II GSK 2207/22

II GSK 2207/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-03-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Gabriela Jyż /przewodniczący sprawozdawca/
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz
Zbigniew Czarnik
Symbol z opisem
6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne
Zawody prawnicze
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 1606/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-08-19
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 190, art. 141 par. 4, art. 134 par. 1.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2016 poz 1796
art. 74e par. 2, art. 74d par. 3, art. 74 par. 3.
Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia NSA Zbigniew Czarnik sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 sierpnia 2022 r. sygn. akt VI SA/Wa 1606/22 w sprawie ze skargi M. Ł. na decyzję Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia 2 lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. Ł. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2022 r., oddalił skargę M. Ł. na decyzję Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia 2 lutego 2018 r., w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
skarżąca przystąpiła do egzaminu notarialnego, który odbył się w dniach 5-7 września 2017 r. przed Komisją Egzaminacyjną do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Katowicach (dalej zwaną "Komisją Egzaminacyjną"). Egzamin składał się z trzech części.
Uchwałą z dnia 2 października 2017 r. Komisja Egzaminacyjna, działając na podstawie art. 74f § 2 ustawy z 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1796 ze zm.), stwierdziła, że skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu notarialnego. W motywach wskazano, że zdająca uzyskała ocenę niedostateczną z pierwszej części egzaminu notarialnego, co było wynikiem uzyskania dwóch niedostatecznych ocen cząstkowych.
Objętą skargą uchwałą Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od wyników egzaminu notarialnego utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej. W ocenie organu skarżąca nie sporządziła projektu aktu notarialnego, który zawiera prawidłowe rozwiązanie wszelkich poleceń egzaminacyjnych. Komisja Egzaminacyjna II stopnia podzieliła zarzuty egzaminatorów wskazujące, że: podane przez skarżącą w projekcie aktu notarialnego podstawy prawne pobrania opłat sądowych były nieprecyzyjne; błędnie pobrała opłaty sądowe; wadliwie nie dokonała rozbicia wysokości taksy notarialnej osobno za umowę zamiany i za sporządzenie wniosku wieczystoksięgowego; praca egzaminacyjna nie zawierała wszystkich niezbędnych pouczeń; w opisie uchwały, będącej częścią zadania egzaminacyjnego, podjętej na podstawie art. 210 § 1 k.s.h. nie został poprawnie wskazany przedmiot zamiany i jej warunki; w umowie nie wskazano adresu występującej w zadaniu egzaminacyjnym spółki; skarżąca nie podała podstawy prawnej obliczenia podatku, ani stawki podatku od czynności cywilnoprawnych; nie powołała w sposób profesjonalny przepisów, które stanowiły podstawę do pobrania wskazanych w akcie pozostałych opłat; nie złożono oświadczenia, że dla nieruchomości będącej elementem zadana nie została wydana decyzja o warunkach zabudowy; skarżąca nie zawarła oświadczenia pełnomocnika spółki w zakresie podatku od towarów i usług.
Ponadto Komisja Egzaminacyjna II stopnia sformułowała dodatkowe zarzuty w stosunku do pracy egzaminacyjnej skarżącej z części pierwszej egzaminu notarialnego uznając, że: na podstawie sporządzonego przez nią projektu aktu nie sposób uznać, że do aktu dołączone było prawidłowe oświadczenia banku zawierające element prowadzący do uznania, że wierzytelność zabezpieczona hipoteką wygasła; z pracy nie wynikało, czy zdająca jako notariusz dysponowała jednolitym aktualnym tekstem umowy spółki przywołanym w akcie jako okazany; brak było także odniesienia się do ewentualnych postanowień umowy, czy w spółce działała rada nadzorcza; skarżąca posługiwała się nieprofesjonalnymi zwrotami; użyto niepoprawnego sformułowania o treści "strony postanawiają, że koszty umowy ponoszą stawający, co powodowało nałożenie obowiązku m.in. na pełnomocnika, zamiast na spółkę jako stronę umowy; nie wskazano daty odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego dotyczącego spółki; nie zabezpieczono prawidłowo interesu stron przez okazanie i przywołanie w akcie kopii wniosku o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego uchwały o odwołaniu członka zarządu i powołaniu innej osoby na członka zarządu z prezentatą wpływu do sądu rejestrowego oraz oświadczenia o braku uchylenia bądź zmiany uchwały w tym zakresie.
