II GSK 2085/24

II GSK 2085/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Gabriela Jyż /przewodniczący/
Izabella Janson
Patrycja Joanna Suwaj /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I SA/Op 117/24 - Wyrok WSA w Opolu z 2024-04-25
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 79, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2025 poz 277
art. 2351 , art. 2352 , art. 222 §1   w zw. z II pkt. 6 Załącznika nr 1do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagen
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 1836
§ 6 ust. 1, 2 i ust. 5 oraz § 8 ust. 1 i 2
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.) Sędzia del. WSA Izabella Janson po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej "G. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" Sp. k. w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 25 kwietnia 2024 r. sygn. akt I SA/Op 117/24 w sprawie ze skargi "G.Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" Sp. k. w G. na decyzję Opolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Opolu z dnia 13 listopada 2023 r. nr HP.907.6.2023.MB w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
1. Decyzją z dnia 13 listopada 2023 r., nr HP.907.6.2023.MB, Opolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej przywoływany jako: "OPWIS", "Organ odwoławczy"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej przywoływana jako: "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania G. Sp. z o.o. Sp. k w G. (dalej przywoływana jako: "Spółka", "Skarżąca") od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego (dalej przywoływany jako: "PPIS", "organ I instancji") w G. z dnia 7 czerwca 2023 r., nr HP.4200.1.2020.AK, o stwierdzeniu u R. K. (dalej przywoływany jako: "Pracownik", "Strona") choroby zawodowej - nowotwory złośliwe, powstałe w następstwie czynników w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi - rak płuca, rak oskrzela, wym. w poz. 17.1 wykazu chorób zawodowych określonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1836, dalej: rozporządzenie) - utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną.
W uzasadnieniu Organ odwoławczy wskazał, że przytoczoną na wstępie decyzją z dnia 7 czerwca 2023 r., PPIS stwierdził u R. K. chorobę zawodową - raka płuca, raka oskrzeli wymienioną w poz. 17. 1 wykazu chorób zawodowych w oparciu o orzeczenie lekarskie Wojewódzkiego (...) (WOMP) z dnia 16 lipca 2021 r., nr 10/2021 o rozpoznaniu ww. choroby zawodowej, dane dotyczące narażenia zawodowego R. K. podczas zatrudnienia w latach 2002-2019 w G. Spółka z o.o. Sp.k. z siedzibą w G. na czynniki mogące być uznane za sprawcze schorzenia, ustalone przez PPIS w G. w wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego oraz opinię Kliniki (...) w Łodzi z dnia 7 kwietnia 2023 r., nr NKOCHZ A/296/20-2 3, zgodnie z którą obecność w środowisku pracy R.K. pyłów zawierających wolną krystaliczną krzemionkę, materiałów zanieczyszczonych chromem, niklem oraz pyłów i gazów spawalniczych wiązała się z ryzykiem kancerogenezy w płucach, wg przepisów prawa obowiązującego aktualnie w Polsce oraz ustaleń Międzynarodowej Agencji ds. Badań nad Rakiem (IARC).
Przeprowadzone przez Organ I instancji postępowanie wyjaśniające wykazało, że Strona w okresie od 1 sierpnia 2002 r. do 30 września 2019 r. była zatrudniona w ww. zakładzie na stanowisku spawacza, obsługującego urządzenie do automatycznego spawania obwodowego łukowego w osłonie gazowej elementów zbiorników ogrzewaczy wody, tj. dennic łukowych z płaszczem, metodą "MAG - Linia Czeska Boki, w narażeniu na pyły i dymy spawalnicze. Pracownik nadzorował pracę automatu spawającego, obserwował proces spawania bezpośrednio przy tym urządzeniu. W trakcie wizji przeprowadzonej przez PPIS w G. na tym stanowisku pracy stwierdzono uwalnianie się dymów do środowiska pracy, pomimo zainstalowanych odciągów. Spawanie odbywało się w osłonie gazowej dwutlenku węgla, argonu i tlenu. Do spawania stosowano drut miedziany ENERGOMAG-2-s zawierający w składzie m. in. chrom (Cr) i nikiel (Ni). Elementy spawane to blacha czarna, walcowana na gorąco, zawierająca w składzie Cr i Ni. W hali, w której zlokalizowane było ww. stanowisko oraz w hali przyległej do niej odbywała się praca na innych stanowiskach, m.in. spawalniczych. Spółka przeprowadzała pomiary zapylenia pyłem zawierającym wolną krystaliczną krzemionkę i pomiary związków toksycznych w środowisku pracy (związków manganu, żelaza, tlenków azotu, tlenku węgla), których wyniki nie przekraczały normatywów higienicznych.
Kontynuując wskazał, że WOMP w Opolu z/s w K.rozpatrując sprawę pośmiertnie, na wniosek spadkobierców, orzeczeniem z dnia 16 lipca 2021 r., nr 10/2021, rozpoznał u R. K. chorobę zawodową - raka płuca, raka oskrzeli, co stanowiło postawę wydania przez PPIS w G. decyzji z dnia 16 grudnia 2021 r., nr HP.4200.1.2020.AK, o stwierdzeniu u R. K. choroby zawodowej. Powyższa decyzja została jednak uchylona przez OPWIS decyzją z dnia 11 lutego 2022 r., nr HP.907.3.2021.MB, i przekazana do ponownego rozpatrzenia. W wyniku przeprowadzonych czynności wyjaśniających, po konsultacji sprawy w Instytucie Medycyny Pracy w Łodzi (IMP), PPIS w G. decyzją z dnia 7 czerwca 2023 r. ponownie stwierdził chorobę zawodową u R. K..
Organ odwoławczy stwierdził, że z treści dokumentacji zgromadzonej przez PPIS w G. w wyniku prowadzonego postępowania wyjaśniającego wynika, że R. K. pracując na stanowisku spawacza obsługującego automat spawalniczy tzw. Linii Czeskiej "Boki" w okresie od 1 sierpnia 2002 r. do 30 września 2019 r. narażony był na działanie pyłów i dymów spawalniczych. Dowodzą tego - zdaniem Organu - zeznania świadków, stwierdzenia Strony, wyniki wizji lokalnej przeprowadzonej przez PPIS w G. włącznie z dokumentacją fotograficzną stanowiska pracy oraz dokumentacją nt. wyników badań środowiskowych z zakresu zapylenia i toksykologii. Te wyniki stanowią niepodważalny dowód w tym zakresie.
