II GSK 2134/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Bydgoszczy od wyroku WSA w Bydgoszczy, który uchylił decyzje o nałożeniu kary pieniężnej na przedsiębiorcę K.B. za niezastosowanie się do zakazów związanych ze zwalczaniem COVID-19. Organ pierwszej instancji nałożył karę 10.000 zł za stwierdzone podczas kontroli spożywanie posiłku w lokalu wbrew obowiązującym przepisom. WSA uchylił tę decyzję, uznając, że rozporządzenie Rady Ministrów, na podstawie którego nałożono karę, było niezgodne z Konstytucją RP, ponieważ wykraczało poza zakres upoważnienia ustawowego zawartego w art. 46a i 46b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że ograniczenia wolności działalności gospodarczej mogą być wprowadzane jedynie w formie ustawy, a nie rozporządzenia, zwłaszcza gdy ingerują w istotę tej wolności. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, podzielił argumentację WSA. Stwierdził, że zaskarżony wyrok prawidłowo wyeliminował z obrotu prawnego decyzje organów, ponieważ rozporządzenia wprowadzające zakazy działalności gospodarczej w czasie pandemii COVID-19 istotnie i bezprawnie ingerowały w konstytucyjną wolność działalności gospodarczej, wkraczając w materię zastrzeżoną do wyłącznej regulacji ustawowej. NSA podkreślił, że nawet jeśli ograniczenia wolności są przewidziane w ustawie, nie mogą naruszać jej istoty, a w tym przypadku brak było wystarczającego umocowania ustawowego dla tak daleko idących ograniczeń wprowadzonych rozporządzeniem. Sąd oddalił skargę kasacyjną, uznając zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego za nieuzasadnione.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie dla kwestionowania rozporządzeń wprowadzających ograniczenia działalności gospodarczej w czasie pandemii COVID-19 z powodu braku odpowiedniego upoważnienia ustawowego i naruszenia konstytucyjnych wolności.
Orzeczenie dotyczy specyficznego kontekstu pandemii COVID-19 i przepisów z nią związanych. Może mieć zastosowanie do innych sytuacji, w których akty wykonawcze wykraczają poza upoważnienie ustawowe.
Zagadnienia prawne (3)
Czy rozporządzenie Rady Ministrów wprowadzające ograniczenia w działalności gospodarczej w związku z pandemią COVID-19, wydane na podstawie art. 46a i 46b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, może ograniczać wolność działalności gospodarczej, jeśli wykracza poza zakres upoważnienia ustawowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, rozporządzenie nie może ograniczać wolności działalności gospodarczej, jeśli wykracza poza zakres upoważnienia ustawowego, ponieważ takie ograniczenia mogą być wprowadzane wyłącznie w formie ustawy i nie mogą naruszać istoty wolności gospodarczej.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że rozporządzenie Rady Ministrów dotyczące ograniczeń w działalności gospodarczej w czasie pandemii COVID-19 było niezgodne z Konstytucją RP, ponieważ zostało wydane z przekroczeniem upoważnienia ustawowego. Brak było w ustawie wystarczających wytycznych co do zakresu i sposobu wprowadzania tak daleko idących ograniczeń, co naruszało konstytucyjną zasadę, że ograniczenia wolności i praw mogą być wprowadzane tylko w ustawie i nie mogą naruszać ich istoty.
Czy sąd administracyjny ma kompetencję do kontroli zgodności przepisów rozporządzeń z Konstytucją RP i przepisami ustawowymi?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sądy administracyjne mają kompetencję do kontroli zgodności przepisów rozporządzeń z aktami hierarchicznie nadrzędnymi, w tym z Konstytucją RP i ustawami.
Uzasadnienie
Sądy administracyjne są uprawnione do oceny, czy przepis rozporządzenia, na podstawie którego wydano decyzję administracyjną, jest zgodny z Konstytucją RP lub ustawowym upoważnieniem do jego wydania. Jeśli przepis rozporządzenia jest niezgodny, sąd jest zobowiązany do uchylenia decyzji wydanej na jego podstawie.
Czy stan epidemii, niebędący stanem klęski żywiołowej, pozwala na naruszanie podstawowych praw i wolności, w tym wolności działalności gospodarczej, w sposób inny niż przewidziany w ustawie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, stan epidemii, niebędący stanem klęski żywiołowej, nie pozwala na naruszanie podstawowych praw i wolności w sposób inny niż przewidziany w ustawie.
Uzasadnienie
Ogłoszony stan epidemii nie jest stanem nadzwyczajnym w rozumieniu Konstytucji RP (jak stan klęski żywiołowej), co oznacza, że nie może prowadzić do naruszania podstawowych praw i wolności w sposób wykraczający poza ramy ustawowe.
