II GSK 2097/24

II GSK 2097/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Kabat-Rembelska /przewodniczący/
Wojciech Kręcisz
Wojciech Sawczuk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne
Aplikacje prawnicze
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 27/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-04-25
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1184
art. 78d ust. 10, art. 78e ust. 2
Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze
Dz.U. 2024 poz 935
art. 106 par. 3-4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk (spr.) Protokolant asystent sędziego Justyna Mordwiłko-Osajda po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2024 r. sygn. akt VI SA/Wa 27/24 w sprawie ze skargi M. T. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] października 2023 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
I.
Uchwałą z 27 maja 2023 r. nr 28A/2023 Komisja Egzaminacyjna Nr 2 do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2023 r. z siedzibą w Warszawie (dalej jako Komisja I stopnia), działając na podstawie art. 78f ust. 2 ustawy z 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1184 ze zm. - dalej jako p.o.a.), po przeprowadzeniu w dniach od 25 do 28 kwietnia 2023 r. egzaminu adwokackiego stwierdziła, że M. T. (skarżąca, strona) uzyskała wynik negatywny z egzaminu adwokackiego.
Wskazano, że skarżąca przystąpiła do egzaminu adwokackiego w 2023 r. i po dokonaniu oceny każdego z zadań z zakresu: prawa karnego, cywilnego, gospodarczego, administracyjnego i zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki, Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że zdająca otrzymała z zadania:
a) z zakresu prawa karnego - ocenę dobrą,
b) z zakresu prawa cywilnego - ocenę niedostateczną,
c) z zakresu prawa gospodarczego - ocenę bardzo dobrą,
d) z zakresu prawa administracyjnego - ocenę dostateczną,
e) z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki - ocenę dostateczną.
II.
Po rozpoznaniu odwołania skarżącej, Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego (dalej jako Komisja Odwoławcza), uchwałą z 23 października 2023 r. nr DZP-II.604.43.2023, działając na podstawie art. 78h ust. 1, 9 i 12 p.o.a., utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę Komisji I Stopnia.
III.
Wyrokiem z 25 kwietnia 2024 r. sygn. akt VI SA/Wa 27/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę strony na ww. uchwałę.
Przybliżając i obszernie omawiając na wstępie rozważań zasady zdawania i oceny prac egzaminacyjnych, WSA wskazał, że w świetle art. 78e ust. 2 p.o.a. praca egzaminacyjna musi spełniać wymogi formalne, przepisy prawa mają być zastosowane właściwie i umiejętnie zinterpretowane, sposób rozstrzygnięcia problemu ma być poprawny i uwzględniać interes strony. Praca, która spełnia wszystkie te wymagania, powinna zostać oceniona pozytywnie. Natomiast, w zależności od tego, w jakim stopniu praca egzaminacyjna spełnia wymagania, egzaminatorzy wystawiają oceny korzystając ze skali ocen zawartych w ustawie. Z kolei praca, która nie spełnia jednego z wymagań ustawowych w zasadzie musi być oceniona negatywnie, bowiem świadczy o tym, że zdający nie jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Te oceny są realizacją zasady swobodnej oceny dowodów i przejawem indywidualnego podejścia wysokiej klasy specjalistów (egzaminatorów), którzy z jednej strony gwarantują znajomość przepisów prawa i obiektywną ocenę prawidłowości zastosowanych rozwiązań, a z drugiej zawierają element własnej "eksperckiej" oceny poziomu pracy (por. wyrok NSA z 13 lipca 2017 r. sygn. II GSK 3111/15).
Zdaniem WSA, Komisja w toku postępowania dokonała wnikliwej i wszechstronnej analizy całego materiału dowodowego.
Za niesłuszne uznał zarzuty dotyczące wyłączenia tak egzaminator Czepkowskiej-Rutkowskiej, jak i Komisji od rozpoznawania sprawy. Skarżąca nie wskazała okoliczności wymienionych w art. 24 k.p.a. W ocenie WSA okoliczność, że egzaminator - skarbnik Rady Adwokackiej - kierowała do skarżącej pismo w zakresie swojego urzędowania nie odbiera jej atrybutu bezstronności, szczególnie, że prace oceniane są anonimowo, podobnie jak Komisji nie odbiera jej fakt, że rok wcześniej także rozpoznawała odwołanie strony. Postępowanie odwoławcze było prowadzone sprawnie, uwzględniając znaczną ilość odwołujących się i wielość zarzutów podnoszonych przez skarżącą. Komisja nie naruszyła zakazu reformatio in peius, poprzez zarzucenie dalszych uchybień ocenianej pracy skarżącej. Jest to dodatkowe ustalenie faktyczne, dopuszczalne w postępowaniu odwoławczym, wynikające z powtórnej oceny pracy przez Komisję II stopnia, które nie zmieniło sytuacji skarżącej, a jedynie dodatkowo uzasadniło negatywną ocenę jej pracy egzaminacyjnej.
W ocenie Sądu pierwszej instancji schematyzm oceny pracy jest uzasadniony w zakresie spraw powtarzalnych i typowych zagadnień, albowiem zapewnia jednolitość orzecznictwa. W przedmiotowej sprawie organ właściwie wyważył proporcje pomiędzy przytoczeniem ogólnych zagadnień związanych z problematyką zarzutów względem decyzji ustalającej wynik egzaminu, a odniesieniem ich do realiów przedmiotowej sprawy. Organ wnikliwie i wszechstronnie przeanalizował zarzuty skarżącej, odnosząc je do konkretnej pracy i popełnionych przez nią konkretnych błędów. Uzasadnienie jest wyczerpujące i zgodne z obowiązującymi standardami postępowania administracyjnego.