Dodał, że pył, który emitowany był do środowiska pracy na stanowisku R. K. został zaklasyfikowany do kategorii pyłu przemysłowego zawierającego wolną (krystaliczną) krzemionkę o zawartości poniżej 2%. Wyniki badań środowiskowych z zakresu zapylenia wykonywane w latach 2002-2017 dowodzą, że stężenie pyłu całkowitego na stanowisku pracy tego pracownika kształtowało się w zakresie od 1,3 mg/m3 do 6,1 mg/m3, tj. od 0,13 do 0,61 krotności wartości dopuszczalnej w środowisku pracy (najwyższego dopuszczalnego Stężenia, tj. NDS-u, wynoszącego 10 mg/m3. Stężenie frakcji wdychalnej tego pyłu, które było mierzone w latach 2011, 2013, 2014 i 2017 wynosiło od 0,7 do 0,8 mg/m3. Frakcja wdychalna to ta frakcja aerozolu, która po wniknięciu przez nos i usta, po zdeponowaniu w drogach oddechowych stwarza zagrożenie dla zdrowia. Organ zauważył, że obowiązek prawnego oznaczania stężenia frakcji respirabilnej krzemionki krystalicznej w pyle został określony dopiero w rozporządzeniu Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz.U. z 2018 r. poz.1286 ze zm., dalej rozporządzenie NDS). Po wejściu w życie tego rozporządzenia pył emitowany do środowiska pracy na przedmiotowym stanowisku zaliczono do kategorii: pył niezaklasyfikowany ze względu na toksyczność, dla którego NDS dla frakcji wdychalnej wynosił również 10 mg/m3. Dla tego rodzaju pyłu obowiązuje zgodnie z ww. przepisem jednoczesne oznaczanie stężeń frakcji respirabilnej krzemionki krystalicznej, dla której NDS wynosi 0,1 mg/m3. Frakcja respirabilna to frakcja aerozolu wnikająca do dróg oddechowych, która stwarza zagrożenie dla zdrowia po zdeponowaniu w obszarze wymiany gazowej.
Dalej Organ podał, że pomiary przeprowadzone w 2019 r. na przedmiotowym stanowisku pracy wykazały, że stężenie frakcji respirabilnej krzemionki krystalicznej, kwarcu; krystobalitu wynosiło poniżej 0,01 mg/m3 (wskaźnik narażenia poniżej 0,1 NDS), stężenie pyłu całkowitego kształtowało się na poziomie 3,6 mg/m3, tj. 0,36 krotności NDS. Kolejne pomiary wykonane w 2021 r. wykazały stężenie frakcji respirabilnej krzemionki krystalicznej poniżej 0,0139 mg/m3, tj. poniżej 0,139 krotności NDS. Stężenie pyłu całkowitego kształtowało się na poziomie 3,4 mg/m3, tj. 0,34 NDS. Wyniki te - na co zwrócił uwagę Organ - chociaż nie przekraczają dopuszczalnych normatywów higienicznych wskazują na obecność pyłu spawalniczego w środowisku pracy R. K., w strefie oddychania pracownika, przy stężeniu frakcji wdychalnej pyłu przewyższającej okresowo poziom połowy NDS-u. Natomiast pomiary wykonywane od 2018 r., chociaż wskazują na niskie poziomy frakcji respirabilnej wolnej krystalicznej krzemionki nie wykluczyły jej obecności w pyle emitowanym do środowiska pracy, tym samym nie dają podstawy do wykluczenia obecności tego czynnika w środowisku pracy tego pracownika.
W odniesieniu do zarzutów odwołania Organ wyjaśnił, że pojęcie wolnej krystalicznej krzemionki i frakcji respirabilnej krzemionki, mają zastosowanie przy analizie narażenia zawodowego R. K.. Pył emitowany do środowiska pracy to pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę. W wyniku pomiarów wykonywanych od 2018 r. wyodrębniono w nim frakcję respirabilną wolnej krystalicznej krzemionki, tj. tej frakcji, która ma zdolność do wniknięcia do dolnych dróg oddechowych i stworzenia zagrożenia dla zdrowia po zdeponowaniu w obszarze wymiany gazowej. Definicje frakcji wdychalnej i respirabilnej aerozolu zawarte są w rozporządzeniu NDS.
Dalej Organ podał, że R. K. był zatrudniony na stanowisku spawacza na zautomatyzowanym stanowisku spawalniczym tzw. Linia Czeska "Boki" do obwodowego spawania łukowego w osłonie gazowej elementów zbiorników ogrzewaczy wody, tj. dennic łukowych z płaszczem. Dochodzenie epidemiologiczne przeprowadzone przez PPIS w G. dnia 22 kwietnia 2022 r., uzupełnione przez OPWIS w ramach postępowania odwoławczego wykazało, że materiałem spawanym, przez cały okres zatrudnienia w Spółce, była stal konstrukcyjna niestopowa, zawierająca w składzie m.in. krzem (Si), chrom (Cr) i nikiel (Ni). Z treści atestów blach przedstawionych przez Spółkę wynika, że zawartość tych pierwiastków w materiale wynosiła: Si od 0,01 do 0,2 %, Cr od 0,02 do 0,05 %, Ni od 0,01 do 0,03 %. Z kolei drut spawalniczy zawierał w składzie 0,9 % Si, 0,016 % Ni i 0,03 % Cr.
Związki chromu sześciowartościowego (Cr VI) i niklu (Ni) są zaliczone do kategorii czynników rakotwórczych na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, zmieniającym i uchylającym dyrektywy 67/548/EWG i 1999/45/WE oraz zmieniającym rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 (Dz. Urz. UE L 353 z 31.12.2008, str. 1). Czynniki rakotwórcze kat. 1 są to takie czynniki, co do których wiadomo lub istnieje domniemanie, że są rakotwórcze dla człowieka.