W konsekwencji Komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała, że skarżąca nie wykazała się znajomością wielu wymaganych w czasie egzaminu przepisów, a ponadto problem co do istoty nie został prawidłowo rozstrzygnięty, gdyż praca egzaminacyjna nie zapewniała zabezpieczenia słusznych interesów stron na poziomie dostatecznym.
Wyrokiem z 17 sierpnia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na tą uchwałę, który to wyrok wskutek wniesionej przez stronę skargi kasacyjnej został uchylony mocą wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt II GSK 1984/18, zaś sprawa została przekazania do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Rozpoznając przedmiotową sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia nie naruszyła art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W ocenie Sądu, organ (Komisja) wyczerpująco zebrała i rozpatrzyła cały materiał dowodowy, w tym przede wszystkim opis zadania z części pierwszej egzaminu notarialnego oraz sporządzony przez skarżącą projekt aktu notarialnego będący rozwiązaniem tegoż zadania, oraz prawidłowo oceniła tenże materiał dowodowy, wskazując precyzyjnie mankamenty pracy egzaminacyjnej, które miały zasadnicze znaczenie z punktu widzenia znajdujących w sprawie zastosowanie przepisów ustawy Prawo o notariacie.
Sąd podkreślił, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia uwzględniła tylko niektóre zarzuty postawione w odwołaniu, natomiast w przeważającej części podzieliła pozostałe zastrzeżenia egzaminatorów, wskazując ponadto na inne mankamenty pracy egzaminacyjnej skarżącej, których nie dostrzegli egzaminatorzy.
W ocenie Sądu stwierdzone w pracy egzaminacyjnej skarżącej uchybienia miały charakter istotny i wykluczały możliwość wystawienia oceny pozytywnej z pierwszej części egzaminu notarialnego. Naruszenia te dotyczyły bowiem podstawowych norm stosowanych przy wykonywaniu czynności notarialnych. Uchybienie tym normom w pracy egzaminacyjnej z części pierwszej egzaminu uprawniało organy do przyjęcia, że skarżąca, w dacie zdawania tegoż egzaminu, nie była przygotowana do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza.
Sąd I instancji wskazał, że ocena pracy egzaminacyjnej strony skarżącej z części pierwszej egzaminu notarialnego została dokonana zgodnie z kryteriami ustawowymi określonymi w art. 74e § 2 ustawy Prawo o notariacie, wskazującymi że ocenia się w szczególności: zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu. Sąd stwierdził, że kryteria te zostały wprost wskazane w ocenach cząstkowych, a egzaminatorzy - w świetle każdego z tych kryteriów - wyszczególnili mankamenty oraz pozytywne aspekty sprawdzanej pracy egzaminacyjnej.
Zdaniem Sądu, Komisja Egzaminacyjna II stopnia nie naruszyła prawa uznając, że praca egzaminacyjna skarżącej z części pierwszej egzaminu notarialnego została sporządzona z takimi naruszeniami prawa i poleceń zadania egzaminacyjnego, których waga oraz liczba wykluczała wystawienie skarżącej oceny pozytywnej z tej części, a w konsekwencji stwierdzenie pozytywnego wyniku z egzaminu notarialnego.
Sąd I instancji podzielił stanowisko Komisji Egzaminacyjnej II stopnia odnośnie uchybienia polegającego na błędnym pobraniu opłat sądowych, że było to naruszenie
istotne, uchybiające art. 43 pkt 2 i art. 42 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych i art. 7 § 2 ustawy Prawo o notariacie.