Odnosząc się do merytorycznej oceny pracy pisemnej skarżącej z prawa cywilnego, WSA przypomniał, że praca egzaminacyjna która nie spełnia jednego z wymagań ustawowych w zasadzie musi być oceniona negatywnie, bowiem świadczy o tym, że zdający nie jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Zarówno egzaminatorzy pierwszoinstancyjni, jak i uchwała Komisji II Stopnia, wskazały szereg uchybień apelacji, które zdaniem komisji zdecydowały o negatywnej ocenie pracy. Uchybienia te rzeczywiście występują w sporządzonej pracy. Najważniejszymi z nich było potraktowanie postanowienia wstępnego jak postanowienia kończącego sprawę, czego skutkiem był błędny wniosek o dokonanie działu spadku, brak prawidłowego wskazania przedmiotu zaskarżenia. Błędny był także wniosek o dopuszczenie opinii biegłego, gdyż opinia była zbędna na tym etapie postępowania, a po drugie sąd nie rozpoznawał wniosku dowodowego w tej kwestii. Zarzuty są najzupełniej zasadne i znajdują odzwierciedlenie w pracy. Zasadna jest także uwaga egzaminatorów, że praca jest skrótowa, uzasadnienie lakoniczne i schematyczne, a zarzuty naruszenia prawa procesowego w istocie nieuzasadnione. WSA podzielił pogląd egzaminatorów, że nie jest to właściwe wypełnienie wymogów stawianych kandydatowi do zawodu adwokata. Praca liczy 11 stron, z czego pierwsza jest tytułowa i częściowo druga, na ostatniej zaś są jedynie wymienione załączniki. Zarzuty i wnioski apelacji zajmują 6,5 strony, a uzasadnienie 2,5 strony. Świadczy to o całkowitym zachwianiu proporcji prawidłowego sporządzenia pisma i powierzchownym uzasadnieniu zarzutów i wniosków apelacyjnych. Przy czym wiele miejsca w uzasadnieniu zajmują cytaty z orzeczeń Sądu Najwyższego, ale przytoczone bez ich głębszej analizy i wykazaniu związku ze sprawą. W uzasadnieniu poświęcono jedynie 4 linijki tekstu zarzutom naruszenia przepisów procesowych i nie uzasadniono zarzutu naruszenia art. 233 k.p.c. - który obszernie sformułowano w petitum apelacji. Pozostałe zarzuty zostały omówione w sposób niezwykle lakoniczny i chaotyczny. W załącznikach do apelacji jest zbędna informacja, że pełnomocnictwo jest w aktach sprawy, a nie ma niezbędnej, dowodu uiszczenia opłaty sądowej od apelacji.
W tej sytuacji - zdaniem WSA - apelacja skarżącej została zasadnie oceniona na ocenę negatywną, gdyż wskazane wyżej uchybienia nie pozwalają na przyjęcie, że strona opanowała na tyle warsztat zawodowy adwokata i posiadła umiejętność pisania prawidłowej apelacji, że samodzielnie może wykonywać zawód adwokata.
Nie mają zatem w sprawie znaczenia uwagi skarżącej, co do gradacji ocen i zasady oceniania prac, gdyż niewątpliwie jej praca zasługiwała na ocenę niedostateczną. W kontekście gradacji ocen z art. 78d ust. 10 p.o.a. nie można się zgodzić z wywodami skargi, że w rozpoznawanej sprawie ową skalę pominięto. Stopniowalność ocen wymaga wszechstronnego zbadania i rozważenia wpływu błędów popełnionych przez zdającego na ocenę pracy. Praca, która spełnia wymagania musi być oceniona pozytywnie. Natomiast, w zależności od tego, w jakim stopniu praca egzaminacyjna spełnia wymagania, egzaminatorzy wystawiają oceny korzystając ze skali ocen zawartych w ustawie. Te oceny są realizacją zasady swobodnej oceny dowodów i przejawem indywidualnego podejścia wysokiej klasy specjalistów (egzaminatorów), którzy z jednej strony gwarantują znajomość przepisów prawa i obiektywną ocenę prawidłowości zastosowanych rozwiązań, a z drugiej zawierają element własnej "eksperckiej" oceny poziomu pracy.
Wszelkie egzaminy przeprowadzane przez specjalistów zawierają element subiektywny, jednak samodzielna ocena pracy dokonywana przez dwóch egzaminatorów oddzielnie (niezależnie od siebie) i sposób wystawiania oceny końcowej uregulowany ustawą, zapewnia ocenę pozbawioną arbitralności zdeterminowanej wyborem kryterium. Każda praca oceniana jest indywidualnie, a jej walory i wady oceniane są przez ekspertów (egzaminatorów), aby następnie wedle ich najlepszej wiedzy, w ramach prawem określonych, ustalić, czy kandydat na adwokata posiada odpowiednie przygotowanie prawnicze do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Członkami komisji są bowiem osoby, których wiedza i doświadczenie dają rękojmię prawidłowego przeprowadzenia egzaminu. Sprawdzenia wszystkich prac z danego przedmiotu dokonują nie losowo wybrani członkowie wieloosobowej komisji egzaminacyjnej, ale dwaj egzaminatorzy z danej specjalności, której dotyczy egzamin. Gwarantuje to z jednej strony jednakową miarę dla oceny wszystkich zakodowanych prac z danego przedmiotu przez dwójkę tych samych egzaminatorów, z drugiej zaś zapewnia, że para egzaminatorów, która sprawdza prace z danego przedmiotu specjalizuje się właśnie w jego zakresie. W podobny sposób działa również Komisja, która ocenia zarzuty odwołania w świetle przepisów prawa, a nie kryteriów uznaniowych. Obowiązek Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia ponownego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie polega zatem na ponownej, ostatecznej ocenie propozycji rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakwestionowanej przez zdającego części egzaminu w kontekście zarzutów i argumentacji odwołania.