Ponadto PPIS w G. mając na uwadze ustalenia dotyczące warunków pracy R. K. pismem z dnia 4 maja 2022 r. zwrócił się do IMP w Łodzi o wyrażenie opinii w zakresie związku choroby rozpoznanej u R. K. z warun pracy, tj. wpływu na jej powstanie czynników występujących w procesie spawania metodą MAG, wykorzystania materiałów zanieczyszczonych czynnikami rakotwórczymi tj. chromem i niklem, obecnością w środowisku pracy pyłów i dymów spawalniczych, które zostały zakwalifikowane jako rakotwórcze przez Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem.
W przedstawionej opinii z dnia 7 kwietnia 2023 r. IMP stwierdził, że dane o narażeniu R.K. na pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę, materiały zanieczyszczone chromem i niklem oraz pyły i gazy spawalnicze dają podstawy do rozpoznania choroby zawodowej. Podkreślił, że narażenie na krzemionkę krystaliczną - frakcję respirabilną, powstającą w trakcie pracy może wiązać się z ryzykiem kancerogenny w płucach, również związki chromu VI i niklu należą do czynników rakotwórczych kategorii 1 w kontekście rozwoju m.in. raka płuc. Jednocześnie podkreślił, że nowotwory należą do skutków stochastycznych, a nie deterministycznych, w związku z czym nie da się wskazać dawki progowej narażenia, poniżej której ryzyko indukcji nowotworu będzie zerowe. Stwierdził, że ryzyko jest tym większe, im więcej kancerogenów występowało w środowisku pracy, a w tym przypadku były to chroni VI, nikiel i krzemionka. Formułując powyższe Instytut oparł się zarówno na wiedzy medycznej, naukowej jaki i prawie, przywołując stanowisko Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem (1ARC) oraz przepisy prawa aktualnie obowiązujące w Polsce.
Organ zauważył, że w odwołaniu Spółka zakwestionowała istnienie narażenia R.K. na chrom VI i nikiel, przedstawiając "Sprawozdanie nr 373/SP/23 z pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy", wykonanych na zlecenie Spółki przez Laboratorium Badań i Ekspertyz Sp. z o.o. Sp. K. w Katowicach dnia 29 maja 2023 r. Badaniem tym objęto pomiary związków chromu VI - chromianów (VI) i dichromianów (VI) oraz niklu i jego związków. Dopuszczając powyższe wyniki jako dowód w sprawie Organ wyjaśnił, że poboru próbek dokonano na stanowisku spawacza obsługującego automat spawający MAG firmy BOKI. Spawane były denka ze stali S235 (stal stosowana na stanowisku R.K. w latach 2011, 2012, 2015, na co dowodem są przekazane przez Spółkę atesty), drutem 14341 (stosowanym również w 2017 r.). Badania te wykazały niskie wartości stężeń badanych czynników. Stężenie związków chromu (VI) w przeliczeniu na Ci(VI) oraz niklu w przeliczeniu na Ni, podczas prac związanych z obsługą i kontrolą automatu spawającego metodą MAG było niższe od dolnej granicy zakresu pomiarowego metod pomiarowych, tj. było poniżej 0,003 mg/m3 (0,03 krotności NDS-u) dla chromu (VI) i poniżej 0,007 mg/m3 (0,028 NDS-u) dla niklu. W związku z powyższym OPWIS w ramach postępowania odwoławczego zwrócił się pismem z dnia 18 września 2023 r. do WOMP (...), który wydał orzeczenie o rozpoznaniu u R.K. choroby zawodowej, z zapytaniem, czy mimo niskich poziomów stężeń ww. czynników należy uznać, że ich łączne występowanie w środowisku pracy mogło spotęgować działanie rakotwórcze na organizm, co po uwzględnieniu osobliwej wrażliwości organizmu, pozwala na przyjęcie wysokiego prawdopodobieństwa, że stanowią czynnik sprawczy choroby. OPWIS w ww. piśmie poprosił również o ustosunkowanie się w tym kontekście do faktu, że orzeczenie lekarskie (...) nr 10/2021, z dnia 16 lipca 2021 r. o rozpoznaniu u pracownika choroby zawodowej raka płuca, raka oskrzeli, wydane zostało na podstawie uznania za czynnik sprawczy jedynie pyłów zawierających wolną krystaliczną krzemionkę oraz czy treści zgromadzonych dowodów przez organ I instancji oraz dowodów przedstawionych przez Spółkę, w tym dotyczących poziomów stężeń związków chromu VI i niklu mają wpływ na treść orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej u R.K.. A także, czy zasadny jest pogląd wyrażony w uzasadnieniu decyzji Organu I instancji: "(...) PPIS w G. uznał w prowadzonym postępowaniu argument podniesiony przez Spółkę, iż zawartość wolnej krystalicznej krzemionki na stanowisku pracy jest zachowana na poziomie tła i wykluczył go jako potencjalną przyczynę rozwoju nowotworu u Pana R. K.".
(...)w odpowiedzi z dnia 26 września 2023 r. potwierdził słuszność stanowiska IMP w Łodzi, zawartego w opinii z dnia 7 kwietnia 2023 r. Podkreślił, że związki chromu VI oraz niklu należą do kategorii l czynników rakotwórczych w kontekście rozwoju m.in. raka płuca. Stwierdził, że nowotwory należą do skutków stochastycznych, w związku z czym nie można wykazać dawki progowej narażenia, poniżej której ryzyko indukcji nowotworu będzie zerowe. Podkreślił, że nie jest istotne stężenie danej substancji o działaniu rakotwórczym, a fakt jej występowania jako czynnika narażenia. Ryzyko kancerogenezy jest tym wyższe, im więcej kancerogenów występowało w środowisku pracy, a w przypadku R. K. były to chrom, nikiel oraz krzemionka. Tym samym potwierdził, że niezasadnym jest wykluczenie wolnej krystalicznej krzemionki z czynników uznanych za sprawcze schorzenia.
