II GSK 2166/24

II GSK 2166/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko /sprawozdawca/
Jacek Boratyn
Małgorzata Korycińska /przewodniczący/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 4999/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-02-22
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1360
art. 353(1), art. 627, art.734, art. 750.
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
Dz.U. 2024 poz 146
art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 69.
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1230
art.6 ust. 1 pkt 4, art. 13 ust.2.
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Sędzia del. WSA Jacek Boratyn po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2024 r. sygn. akt VI SA/Wa 4999/23 w sprawie ze skargi Województwa Dolnośląskiego na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 7 lipca 2023 r. nr 208/01/2023/Ub w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz Województwa Dolnośląskiego 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 22 lutego 2024 r. w sprawie ze skargi Województwa Dolnośląskiego z siedzibą we Wrocławiu na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Prezes NFZ") z dnia 7 lipca 2023 r. w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego uchylił zaskarżoną decyzję, umorzył postępowanie administracyjne, zasądził od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącego Województwa Dolnośląskiego z siedzibą we Wrocławiu kwotę 480 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie prawnym.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział we Wrocławiu (dalej "ZUS", "wnioskodawca") pismem z dnia 27 września 2022 r., skierowanym do Dolnośląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia wniósł o rozpatrzenie sprawy Pani K. K. (dalej: "zainteresowana") w zakresie zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów nazwanych "umowami o dzieło", zawartych z płatnikiem składek w okresach: od 16 lutego 2018 r. do 25 kwietnia 2018 r. i od 21 sierpnia 2018 r. do 2 października 2018 r. Przedmiotem umowy cywilnoprawnej nazwanej "umową o dzieło nr [...] na udział eksperta w wyborze projektów do dofinansowania w ramach R. zawartej w dniu 16 lutego 2018 r., była:
1) ocena formalna (w tym także ocena formalna w ramach etapu oceny formalno- merytorycznej) wniosków o dofinansowanie projektów przekazanych przez Zamawiającego do oceny, również w sytuacji wystąpienia rozbieżności w ocenie i konieczności powołania trzeciego oceniającego, a także w przypadku skierowania projektu do kolejnego etapu oceny w wyniku przeprowadzonej procedury odwoławczej,
2) ocena merytoryczna (w tym także ocena merytoryczna w ramach etapu oceny formalno-merytorycznej) wniosków o dofinansowanie projektów przekazanych przez Zamawiającego do oceny, również w sytuacji wystąpienia rozbieżności w ocenie i konieczności powołania trzeciego oceniającego, a także w przypadku skierowania projektu do kolejnego etapu oceny w wyniku przeprowadzonej procedury odwoławczej,
3) opiniowanie projektów, w ramach procedury odwoławczej prowadzonej przez Instytucję Zarządzającą R..
Umowa została zawarta na czas określony "od dnia jej podpisania do momentu zrealizowania całości przedmiotu umowy, nie dłużej jednak niż do dnia 31.08.2018 r. lub rozwiązania umowy.",
Przedmiotem kolejnej umowy cywilnoprawnej nazwanej "umową o dzieło nr [...] na udział eksperta w wyborze projektów do dofinansowania w ramach R., zawartej w dniu 21 sierpnia 2018 r., była:
1) ocena formalna (w tym także ocena formalna w ramach etapu oceny formalno-merytorycznej) wniosków o dofinansowanie projektów przekazanych przez Zamawiającego do oceny, również w sytuacji wystąpienia rozbieżności w ocenie i konieczności powołania trzeciego oceniającego, a także w przypadku skierowania projektu do kolejnego etapu oceny w wyniku przeprowadzonej procedury odwoławczej,
2) ocena merytoryczna (w tym także ocena merytoryczna w ramach etapu oceny formalno-merytorycznej) wniosków o dofinansowanie projektów przekazanych przez Zamawiającego do oceny, również w sytuacji wystąpienia rozbieżności w ocenie i konieczności powołania trzeciego oceniającego, a także w przypadku skierowania projektu do kolejnego etapu oceny w wyniku przeprowadzonej procedury odwoławczej,
3) opiniowanie projektów, w ramach procedury odwoławczej prowadzonej przez Instytucję Zarządzającą R.
Umowa ta została zawarta na czas określony "od dnia jej podpisania do momentu zrealizowania całości przedmiotu umowy, nie dłużej jednak niż do dnia 31.05.2019 r. lub rozwiązania umowy.".