Kryterium oceny pracy przez egzaminatorów jest obiektywne, bowiem stanowi je przepis prawa, zatem w zakresie odnoszącym się do kwestii ustalenia, czy przyjęte przez zdającego rozwiązania są prawidłowe, nie ma żadnej uznaniowości/luzu decyzyjnego. Błędnie więc argumentuje strona zarzucającej przekroczenie zasady uznania administracyjnego przez oparcie się na negatywnych aspektach pracy egzaminacyjnej z pominięciem rozważenia ciężaru gatunkowego popełnionych błędów, które mogły jedynie wpłynąć na obniżenie oceny w ramach jej gradacji, a nie stanowiły błędów dyskwalifikujących pracę. Według strony, ocena niedostateczna powinna dotyczyć tych prac egzaminacyjnych, które zawierają rażące uchybienia, a w tym takie, których nie można skorygować czy uzupełnić w toku postępowania apelacyjnego, mając na uwadze praktykę pracy adwokata. Uchwały komisji egzaminacyjnych nie są podejmowane na zasadzie uznania administracyjnego, a ponadto poprawne rozwiązanie każdego zadania egzaminacyjnego (w tym przedmiotowego) zawiera w sobie szereg obiektywnie powtarzalnych problemów, które każdy profesjonalny pełnomocnik (w tym wypadku zdający, rozwiązując zadanie egzaminacyjne, stanowiące na spreparowanych w tym celu aktach swego rodzaju symulację rzeczywistości zawodowej), zachowując poziom oczekiwanej od niego fachowości, powinien dostrzec i należycie uzasadniając podnieść w treści rozwiązania. Zauważenie i odpowiednia interpretacja prawna tych problemów, wynikająca z założeń zadania egzaminacyjnego, jest zasadniczym kryterium oceny egzaminacyjnej. Jeżeli zdający tego nie uczyni, nie może uzyskać z egzaminu oceny w skali ocen pozytywnych, nawet gdy praca spełnia szereg innych wymogów rozwiązania zadania egzaminacyjnego.
Nie wystarczy zatem, że zdający obierze właściwą ścieżkę reprezentacji spraw klienta (w tym wypadku dokona wyboru apelacji jako instrumentu realizacji tego interesu, a nie opinię o niecelowości apelacji), opracuje jako rozwiązanie zadania egzaminacyjnego projekt apelacji spełniający wymogi formalne, z zachowaniem ustawowego terminu, ze wskazaniem właściwego sądu oraz zawrze w niej zarzuty, które spowodowałyby zmianę na korzyść reprezentowanej przez niego strony, nie czyni wykonania zadania egzaminacyjnego prawidłowym. Przypomnienia wymaga, że egzamin stanowi symulację rzeczywistości zawodowej pełnomocnika, przygotowanego należycie do zawodu. Rzeczą tego egzaminu jest zbadanie przygotowania do profesjonalnego wykonywania zawodu, nie zaś sprawdzenie, czy podejmowane czynności nie zagrażałyby interesowi zastępowanej strony i czy ewentualnie dałyby się naprawić na dalszym etapie postępowania. Przedmiotem zadania nie był bowiem dobór właściwego środka realizacji interesów klienta, ale opracowanie poprawnej, realizującej interesy klienta apelacji.
Analiza apelacji opracowanej jako wykonanie zadania egzaminacyjnego, wskazująca na popełnione w niej błędy oraz niedostatki zarzutów, jakie należało przedstawić w ramach zadania egzaminacyjnego, tłumaczy dokonane rozstrzygnięcie.
W zaskarżonej uchwale Komisja opisała pracę skarżącej wskazując na uchybienia, które w jej ocenie nie kwalifikowały rozwiązania zadania egzaminacyjnego na ocenę pozytywną. Komisja zasadnie przyjęła wystawienie oceny niedostatecznej jako konsekwencję wszystkich stwierdzonych błędów w pracy, w tym braku postawienia wszystkich zarzutów, jakie w przedstawionym jako zadanie stanie faktycznym można było postawić w celu realizacji interesu reprezentowanego klienta. Lektura pracy stanowiącej wykonanie zadania egzaminacyjnego potwierdza dostrzeżone i omówione w zaskarżonej uchwale błędy i braki zdającej.
Skarżąca postuluje uwzględnienie przyjętej strategii działania na zabezpieczenie interesów reprezentowanego klienta wskazując, że zaproponowanie pewnego rozwiązania dostrzeżonego problemu zależy od indywidualnego podejścia, osoby przygotowującej, w tym przypadku apelację cywilną. Skarżąca podkreśliła, że Komisja nienależycie rozważyła jej propozycję rozwiązania zadania. Powyższe zapatrywanie strony pomija zdaniem WSA to, że zadanie egzaminacyjne zostało spreparowane w taki sposób, by dawało możliwość postawienia szerszego spektrum zarzutów, tak by możliwe było zbadanie wiedzy osoby zdającej, sprawdzić przygotowanie prawnicze do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. W konsekwencji zasadna jest ocena, że wskazane uchybienia w sporządzonej przez skarżącą jako rozwiązanie zadania egzaminacyjnego apelacji uzasadniały ocenę niedostateczną z części egzaminu z zakresu prawa cywilnego.
W zaskarżonej uchwale zostały wskazane prawidłowe elementy pracy skarżącą, jak również zawarte w niej błędy, których charakter i ilość przesądziły o niedostatecznej ocenie zadania z prawa cywilnego w efekcie o negatywnym wyniku egzaminu adwokackiego. Wykazane błędy pracy świadczą o braku przygotowania zdającego w czasie egzaminu do wykonywania zawodu adwokata. Analiza pracy egzaminacyjnej skarżącej i uzasadnienia zaskarżonej uchwały potwierdza zastrzeżenia do sporządzonej w czasie egzaminu apelacji, a waga i liczba uchybień wyklucza zarzuty o braku obiektywizmu i dowolności. Wystawienie noty niedostatecznej z prawa cywilnego stanowiło wypadkową wszystkich stwierdzonych uchybień w pracy z tej części egzaminu, związanych z nieprawidłowym wypełnieniem niektórych założeń objętych zadaniem, brakiem rozwiązań realnie chroniących interesy reprezentowanego klienta, na rzecz której strona miała działać. Te niedostatki okazują się poważniejsze, aniżeli te aspekty apelacji, które sporządzono prawidłowo.
