarżąca, spółka) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze (DIAS, organ II instancji, organ) z dnia 18 marca 2021 r., nr 0801-IOC.48.97.2019.27.JAN, w przedmiocie kary pieniężnej za niewykonanie obowiązków określonych w przepisach ustawy o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Lubuskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gorzowie Wlkp. z dnia 12 sierpnia 2019 r., nr 418000-COPC.48.77.2018 (pkt I.) oraz zasądził od organu na rzecz strony skarżącej kwotę 2.217 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt II.)
II. Stan sprawy wynikający z kontrolowanego wyroku.
W dniu 29 września 2017 r. o godz. 10:10 na byłym Drogowym Przejściu Granicznym w Świecku funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej przeprowadzili kontrolę ciągnika na polskich numerach rejestracyjnych [...] z naczepą o numerze rejestracyjnym [...]. Podmiotem odbierającym towar o nazwie [...], masie 25.030 kg, klasyfikowanym do kodu CN 1511, przewożonym z Niemiec (miejsca załadunku towaru) do Polski była K. S.A. z siedzibą w W., zaś podmiotem wysyłającym towar – szwajcarska firma [...]. W toku kontroli kierujący zestawem ciężarowym przedstawił nr referencyjny [...]. Po sprawdzeniu danych w systemie SENT i porównaniu ich z danymi w dokumentach przewozowych stwierdzono nieprawidłowości dotyczące danych podmiotu wysyłającego oraz podmiotu odbierającego.
Naczelnik Lubuskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gorzowie Wlkp. (NLUCS, organ I instancji) decyzją z dnia 12 sierpnia 2019 r., nr 418000-COPC.48.77.2018, nałożył na K. sp. z o.o. w W. (następcę prawnego K. S.A. w W.) karę pieniężną w kwocie 10.000 zł za zgłoszenie przez podmiot odbierający danych niezgodnych ze stanem faktycznym w zgłoszeniu przewozu towarów [...].
Od powyżej decyzji strona skarżąca złożyła odwołanie.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze decyzją z dnia 18 marca 2021 r., nr 0801-IOC.48.97.2019.27.JAN utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia 12 sierpnia 2019 r. W uzasadnieniu DIAS wskazał, że NLUCS, wydając zaskarżoną decyzję, ustalił, że strona skarżąca jako podmiot odbierający podała dane niezgodne z rzeczywistym stanem faktycznym, inne niż dotyczące towaru, tj. dane dotyczące nadawcy i odbiorcy towaru (art. 6 ust. 2 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów /ustawa SENT/ w brzmieniu obowiązującym w dniu kontroli). Przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe zakończone zaskarżoną decyzją wykazało, że podmiot odbierający nie wykonał prawidłowo obowiązku wynikającego z art. 6 ust. 2 pkt. 1 i pkt 2 ustawy SENT, podając w zgłoszeniu przewozu towarów dane niezgodne ze stanem faktycznym. DIAS wskazał, że zgłoszenie [...] zostało utworzone w systemie w dniu 27 września 2018 r. o godz. 15:16, po czym podmiot odbierający kolejnego dnia, tj. 28.09.2017 r. o godz. 19:49, dokonał modyfikacji zgłoszenia, natomiast kontrola miała miejsce dopiero w dniu 29 września 2017 r. o godz. 10:10, a więc 14 godzin po modyfikacji zgłoszenia. Podmiot zobowiązany miał więc czas na dokonanie weryfikacji zgłoszonych danych, jeszcze przed rozpoczęciem przewozu. Stwierdzone uchybienie było więc skutkiem zaniechania weryfikacji zgłoszenia [...] przez podmiot odbierający. Strona w swoich wyjaśnieniach wskazała datę konsultacji z infolinią systemu PUESC na dzień 29 września 2017 r. Zatem, jak wynika z powyższego, strona nie konsultowała się w momencie dokonywania zgłoszenia ani przed zgłoszeniem przywozu, lecz w dniu kontroli. Ponadto strona nie udokumentowała faktu powyższej konsultacji. W trakcie prowadzonego postępowania organ I instancji nie znalazł dowodów na poparcie wyjaśnień spółki dotyczących udzielenia w dniu 29 