Podzielił również stanowisko egzaminatorów oraz Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, że skarżąca dopuściła się uchybienia polegającego na nieprawidłowym opisaniu uchwał zgromadzenia wspólników "K." Sp. z o.o. o wyrażeniu zgody na zawarcie umowy zamiany z członkiem jej zarządu, gdzie powinna wskazać w treści projektu aktu notarialnego, że uchwała zgromadzenia wspólników została podjęta na podstawie nie tylko art. 210 § 1 k.s.h. ale także art. 228 pkt 4 k.s.h. i art. 230 k.s.h.. Obowiązek powołania podstaw prawnych tych uchwał wynikał z polecenia zawartego w zadaniu egzaminacyjnym.
Zdaniem Sądu, prawidłowe było również stanowisko egzaminatorów i Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, że istotnym uchybieniem pracy egzaminacyjnej skarżącej był brak wskazania podstawy prawnej pobrania i obliczenia podatku od czynności cywilnoprawnych.
Istotnym błędem pracy egzaminacyjnej skarżącej był także brak zawarcia oświadczenia pełnomocnika "K." Sp. z o.o. w zakresie podatku od towarów i usług. Skarżąca powinna wskazać, że Spółka (będąca podatnikiem VAT) będzie zwolniona z podatku od towarów i usług przy przedmiotowej transakcji na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku od towarów i usług, a w konsekwencji przedmiotowa czynność będzie podlegać podatkowi od czynności cywilnoprawnych.
Za istotny mankament pracy egzaminacyjnej skarżącej, Sąd uznał także brak wskazania w projekcie aktu notarialnego adresu "K." Sp. z o.o., który naruszał art. 9 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 8b ust. 1 i ust. 3 pkt 1 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.
Zdaniem Sądu, Komisja Egzaminacyjna II stopnia trafnie też wytknęła szereg innych uchybień pracy egzaminacyjnej, które były mniejszej wagi. Potwierdzały one stanowisko organów, że rozwiązując pierwszą część egzaminu notarialnego skarżąca nie wykazała się przygotowaniem do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza.
Sąd I instancji nie podzielił stanowiska Komisji Egzaminacyjnej II stopnia co do zarzutów odnośnie do pracy egzaminacyjnej dotyczących braku rozbicia wysokości taksy notarialnej osobno za umowę zamiany i za sporządzenie wniosku wieczystoksięgowego; niepoprawnego wskazania przedmiotu umowy zamiany i jej warunków w opisie uchwał podjętych na podstawie art. 210 § 1 k.s.h.; braku wskazania w projekcie aktu notarialnego, że notariusz dysponował jednolitym aktualnym tekstem umowy spółki; braku okazania i przywołania w projekcie aktu notarialnego kopii wniosku o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego uchwały o odwołaniu członka zarządu i powołaniu Tomasza Marciniaka na członka zarządu z prezentatą wpływu do sądu rejestrowego oraz oświadczenia o braku uchylenia bądź zmiany uchwały w tym zakresie.
W ocenie Sądu wadliwość stanowiska Komisji Egzaminacyjnej II stopnia w tym zakresie nie wpływała jednak na prawidłowość oceny pracy egzaminacyjnej skarżącej, jako nie zasługującej na ocenę pozytywną z powodu innych stwierdzonych wad.
Sąd I instancji za niezasadny uznał zarzut strony naruszenia art. 74e § 2 ustawy Prawo o notariacie w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego oraz art. 139 k.p.a.. Stwierdził, że utrzymanie w mocy uchwały Komisji Egzaminacyjnej o negatywnym wyniku egzaminu notarialnego złożonego przez skarżącą było skutkiem podzielenia przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia większości zarzutów postawionych pracy egzaminacyjnej skarżącej przez egzaminatorów, którzy wystawili oceny cząstkowe, w tym zarzutów wskazujących na istotne wady pracy, które uniemożliwiały wystawienie oceny pozytywnej. Fakt, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia dostrzegła również inne mankamenty pracy egzaminacyjnej, nie mógł być w takim przypadku zakwalifikowany jako naruszenie art. 139 k.p.a.