Odnosząc się do "Opinii nt. warunków pracy na stanowisku do automatycznego spawania łukowego zbiorników" z dnia 7 sierpnia 2023 r. sporządzonej przez dr. hab. inż. (...), Organ odwoławczy wyjaśnił, że w opinii tej z jednej strony stwierdza się, że materiały spawane oraz materiały dodatkowe stosowane na tym stanowisku nie stanowią źródła czynników szkodliwych związków chromu ani niklu. Z drugiej zaś potwierdza się fakt zanieczyszczenia blach stosowanych na tym stanowisku chromem i niklem, w ilości odpowiednio 0,05% i 0,015 % oraz zarejestrowania w wyniku pomiarów obecności związków chromu i niklu w dolnej granicy zakresu pomiarowego. Stąd opinia ta przeczy ponadto stanowi faktycznemu, jaki został ustalony przez PPIS w G. w zakresie warunków pracy na tym stanowisku. Wg opinii operator stanowiska spawalniczego Linii Czeskiej "Boki" ze względu na fakt, że to stanowisko jest całkowicie zautomatyzowane nie jest narażony na ekspozycję czynników potencjalnie szkodliwych, które mogą występować podczas prac spawacza. Powyższe, w przekonaniu Organu, nie jest zgodne z rzeczywistością. Fakt, że linia jest zautomatyzowana nie jest równoznaczny z tym, że proces spawania, który się w niej odbywa jest hermetyczny. Proces spawania w automacie również powoduje emisję pyłów i dymów spawalniczych, które ze względu na fakt, że miejsce spawania w tym automacie jest osłonięte tylko częściowo, a odciągowa wentylacja miejscowa linii często była nieszczelna (co wynika z zeznań świadków), emitowane są do środowiska pracy. Z powyższych względów należało uznać, że opinia nie stanowi dowodu mogącego podważyć stanowisko Organu I instancji.
Organ odwoławczy zauważył też, że pracodawca w "Ocenie ryzyka zawodowego na stanowisku spawacza-spawania obwodowego" wskazuje jako czynnik zagrożenia "narażenie na pyły powodujące pylicę - np. zawierające krzemionkę" oraz "narażenie na dymy, spaliny, rozproszony olej", "kontakt z substancjami chemicznymi powstałymi wskutek spawania elementów metalowych". Dowodem na to są zapisy w dokumentacji oceny ryzyka zawodowego dla stanowiska spawacza - spawanie obwodowe z 1 września 2009 r., 4 lutego 2014 r., 12 lutego 2019 r., przedstawionej przez Spółkę w postępowaniu odwoławczym.
PPIS w G. po uzyskaniu nowych informacji w zakresie narażenia R. K. (dotyczących obecności w materiale spawanym czynników kancerogennych w odniesieniu do płuc, tj. chromu VI i niklu), wystąpił pismem z dnia 4 maja 2022 r. o opinię do IMP w Łodzi. Opinia ta została sformułowana w oparciu o Kartę oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej z dnia 4 maja 2022 r., zawierającą pełne informacje dotyczące charakteru narażenia i rodzaju czynników narażenia. Instytut stwierdził, że analiza narażenia zawodowego oraz dostępnej dokumentacji medycznej daje podstawę do rozpoznania u R. K. choroby zawodowej - nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze dla ludzi pod postacią raka płuca, raka oskrzela.
Kontynuując OPWIS wskazał, że w ramach postępowania odwoławczego zwrócił się do (...), celem uzupełnienia materiału dowodowego o stanowisko ww. jednostki w świetle uzupełnionego materiału dotyczącego narażenia zawodowego i zarzutów Spółki dotyczących poziomów narażenia. Ww. jednostka w opinii z dnia 26 września 2023 r. podtrzymała swoje stanowisko. Jest ono w pełni zgodne ze stanowiskiem IMP w Łodzi, określonym w opinii z dnia 7 kwietnia 2023 r. Dodał też, że w rozpatrywanej sprawie uznał za konieczne uzyskanie certyfikatów blachy, która była spawana na stanowisku pracy R. K. w poszczególnych latach jego zatrudnienia, tj. w okresie od 2002 do 2019 r. i certyfikatów stosowanego drutu spawalniczego z wyżej wskazanych lat, ponieważ dokumenty w tym zakresie znajdujące się w aktach sprawy zebranych przez Organ I instancji dotyczyły głównie materiałów stosowanych po zakończeniu przez niego pracy w Spółce. OPWIS uznał również za konieczne dokonanie powtórnego przesłuchania świadków, ponieważ zarzut podniesiony przez Spółkę naruszenia art. 79 k.p.a. uznał za zasadny, a informacja świadków o braku skutecznej wentylacji na stanowisku pracy R. K. stanowi istotny element w ocenie warunków pracy, poza dowodami w postaci wyników badań środowiskowych, certyfikatów stosowanych materiałów, oceny ryzyka zawodowego.
2. Spółka złożyła skargę na powyższą decyzję.
3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Op 117/24 oddalił skargę G. Sp. z o. o. Sp. k. w G.na decyzję Opolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Opolu z dnia 13 listopada 2023 r., nr HP.907.6.2023.MB w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej.
Uzasadniając oddalenie skargi Sąd I instancji zwrócił uwagę, że postępowanie administracyjne w przedmiocie choroby zawodowej charakteryzuje się istotną specyfiką w zakresie postępowania dowodowego. Wynika ona z faktu, że ani organy inspekcji sanitarnej ani sądy administracyjne kontrolujące wydane przez te organy decyzje administracyjne, nie posiadają wysoko specjalistycznej wiedzy pozwalającej na samodzielną ocenę konkretnych przypadków lub jednostek chorobowych pod kątem ich zaliczenia do określonej choroby zawodowej. Poddane kontroli Sądu postępowanie administracyjne, zakończone zaskarżoną decyzją OPWIS z dnia 13 listopada 2023 r., prowadzone było w związku ze zgłoszeniem (pośmiertnie) podejrzenia u R. K. choroby zawodowej wymienionej w pozycji 17.1 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia, tj. nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze u ludzi - rak płuca, rak oskrzeli.