września 2017 r. przez pracownika infolinii PUESC informacji w zakresie wypełnienia dokumentu SENT, tj. w kwestii oznaczenia właściwego podmiotu wysyłającego. Jednak, mając na uwadze akta sprawy, DIAS zauważył, iż strona na etapie postępowania I instancji w piśmie z dnia 19 lutego 2018 r. wskazała, że zgodnie z treścią przedstawionych dokumentów podmiotem wysyłającym była firma [...], ul. [...], [...], Szwajcaria, podmiotem odbierającym była: K.S.A, ul. [...], [...], a miejscem załadunku był: [...], [...], [...] Niemcy. W odwołaniu strona wskazała, iż przyczyną powstałej nieprawidłowości w zgłoszeniu SENT w zakresie określenia nazwy podmiotu odbierającego był system PUESC, który automatycznie "podpowiedział" nieprawidłową nazwę spółki po wprowadzeniu numeru NIP. W trakcie prowadzonego postępowania organ I instancji ustalił, że zgodnie z KRS nr [...] zmiana nazwy spółki z K. S.A. na K. S.A. nastąpiła w dniu 30 marca 2015 r. Analiza zgłoszeń w systemie SENT potwierdziła, że od 18 kwietnia 2017 r., tj. od dnia funkcjonowania systemu zgłoszeń, do dnia kontroli podmiot odbierający dokonał wielu zgłoszeń przewozów. Strona winna więc posiadać dostateczną wiedzę w kwestii prawidłowego wypełniania zgłoszenia o właściwe dane. To, że system automatycznie podpowiedział nieaktualną nazwę spółki, nie tłumaczy popełnionego błędu, gdyż wybór nazwy spółki wskazany przez system winien być zweryfikowany w momencie rejestracji zgłoszenia lub dokonywanej aktualizacji, ale nie później niż do momentu przekroczenia granicy RP. Odnosząc się do sugestii strony, że każda z dwóch błędnych danych (nazwa nadawcy, nazwa odbiorcy) była dodatkowo weryfikowalna za pośrednictwem prawidłowo podanych numerów identyfikacji podatkowej (NIP), DIAS wskazał, że zgodnie z art. 6 ust. 2 pkt 4 ustawy SENT, wymóg posiadania identyfikacji podatkowej jest jednym z elementów zgłoszenia i nie może on zastąpić błędnie wskazanej nazwy nadawcy oraz jego adresu siedziby. Ponadto podczas sprawdzenia przez organ I instancji numeru VAT podmiotu wysyłającego wskazanego w dokumencie SENT, tj. nr [...], w systemie (VIES), uzyskano informację, że wskazany numer VAT jest nieważny dla transakcji transgranicznych w obrębie UE. Wobec powyższego DIAS podzielił stanowisko organu I instancji, że przedstawione okoliczności nie mogły doprowadzić do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej. Przepisy ustawy SENT mają charakter bezwzględnie obowiązujący i nie przewidują wartościowania przyczyn naruszenia przez odpowiedzialne podmioty zasad systemu monitorowania drogowego przewozu, tzw. wrażliwych towarów. Zostały przy tym ukształtowane tak, że przewidują sankcje pieniężne za obiektywnie stwierdzony fakt naruszenia przepisów. W ocenie organu, art. 24 ust. 1 ustawy SENT, określający wysokość kary pieniężnej, dotyczy działań i zaniechań podmiotu wysyłającego, odbierającego albo przewoźnika w zakresie realizacji przez nich podstawowych obowiązków. Zagrożenie karą pieniężną niedopełnienia obowiązków przez każdego uczestnika "łańcucha dostaw" nie może stanowić podstawy do przyjęcia, że ustawa realizuje "cele fiskalne". Przewidziane w ustawie sankcje administracyjne mają przede wszystkim znaczenie prewencyjne, natomiast istota monitorowania przewozu wrażliwych towarów opiera się na prawidłowej rejestracji przewozów w systemie SENT. Uzupełnienie wszystkich danych w systemie daje właściwym organom pełną możliwość dokonania zdalnych analiz, monitorowania oraz przeprowadzania skutecznej kontroli, które nie ograniczają się wyłącznie do sprawdzania pojazdów na drodze. Precyzyjne zarejestrowanie wszystkich danych w systemie umożliwia prawidłową identyfikację przewoźnika i rodzaju wykonywanego przewozu. Mając na uwadze powyższe