Skarżąca nie rozumie motywów zaskarżonej oceny, wskazuje, że Komisja nie uzasadniła dlaczego praca egzaminacyjna nie dała podstaw do przyjęcia pozytywnej oceny w świetle zarzutów odwołania i 5 stopniowej skali ocen. Komisja wywiodła jednak, że sporządzona przez skarżącą apelacja zawiera mankamenty, których ilość i waga stanowi o nieprawidłowym rozwiązaniu tego zadania i świadczy o niewystarczającym przygotowaniu zdającego do wykonywania zawodu adwokata. W konsekwencji wadliwość sporządzonej przez skarżącą apelacji uzasadniała ocenę negatywną. Przy czym dla oceny pracy nie ma znaczenia, jakie ewentualne decyzje podjąłby sąd, który miałby orzekać na skutek wniesionego środka zaskarżenia. Przy ocenie pracy egzaminacyjnej istotnym jest to, czy zdający prawidłowo ocenił problem oraz czy przy prawidłowym zastosowaniu przepisów właściwie skonstruował środek zaskarżenia z uwzględnieniem interesu reprezentowanej strony.
IV.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła M. T. zaskarżając go w całości i zarzucając:
I. naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.):
I.1 naruszenie prawa materialnego - art. 174 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz w związku z art. 15 i art. 128 k.p.a., art. 78h ust. p.o.a. i § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego (Dz.U. z 2016 r. poz. 101 ze zm. - dalej jako rozporządzenie MS) polegające na błędnej wykładni art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z pozostałymi przywołanymi przepisami, zgodnie z którą Komisja II Stopnia przy rozpatrywaniu odwołania od całej decyzji pierwszej instancji w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego rozpoznaje jedynie te zarzuty, które zostały podniesione w odwołaniu i nie odnosi się do pozostałych części egzaminu, z których Skarżąca otrzymała oceny pozytywne, ale nie celujące;
I.2. naruszenie prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) - art. 78h ust. 9 w związku z ust. 12, a także w związku z art. 78f ust. 1 i 2 w związku z art. 78d ust. 10 i art. 78e ust. 2-4 p.o.a. i art. 104 § 1 i § 2 k.p.a. przez błędną wykładnię tych przepisów polegającą na przyjęciu, że decyzja Komisji II stopnia w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego nie ma charakteru uznaniowego i w związku z tym nie może dojść do przekroczenia granic uznaniowości, a w konsekwencji - braku oceny zaskarżonej uchwały Komisji II stopnia pod tym kątem - brak ustosunkowania się do zarzutów Skarżącej dotyczących przekroczenia zasady uznaniowości;
I.3. naruszenie prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) - art. 78d ust. 10 w zw. z art. 78e ust. 2 p.o.a. przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że gradacja ocen dotyczy wyłącznie ocen pozytywnych w tym znaczeniu, że organ nie ma obowiązku wyraźnego i precyzyjnego określenia wpływu poszczególnych rozwiązań zaproponowanych w pracy egzaminacyjnej na końcową ocenę, w sposób wskazujący na wyraźne i precyzyjne rozgraniczenie między oceną negatywną i ocenami pozytywnymi;
I.4. naruszenie prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) - art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 15 k.p.a. przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że organ drugiej instancji nie musi w sposób jednoznaczny wyjaśnić, czy utrzymanie uchwały podjętej w pierwszej instancji nastąpiło z tych samych przyczyn, które wskazano w utrzymywanej w mocy uchwale, czy też z "nowych" powodów, niewskazanych przez Komisję I instancji, a dostrzeżonych przez Komisję II stopnia;
II. naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.):
II.1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) - naruszenie art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., art. 151 p.p.s.a., a także art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (dalej: Pusa) oraz w związku z art. 78h ust. 12 Prawa o adwokaturze i art. 15 k.p.a. - polegające na przekroczeniu granic sprawowanej kontroli nad działalnością administracji publicznej i dokonanie merytorycznej oceny pracy egzaminacyjnej Pani M. T. z zakresu prawa cywilnego;
II.2 naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) - art. 106 § 4 w związku z art. 151 p.p.s.a. przez nieuwzględnienie faktów powszechnie znanych (treści zadania egzaminacyjnego z prawa cywilnego i opisu istotnych zagadnień dla komisji egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego (egzamin adwokacki - 26 kwietnia 2023 r.)) i oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarga powinna zostać uwzględniona z tego powodu, że Komisja II stopnia, a za nią WSA zarzucają pracy egzaminacyjnej z prawa cywilnego błędy, których w niej nie popełniono oraz nie odnoszą się do opisu istotnych zagadnień, który zawiera zestawienie wzorcowych rozwiązań do zaproponowania przez zdających egzamin, a które to wzorcowe rozwiązania obecne były w przeważającej części w pracy zdającej;
II.3. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) - przez oparcie rozstrzygnięcia o art. 24 k.p.a., który nie ma w sprawie zastosowania, gdyż do wyłączenia członków Komisji egzaminacyjnych zastosowanie znajdują art. 78 ust. 7 i art. 78h ust. 1 w zw. z art. 79 ust. 1 i art. 78h ust. 12 p.o.a.;
II.4. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz w związku z art. 128 k.p.a., art. 78h ust. 12 p.o.a. i § 5 rozporządzenia MS przez oddalenie skargi w sytuacji, która zobowiązywała Sąd do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji w całości;
II.5. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w związku z art. 8 § 2 k.p.a. przez oddalenie skargi w sytuacji, gdy Komisja II stopnia bez uzasadnionej przyczyny odstąpiła od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym;
II.6. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) - art. 106 § 3 p.p.s.a. przez oddalenie wszystkich wniosków dowodowych Skarżącej, tj. wniosków zawartych w punktach od 3 do 10 skargi do WSA (s. 6-8 skargi), które były niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości;
II.7. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) - art. 106 § 4 w związku z art. 151 p.p.s.a. przez nieuwzględnienie faktów znanych Sądowi z urzędu tj. iż w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 1521/23 (które to akta znajdowały się w tym samym Sądzie) w zakresie ponownej oceny pracy przez organ II stopnia, w odniesieniu do egzaminu adwokackiego z 2022 r. Komisja II stopnia dokonała szczegółowej gradacji ocen i oddalenie skargi w sytuacji, gdy skarga powinna zostać uwzględniona z tego powodu, że Komisja II stopnia nie dokonała realnej gradacji ocen tak jak w przywołanej sprawie;
II.8. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 k.p.a. polegające na oddaleniu skargi pomimo tego, że Komisja II stopnia nie wyjaśniła stanu faktycznego, nie zebrała i nie rozpatrzyła całego materiału dowodowego.
