II GSK 2124/21

II GSK 2124/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-04-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-09-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dorota Dąbek
Joanna Sieńczyło - Chlabicz /przewodniczący/
Wojciech Sawczuk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne
Zawody prawnicze
Uprawnienia do wykonywania zawodu
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 560/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-04-14
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1651
art. 78d ust. 1-2, art. 78e ust. 2-4, art. 78f ust. 1, art. 78i
Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - t.j.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 32 ust. 1-2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 106 par. 3, art. 134, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Beata Kołosowska-Hough po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 560/21 w sprawie ze skargi M. G. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia 24 listopada 2020 r. nr DZP-II.604.58.2020 w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od M. G. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
I.
Uchwałą z 27 lipca 2020 r. nr 28/2020 Komisja Egzaminacyjna do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego z siedzibą we Wrocławiu (Komisja I stopnia) stwierdziła, że M. G. (skarżący, zdający) uzyskał wynik negatywny z egzaminu adwokackiego.
Z uzasadnienia uchwały wynika, że zdający z zadania z zakresu prawa karnego otrzymał ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę bardzo dobrą, zaś z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę dostateczną.
II.
Uchwałą z 24 listopada 2020 r. nr DZP-II.604.58.2020 Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego (Komisja II stopnia) działając na podstawie art. 78h ust. 1, 9 i 12 ustawy z 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1651 - dalej jako p.o.a.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania M. G. od ww. uchwały z 27 lipca 2020 r. Komisji I stopnia utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.
III.
Wyrokiem z 14 kwietnia 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 560/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. G.
IV.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł M. G., zaskarżając go w całości i zarzucając Sądowi pierwszej instancji na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. naruszenie:
1. art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez ustalenie wyniku egzaminu adwokackiego w sposób dyskryminujący indywidualną umiejętność Skarżącego w zdawaniu poszczególnych części egzaminu adwokackiego rok po roku, a nie dzień po dniu;
przepisów prawa materialnego:
2. art. 78d ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (DZ.U.2020.1651, t.j.), poprzez błędną wykładnię i uznanie, jakoby Skarżący nie był przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, podczas gdy prawidłowa ocena całokształtu okoliczności faktycznych wskazuje jednoznacznie, że w ramach egzaminów adwokackich, do których Skarżący przystąpił w latach 2017 - 2020, otrzymał on ocenę pozytywną z każdej części egzaminu adwokackiego, a szczegółowa analiza każdej z pozytywnych ocen wszystkich tych części, każdego z egzaminów wskazuje na przygotowanie prawnicze Skarżącego z zakresu poszczególnych części, skontrolowana wiedza i umiejętności są wystarczające do samodzielnego wykonywania zawodu adwokata;
3. art. 78f ust. 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, poprzez jego błędną wykładnię i uznanie jakoby Skarżący nie zasługuje na pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego, podczas gdy przystępując do egzaminów adwokackich w latach 2017-2020, z każdej części egzaminu adwokackiego otrzymał ocenę pozytywną;
przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
4. art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej "PPSA"), poprzez zaniechanie przeprowadzenia uzupełniającego dowodu z akt postępowania odwoławczego, znak sprawy: DZP-II-604-44/17 Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwal o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 28-31 marca 2017 r., oraz akt postępowania odwoławczego, znak sprawy: DZP-II-604-181/18 Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 20-23 marca 2018 r.;
5. art. 106 § 3 PPSA poprzez nieprzeprowadzenie dowodu uzupełniającego z urzędu w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecenie przeprowadzenia tego postępowania organowi, który wydał uchwałę, podczas gdy przeprowadzenie takiego postępowania dowodowego skutkowałoby co najmniej ustaleniem - wbrew twierdzeniom organów obu instancji - że Skarżący jest należycie przygotowany do samodzielnego wykonywania zawodu adwokata, albowiem uzyskał już kilkukrotnie oceny pozytywne z każdej z części egzaminu wystawione równocześnie przez dwóch uprawnionych egzaminatorów, tj. oceny potwierdzone uzasadnieniami: uchwały nr 24/2017 z dnia 26 kwietnia 2017 r. oraz uchwały nr 25/2019 z dni 23 kwietnia 2019 r., do których mają zastosowanie przepisy dotyczące decyzji administracyjnej;
6. art. 134 PPSA i art. 135 PPSA poprzez błędne ustalenie jakoby poprzednie wyniki egzaminów adwokackich, do których Skarżący przystąpił w latach 2017-2019, składające się z pięciu niezależnych od siebie części, nie mają żadnego znaczenia, a tym bardziej wpływu na kontrolę sądowoadministracyjną w toku niniejszego postępowania, albowiem "przepisy Prawa o adwokaturze nie umożliwiają organowi II instancji wzięcia pod uwagę wyników z tychże egzaminów przy rozpoznawaniu odwołania", podczas gdy celem egzaminu adwokackiego jest przede wszystkim sprawdzenie umiejętności stosowania przepisów prawa w każdej z odrębnych i niezależnych od siebie części, niezwiązanych ze sobą w żadnej sposób okolicznościami stanu faktycznego, a nie łącznie w określonym miejscu i czasie, dzień po dniu, przez cztery dni egzaminacyjne, w określonych warunkach.
Strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz o orzeczenie o kosztach postępowania.
V.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Komisja II stopnia wniosła o jej oddalenie oraz o orzeczenie o kosztach postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
VI.
Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona.
Na wstępie zauważyć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, tj. sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu prawa. W niniejszej sprawie nie zachodzi nieważność postępowania przeprowadzonego przez WSA.
VII.
Skarga kasacyjna, która w myśl zasady dyspozycyjności wyznacza granice badania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny, nie podważyła zgodności z prawem zaskarżonego wyroku.
Zarzuty środka odwoławczego w ogóle nie kwestionują wyników egzaminu, jaki skarżący zdawał w dniach 23-26 czerwca 2020 r., w szczególności nie sformułowano zarzutów względem negatywnej oceny jaką strona uzyskała z części egzaminu dotyczącej prawa karnego. Skarga kasacyjna w swej istocie neguje system zdawania egzaminów prawniczych (tu adwokackiego), wskazując że na przestrzeni lat (skarżący kilkukrotnie przystępował do tego egzaminu w latach 2017-2020), strona uzyskała z każdego cząstkowego egzaminu ocenę pozytywną, zatem powinna uzyskać ocenę pozytywną.
W zarzucie nr 2 i 3 skargi kasacyjnej skarżący odwołuje się do art. 78d ust. 1 oraz art. 78f ust. 1 p.o.a. i podnosi ich błędną wykładnię, prowadzącą do wadliwego uznania przez organy i WSA, że nie był przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata oraz nie zasługiwał na pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego, w sytuacji, gdy z całokształtu okoliczności sprawy jednoznacznie wynika, że w ramach egzaminów adwokackich, do których przystąpił w latach 2017-2020, otrzymał ocenę pozytywną z każdej jego części, a szczegółowa analiza każdej z tych pozytywnych ocen z wszystkich części, każdego z egzaminów wskazuje na jego przygotowanie prawnicze ze wszystkich zakresów. Zdaniem skarżącego, jego wiedza i umiejętności są wystarczające do samodzielnego wykonywania zawodu adwokata.
W związku z tym zauważyć należy, że z art. 78d ust. 1 i 2 p.o.a. wynika, że egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego, zwanej dalej "zdającym", do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, przy czym egzamin adwokacki składa się z pięciu części pisemnych.
Egzamin adwokacki polega zatem corocznie na przystąpieniu w ciągu czterech dni egzaminacyjnych do pięciu części sprawdzających wiedzę i umiejętności wymagane od kandydata na adwokata. Każda z tych odrębnych części podlega przy tym zindywidualizowanej ocenie (art. 78e ust. 2-4 p.o.a.), zaś ocenę końcową wystawia się uwzględniając wyniki cząstkowe. Zgodnie natomiast z art. 78f ust. 1 p.o.a. pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu adwokackiego otrzymał ocenę pozytywną. Ogólnie wskazać zatem należy, że ocena przygotowania zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata jest zadaniem złożonym, kilkuetapowym, wymagającym uwzględnienia pewnych uniwersalnych i jednolitych kryteriów, jak również niezbędnej elastyczności, biorącej pod uwagę możliwy przecież w prawie, różny sposób prawidłowego rozwiązania danego zagadnienia prawnego.
Strona skarżąca błędnie uważa, że wystarczające jest dla uzyskania oceny pozytywnej, aby kiedykolwiek w przeszłości zdała (uzyskała wynik pozytywny) z części cząstkowej egzaminu. Inaczej mówiąc, strona twierdzi, że wystarczy zdać kiedykolwiek (na przestrzeni lat) pozytywnie każdą z części składowych egzaminu adwokackiego, by uzyskać wynik pozytywny z całości.