DIAS zaznaczył, że przepisy ustawy SENT, w brzmieniu obowiązującym w dniu kontroli, nie wyłączały odpowiedzialności przewoźnika nawet za drobne uchybienia, które popełnione zostały wskutek nieświadomego działania, czy omyłki. Podmiot odbierający miał ustawowy obowiązek prawidłowego uzupełnienia zgłoszenia SENT utworzonego dla przewożonego towaru. Stwierdzone uchybienie nie powstało na skutek awarii systemu, działania siły wyższej, czy jakiejkolwiek innej okoliczności, na którą podmiot odbierający nie miał wpływu, lecz było wynikiem niedochowania należytej staranności. Obowiązkiem organów prowadzących postępowanie administracyjne jest stosowanie przepisów wprost, bez możliwości swobodnej ich interpretacji, ponieważ odpowiedzialność administracyjna ma charakter obiektywny, kwestia zawinienia nie ma wpływu na obciążenie podmiotu odpowiedzialnością za dane naruszenie przepisów. Mając na uwadze powyższe ustalenia, zdaniem DIAS, organ I instancji zasadnie uznał, że zaistniały podstawy do wymierzenia kary pieniężnej stosownie do art. 24 ust. 1 pkt 2 ustawy SENT, zgodnie z którym w przypadku, gdy podmiot odbierający zgłosi dane niezgodne ze stanem faktycznym, inne niż dotyczące towaru, na podmiot odbierający nakłada się karę pieniężną w wysokości 10.000 zł, przy czym zgodnie z art. 24 ust. 3 ustawy SENT, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podmiotu odbierającego lub interesem publicznym, na wniosek podmiotu odbierającego lub z urzędu, organ może odstąpić od nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1, z uwzględnieniem art. 26 ust. 3, zgodnie z którym, organ może odstąpić od nałożenia kary pieniężnej, jeżeli to odstąpienie nie stanowi pomocy publicznej albo stanowi pomoc de minimis albo pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie, udzieloną z uwzględnieniem warunków dopuszczalności tej pomocy, określonych w przepisach prawa Unii Europejskiej, albo stanowi pomoc publiczną spełniającą warunki określone w przepisach wydanych na podstawie ust. 4. W ocenie DIAS zaistniały stan faktyczny bez wątpienia nie jest skutkiem ponadprzeciętnych i losowych okoliczności, a konieczność prawidłowego wypełniania obowiązków nałożonych ustawą SENT była znana stronie. W toku postępowania strona nie powoływała się na przesłankę, aby jej interes w odstąpieniu od nałożenia kary był na tyle ważny, aby równoważył odstąpienie od zasady nakładania kar pieniężnych z tytułu naruszenia przepisów ustawy SENT. Organ zauważył, że pismem z dnia 18 kwietnia 2019 r. NLUCS wezwał spółkę do wskazania przesłanki przemawiającej za odstąpieniem od nałożenia kary pieniężnej wraz z uzasadnieniem, jak też przedstawienia dokumentów potwierdzających sytuację finansową. W odpowiedzi strona wniosła o odstąpienie od nałożenia kary i przesłała sprawozdania finansowe spółki wraz ze sprawozdaniami biegłego rewidenta za ostatnie trzy lata obrotowe. Organ I instancji również z urzędu podjął działania, aby uzyskać dokumenty świadczące o sytuacji ekonomicznej strony oraz dokonał analizy tych dokumentów. Na powyższą okoliczność organ przedstawił analizę zebranego w sprawie materiału dowodowego (opisanego szczegółowo w uzasadnieniu decyzji organu I instancji), z którego wynika, że strona nie zalega z żadnymi płatnościami z tytułu jakichkolwiek składek, opłat, czy też podatków, które regulowane są w sposób terminowy oraz nie są wobec spółki prowadzone postępowania egzekucyjne. Wnioskując o odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej strona nie wskazywała na jakiekolwiek trudności finansowe, w związku z którymi poniesienie kary odniosłoby niekorzystny skutek dla działalności firmy. Mając powyższe na uwadze, DIAS uznał, że w przedmiotowej sprawie odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej nie leży w interesie publicznym, ponieważ sytuacja spółki nie ma cech nadzwyczajności. W interesie publicznym leży przestrzeganie przez podmioty wskazane w ustawie SENT nałożonych na nie obowiązków i egzekwowanie przez właściwe organy państwowe ich przestrzegania. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego naruszenia art. 8 ustawy SENT, DIAS zauważył, że uzupełnienie prawidłowych danych w zgłoszeniu SENT podczas trwania kontroli, nawet jeszcze przed jej zakończeniem, nie oznacza, że podmiot odbierający wywiązał się z obowiązku uzupełnienia prawidłowych danych w zgłoszeniu przed rozpoczęciem przewozu towaru na terytorium kraju, bowiem przewóz na terytorium kraju rozpoczyna się z chwilą przekroczenia granicy RP.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim na powyższą decyzję wniosła strona, domagając się uchylenia decyzji organów obu instancji oraz umorzenia postępowania, a także zasądzenia zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
III. Ocena prawna wyrażona w kontrolowanym wyroku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim opisanym na wstępie wyrokiem uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji oraz zasądził od organu na rzecz strony skarżącej kwotę 2.217 złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Sąd I instancji podniósł, że stan sprawy w odniesieniu do nieprawidłowości (typizacji deliktu administracyjnoprawnego) jest niewątpliwy i został on ustalony oraz udowodniony przez organ zgodnie z przepisami postępowania. Strona miała w tym postępowaniu zapewnione wszelkie gwarancje proceduralne. Samo dokonanie korekty, już po stwierdzeniu niezgodności przez kontrolę nie prowadzi automatycznie do niemożności stosowania sankcji. Wymierzenie sankcji jest następstwem stwierdzenia niezgodności danych zawartych w zgłoszeniu przewozu SENT - podania błędnego danych podmiotu przesyłającego, jako i podmiotu odbierającego towar, a więc danych wymaganych wprost przez przepis prawa materialnego. Sąd Wojewódzki wskazał, że podstawę materialną zaskarżonej decyzji stanowił art. 24 ust. 1 pkt 2 ustawy SENT, zgodnie z którym w przypadku gdy podmiot wysyłający, podmiot odbierający albo przewoźnik zgłosi dane niezgodne ze stanem faktycznym, inne niż dotyczące towaru - odpowiednio na podmiot wysyłający, podmiot odbierający albo przewoźnika nakłada się karę pieniężną w wysokości 10.000 zł. Użyte przez ustawodawcę w art. 24 ust. 1 pkt 2 ustawy SENT sformułowanie "zgłosi dane niezgodne ze stanem faktycznym" należy rozumieć jako podanie przez przewoźnika danych, które nie odzwierciedlają rzeczywistości, tj. danych, które są nieprawdziwe, nie odpowiadają rzeczywistemu stanowi rzeczy. WSA w Gorzowie Wielkopolskim stwierdził, że w niniejszej sprawie niewątpliwie nie mamy do czynienia z ważnym interesem prywatnym podmiotu odbierającego, który uzasadniałby odstępienie od nałożenia kary, jeśli się zważy na ustaloną w toku postępowania dobrą kondycję finansową skarżącej oraz brak powoływania i wykazywania okoliczności, które można byłoby zaliczyć do tej kategorii. Sąd I instancji uznał jednak, że należy dokonywać progwarancyjnej wykładni przesłanek art. 24 ust. 3 w zw. z art. 26 ust. 3 ustawy SENT, zgodnie z którą przy ocenie, czy za odstąpieniem od nałożenia kary pieniężnej przemawia interes publiczny, należy również uwzględnić to, czy podmiot odpowiedzialny za naruszenie prowadził działalność zgodną z prawem i czy w związku z tym naruszeniem doszło do uchybienia w zapłacie należnych podatków. WSA wskazał, że nie leży w interesie publicznym, a więc interesie całego społeczeństwa, nakładanie kar pieniężnych na podmioty, które działają zgodnie z prawem, a które dopuściły się jedynie