Ustanowiony z urzędu pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez WSA w Warszawie, a także przyznanie kosztów zastępstwa procesowego - kosztów nieopłaconej do chwili zakończenia postępowania pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Wniósł także o:
- dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu na okoliczność tego, kiedy została odkodowana praca egzaminacyjna skarżącej - zobowiązanie Komisji II stopnia o przedstawienie dowodu, że praca skarżącej została odkodowana po jej ocenieniu,
- dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z akt administracyjnych
znajdujących się przy sprawie o sygnaturze VI SA/Wa 1521/23 celem wykazania we jaki sposób w poprzednich latach Komisja II Stopnia oceniała prace, uwzględniając elementy pozytywne i negatywne,
- dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu ze "zrzutu ekranu" wykładu dla aplikantów z 24 listopada 2021 r. celem wykazania dotychczasowej praktyki - przyznawania punktacji poszczególnym fragmentom pracy egzaminacyjnej.
V.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Komisja II stopnia wniosła o jej oddalenie, jak również o oddalenie wniosków dowodowych oraz orzeczenie o kosztach postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
VI.
Skarga kasacyjna, w okolicznościach niniejszej sprawy, jest nieuzasadniona, zaś wyrok WSA, pomimo drobnych błędów, jest trafny.
W pierwszej kolejności zauważyć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. W niniejszej sprawie nie zachodzi jednak nieważność postępowania przeprowadzonego przez Sąd pierwszej instancji.
VII.
Skarga kasacyjna podnosi szereg uchybień, zarówno procesowych jak i materialnych. Zgodnie więc z modelowym schematem kontroli kasacyjnej zaskarżonych orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych, w pierwszej kolejności dokonuje się - co do zasady - oceny zarzutów naruszenia prawa procesowego, a dopiero następnie materialnego. Niemniej jednak nie jest to sztywna reguła i na tle niniejszej sprawy doznaje modyfikacji, z uwagi na sposób sformułowania zarzutów procesowych i materialnych, miejscami wzajemnie się przenikających. W związku z tym należy na nie spojrzeć niejako z problemowego punktu widzenia i w taki też sposób ocenić.
Odnosząc się zatem w pierwszej kolejności do naruszenia, któremu strona nadaje kluczowe znaczenie (por. zarzuty nr I.2 i II.1), związanego w istocie z charakterem ocen dokonywanych zarówno przez Komisję I i II Stopnia jak i przez WSA kontrolującego zaskarżone uchwały, wyjaśnić należy, że uchwały w sprawie wyniku egzaminu adwokackiego (I i II stopnia) nie są odpowiednikiem decyzji administracyjnych o charakterze uznaniowym, co sugeruje skarżąca, a co pociąga za sobą jej dalsze twierdzenia o powstałych na tym tle uchybieniach. Kwestie te Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie już wyjaśniał (por. wyrok z 14 grudnia 2011 r. II GSK 489/11, z 11 marca 2014 r. II GSK 40/13, z 22 maja 2014 r. II GSK 447/13). Decyzje uznaniowe wydawane są wówczas, gdy organ administracji publicznej, w granicach wyznaczonych konkretną regulacją prawną i w związku z ustalonym stanem faktycznym, wyposażony został przez ustawodawcę w możliwość wyboru końcowego rezultatu (rozstrzygnięcia). Oznacza to więc, że w określonych warunkach organ, przedkładając interes społeczny nad słuszny interes strony, może odmówić stronie przyznania dochodzonego przez nią prawa jak i postąpić vice versa.
Komisje Egzaminacyjne nie są więc wyposażone w "luz decyzyjny", co implikuje naturalny wniosek, że jeżeli w ramach dokonywania ustaleń faktycznych prace egzaminacyjne, przy zastosowaniu sposobu i kryteriów oceny określonych w art. 78e p.o.a., zostaną zweryfikowane pozytywnie, to wynik egzaminu zgodnie z art. 78f p.o.a. - co do zasady - również musi być pozytywny i vice versa.
Praca sporządzona przez stronę w trakcie egzaminu, przy uwzględnieniu materiałów źródłowych stanowiących zadany do rozwiązania casus (jej prawne i faktyczne tło), stanowią sumaryczny materiał dowodowy, który oceniany jest w pierwszej kolejności przez egzaminatorów wg. zasady swobodnej, ale nie dowolnej oceny dowodów, a w dalszej kolejności przez opiniującego i Komisję II Stopnia w razie ewentualnego odwołania. Następuje to przy tym przy zastosowaniu określonych w ustawie kryteriów oceny, na którą słusznie uwagę zwrócił zarówno WSA, jak i Komisja II Stopnia. Ocena pracy egzaminacyjnej nie jest więc dokonywana w ramach "luzu decyzyjnego", zatem nie ma mowy o naruszeniu zarzuconym WSA, a mającym polegać na braku ustosunkowania się do zarzutów skarżącej dotyczących przekroczenia zasady uznaniowości.