Jest to założenie całkowicie błędne i oderwane od określonych jasno przez ustawodawcę zasad sprawdzania kwalifikacji przyszłych prawników (adwokatów). Każdy zdający - wedle woli ustawodawcy - zdaje egzamin przynajmniej raz. Pozytywny wynik musi zatem uzyskać w danym roku, w którym przystępuje do egzaminu. Wynik ten nie może stanowić "zlepka" wyników cząstkowych z różnych lat, dobieranych wedle kryterium "wyczerpywania" częściowych zagadnień do zdania i dobierania ich w celu zebrania w całości pozytywnych ocen ze wszystkich zadań egzaminacyjnych. Taki sposób egzaminowania (nabywania uprawnień) jaki chce widzieć strona, nie jest jednak przewidziany przez prawo.
Powyższe w sposób jasny wynika z przesłania i celu tak ukształtowanych norm prawnych, zgodnie z którymi zdanie egzaminu adwokackiego ma uprawniać do pełnoprawnego wykonywania zawodu adwokata. Stąd w ogóle nie można dostrzec jakiegokolwiek naruszenia norm konstytucyjnych w nałożeniu na zdających obowiązku uzyskania wyniku pozytywnego ze wszystkich części egzaminu w danym roku, a nie kiedykolwiek.
Co istotne, zakwestionowane przez skarżącego kasacyjnie przepisy prawa i wywodzone z nich normy prawne w ogóle nie dotyczą kwestii zdawania egzaminu ponownie w całości, co stanowi istotę twierdzeń skarżącego. Reguluje to bowiem niepowołany w zarzutach kasacyjnych art. 78i p.o.a. wprost wskazujący, że w przypadku nieuzyskania pozytywnego wyniku z egzaminu adwokackiego, zdający może przystępować do kolejnych egzaminów adwokackich, z tym że egzamin ten zdaje w całości. Poprzednio uzyskane wyniki cząstkowe, nie są i nie mogą być zatem brane pod uwagę w przypadku kolejnych egzaminów, do jakich przystępuje zdający, wskutek niepowodzenia z lat poprzednich.
W konsekwencji niezasadny jest także zarzut nr 1 skargi kasacyjnej. Opisane powyżej zasady zdawania egzaminów prawniczych, w szczególności odrzucające pozytywne wyniki cząstkowe uzyskane w poprzednich latach, nie są niezgodne z art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP (statuujących zasadę równości i niedyskryminacji). Strona nie dostrzega, że zasady te nie są ani nadmiernie surowe (zaporowe), ani nie faworyzują jakiegokolwiek podmiotu, gdyż są takie same dla wszystkich zdających ponownie egzamin adwokacki. Skarżący, wolą ustawodawcy, ma uzyskać pozytywny wynik z wszystkich części egzaminu przeprowadzanego w danym roku. Jego wynik nie może stanowić natomiast zestawienia wszystkich wyników cząstkowych dotychczas przeprowadzonych egzaminów, w których brał udział.
Niezasadne są także zarzuty nr 4 i 5 skargi kasacyjnej, których wspólnym mianownikiem jest podnoszone naruszenie art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z akt postępowań odwoławczych egzaminu adwokackiego z 2017 i 2018 r. oraz z uchwał z 2017 i 2019 roku.
Dowody te są całkowicie zbędne dla rozstrzygnięcia, bowiem wyniki cząstkowe uzyskane przez skarżącego w ramach poprzednio zdawanych bez powodzenia egzaminów adwokackich oraz stanowiska wyrażone w uchwałach Komisji Egzaminacyjnych nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy niniejszej.
Niezasadny jest także zarzut nr 6 skargi kasacyjnej wskazujący na naruszenie art. 134 i art. 135 p.p.s.a. Zarzut ten jest niezasadny już tylko z tej przyczyny, że wyniki poprzednich egzaminów, do których bez powodzenia przystępował skarżący, nie mają rzeczywiście wpływu na wynik sprawy niniejszej, w której kontroli podlega wynik egzaminu zdawanego w roku 2020. Jeszcze raz należy przypomnieć, że forma i przebieg egzaminu, jak również zasady powtórnego jego zdawania w razie wcześniejszego niepowodzenia, wykluczają możliwość brania pod uwagę wyników cząstkowych uzyskanych przez skarżącego w latach poprzednich.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.).