nieistotnych (z punktu widzenia również prawa podatkowego) omyłek czy błędów w zgłoszeniu SENT. Takie postępowanie organów nie powodowałoby budowania zaufania obywateli do organów administracji publicznej i stanowiłoby nadmierny, nieakceptowalny współcześnie legalizm. WSA stwierdził, że "nie ma przy tym interesu publicznego w tym", aby nakładać na przewoźnika działającego legalnie dolegliwą karę pieniężną tylko z tej przyczyny, że dopuścił się on pewnych uchybień formalnych, jeżeli uchybienia te nie stanowiły realnego zagrożenia interesów Skarbu Państwa w postaci możliwości uszczuplenia dochodów budżetowych i zostały usunięte w całości lub w znacznej części w toku kontroli. Sąd Wojewódzki podniósł także, że przy badaniu, czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej, należy również uwzględnić proporcjonalność nałożenia kary pieniężnej w odniesieniu do całokształtu okoliczności stanu faktycznego. WSA wskazał, że zastosowanie zasady proporcjonalności w odniesieniu do sankcji bezwzględnie oznaczonej (administracyjnej kary pieniężnej w określonej wysokości) wymaga rozważenia, czy wymierzenie kary pieniężnej w określonej wysokości będzie przydatne do osiągnięcia zamierzonych skutków (celów) danej regulacji oraz czy zachowana została właściwa dla demokratycznego państwa prawa proporcja między efektem wymierzonej sankcji pieniężnej a jej dolegliwością. Jeżeli odpowiedzi na te pytania nie będą pozytywne, należy uznać, że nałożenie kary nie jest niezbędne dla ochrony interesu publicznego i organ powinien odstąpić od jej nałożenia, jako niezgodnej z konstytucyjnymi standardami płynącymi z zasady proporcjonalności. Nie jest w związku z powyższym prawidłowe odczytywanie użytego w art. 24 ust. 3 ustawy SENT pojęcia interes publiczny z powoływaniem się na poglądy wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych na tle art. 67a i art. 67b o.p. Sąd I instancji stwierdził następnie, że rozważając przesłanki odstąpienia od nałożenia kary organy dokonały zawężającej wykładni pojęcia "interes publiczny", wskazując, że uchybienie, którego dopuściła się skarżąca, dotyczyło wskazania niepełnej nazwy podmiotu odbierającego, przy jednoczesnym prawidłowym wskazaniu jego numeru NIP i adresu siedziby, a także błędnego wskazania danych podmiotu wysyłającego, przy jednoczesnym prawidłowym określeniu miejsca wysyłki. Organy nie rozważyły w jakim stopniu powyższe uchybienia powodowały, że cele ustawy SENT nie mogły zostać zrealizowane. Ponadto nie uwzględniły, że uchybienia te zostały niezwłocznie usunięte, a tym samym celowość stosowania tej kary ze względów prewencyjnych nasuwa poważne wątpliwości. W ocenie WSA, organy nie wskazały, że z powodu tego uchybienia Skarb Państwa poniósł jakiekolwiek szkody bądź uszczuplenia w swoich dochodach, a w sprawie istotne jest także to, że skarżąca spółka jest przedsiębiorą działającym legalnie, nie zalega z żadnymi należnościami podatkowymi oraz składkami na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto organy nie poczyniły ustaleń, czy spółka dopuściła więcej tego rodzaju naruszeń, które wskazywałby na potrzebę stosowania kary ze względów prewencyjnych. Sąd I instancji uznał zatem, że zawarta w zaskarżonej decyzji nieprawidłowa, zbyt wąska wykładnia art. 24 ust. 3 ustawy SENT miała istotny wpływ na wynik sprawy, jak i prowadzone postępowanie, w którym z naruszeniem art. 120, art. 121 § 1, art. 191 i art. 210 § 4 o.p., nie dokonano prawidłowej oceny przesłanki "interesu publicznego" i jej zastosowania w sprawie. Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., Sąd Wojewódzki uchylił zaskarżoną decyzję, a zważywszy na typ i skutki naruszenia prawa przez organy, również decyzję ją poprzedzającą (art. 135 p.p.s.a.).