Z akt sprawy wynika, że wniosek ZUS skierowany do Dolnośląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia obejmował faktyczny okres wykonywania umowy tj. w przypadku umowy nr [...] wynosił od 21 sierpnia 2018 r. do 2 października 2018 r., a w przypadku umowy nr [...] wynosił od 16 lutego 2018 r. do 25 kwietnia 2018 r.,
Wnioskodawca poinformował, że płatnik składek w badanym okresie nie zgłosił do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego zainteresowanej w związku z wykonywaniem ww. umów cywilnoprawnych. W ocenie ZUS w/w umowy nie były w istocie umowami o dzieło, tylko stanowiły umowy o świadczenie usług, do których, zgodnie z przepisami Kodeksu Cywilnego zastosowanie winny znaleźć przepisy dotyczące zlecenia (art. 750 k.c.).
Prezes NFZ uzasadniając zaskarżoną decyzję wskazał, że zarówno z przedmiotowych umów, jak i z protokołu kontroli płatnika składek nie wynika, aby w ramach ww. umów ustalono cechy szczególne "dzieł", oznaczone w sposób indywidualny, z których wynikałoby, jaki konkretnie rezultat strony uzgodniły. Zdaniem Prezesa NFZ, czynności w ramach umów były powtarzalne, często w ramach systematycznej, a nie incydentalnej współpracy z płatnikiem składek. Ponadto organ zwrócił uwagę, iż uzyskanie wyniku umów nie było zależne wyłącznie od wykonawcy (zwanego "Ekspertem"), gdyż podlegał on szeregowi ograniczeń w zakresie obowiązujących kryteriów i przepisów. Wynikiem tych działań było wypełnienie formularza oceny, który, w opinii Prezesa NFZ, trudno było uznać za "dzieło". Prezes NFZ zaznaczył jednocześnie, iż wysokość wynagrodzenia zainteresowanej miała stały, ryczałtowy charakter, bez powiązania jego wysokości z wkładem pracy konkretnego "Eksperta", co dowodzi iż przedmiotem spornej umowy było świadczenie usług, do których zastosowanie mają przepisy o zleceniu.
Z rozstrzygnięciem Organu nie zgodził się skarżący, wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa NFZ.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 22 lutego 2024 r., uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie administracyjne.
Zdaniem Sądu I instancji, kwestią sporną w niniejszej sprawie jest charakter prawny dwóch umów realizowanych w okresach: od 16 lutego 2018 r. do 25 kwietnia 2018 r. i od 21 sierpnia 2018 r. do 2 października 2018 r. przez zainteresowaną, dotyczących jej udziału, jako eksperta w wyborze projektów do dofinansowania. W ocenie skarżącego umowy wypełniają kryteria umowy o dzieło, a zdaniem organu, zainteresowanej zlecono tylko staranne wykonanie czynności. Sąd I instancji zaznaczył że uznanie, iż sporne umowy nie stanowiła umowy o dzieło (art. 627 i nast. k.c.), lecz umowę świadczenia usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.) oznaczałoby, że Skarżący był obowiązany, jako płatnik składek, do obliczania i pobrania składki z dochodu ubezpieczonego oraz jej odprowadzenia na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2561 z późn. zm., dalej: "ustawa o świadczeniach").
Sąd I instancji podkreślił, że sporne umowy zostały zawarte w wyniku otwartego i konkurencyjnego naboru kandydatów na ekspertów, a kandydat na eksperta musiał udokumentować swoje wykształcenie i kwalifikacje, w tym również przez przedłożenie określonych certyfikatów z wiedzy eksperckiej w konkretnych zakresach Ministerstwa Rozwoju. W opinii WSA oznaczało to, że oczekiwany i sprawdzalny rezultat pracy (dzieła) ma wykonywać osobiście starannie wybrana i wyselekcjonowana osoba, posiadająca odpowiednie umiejętności.
WSA stwierdził, że ocena każdego projektu stanowiła swoistą opinię, fachową ekspertyzę eksperta. Zdaniem Sądu I instancji, ocena projektu miała charakter intelektualny, a zmaterializowanie pracy eksperta dokonywane było na nośniku materialnym – karcie ocen. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że charakteru umowy zawartej pomiędzy skarżącym a zainteresowaną nie zmieniłby nawet fakt sporządzenia oceny na innym nośniku, innym formularzu. W ocenie WSA, posługiwanie się przez zainteresowaną kartą oceny, czyli de facto formularzem miało, miało na celu dokonanie obiektywnej oceny projektów, według określonych, mierzalnych i sprawdzalnych kryteriów. Sąd I instancji stwierdził, że poszczególne oceny projektów nie były czynnościami powtarzalnymi, ponieważ każdy projekt jest inny i każdy projekt trzeba ocenić indywidualnie.