Sąd I instancji wskazał, że zgłoszenia podejrzenie choroby zawodowej dokonała pośmiertnie małżonka zmarłego. Warto w tym miejscu odnotować, że w orzecznictwie sądowym powszechnie aprobowany jest pogląd, że skoro członkom rodziny zmarłego pracownika przysługuje jednorazowe odszkodowanie związane z chorobą zawodową tego pracownika, mają oni interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. we wszczęciu i udziale w postępowaniu dotyczącym pośmiertnego stwierdzenia choroby zawodowej (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 12 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 602/19 i powołane tam orzecznictwo).
W tej sprawie orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej zostało wydane przez uprawnioną placówkę medyczną, tj. (...). Ośrodek ten w wydanym w dniu 16 lipca 2021 r. orzeczeniu nr 10/2021, jednoznacznie rozpoznał u R. K. chorobę zawodową - rak płuc, rak oskrzeli, wymienioną w pozycji 17.1 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia.
Ponadto Sąd I instancji wskazał, iż pracodawca w "Ocenie ryzyka zawodowego na stanowisku spawacza-spawania obwodowego" wskazał jako czynnik zagrożenia "narażenie na pyły powodujące pylicę - np. zawierające krzemionkę" oraz "narażenie na dymy, spaliny, rozproszony olej", "kontakt z substancjami chemicznymi powstałymi wskutek spawania elementów metalowych". Dowodem na to są zapisy w dokumentacji oceny ryzyka zawodowego dla stanowiska spawacza - spawanie obwodowe z 1 września 2009 r., 4 lutego 2014 r., 12 lutego 2019 r., przedstawionej przez Spółkę w postępowaniu odwoławczym.
Sąd I instancji uznał, wbrew stanowisku skarżącej Spółki, że brak było podstaw do wydania w sprawie nowego orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej. Wydane w sprawie orzeczenie lekarskie oraz opinia uzupełniająca w sposób jednoznaczny i konsekwentny potwierdziły stwierdzenie u R. K. choroby zawodowej - nowotwory złośliwe, powstałe w następstwie czynników w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi - rak płuca, rak oskrzela, wym. w poz. 17.1 wykazu chorób zawodowych określonego w rozporządzeniu. W postępowaniu o stwierdzenie choroby zawodowej organy inspekcji sanitarnej są związane rozpoznaniem choroby podanym w orzeczeniu lekarskim i nie są uprawnione do samodzielnej oceny zebranej w sprawie dokumentacji medycznej. Jednocześnie określony przez ustawodawcę tryb postępowania w sprawie chorób zawodowych nie przewiduje możliwości powoływania biegłych. Sąd I instancji wskazał na utrwalony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, zgodnie z którym orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej, podjęte przez uprawnionego lekarza jednostki orzeczniczej ma charakter szczególnej opinii, bez której organ sanitarny nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby zawodowej i ustalenia, czy mieści się ona w wykazie chorób zawodowych. Organ jest związany co do zasady takim orzeczeniem i nie ma prawa do dokonania samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej, do czego zmierzała Spółka, do zaprzeczenia wynikom badań. W konsekwencji, zarówno organy orzekające w przedmiocie choroby zawodowej, jak i sąd administracyjny nie mogą podważać merytorycznych opinii jednostek medycznych.
4. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła Skarżąca Spółka wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przypisanych. Jednocześnie Skarżąca zrzekła się rozprawy.
Na podstawie art. 174 pkt. 1) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego w następującym zakresie:
1.1. art. 2351 w zw. z art. 2352 z Kodeksu pracy w zw. z poprzez:
• nieprawidłowe zastosowanie, polegające na przyjęciu, iż w przypadku pana R. K. zostały spełnione wszystkie przesłanki wymagane dla stwierdzenia choroby zawodowej, w tym że w sprawie zachodzi związek przyczynowy pozwalający na stwierdzenie, iż bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, choroba pana R.K. w postaci raka płuc, raka oskrzeli została wywołana czynnikami szkodliwymi dla zdrowia występującymi w środowisku pracy, w rozumieniu takim, iż czynniki te wynikają z procesu pracy lub sposobu jej wykonywania, a nie są elementami tzw. tła (czyli że występują także poza środowiskiem pracy, a więc nie wynikają z procesów produkcyjnych lub innych elementów środowiska pracy a są czynnikami występującymi niemal powszechnie w środowisku, także poza miejscem pracy);
• błędną interpretację, polegającą na przyjęciu, iż wystarczającym jest dla stwierdzenia choroby zawodowej przyjęcie, że czynniki szkodliwe "występują w środowisku pracy", w sytuacji gdy prawidłowa interpretacja powyższego przepisu powinna skłaniać do ustalenia, czy określone czynniki szkodliwe są wynikiem procesu pracy albo są bezpośrednio lub pośrednio związane w inny sposób ze procesem pracy czy działalnością zakładu pracy czy też są elementem tła i wówczas ich jednoczesne występowanie w środowisku pracy (jak i poza tym środowiskiem) nie ma znaczenia dla stwierdzenia choroby zawodowej;
1.2. art. 222 §1 Kodeksu pracy w zw. z cz. II pkt. 6 Załącznika nr 1 do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2235 z późn. zm.), poprzez ich błędną interpretację polegającą na przyjęciu, iż sam fakt stwierdzenia występowania w badanym powietrzu na stanowisku pracy krzemionki krystalicznej - frakcji respirabilnej, stanowi o wykonywaniu w przedsiębiorstwie Spółki i zatrudnieniu pana R. K. na stanowisku pracy zw. z procesami technologicznymi, w których dochodzi do uwalniania substancji chemicznych, ich mieszanin lub czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym (tj. w postaci prac związanych z narażeniem na krzemionkę krystaliczną - frakcję respirabilną powstającą w trakcie pracy). W sytuacji gdy z dostępnych źródeł informacji wynika, iż procesy spawania jakie wykonywane były przez pana R. K. lub na sąsiednich stanowiskach pracy spawaczy, nie są objęte wg dostępnych opracowań, w tym opracowań europejskich związków branżowych NEPSI jak i opracowania wspólnego autorstwa Ministerstwa Zdrowia i Instytutu Medycyny Pracy im. Prof. J. Nofera w Łodzi w ramach Narodowego Programu Zdrowia, pracami i procesami technologicznymi w których dochodzi do uwalniania się w/w szkodliwego czynnika.