W podstawie prawnej wyroku podano art. 151 p.p.s.a..
M. Ł., skargą kasacyjną zaskarżyła w całości wyrok Sądu I instancji zarzucając mu:
1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie wskutek błędnego przyjęcia, iż w sprawie zakończonej uchwałą Komisji Egzaminacyjnej II stopnia z dnia 2 lutego 2018 r., znak sprawy [...], nie doszło do mającego wpływ na wynik sprawy naruszenia art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., oraz art. 107 § 3 k.p.a. – polegającego na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz na dokonaniu dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów strony skarżącej, w szczególności pominięcie okoliczności wskazujących na pozytywną ocenę pracy oraz faktu oparcia się przez Komisję II stopnia jedynie na uchybieniach zawartych (zdaniem tej Komisji) w pracy skarżącej oraz na zarzutach dodatkowych, sformułowanych przez Komisję II stopnia, przy całkowitym braku rozważenia pozytywnych elementów projektu pierwszego aktu notarialnego w treści uchwały;
2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. polegające na niedopełnienie obowiązku rozpoznania sprawy w granicach skargi i nierozpoznanie wszystkich zarzutów objętych skargą oraz zaniechanie rozpoznania całokształtu okoliczności sprawy;
3) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik spraw, tj. art. 190 p.p.s.a. polegające na oparciu rozstrzygnięcia w oparciu o sprzeczną wykładnię prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA;
4) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 74e § 2 i art. 74 § 3 ustawy Prawo o notariacie i poprzez uznanie, że stwierdzone w pracy skarżącej uchybienia przesądzają o konieczności oceny jako niedostatecznej, podczas gdy analiza pracy prowadzi do wniosku, że ocena powinna być pozytywna, a ewentualne błędy i usterki w niej zawarte nie miały charakteru istotnego i nie wpływały na poprawność ostatecznego rozwiązania zadania egzaminacyjnego przyjętego przez Skarżącą;
b) art. 74d § 3 ustawy Prawo o notariacie poprzez jago niewłaściwe zastosowanie i zignorowanie ustalonej przez ustawodawcę skali ocen prac egzaminacyjnych, a w konsekwencji nieuzasadnione utrzymanie oceny negatywnej.
Podnosząc te zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie skargi poprzez uchylenie zaskarżonej uchwały Komisji II stopnia, a z daleko idącej ostrożności o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Strona wniosła również o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepianych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem podniesionej w niej zarzuty wraz z ich argumentacją zawartą w uzasadnieniu nie podważają prawidłowości wyroku Sądu I instancji.
W pierwszej kolejności odnieść się należy do najdalej idących zarzutów skargi kasacyjnej, pomieszczonych w punkcie 2 jej petitum, w ramach którego strona zarzuca Sądowi I instancji naruszenie art. 141 § 4 oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez niedopełnienie obowiązku rozpoznania sprawy w granicach skargi i nierozpoznanie wszystkich zarzutów objętych skargą oraz zaniechanie rozpoznania całokształtu okoliczności sprawy.
Tak postawiony zarzut uznać należy za niezasadny.
Należy podkreślić, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, LEX nr 552012; wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r., II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Ponadto uchybienie to musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku. Za pomocą zarzutu naruszenia powyższego przepisu nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Podnoszone w ramach podstawy kasacyjnej wskazanej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie tego przepisu przez Sąd I instancji tylko wówczas może zostać uwzględnione przez Naczelny Sąd Administracyjny, jeśli zawarta w uzasadnieniu relacja jest niepełna, niejasna, niespójna lub zawierająca innego rodzaju wadę, która nie pozwala na dokonanie kontroli kasacyjnej (por. wyroki NSA z dnia 13 stycznia 2012 r., I FSK 1696/11; z dnia 16 sierpnia 2012 r., II GSK 285/12; z dnia 19 grudnia 2013 r., II GSK 2321/13). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie wyroku Sądu I instancji odpowiada wymogom zawartym w art. 141 § 4 p.p.s.a.