IV. Skarga kasacyjna i jej zarzuty.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył organ, zaskarżając go w całości, wnosząc o jego uchylenie i merytoryczne rozpoznanie sprawy, ewentualnie, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim, oraz zasądzenie na rzecz organu od strony skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:
1. art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), polegające na dokonaniu niewłaściwej oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i w konsekwencji jej uchylenie wraz z poprzedzającą decyzją organu I instancji, pomimo że istniały podstawy do oddalenia skargi;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 120, art, 121 § 1, art. 191 i art. 210 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (o.p.) poprzez niesłuszne przyjęcie przez Sąd, iż postępowanie prowadzone przez organ administracji publicznej naruszało ww. zasady ogólne, a organy nie przeprowadziły prawidłowej oceny przesłanki "interesu publicznego", podczas gdy organy wszechstronnie rozpatrzyły zebrany w sprawie materiał i wyprowadziły z niego logiczne wnioski, dokonując prawidłowej i zgodniej z obowiązującymi przepisami oceny przesłanki "interesu publicznego", co znalazło wyraz w uzasadnieniu decyzji będącej przedmiotem rozpoznania przez Sąd;
II. naruszenie prawa materialnego, to jest:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 24 ust. 3 i art. 24 ust 1 pkt 2 ustawy SENT poprzez błędną, rozszerzającą wykładnię ww. przepisów i pojęcia "interesu publicznego" polegającą na przyjęciu, że organ każdorazowo winien rozważyć dolegliwość sankcji oraz że możliwość odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej powinna każdorazowo zostać powiązana z koniecznością uprawdopodobnienia przez organy podatkowe, że wykazane uchybienie podmiotu wysyłającego bądź przewoźnika może skutkować uszczupleniem dochodów podatkowych budżetu państwa oraz powinno być powiązane z oceną uchybień formalnych w dokonanym zgłoszeniu, podczas gdy brak jest podstaw do różnicowania odpowiedzialności podmiotów w zależności od przyczyny niedopełnienia obowiązków wynikających z ustawy SENT czy stopnia zawinienia, gdyż ustawa nie przewiduje możliwości odstąpienia od nałożenia kary z powodu braku winy podmiotu przy wpisaniu w zgłoszeniu danych niezgodnych ze stanem faktycznym oraz powstaniem uszczupleń dochodów podatkowych budżetu państwa;
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 24 ust. 3 ustawy SENT poprzez niewłaściwą wykładnię dokonaną przez Sąd, skutkującą uznaniem że w sprawie wystąpiła przesłanka "interesu publicznego" uzasadniająca odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej, i skutkującą uznaniem, że zachodzi konieczność zastosowania tego przepisu, podczas gdy całokształt okoliczności wskazuje, iż przesłanka ta nie wystąpiła, a tym samym brak jest podstaw do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej.
V. Stanowisko strony przeciwnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona skarżąca wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przewidzianych.
VI. Uzasadnienie prawne wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:
1. Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę sądowoadministracyjną w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu – a więc niezależnie od powyższych granic – nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji oraz podstawy, o których mowa w art. 189 p.p.s.a. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i skonkretyzowane podstawy kasacyjne. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego konkretyzacji przez sformułowanie zarzutów kasacyjnych.
2. Wobec niestwierdzenia określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przyczyn nieważności postępowania sądowego, jak również podstaw do zastosowania z urzędu art. 189 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył rozpoznanie sprawy do kontroli prawidłowości zaskarżonego wyroku w świetle podniesionych zarzutów kasacyjnych, uznając, że są one zakresowo uzasadnione w stopniu nakazującym wzruszenie orzeczenia Sądu Wojewódzkiego.
3. Przede wszystkim nie sposób odmówić racji zarzutom wskazanym w pkt I.1. i I.2. petitum skargi kasacyjnej w zakresie, w jakim skarżący kasacyjnie organ zakwestionował prawidłowość negatywnej oceny legalności zaskarżonej decyzji w świetle wzorców kontrolnych wynikających z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 120, art. 121 § 1, art. 191 i art. 210 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (o.p.), która doprowadziła do błędnego uchylenia decyzji organów drugiej i pierwszej instancji, podczas gdy niewadliwa weryfikacja prawidłowości powyższych orzeczeń powinna była prowadzić do zastosowania art. 151 p.p.s.a.
4. Kontrolowany Sąd Wojewódzki, niezależnie od zasadnego uznania, że w przedmiotowej sprawie dokonano prawidłowej subsumpcji negatywnej na tle przesłanki ważnego interesu podmiotu odbierającego towar, o której mowa w art. 24 ust. 3 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (ustawa SENT), przeprowadził w toku dalszego wywodu wadliwą ocenę prawną w odniesieniu do wyczerpującego charakteru ustaleń faktycznych oraz rozważań prawnych kontrolowanych organów w świetle przesłanki interesu publicznego, błędnie zarzucając tym organom dokonanie "zbyt wąskiej" wykładni powyższego pojęcia (zob. s. 20-24 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).