1.3. § 6 ust. 1, 2 i ust. 5 oraz § 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1836), poprzez błędne przyjęcie, iż wydane w sprawie opinie lekarzy medycyny pracy były przeprowadzone zgodnie z obowiązującymi przepisami i były dla Organu wiążące, w tym w zakresie ustalenia związku przyczynowego pomiędzy środowiskiem pracy i pracą a występowaniem czynników rakotwórczych w badanym powietrzu, a także przez uznanie, iż ustalenie powyższego należało do lekarzy specjalistów z zakresu medycyny pracy. Podczas gdy jak wynika z powyższych regulacji, lekarz wydający orzeczenie w sprawie choroby zawodowej w razie wątpliwości powinien wystąpić o dodatkowe informacje do wskazanych podmiotów. Podobnie Organ wydając decyzję powinien oprzeć się na całokształcie materiału dowodowego albo go uzupełnić. W konsekwencji w niniejszej sprawie prawidłowa interpretacja powyższej regulacji powinna skłonić do wniosku, iż w zw. z występowaniem w sprawie konieczności pozyskania wiadomości specjalnych dot. związku pomiędzy krzemionką krystaliczną - frakcją respirabilną, chromem sześcio-wartościowym i niklem a procesem pracy w miejscu pracy pana R. K., konieczne było uzyskanie opinii, ekspertyz właściwych biegłych z zakresu spawalnictwa lub procesów chemicznych i produkcyjnych, a nie było wystarczające przyjęcie hipotetycznych wniosków organów, iż skoro w materiale wykorzystywanym do spawania (blach, drut) zgodnie ze specyfikacją tych produktów mogą występować śladowe ilości krzemu, chromu i niklu, to przemawia do za związkiem analizowanych w sprawie czynników szkodliwych z procesem pracy i środowiskiem pracy.
Powyższe naruszenia prawa materialnego zdaniem Strony skarżącej skutkowały błędnym przyjęciem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, iż w sprawie spełnione zostały przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej u pana R. K. z uwagi na ustalenie co najmniej wysokiego prawdopodobieństwa występowania czynników narażenia w środowisku pracy w zw. ze sposobem wykonywania pracy a opinia lekarzy medycyny pracy i właściwych jednostek w tym zakresie jest wiążąca dla organu, niezależnie od tego, czy w sprawie określone okoliczności wymagające wiedzy specjalnej z różnych dziedzin zostały ustalone zgodnie kompetencjami tych podmiotów i jednostek.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
5. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła. Granice skargi są wyznaczone przez zawarte w niej podstawy. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd ten uprawniony jest bowiem jedynie do zbadania, czy podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty polegające na naruszeniu przez wojewódzki sąd administracyjny konkretnych przepisów prawa materialnego, czy też procesowego w rzeczywistości zaistniały. Nie ma on natomiast prawa badania, czy w sprawie wystąpiły inne niż podniesione przez skarżącego naruszenia prawa, które mogłyby prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. Zakres kontroli wyznacza zatem sam autor skargi kasacyjnej, wskazując, które normy prawa zostały naruszone.
6. W skardze kasacyjnej sformułowano jedynie zarzuty naruszenia prawa materialnego a z uwagi na ich komplementarny charakter należy je rozpoznać łącznie.
Wbrew twierdzeniom skarżącej Spółki, w sprawie nie doszło do naruszenia art. 2351 i art. 2352 k.p. poprzez ich błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie. Zgodnie z art. 2351 k.p., za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".
Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych - art. 2352 k.p. Wykaz chorób zawodowych wraz z okresem, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, określa załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych.
Podkreślenia wymaga, że ustawodawca w art. 2351 k.p. wprost wskazał na dopuszczalność stwierdzenia choroby zawodowej nie tylko w przypadku, gdy bezspornie można przyjąć, że chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych spowodowało działanie czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo sposób wykonywania pracy, ale również wtedy, gdy taki związek przyczynowy można stwierdzić z "wysokim prawdopodobieństwem". W tym stanie prawnym należy uznać, że przesłanka stwierdzenia z "wysokim prawdopodobieństwem" związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem a warunkami wykonywanej pracy, zwalnia organy administracji z konieczności badania wszystkich możliwych pozazawodowych czynników, które mogą wywołać stwierdzone schorzenie, tym bardziej, jeżeli warunki pracy wskazują na zawodową etiologię choroby (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 748/12). Na gruncie art. 2351 k.p. nie jest zatem wymagane bezsporne wykazanie związku przyczynowego między pracą w warunkach narażenia ("narażeniem zawodowym"), a stwierdzonym schorzeniem (wyrok NSA z 2 marca 2021 r., sygn. akt II OSK 1102/18,).
Zaznaczyć także trzeba, że w postępowaniu administracyjnym w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej ustala się w których zakładach pracy występowało narażenie zawodowe, lecz nie ustala się, czy narażenie zawodowe w określonym zakładzie pracy było przyczyną powstania danej choroby zawodowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 marca 2015 r., sygn. akt II OSK 1872/13). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że rozstrzygnięcie kwestii, który pracodawca ponosi wyłączną (bądź wspólnie z innymi) odpowiedzialność odszkodowawczą za skutki związane z rozpoznaną chorobą, pozostaje poza właściwością inspektora sanitarnego; do rozpoznawania tego rodzaju spraw - w razie powstania sporu w tym zakresie - powołane są sądy powszechne - sądy pracy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 30 września 1999 r., sygn. akt II SA/Ka 2111/97, Pr. Pracy 2000/11/37, z 8 czerwca 2001r., sygn. akt I SA 1780/00, LEX nr 77662, z 18 sierpnia 1998, I SA 823/98, LEX nr 45821).