Również niezasadna jest ta cześć zarzutu, w której strona podnosi naruszenie przez Sąd I instancji art. 134 § 1 p.p.s.a. Przepis te stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a
Analiza uzasadnienia objętego skargą kasacyjną wyroku nie wskazuje w jakiejkolwiek części, aby Sąd I instancji oparł swoje ustalenia lub poczynił wywody na podstawie innego niż zgromadzonym w niniejszej sprawie materialne dowodowym. Zawarta w powołanym przepisie zasada niezwiązania zarzutami i wnioskami skargi oznacza zaś, że Sąd I instancji co do zasady dokonuje kontroli zgodności kwestionowanego rozstrzygnięcia organu administracji z przepisami prawa procesowego i materialnego, nie będąc związanym ramami stawianych w skardze zarzutów. Sąd I instancji nie miał zatem absolutnego obowiązku kierowania się wyłącznie stanowiskiem strony skarżącej wskazującym na konkretne, wymienione w skardze, uchybienia bądź wady zaskarżonego rozstrzygnięcia organu. Istotnym w ramach tej części zarzutu jest okoliczność, wiążąca się z zarzutem z punktu 3 petitum skargi kasacyjnej, że przedmiotowa sprawa była już uprzednio przedmiotem oceny zarówno Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2022 r. uchylił wydany przez Sąd I instancji wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania.
Wobec powyższego Sąd I instancji rozpoznając sprawę ponownie, stosownie do art. 190 p.p.s.a., związany był wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku, w szczególności jego części merytorycznej, wskazuje, iż Sąd I instancji powtórnie rozpoznając sprawę zastosował się do wytycznych zawartych w powołanym orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego i dokonał rzetelnej i wnikliwej oceny zgodności z prawem zaskarżonej uchwały, a także precyzyjnie wskazał w uzasadnieniu wyroku podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia oraz jej uzasadnienie. Sąd I instancji ustosunkował się do zarzutów i argumentacji podniesionej w skardze, jak również dokonał wnikliwej analizy zaskarżonej uchwały, o czym świadczy między innymi odmienne stanowisko Sądu I instancji odnośnie niektórych ze stwierdzonych przez organ błędów pracy egzaminacyjnej skarżącej.
Powyższe czyni niezasadnym zarzuty z punktów 2 i 3 petitum skargi kasacyjnej.
Pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej z uwagi na swój komplementarny charakter zostaną rozpoznane łącznie.
W ustalonym i niespornym stanie faktycznym Sąd I instancji prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego dotyczące egzaminu notarialnego, omawiając je w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i dokonując prawidłowej wykładni przepisów ustawy Prawo o notariacie, a także rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r.
Wskazania wymaga, że egzamin notarialny jako egzamin zawodowy notariusza, zawodu zaufania publicznego, stanowi formę sprawdzenia, czy kandydat do tego zawodu nabył umiejętności i wiedzę wymaganą do jego pełnienia. Ustawodawca postawił wysoko wymagania w zakresie egzaminu zawodowego notariusza a gwarancje obiektywnej i prawidłowej oceny egzaminacyjnej zostały zawarte zarówno w przepisach ustawy Prawo o notariacie, jak i rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r., które w niniejszej sprawie zostały zastosowane.
Brak było w toku postępowania odwoławczego jak i kontroli sądowoadministracyjnej podstaw do podważenia oceny egzaminu notarialnego skarżącej.