Ustawa reguluje pewne brzegowe i ogólnie ujęte wymagania, jakie muszą spełniać przygotowywane przez zdających egzamin opracowania pisemne, którymi zgodnie z art. 78e ust. 2 p.o.a. są: wymogi formalne, właściwe zastosowanie i umiejętne zinterpretowanie przepisów prawa, poprawne uwzględnienie przez sposób rozstrzygnięcia problemu występującego w sprawie oraz uwzględnienie interesu reprezentowanej strony. Trafnie więc wskazuje WSA, że praca, która spełnia powyższe wymagania, musi zostać oceniona pozytywnie. W zależności jednak od tego jak bardzo wymagania te są zrealizowane, egzaminatorzy wystawiają oceny korzystając ze skali ocen zawartych w ustawie. Oceny nie są przy tym wystawiane w granicach "luzu decyzyjnego", gdyż są emanacją zasady swobodnej oceny dowodów i przejawem indywidualnego podejścia tworzących komisję specjalistów, którzy z jednej strony gwarantują znajomość przepisów prawa i obiektywną ocenę prawidłowości zastosowanych rozwiązań, a z drugiej zawierają element własnej, eksperckiej oceny poziomu pracy. W dotychczasowym orzecznictwie konsekwentnie wskazuje się, że wszelkie egzaminy przeprowadzane przez specjalistów zawierają element subiektywny, jednak samodzielna ocena pracy dokonywana przez dwóch egzaminatorów i sposób wystawiania oceny końcowej uregulowany ustawą, zapewnia obiektywne ramy weryfikacji trafności tego rodzaju ocen.
W kontekście powyższego praca skarżącej została oceniona indywidualnie przez dwóch egzaminatorów na etapie jej niezależnego sprawdzania, a następnie przedstawiona propozycja została zaaprobowana przez całą Komisję I Stopnia przy ustaleniu końcowego wyniku. W dalszej części procesu oceniona została także, na etapie odwołania, w pierwszej kolejności przez osobę opiniującą, a następnie przez całą Komisję II Stopnia. Względem żadnej z tych ocen nie można - wbrew stanowisku strony - sformułować twierdzenia o nieuchwyceniu i niepoddaniu ocenie wszystkich walorów i wady apelacji cywilnej strony, a w konsekwencji zarzucić błędu w końcowej ocenie, wskazującej na to, czy skarżąca posiadała w momencie weryfikacji odpowiednie przygotowanie prawnicze do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Nawet więc wtedy, gdy strona obiera prawidłowy kierunek działania (tu: apelację), zaś jej praca spełnia wymagania formalne, to i tak może nie zyskać aprobaty egzaminatorów, co Ci muszą wyjaśnić i co w niniejszej sprawie zrobili, wskazując że waga stwierdzonych błędów daje silny asumpt do twierdzenia o niewystarczającym zaprezentowaniu w dniu egzaminu wiedzy z prawa cywilnego (szczególnie procesowego).
W konsekwencji, wyraźnego podkreślenia wymaga to, że WSA (a tym bardziej Naczelny Sąd Administracyjny) nie jest kolejną komisją egzaminacyjną (odpowiednio trzeciego i czwartego stopnia). Kontrola sądowa uchwały w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego nie polega zatem na dokonaniu ponownej oceny zakwestionowanej pracy egzaminacyjnej, a na weryfikacji, czy dokonana przez niezależnych sprawdzających ocena, odbyła się stosownie do określonych ustawowo wytycznych, a w konsekwencji, czy jest swobodna, a nie dowolna (arbitralna). W takiej sytuacji, co oczywiste, nie da się całkowicie abstrahować od meritum problemu jaki podlegał rozwiązaniu przez kandydata na adwokata, jednakże ocena w tym zakresie, a tak właśnie było w niniejszej sprawie, nie była ponownym "dokonywaniem merytorycznej oceny pracy", jak wskazuje strona, a przedstawieniem powodów, z uwagi na które egzaminatorzy i obie Komisje oceniły negatywnie pracę skarżącej, co zostało ocenione jako zasługujące na uwzględnienie. Tym samym WSA, przywołując poszczególne elementy merytoryczne pracy - np. sformułowany przez skarżącą do sądu II instancji wniosek o zasięgnięcie opinii biegłego w sprawie, na etapie której nie było ku temu jakichkolwiek podstaw, a sąd I instancji nawet takiego żądania wniosku, z racji wydania postanowienia wstępnego, jeszcze nawet nie procedował, jak również przedstawienie wniosków apelacji wskazujących na to, że całokształt twierdzeń strony świadczy o braku rozróżniania celu postanowień końcowych i postanowień wstępnych (waga zagadnienia wstępnego), czy kwestie związane ze złą lub dobrą wiarą przy zasiedzeniu udziału w nieruchomości - czyni to po ty, by podkreślić, że mogły one zostać uznane za na tyle istotne i ważkie wady, które uzasadniały a limine zdyskwalifikowanie pracy skarżącej. Nie można przy tym powiedzieć, że nikt nie dostrzegł tych pozytywów pracy skarżącej, które niewątpliwie w niej wystąpiły (np. dostrzeżenie kwestii braku utraty posiadania, zarzuceniu prawidłowej, aczkolwiek nierozwiniętej podstawy prawnej, itp.). Jednakże nie jest tak, że w każdym przypadku oceniający będą stosować zasady arytmetyki i bilansować plusy pracy z jej minusami, widzianymi jako wagi poszczególnych zagadnień poddanych ocenie. Istnieją bowiem tego rodzaju błędy w pracach tego rodzaju jak występująca w niniejszej sprawie, których popełnienie dyskwalifikuje takie opracowanie z dalszej oceny i nawet niewątpliwe pozytywne strony pracy nie są w stanie zmienić oceny negatywnej. Sam więc fakt sporządzenia formalnie poprawnej apelacji, tj. spełniającej co do zasady wymogi formalne, czy też występujące pozytywne elementy pracy egzaminacyjnej, nie mogą przemawiać w każdym przypadku za tym, że zostanie ona oceniona pozytywnie, na skutek arytmetycznego rozliczania "plusów i minusów".