Zarzut naruszenia art. 222 §1 Kodeksu pracy w zw. z cz. II pkt. 6 Załącznika nr 1 do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2235 z późn. zm.), przez ich błędną interpretację nie zasługuje na aprobatę. Zgodnie z art. 222 §1 Kodeksu pracy w razie zatrudniania pracownika w warunkach narażenia na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym, pracodawca zastępuje te substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki lub procesy technologiczne mniej szkodliwymi dla zdrowia lub stosuje inne dostępne środki ograniczające stopień tego narażenia, przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. Natomiast wykaz substancji o działaniu m.in. rakotwórczym zawiera Załącznik Nr 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy. W części II załącznika, w pkt 6 prawodawca uznał prace związane z narażeniem na krzemionkę krystaliczną - frakcję respirabilną powstającą w trakcie pracy za procesy technologiczne, w których dochodzi do uwalniania substancji chemicznych, ich mieszanin lub czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym. Zaznaczyć należy, że wskazany przez Skarżącą kasacyjnie art. art. 222 §1 Kodeksu pracy nie stanowił podstawy orzekania w sprawie.
Podkreślić należy jednak, że wystąpienie szkodliwych czynników nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm, wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 stycznia 1994 r., SA 1640/93, ONSA 1995/1/28). Możliwe jest bowiem uznanie choroby za zawodową, gdy równocześnie obok zatrudnienia w warunkach narażających na powstanie choroby występują inne czynniki chorobotwórcze. Nie wyłącza to możliwości wykazania, że powstanie choroby w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn, niezwiązanych z wykonywaniem zatrudnienia, przy czym niedające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 kwietnia 1982 r., III SA 372/82, ONSA/1982/1/33). Tylko wykazanie, że choroba została spowodowana (wyłącznie) przyczynami niepozostającymi w związku z pracą pozwala na obalenie domniemania związku przyczynowego warunków pracy ze stwierdzonymi schorzeniami (wyrok NSA z 2 marca 2021 r., sygn. akt II OSK 1102/18).
7. Skarżący kasacyjnie nie sformułował zarzutów w zakresie dokonanej przez Sąd pierwszej instancji oceny ustalonego przez organy stanu faktycznego sprawy.
Należy podkreślić, że stanowisko Spółki w istocie sprowadza się do polemiki ze stanowiskiem wyrażonym w zaskarżonym wyroku. Zarzuty naruszenia prawa materialnego podniesione w skardze kasacyjnej koncentrują się w istocie na wykazaniu wadliwego ustalenia stanu faktycznego i w konsekwencji wydanie przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy orzeczenia lekarskiego na podstawie niewłaściwych danych. Istotne jest jednak to, że w skardze kasacyjnej nie sformułowano żadnego zarzutu procesowego odnoszącego się do wspomnianego orzeczenia lekarskiego, a tym samym stanowisko Sądu pierwszej instancji w zakresie oceny tego dowodu, jak i stanu faktycznego nie zostało zakwestionowane.
Należy zwrócić uwagę, że postępowanie administracyjne w przedmiocie choroby zawodowej charakteryzuje się istotną specyfiką w zakresie postępowania dowodowego. Wynika ona z faktu, że ani organy inspekcji sanitarnej ani sądy administracyjne kontrolujące wydane przez te organy decyzje administracyjne, nie posiadają wysoko specjalistycznej wiedzy pozwalającej na samodzielną ocenę konkretnych przypadków lub jednostek chorobowych pod kątem ich zaliczenia do określonej choroby zawodowej, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd I instancji.
Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Stosownie do § 6 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, lekarz właściwy do orzekania w zakresie chorób zawodowych wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Jeżeli zakres informacji zawartych w dokumentacji, o której mowa powyżej, jest niewystarczający do wydania orzeczenia lekarskiego, lekarz może wystąpić o ich uzupełnienie do: pracodawcy, lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikiem, lekarza ubezpieczenia zdrowotnego lub innego lekarza prowadzącego leczenie pracownika lub byłego pracownika, właściwego państwowego inspektora sanitarnego, pracownika lub byłego pracownika - w zależności do zakresu wymaganych informacji (§ 6 ust. 5 rozporządzenia). Dodatkowo w świetle § 8 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału. W postępowaniu przed organami inspekcji sanitarnej, jednostkami, które mają prawo i obowiązek orzekania w przedmiocie chorób zawodowych (tj. czy dane warunki pracy mogły spowodować chorobę zawodową), są wyłącznie jednostki szczegółowo określone w § 5 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Organy inspekcji sanitarnej nie są natomiast uprawnione do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Orzeczenia jednostek organizacyjnych służby zdrowia w kwestii rozpoznania choroby zawodowej lub braku do tego podstaw są wiążące dla organów inspekcji sanitarnej, jeżeli zostały one wydane z zachowaniem norm określonych w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 3 marca 2015 r., sygn. akt II OSK 1872/13; z 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 1567/13, wyrok NSA z 2 marca 2021 r., sygn. akt II OSK 1102/18; z 24 lutego 1998 r., sygn. akt I SA 1520/97, ONSA 1998/4/150, z 23 lipca 2003r., sygn. akt I SA 108/03, LEX nr 160259, z 24 maja 2001 r., sygn. akt SA 1801/00, LEX nr 77663, z 2 czerwca 1998 r., sygn. akt I SA 225/98, LEX nr 45827).
8. Z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że Organy inspekcji sanitarnej przeprowadziły postępowanie zgodnie z powyższymi uregulowaniami oraz z zachowaniem wymogów ustanowionych przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego.
WOMP (...)rozpatrując sprawę pośmiertnie, na wniosek spadkobierców, orzeczeniem z dnia 16 lipca 2021 r., nr 10/2021, rozpoznał u R.K. chorobę zawodową - raka płuca, raka oskrzeli, co stanowiło postawę wydania przez PPIS w G. decyzji z dnia 16 grudnia 2021 r., nr HP.4200.1.2020.AK, o stwierdzeniu u R.K. choroby zawodowej. Powyższa decyzja została jednak uchylona przez OPWIS decyzją z dnia 11 lutego 2022 r., nr HP.907.3.2021.MB, i przekazana do ponownego rozpatrzenia.