WSA zaznaczył również, że rezultatem umowy, który jest charakterystyczny dla umów o działo, była ocena projektów. Zdaniem Sądu I instancji to nie staranne działanie, ale rezultat pracy eksperta miał istotne znaczenie w związku z realizacją spornych umów. Ponadto zainteresowana dokonywała oceny merytorycznej projektów w sytuacji rozstrzygania rozbieżności powstałych w wyniku oceny innych ekspertów. W ocenie Sądu ustalony sporną umową zakres prac zainteresowanej daje podstawy do stwierdzenia, że w ramach zawartej umowy powstawało dzieło, które mogło zostać poddane testowi wad fizycznych dzieła. Należy bowiem zauważyć, że dokonana przez zainteresowaną ocena podlegała następczej kontroli, w ramach zakwestionowanego kryterium.
Sąd I instancji uznał również, że wynagrodzenie przysługiwało zainteresowanej jedynie za wykonanie dzieła, a samo podjęcie przez eksperta działań zmierzających do dokonania oceny, ale bez jej wykonania lub skończenia, niezależnie od przyczyn niewykonania - nie mogło być podstawą do wypłacenia za daną ocenę wynagrodzenia. WSA zauważył, że przy umowie zlecenia wynagrodzenie należy się zleceniobiorcy już za samo podejmowanie czynności zmierzających do wytworzenia określonych dokumentów, niezależnie od tego, czy sam wynik prac prowadziłby do powstania oczekiwanego rezultatu.
Mając na uwadze powyższe, WSA uznał, że Organ naruszył przepis art. 734 § 1 w zw. z art. 750 k.c., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że łączące strony umowy o dzieło były umowami o świadczeniu usług, a nie umową o dzieło, w myśl art. 627 k.c., pomimo że specyfika umów zawartych z zainteresowaną wskazuje na wszelkie cechy umowy o dzieło. Doprowadziło to w konsekwencji do naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, polegające na uznaniu, że zainteresowana podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, w związku udziałem zainteresowanej w ocenie projektów na rzecz Województwa.
W podstawie prawnej wyroku wskazano art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 145 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: "p.p.s.a."). O zwrocie kosztów postępowania Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935.)
Organ zaskarżył opisany na wstępie wyrok WSA w całości zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego mianowicie:
a) art. 750 k.c. w związku z art. 734 k.c. w związku z art.66 ust. 1 pkt 1 lit e oraz art. 69 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przy zastosowaniu art.6 ust. 1 pkt 4 i art. 13 ust.2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez ich błędną wykładnię, i w konsekwencji niezastosowanie, w sytuacji, gdy czynności wykonane z tytułu każdej zawartej umowy z Ekspertem polegające na dokonaniu oceny przedłożonego projektu stanowią czynności charakterystyczne dla umowy o świadczenie usług skutkujące obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, a nie umowy o dzieło;
b) art. 627 k.c. w związku z art. 353’ k.c. w związku z art. 750 k.c. w związku z art.734 k.c. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a także błędne przyjęcie, iż umowa zawarta z Ekspertem zawierała essentialia negotii umowy o dzieło, w sytuacji gdy zarówno charakter czynności wskazuje, że zawarta umowa nie tylko nie zawiera istotnych postanowień właściwych dla umowy o dzieło, a przeciwnie zawiera postanowienia właściwe dla umowy o świadczenie usług.
Mając na uwadze powyższe organ wniósł o uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez ten Sąd oraz zasądzenie od Województwa Dolnośląskiego na rzecz Organu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. z uwagi na to, że skarżący organ zrzekł się przeprowadzenia rozprawy, a strona skarżąca nie wniosła o jej przeprowadzenie.
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Podstaw nieważnościowych w niniejszej sprawie nie stwierdzono. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Granice skargi są więc wyznaczone przez podstawy i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi więc być precyzyjne, gdyż - z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2000 r., sygn. akt IV CKN 1518/2000, OSNC 2001/3, poz. 39 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 sierpnia 2004 r., sygn. akt FSK 299/2004, OSP 2005/3, poz. 36, wyrok NSA z 12.09.2019 r., II GSK 634/19, LEX nr 2739689).
Skarga kasacyjna została oparta na podstawie kasacyjnej, wymienionej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., to jest na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Skarżący kasacyjnie organ sformułował zarzuty naruszenia prawa materialnego w zakresie art. 627 k.c. w związku z art. 353’ k.c. w związku z art. 750 k.c. w związku z art.734 k.c. oraz art. 750 k.c. w związku z art. 734 k.c. w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit e oraz art. 69 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przy zastosowaniu art.6 ust. 1 pkt 4 i art. 13 ust.2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez ich błędną wykładnię, i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem spornych umów, zawartych pomiędzy skarżącym Województwem Dolnośląskim a zainteresowaną za wadliwie zakwalifikowane, jako umowy o dzieło a nie umowy o świadczenie usług.
Analizowany problem by już kilkakrotnie rozpatrywany przez Naczelny Sąd Administracyjny (Wyrok NSA z 10.10.2024 r., II GSK 877/24, LEX nr 3779705, Wyrok NSA z 29.10.2024 r., II GSK 865/24, LEX nr 3778420, Wyrok NSA z 10.10.2024 r., II GSK 1232/24, LEX nr 3784877, Wyrok NSA z 10.10.2024 r., II GSK 1108/24, LEX nr 3784875, Wyrok NSA z 10.10.2024 r., II GSK 1222/24, LEX nr 3784876) i Sąd w obecnym składzie podziela zaprezentowane wcześniej stanowisko.
Istota stanowiska organu sprowadza się do twierdzenia, że sporna umowa dotycząca udziału eksperta w procesie wyboru projektów do dofinansowania stanowi umowę o świadczenie usług, nie zawierając w związku z tym istotnych postanowień właściwych dla umowy o dzieło, a zatem wykonawca tej umowy podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego zgodnie z dyspozycją normy art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednak, że ocena prawna przyjęta w kontrolowanym wyroku Sądu I instancji jest prawidłowa.
Zgodnie z utrwalonym ujęciem doktrynalnym, "istotą umowy określonej w art. 627 jest zobowiązanie się przyjmującego zamówienie do wykonania oznaczonego dzieła (osiągnięcia weryfikowalnego rezultatu) w zamian za zobowiązanie do zapłaty wynagrodzenia. Jest to zatem umowa służąca wymianie dóbr majątkowych, przy czym przedmiotem świadczenia przyjmującego zamówienie jest materialny lub ucieleśniony materialnie wynik (rezultat), a nie czynności (starania) prowadzące do powstania tego rezultatu" (P. Drapała [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom IV. Zobowiązania. Część szczegółowa, wyd. II, red. J. Gudowski, Warszawa 2017, art. 627). Dalej wskazuje się, że "piśmiennictwo i judykatura określają dzieło jako rezultat pracy fizycznej lub umysłowej mający następujące cechy:
1) o charakterze materialnym względnie niematerialnym ucieleśnionym materialnie;
2) dostatecznie oznaczony, zindywidualizowany;
3) samoistny ;
4) obiektywnie możliwy do osiągnięcia (Ibidem).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sporna umowa o wykonanie eksperckiej oceny formalnej lub merytorycznej oraz opiniowania odwoławczego wniosków o dofinansowanie wykazuje w sposób przeważający cechy konstytutywne kodeksowego typu umowy o dzieło. Nie ulega wątpliwości, że przedmiotem powyższej umowy jest określony rezultat w postaci ocen lub opinii w sprawie zakwalifikowania jednostkowego wniosku projektowego do dofinansowania według przyjętych i uzgodnionych z zamawiającym kryteriów wyboru projektów oraz z uwzględnieniem treści innych wiążących dokumentów. Charakter i zakres projektów oraz specyfika kryteriów ich wyboru wymagały od przyjmującego zamówienie dysponowania specjalistyczną wiedzą oraz szczególnymi umiejętnościami ewaluacyjnymi na tle procesów kwalifikowania do finansowania ze środków unijnych projektów spełniających określone warunki prawne.
W doktrynie podnosi się również, że "istotne znaczenie ma wymóg dostatecznie precyzyjnego określenia (verba legis "oznaczenia"; art. 627) dzieła, które przyjmujący zamówienie ma wykonać (rezultatu, który ma osiągnąć). Powinien to być rezultat zindywidualizowany, określony według obiektywnie weryfikowalnych cech (kryteriów), odpowiadający skonkretyzowanym potrzebom zamawiającego, będący zarazem wynikiem umiejętności, wiedzy, doświadczenia oraz osobistych właściwości przyjmującego zamówienie. Dostateczne oznaczenie dzieła jest ważne dla oceny odpowiedzialności przyjmującego zamówienie z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania (art. 471), w tym także odpowiedzialności z tytułu ewentualnych wad dzieła" (P. Drapała [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom IV. Zobowiązania. Część szczegółowa, wyd. II, red. J. Gudowski, Warszawa 2017, art. 627). W orzecznictwie sądowym szczególnie podkreśla się, że skoro przedmiotem umowy o dzieło jest doprowadzenie do weryfikowalnego i jednorazowego rezultatu, zdefiniowanego przez zamawiającego w momencie zawierania umowy, którego ramy czasowe wyznacza powierzenie wykonania oraz wykonanie przedmiotu zamówienia, to jednym z kryteriów umożliwiających odróżnienie umowy o dzieło od umowy oświadczenie usług jest możliwość poddania dzieła sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych. Taki sprawdzian jest natomiast niemożliwy do przeprowadzenia, gdy strony nie określiły w umowie cech i parametrów indywidualizujących dzieło (por. np. wyrok NSA z dnia 19 lipca 2023 r., II GSK 872/20, LEX nr 3598406, wyrok NSA z 13.10.2023 r., II GSK 1241/20, LEX nr 3628172).