W tym też kontekście nie jest także zasadny zarzut nr I.3 skargi kasacyjnej, podnoszący błędną wykładnię art. 78d ust. 10 w zw. z art. 78e ust. 2 p.o.a. co ma się przejawiać w przyjęciu, że gradacja ocen dotyczy wyłącznie ocen pozytywnych, a organ nie ma obowiązku wyraźnego i precyzyjnego określenia wpływu poszczególnych rozwiązań zaproponowanych w pracy egzaminacyjnej na końcową ocenę. Ani Sąd pierwszej instancji, ani też Komisja II Stopnia tak stanowczej tezy jak prezentowana przez stronę, nie wyraziły. To, co wynika z ich stanowiska dotyczy sytuacji, w której poziom błędów widocznych tzw. gołym okiem, jest na tyle znaczny, że żadne pozytywy nie są w stanie tej negatywnej oceny przełamać. W istocie więc strona domaga się dokonania ewaluacji poszczególnych wad i zalet swojej pracy, w sytuacji, gdy zgodnie z ocenami, opinią i stanowiskiem Komisji II Stopnia, poziom natężenia błędów wyklucza uznanie, że zasługuje ona na ocenę pozytywną. Kwestie rozważania (swoistego bilansowania) plusów i minusów pracy, czego w rzeczywistości domaga się strona, mogą mieć znaczenie tam, gdzie nie ma błędów kardynalnych, o zasadniczym znaczeniu dla danej sprawy i wiedzy osoby egzaminowanej.
Nie ma w kontekście powyższego mowy o podnoszonym w zarzucie nr II.5 odstąpieniu przez Komisję II Stopnia od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym (w istocie punktacyjnego sposobu oceniania wszystkich pozytywnych i negatywnych stron pracy). Jak wskazano wyżej, w pewnych sytuacjach sam poziom błędów, ich kluczowy i kardynalny charakter, może uzasadniać a limine ocenę negatywną, co miało miejsce w niniejszej sprawie.
Strona błędnie podnosi również (zarzut nr I.4 skargi kasacyjnej) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 15 k.p.a. co ma się przejawiać w błędnej wykładni tych przepisów i przyjęciu, że Komisja II Stopnia nie musi w sposób jednoznaczny wyjaśnić, czy utrzymanie uchwały podjętej w pierwszej instancji nastąpiło z tych samych przyczyn, które wskazano w utrzymywanej w mocy uchwale, czy też z "nowych" powodów, niewskazanych przez Komisję I Stopnia, ale dostrzeżonych w postępowaniu odwoławczym.
Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, że Komisja II Stopnia podejmuje uchwałę w przedmiocie wyniku egzaminu, biorąc pod uwagę cały materiał dowodowy, w tym oceny egzaminatorów i opinię sporządzoną na etapie odwoławczym. Jest przy tym uprawniona do samodzielnej oceny pracy pisemnej na podstawie tego materiału, zatem działa w pełni merytorycznie. Może więc ponownie ustalić ostateczną ocenę pracy zawierającej rozwiązanie zadania z części egzaminu, której dotyczy odwołanie i - nie bacząc wyłącznie na zarzuty odwołania - odnieść się do całej pracy i jej oceny dokonanej przez Komisję I Stopnia. Jeżeli więc dostrzega także inne, dodatkowe argumenty przemawiające za negatywną oceną dokonaną w pierwszej instancji, to może je również powołać.
VIII.
Niezasadny jest również zarzut nr I.1 skargi kasacyjnej, wskazujący, że zakres badania sprawy wywołanej odwołaniem powinien być - wzorem klasycznych postępowań administracyjnych - pełny, tj. Komisja II Stopnia na skutek odwołania powinna była zbadać całość egzaminu zdawanego przez skarżącą (wszystkie jego części), a nie tylko i wyłącznie część z prawa cywilnego, która zadecydowała o ocenie negatywnej i względem której strona, kierunkowo, sformułowała zarzuty odwołania.
Nie ma prawnych argumentów, by tego rodzaju rozumowanie zaakceptować, bowiem słusznie wskazuje Komisja, że zakres jej postępowania wyznacza odwołujący się formułowanymi zarzutami. Jeżeli więc wyraźnie kwestionuje ocenę negatywną z części dotyczącej prawa cywilnego, to rozważania Komisji II Stopnia powinny się koncentrować właśnie na tej części. Jak bowiem wynika z § 5 ust. 3 i 4 rozporządzenia MS, przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Natomiast komisja odwoławcza w pierwszej kolejności głosuje nad ostateczną oceną pracy pisemnej zawierającej rozwiązanie zadania z tej części egzaminu adwokackiego, której dotyczy odwołanie, a następnie głosuje w sprawie zaskarżonej uchwały.
Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu k.p.a., tylko postępowanie szczególne, w ramach którego rozpatruje się zasadności zarzutów odwołania, a nie wszystkie oceny uzyskane przez zdającego w trakcie egzaminu.
Jedynie pobocznie należy przy tym zauważyć, że nawet przyjęcie tezy prezentowanej przez stronę, niczego by w jej sytuacji prawnej nie mogło zmienić. Widziana wyłącznie hipotetycznie ponowna całościowa ocena pozostałych elementów egzaminu (pozostałych prac pisemnych) nie może bowiem wpłynąć na zmianę negatywnej oceny z prawa cywilnego. Nawet bowiem jeszcze raz dokonana weryfikacja wszystkich prac, nie będzie oznaczać, że ewentualna zmiana ich oceny wystawionej przez Komisję I Stopnia (w zasadzie wyłącznie "na plus", gdyż poza dwoma wyjątkami, strona chroniona jest kodeksową zasadą niepogarszania jej sytuacji - zakaz reformationis in peius z art. 139 k.p.a. w zw. z art. 78h ust. 12 p.o.a.), cokolwiek zmieni w zakresie negatywnej oceny całości egzaminu, skoro strona otrzymała ocenę niedostateczną z części cywilistycznej.
IX.