Praca egzaminacyjna musi spełniać wszystkie kryteria wymienione w art. 74e § 2 ustawy Prawo o notariacie. Zatem praca musi spełniać podstawowe wymogi formalne, zdający musi zastosować zasadniczo właściwe przepisy prawa i poprawnie je zinterpretować, a problem, co do istoty musi być trafnie rozstrzygnięty. Tylko praca spełniająca powyższe kryteria może uzyskać pozytywną ocenę. Natomiast skala ocen, wynikająca z art. 74d § 3 ustawy Prawo o notariacie, pozwala na uwzględnienie stopnia spełnienia wymienionych kryteriów oraz wszystkich wad i zalet kontrolowanych zadań. Dokonując oceny pracy egzaminacyjnej, egzaminatorzy i komisja egzaminacyjna podejmująca uchwalę o wyniku egzaminu oraz komisja odwoławcza, muszą rozważyć ciężar gatunkowy błędów popełnionych przez zdającego. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że popełnienie przez zdającego nawet jednego błędu, jednakże o zasadniczym, fundamentalnym znaczeniu może przekreślić jego szanse na otrzymanie oceny pozytywnej (por. wyrok NSA z 9 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 2527/15, publik. na stronie www.orzecznictwo.nsa.gov.pl). Ocenę taką mogą powodować także inne wady, a w szczególności ich wielość i istotność uzasadniające uznanie, że projekt aktu nie spełnia podstawowych wymogów formalnych albo zastosowano w nim niewłaściwe przepisy lub niepoprawnie je zinterpretowano, albo zaproponowano nieprawidłowe rozstrzygnie problemu.
Wyraźnie należy podkreślić, że rozwiązanie zadania, nawet poprawne pod względem formalnym może uzyskać ocenę negatywną wobec merytorycznych błędów popełnionych przez zdającego o ciężkim charakterze gatunkowym, świadczących o braku dostatecznej wiedzy merytorycznej zdającego, niepozwalających na uznanie, że jest ona przygotowana do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Stanowi to bowiem istotę egzaminu notarialnego, którego pozytywny rezultat otwiera dostęp do wykonywania tego zawodu.
Celem egzaminu notarialnego jest bowiem sprawdzenie wiedzy osoby aplikującej do wykonywania wysoko kwalifikowanego zawodu notariusza oraz tego, czy jest ona odpowiednio przygotowana do samodzielnego dokonywania czynności notarialnych. Stąd też jej praca egzaminacyjna musi spełniać jednocześnie wszystkie wymienione w art. 74e § 2 ustawie Prawo o notariacie kryteria.
Sąd I instancji powinien zatem w ramach kontroli legalności zaskarżonej uchwały ocenić, czy Komisja Egzaminacyjna II stopnia wypełniła obowiązek szczegółowego wykazania stwierdzonych wad kontrolowanej pracy egzaminacyjnej oraz obowiązek uzasadnienia swojego stanowiska w odniesieniu do każdej z tych wad, w kontekście realizacji przez osobę egzaminowaną kryteriów, którymi przy ocenie pracy powinni kierować się egzaminatorzy oraz znaczenia stwierdzonych uchybień dla oceny kontrolowanej pracy egzaminacyjnej przy uwzględnieniu skali ocen, o której mowa w art. 74d § 3 ustawie Prawo o notariacie.
Na kanwie przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że Sąd I instancji rozpoznając sprawę dokonał kompleksowej oceny zaskarżonej uchwały, biorąc pod uwagę, że praca egzaminacyjna musi spełniać jednocześnie wszystkie kryteria wymienione w art. 74e § 2 ustawy Prawo o notariacie.
Wskazania również wymaga, że w postępowaniu przed komisją odwoławczą nie chodzi o ponowne przeprowadzenie procedury egzaminacyjnej, ani o ponowne sprawdzenie całej pracy egzaminacyjnej, której ocenę zdający/-a zakwestionował/-ła, tylko o skontrolowanie zasadności postawionych przez niego/nią zarzutów w stosunku do oceny pracy. Może się jednak zdarzyć, że przy ocenie zarzutów postawionych przez zdającego/-ą, przedstawiając konkretny problem prawny występujący w pracy (która stanowi przecież całość), Komisja II stopnia dostrzeże inne wady i wskaże je w uzasadnieniu uchwały. Takie działanie komisji nie dyskwalifikuje jej działania jeżeli, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, nie oprze ona swego rozstrzygnięcia na tych właśnie dodatkowo zauważonych błędach. Powołanie się organu na takie uchybienie nie naruszało zakazu refomationis in peius, gdy nie dochodzi do obniżenia oceny z zaskarżonej części egzaminu. A o tym, czy pogorszenie oceny pracy nastąpiło, przesądza bowiem zestawienie sentencji decyzji organu pierwszej instancji z sentencją decyzji organu odwoławczego (por. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz; G. Łaszczyca i in.; LEX 2010, komentarz do art. 139, teza 1-3.).