Szczegółowa oraz wnikliwa analiza uzasadnienia decyzji organu odwoławczego (zob. s. 10-17 zaskarżonej decyzji z dnia 18 marca 2021 r.) dowodzi tymczasem, że przyjęta przez ten organ wersja interpretacyjna przesłanki interesu publicznego, ustanowionej w art. 24 ust. 3 ustawy SENT, jest dostatecznie szeroka, uwzględniając również wytyczne wykładnicze sformułowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, które wyraźnie akcentują, że odpowiedzialność podmiotów zobowiązanych do przestrzegania obowiązków przewidzianych w tej ustawie ma charakter obiektywny i niezależny od intencji lub czynników subiektywnych istniejących po stronie podmiotu sankcjonowanego, czynników zewnętrznych oddziałujących na ten podmiot lub dalszych skutków powstałego naruszenia prawa (np. w postaci uszczuplenia należności publicznoprawnych), natomiast ze względu na brak absolutnego charakteru powyższej odpowiedzialności może być ona wyłączona a priori albo zredukowana w ramach instytucji odstąpienia od nałożenia kary w razie zaistnienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności związanych z tym podmiotem lub warunkami zewnętrznymi względem niego (np. awarią systemu teleinformatycznego).
Przyjęta przez skarżony organ wersja wykładni rozważanego pojęcia interesu publicznego uwzględnia także – wbrew ocenie kontrolowanego Sądu Wojewódzkiego – konieczność dokonania odpowiednich wartościowań na tle ustalonych w przedmiotowej sprawie w sposób wystraczający okoliczności faktycznych istotnych z punktu widzenia kierunkowych dyrektyw znaczeniowych powyższej przesłanki, wynikających z konstytucyjnych zasad i wartości, w tym zasady proporcjonalności oraz zasad bezpieczeństwa, sprawiedliwości, zaufania do organów państwa (por. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2025 r., II GSK 1885/24; wyrok NSA z dnia 20 lutego 2025 r., II GSK 1801/21; wyrok NSA z dnia 20 lutego 2025 r., II GSK 2134/21). Skarżący kasacyjnie organ przeprowadził w tym zakresie niezbędne wartościowanie, które zakończyło się wynikiem negatywnym, a więc uznaniem, że zasady i wartości kolektywne identyfikujące treść interesu publicznego na tle sankcjonowanego czynu strony skarżącej nie uzasadniają odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej. Całościowo zweryfikowane rozważania tego organu – co nie zostało odnotowane przez Sąd Wojewódzki – zawierają także odniesienia do kwestii istotności błędu zgłoszenia danych niezgodnych ze stanem faktycznym (mylna jest natomiast sugestia Sądu, że błąd w zakresie danych dotyczących podmiotu wysyłającego oraz podmiotu odbierającego towar mógł zostać zakwalifikowany jako nieistotny), proporcjonalności nałożonej kary oraz oceny realizacji celów ustawy na tle rodzaju stwierdzonego naruszenia jej przepisów i ewentualnego zastosowania odstąpienia od nałożenia kary.
5. Wobec stwierdzenia zasadności poddanych powyżej analizie zarzutów naruszenia prawa procesowego oraz uznania, że istota sprawy sądowoadministracyjnej została dostatecznie wyjaśniona dla potrzeb przejęcia skargi do rozpoznania na podstawie art. 188 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny dokonał końcowej oceny legalności zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, stwierdzając, że nie naruszają one prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie, co stanowi podstawę do prawomocnego i ostatecznego oddalenia skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. Ocena pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej okazała się w niniejszym postępowaniu zbędna wobec uprzedniego wyjaśnienia zasadniczych problemów interpretacyjnych na tle relewantnej regulacji materialnoprawnej.
6. Mając na względzie całość przedstawionej argumentacji oraz uznając, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, jak również przyjmując, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny – działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 p.p.s.a.– uchylił zaskarżony wyrok oraz oddalił skargę, zasądzając na podstawie art. 203 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i w zw. z § 2 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych od strony skarżącej na rzecz skarżącego kasacyjnie organu zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości określonej w punkcie trzecim sentencji wydanego wyroku.
-----------------------
2