W spornej umowie określono istotne cechy mającego powstać dzieła, jak również sposób dokonywania bieżącej kontroli prawidłowości wykonywania umowy oraz odpowiedzialności za nienależyte wykonanie umowy i wady dzieła. Również zasady ustalania wynagrodzenia dla przyjmującego zamówienie w ramach spornej umowy nawiązują do istotowej specyfiki umów o dzieło.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że rezultatem spornej umowy zawieranej z ekspertem była ocena projektów. Ekspert w ramach swoich obowiązków umownych miał dokonać oceny konkretnego projektu, przy czym sama jego konkretyzacja następowała później poprzez przekazanie do oceny skonkretyzowanego wniosku o dofinansowanie. Dokonanie oceny wymagało od eksperta samodzielności. Ekspert aby mógł dokonać takiej oceny musiał legitymować się stosowną wiedzą, doświadczeniem i umiejętnościami. Wymiernym i materialnym efektem - rezultatem pracy eksperta była karta oceny projektu, a więc ocena projektu dokonana w formie pisemnej poprzez wypełnienie stosownych pól w karcie oceny projektu. Ocena ta, jak wskazał w uzasadnieniu swoich zarzutów Skarżący kasacyjnie, nie sprowadzała się do postawienia "krzyżyka", ale do wyrażenia opinii, czy projekt spełnia dane kryterium, a także przedstawienia motywów swojej oceny przy każdym kryterium. W przypadku zaś kryteriów, w ramach których stosowana jest określona punktacja, ekspert miał obowiązek przyznać punkty i przedstawić motywy przyznania takiej, a nie innej ilości punktów. Zatem ocena każdego projektu stanowiła swoistą opinię, fachową ekspertyzę eksperta. Stąd rezultatem spornej umowy było ściśle określone dzieło.
W odniesieniu do kwestii wynagrodzenia ekspertowi przysługiwało wynagrodzenie ryczałtowe, przy czym jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wynagrodzenie należne było za określony rodzaj wykonanej oceny tj. za liczbę ocenionych wniosków, przy czym należne było dopiero za prawidłowo wypełnione karty ocen. Wynagrodzenie przysługiwało zatem nie za samo podejmowanie czynności, ale za wytworzenie określonego rezultatu. Trafnie podnosi się w orzecznictwie (wyrok NSA z 10.10.2024 r., II GSK 877/24, LEX nr 3779705), że wynagrodzenie przysługiwało jedynie za wykonanie dzieła. Samo podjęcie przez eksperta działań zmierzających do dokonania oceny, ale bez jej wykonania lub skończenia, niezależnie od przyczyn niewykonania - nie mogło być podstawą do wypłacenia za daną ocenę wynagrodzenia. Tymczasem przy umowie zlecenia wynagrodzenie należy się zleceniobiorcy już za samo podejmowanie czynności zmierzających do wytworzenia określonych dokumentów, niezależnie od tego, czy sam wynik prac prowadziłby do powstania oczekiwanego rezultatu. Zleceniobiorcy należy się zwykle wynagrodzenie nawet wówczas, gdy żaden rezultat jego pracy nie został osiągnięty, o ile działał dostatecznie starannie.
Wszystkie powyżej wymienione cechy są właściwe, zgodnie z przytoczonym powyżej orzecznictwem, dla umowy o dzieło i cechy te, w ocenie NSA, charakteryzują sporne umowy.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na mocy art. 204 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.). Zasądzona kwota 240 zł stanowi zwrot kosztów pełnomocnika skarżącej, który występował przed WSA, z tytułu sporządzenia i wniesienia w terminie przewidzianym w art. 179 p.p.s.a. odpowiedzi na skargę kasacyjną (pkt 2 sentencji).