Trzeba mieć również na uwadze, cel jakiemu, w świetle regulacji art. 17 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 74 § 3 ustawy Prawo o notariacie, służy ustanowienie egzaminów, czyli zapewnienie wysokiego stopnia profesjonalizmu osób dopuszczanych do wykonywania zawodu. W konsekwencji komisja egzaminacyjna II stopnia – rozpoznając odwołanie od uchwały o wyniku egzaminu dotyczące wskazanej w odwołaniu części tego egzaminu – nie jest związana wyłącznie podniesionymi przez zdającego zarzutami. Tym samym dostrzeżenie błędu w zadaniu – z zakresu części egzaminu objętej odwołaniem – nie może być uznane za przekroczenie granic zaskarżenia odwołania i wyjście przy rozpoznaniu sprawy poza jej granice mając na względzie cel ich ustanowienia.
W konsekwencji powyższych rozważań nieusprawiedliwiony był zarzut naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz na dokonaniu dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego.
Wskazać należy, że uzasadnienie oceny niedostatecznej przez egzaminatorów było wyczerpujące i zawierało omówienie zasadniczych braków tej pracy w postaci naruszenia poszczególnych przepisów prawa. Organ odwoławczy ustosunkował się do zarzutów odwołania i nie będąc związany ich treścią, był uprawniony do oceny innych błędów zawartych w tej pracy negatywnie ocenionej przez egzaminatorów, które nie zostały wyeksponowane w pisemnym uzasadnieniu oceny egzaminacyjnej. Zaskarżona uchwała Komisji II stopnia została poddana pełnej i kompleksowej analizie Sądu I instancji i to zarówno w zakresie spełnienia wymogów formalnych, jak i merytorycznych przez omówienie poszczególnych uchybień i błędów popełnionych przez skarżącą. Przeprowadzona przez Sąd I instancji kontrola kwestionowanej uchwały Komisji II stopnia była dokonana wnikliwie i wyczerpująco z zastosowaniem reguł postępowania sądowoadministracyjnego. Stan faktyczny stanowiący podstawę rozstrzygnięcia został przez organ odwoławczy dodatkowo wzmocniony szczegółową analizą wszystkich istotnych elementów ocenianego aktu notarialnego. Sąd I instancji zasadnie nie znalazł zatem podstaw do kwestionowania w zasadniczej części negatywnej oceny egzaminu notarialnego, mając na względzie obszerne uzasadnienie tej oceny i prawidłowe odniesienie się organu odwoławczego do zarzutów skarżącej.
Stwierdzić również należy, że Komisja II stopnia nie naruszyła przepisów postępowania administracyjnego ani regulaminu swojego działania analizując szczegółowo pracę egzaminacyjną i zauważając inne pomniejsze błędy, które zostały przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, a które niewątpliwie mogły mieć wpływ na ostateczną ocenę negatywną z pracy wadliwego aktu notarialnego. Skoro skarżąca nie zdołała podważyć oceny negatywnej z części egzaminu w postępowaniu odwoławczym przed Komisją II stopnia, to zaskarżona uchwała w żadnym stopniu nie naruszyła prawa i prawidłowo Sąd I instancji oddalił skargę. Zarówno uzasadnienie zaskarżonej uchwały jak również uzasadnienie zaskarżonego wyroku wskazują zatem na to, że zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. art. 74e § 2, art. 74 § 3 i art. 74d § 3 ustawy Prawo o notariacie są chybione.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O kosztach jak w punkcie 2 sentencji wyroku postanowiono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a.