Niezasadne są także twierdzenia strony o podstawach wyłączenia jednej z egzaminatorek (zarzut nr II.3 skargi kasacyjnej). Jakkolwiek WSA błędnie odwołuje się tu do art. 24 k.p.a., gdyż Prawo o adwokaturze posiada własną regulację dotyczącą wyłączania członków komisji, to jednak ten oczywisty błąd nie zmienia zasadności stanowiska Sądu pierwszej instancji. Podobnie jak oczywista omyłka dotycząca odwołania się przez WSA do "aktu oskarżenia".
Poza argumentacją podniesioną w zaskarżonym wyroku o braku jakiegokolwiek podejrzenia co do bezstronności wskazanej przez stronę egzaminującej, należy dodatkowo zauważyć, że odkodowanie prac nastąpiło po ocenieniu ich przez egzaminatorów, co wynika wprost ze znajdującego się w aktach protokołu przeprowadzenia egzaminu przez Komisję I Stopnia.
W konsekwencji nie ma podstaw, by w sposób uzasadniony twierdzić, że zachodził stosunek tego rodzaju, że pracę skarżącej oceniała osoba podlegająca wyłączeniu.
X.
Za niezasadne uznano również uchybienia podniesione w pkt II.2., II.6 i II.7 skargi kasacyjnej, których wspólnym mianownikiem jest kwestia dopuszczenia dowodów uzupełniających i uwzględnienia przy orzekaniu z urzędu faktów powszechnie znanych - art. 106 § 3 i 4 p.p.s.a.
Naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. strona upatruje przede wszystkim w zaniechaniu przez Sąd pierwszej instancji przeprowadzenia uzupełniającego dowodu z akt sprawy obejmujących ustalenie jej wyników egzaminu adwokackiego z 2022 roku. Zgodnie więc z brzmieniem art. 106 § 3 p.p.s.a., Sąd może z urzędu lub na wniosek strony przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Równolegle zauważyć jednak należy, że kontrola WSA jest prowadzona jedynie w granicach danej sprawy, a więc sprawy ze skargi na konkretny akt indywidualny - tu uchwałę o wynikach egzaminu i co do zasady ocena ta opiera się na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu przed Komisjami.
Całkowicie zbędne jest zatem, zwłaszcza w kontekście sformułowanych wcześniej twierdzeń, co do sposobu oceniania prac egzaminacyjnych, sięganie do wyników egzaminu skarżącej z wcześniejszego okresu, jak i ocena informacji przekazywanych aplikantom w 2021 roku. Wobec powyższego, wskazywane przez skarżącą dowody nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, a ich przeprowadzenie naruszyłoby art. 106 § 3 p.p.s.a. (por. wyroki NSA z 10 czerwca 2021 r. sygn. akt II GSK 1201/18 i 10 lutego 2022 r. sygn. akt II GSK 1574/18).
Również kwestia treści zadania cywilnego (dokumentacja w aktach sprawy) jak i opis istotnych zagadnień dla komisji egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego, nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia, zatem nie było potrzeby stosowania reguły z art. 106 § 4 p.p.s.a. Istota zarzutu tkwi w przekonaniu strony, że oceniający nie uwzględnili wskazanego opisu istotnych zagadnień, a przez to nie dostrzegli, że część przygotowanej apelacji realizowała zawarte w opisie tych zagadnień postulaty i poprawnie skonstruowane zarzuty oraz wnioski. Skarżąca nie dostrzega jednak powodu negatywnej oceny, czyli stwierdzenia ważkich wad, dyskwalifikujących jej opracowanie jako wskazujące na oczywistą sprzeczność prezentowanej w momencie zdawania egzaminu wiedzy z dziedziny procesowego prawa cywilnego. To więc, że jej praca realizowała inne wymagania, nie podważa wystawionej oceny negatywnej, o której przeważyły wspomniane wyżej wady.
W kontekście omawianych zarzutów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił również, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., sformułowane przez skarżącą kasacyjnie wnioski dowodowe. Po pierwsze, w części wnioski te są w istocie niedopuszczalne, albowiem sądy administracyjne nie prowadzą postępowania dowodowego, którego przedmiotem byłoby zobowiązanie Komisji II Stopnia do przedstawienie dowodu z daty odkodowania pracy skarżącej. Sądy prowadzą uzupełniające postępowanie dowodowe z dokumentu. Ponadto, informacja w interesującym stronę zakresie wynika wprost z końcowej części protokołu Komisji I Stopnia.
Po drugie, przeprowadzenie na etapie rozpoznawania skargi kasacyjnej pozostałych wnioskowanych dowodów, na okoliczność związaną ze sposobem oceniania prac, było w niniejszej sprawie zbędne, wobec przedstawionej wyżej prawidłowej oceny jej pracy.
Niezasadne są również naruszenia podniesione w zarzucie nr II.4 i II.8 skargi kasacyjnej, mające względem sformułowanego wyżej stanowiska, wtórny charakter.
Nie można twierdzić, że Komisja II Stopnia nie zebrała i nie rozpatrzyła całego materiału dowodowego. Twierdzenie to jest powiązane ze stanowiskiem skarżącej, że Komisja powinna była ocenić jej pracę tak jak w trakcie poprzedniego egzaminu.
Stwierdzone przez stronę uchybienia, które rzeczywiście wystąpiły, a więc niewłaściwe powołanie art. 24 k.p.a., wskazanie w treści uzasadnienia WSA, że w części cywilistycznej egzaminu sporządzany może być "akt oskarżenia", co jest oczywistym błędem, jednakże bez wpływu na wynik sprawy wobec zaprezentowanej dalej oceny, czy wreszcie błędne zarzucanie skarżącej niedołączenia dowodu uiszczenia opłaty sądowej od apelacji, czego nie musiała robić, nie wpływa na końcowy wynik sprawy.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a.
O odstąpieniu w całości od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego od skarżącej na rzecz organu orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. uznając, że obciążania strony korzystającej z prawa pomocy nie będzie w tym przypadku właściwe.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał natomiast o kosztach pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, ponieważ wynagrodzenie pełnomocnika ustanowionego z urzędu za udzieloną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez WSA w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a.