Przepisy (13)
Główne
Konstytucja RP art. 22
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenie wolności działalności gospodarczej dopuszczalne tylko w ustawie i tylko w określonych przypadkach, nie naruszając jej istoty.
Konstytucja RP art. 31 § 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenia w korzystaniu z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanowione tylko w ustawie i są dopuszczalne tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób; ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności lub prawa.
Konstytucja RP art. 92 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu wykonania ustawy. Powinny być wydane na podstawie upoważnienia i w granicach tego upoważnienia.
u.z.z.c.u.l. art. 46a
Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi
Upoważnienie dla Rady Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia środków związanych ze stanem epidemii lub zagrożenia epidemicznego.
u.z.z.c.u.l. art. 46b
Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi
Zakres możliwych do ustanowienia w rozporządzeniu ograniczeń, obowiązków i nakazów, w tym czasowe ograniczenie działalności przedsiębiorców.
u.z.z.c.u.l. art. 48a § 1
Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi
Sankcja pieniężna za niestosowanie się do nakazów, zakazów lub ograniczeń ustanowionych na podstawie art. 46 lub 46b.
Pomocnicze
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego.
Konstytucja RP art. 20
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Wolność działalności gospodarczej jako element gospodarki wolnorynkowej.
Konstytucja RP art. 87 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Źródła powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej to Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia.
Konstytucja RP art. 193
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Możliwość przedstawienia pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego.
Konstytucja RP art. 228 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Stany nadzwyczajne (stan wojenny, stan wyjątkowy, stan klęski żywiołowej) i ich wpływ na prawa i wolności.
p.p.s.a. art. 124 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zawieszenie postępowania w przypadku pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego.
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy uchylenia decyzji lub postanowienia przez sąd administracyjny.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Rozporządzenie Rady Ministrów wprowadzające ograniczenia działalności gospodarczej w czasie pandemii COVID-19 zostało wydane z przekroczeniem upoważnienia ustawowego. • Ograniczenia wolności działalności gospodarczej mogą być wprowadzane wyłącznie w formie ustawy. • Rozporządzenie naruszało istotę wolności działalności gospodarczej, co jest niedopuszczalne nawet w stanach nadzwyczajnych, jeśli nie są to stany klęski żywiołowej. • Sądy administracyjne mają kompetencję do kontroli zgodności rozporządzeń z Konstytucją RP i ustawami.
Odrzucone argumenty
Zarzuty skargi kasacyjnej organu dotyczące błędnej wykładni przepisów materialnych i niezastosowania rozporządzenia z powodu rzekomej niezgodności z Konstytucją. • Zarzut naruszenia art. 193 Konstytucji RP i art. 124 § 1 pkt 5 p.p.s.a. przez niezawieszenie postępowania i niezadanie pytania prawnego do TK. • Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez uchylenie decyzji, które zdaniem organu nie naruszały prawa.
Godne uwagi sformułowania
rozporządzenie [...] istotnie i bezprawnie ingerowały w konstytucyjną wolność działalności gospodarczej, wkraczając w materię zastrzeżoną do wyłącznej ustawowej regulacji. • brak zachowania ustawowej formy dla ograniczeń wolności i praw człowieka i obywatela [...] musi prowadzić do dyskwalifikacji takiego unormowania, jako sprzecznego z normą rekonstruowaną z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. • nie można zaakceptować rozwiązania polegającego na podjęciu interwencji prawodawczej w konstytucyjną zasadę swobody działalności gospodarczej w formie, która nie jest ustawą. • właściwie wszystkie istotne podmiotowe i przedmiotowe znamiona deliktów [...] zostały określone nie w ustawie, lecz w rozporządzeniu wykonawczym.
Skład orzekający
Mirosław Trzecki
przewodniczący
Cezary Pryca
członek
Wojciech Sawczuk
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie dla kwestionowania rozporządzeń wprowadzających ograniczenia działalności gospodarczej w czasie pandemii COVID-19 z powodu braku odpowiedniego upoważnienia ustawowego i naruszenia konstytucyjnych wolności."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego kontekstu pandemii COVID-19 i przepisów z nią związanych. Może mieć zastosowanie do innych sytuacji, w których akty wykonawcze wykraczają poza upoważnienie ustawowe.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy fundamentalnych kwestii konstytucyjnych związanych z równowagą między bezpieczeństwem publicznym a wolnościami obywatelskimi, szczególnie w kontekście nadzwyczajnych działań państwa podczas pandemii. Jest to temat o dużym znaczeniu społecznym i prawnym.
“Pandemia COVID-19: Czy rozporządzenia rządu mogły ograniczać Twoją firmę? NSA odpowiada!”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.