W ponownie przeprowadzonym postępowaniu, Organ pierwszej instancji podjął szereg czynności wyjaśniających, umożliwiając stronom przedstawienie swoich stanowisk oraz dowodów w sprawie. Wskazać należy, że PPIS w G. po uzyskaniu nowych informacji w zakresie narażenia R.K. (dotyczących obecności w materiale spawanym czynników kancerogennych w odniesieniu do płuc, tj. chromu VI i niklu), wystąpił pismem z dnia 4 maja 2022 r. o opinię do IMP w Łodzi. Opinia ta została sformułowana w oparciu o Kartę oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej z dnia 4 maja 2022 r., zawierającą pełne informacje dotyczące charakteru narażenia i rodzaju czynników narażenia. Instytut stwierdził, że analiza narażenia zawodowego oraz dostępnej dokumentacji medycznej daje podstawę do rozpoznania u R.K. choroby zawodowej - nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy uznanych za rakotwórcze dla ludzi pod postacią raka płuca, raka oskrzela. W wyniku przeprowadzonych czynności wyjaśniających, po konsultacji sprawy w Instytucie Medycyny Pracy w Łodzi (IMP), PPIS w G. decyzją z dnia 7 czerwca 2023 r. ponownie stwierdził chorobę zawodową u R.K..
Z kolei OPWIS w ramach postępowania odwoławczego zwrócił się do WOMP w Opolu z/s w Kędzierzynie-Koźlu, celem uzupełnienia materiału dowodowego o stanowisko ww. jednostki w świetle uzupełnionego materiału dotyczącego narażenia zawodowego i zarzutów Spółki dotyczących poziomów narażenia. Ww. jednostka w opinii z dnia 26 września 2023 r. podtrzymała swoje stanowisko. Jest ono w pełni zgodne ze stanowiskiem IMP w Łodzi, określonym w opinii z dnia 7 kwietnia 2023 r. Organ uznał za konieczne uzyskanie certyfikatów blachy, która była spawana na stanowisku pracy R.K. w poszczególnych latach jego zatrudnienia, tj. w okresie od 2002 do 2019 r. i certyfikatów stosowanego drutu spawalniczego z wyżej wskazanych lat, a także dokonanie powtórnego przesłuchania świadków.
W tej sprawie orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej zostało wydane przez uprawnioną placówkę medyczną, tj. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Opolu z siedzibą w Kędzierzynie-Koźlu. Ośrodek ten w wydanym w dniu 16 lipca 2021 r. orzeczeniu nr 10/2021, jednoznacznie rozpoznał u R.K. chorobę zawodową - rak płuc, rak oskrzeli, wymienioną w pozycji 17.1 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia.
Jak już wspomniano, zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych analiza dokumentacji medycznej oraz dokumentacji przebiegu zatrudnienia i oceny narażenia zawodowego pod kątem zawodowej etiologii schorzenia, należy do kompetencji lekarzy orzeczników, gdyż to specjalistom medycyny pracy znana jest specyfika czynności zawodowych mogących mieć wpływ na rozwój schorzeń ujętych w wykazie chorób zawodowych. Lekarze orzecznicy posiadają doświadczenie i wiedzę niezbędną do oceny wpływu wykonywanej pracy i warunków istniejących w środowisku pracy na powstanie choroby.
Wobec tego należało przyjąć, że skoro lekarz orzecznik nie skorzystał z możliwości uzupełnienia materiału dowodowego w zakresie oceny narażenia zawodowego, stosownie do § 6 ust. 5 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, to przekazana przez organ inspekcji sanitarnej pierwszej instancji dokumentacja była kompletna i wystarczająca do wydania orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej.
Jeżeli całokształt ustaleń diagnostycznych oraz związanych z zatrudnieniem Pracownika w Spółce dawał, według lekarzy orzeczników, podstawy do rozpoznania choroby zawodowej, to organy inspekcji sanitarnej miały obowiązek uwzględnić to stanowisko.
9. Odnosząc się do argumentów Skarżącej kasacyjnie, dowodem stwierdzającym bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została wywołana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym" jest orzeczenie lekarskie.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. Bez tej opinii lub sprzecznie z tą opinią organ administracji nie może dokonywać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych. Nie oznacza to oczywiście zwolnienia organów orzekających od obowiązku dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a. Organy sanitarne orzekające w sprawie chorób zawodowych związane są orzeczeniami lekarskimi wydanymi przez wyspecjalizowane placówki medycyny pracy, gdyż orzeczenia te stanowią wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej lub jej braku, jeżeli oczywiście nie budzą wątpliwości w świetle pozostałych dowodów (por. wyrok NSA z 5 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06; wyrok z 12 lipca 2016 r., sygn. akt II OSK 2688/14).
W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego brak było powodów do zakwestionowania orzeczenia lekarskiego, a w konsekwencji decyzji stwierdzającej chorobę zawodową.
Niewątpliwie przyjęty w zaskarżonym wyroku stan faktyczny sprawy został oparty na całokształcie materiału dowodowego, zebranego i ocenionego zgodnie z obowiązującymi standardami. Zauważyć również należy, że Wojewódzki Inspektor Sanitarny w uzasadnieniu decyzji w sposób wszechstronny odniósł się do wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, zwłaszcza zarzutów przedstawionych w odwołaniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzeczenie lekarskie, którym dysponowały organy obu instancji, zawiera elementy merytoryczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i wskazuje, że z medycznego punktu widzenia, z uwzględnieniem charakteru i sposobu wykonywania pracy, stwierdzić można z wysokim prawdopodobieństwem, że rozpoznana u Pracownika choroba pozostaje w związku ze sposobem wykonywania pracy (narażeniem zawodowym) – tak jak tego wymaga art. 2351 k.p.
10. Mając powyższe okoliczności na względzie należało stwierdzić, że wobec spełnienia w rozpoznawanej sprawie przesłanek ustawowych choroby zawodowej określonych w art. 2351 k.p., Organ był zobowiązany do stwierdzenia choroby zawodowej, a ocena Sądu I instancji w tym zakresie jest prawidłowa. Argumenty przedstawione w skardze kasacyjnej nie podważyły dokonanych w sprawie ustaleń.
11. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
Orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w uzasadnieniu pochodzą z bazy dostępnej pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl