II GSK 2043/22

II GSK 2043/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-10-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Skoczylas /przewodniczący/
Cezary Pryca
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Sygn. powiązane
II SA/Rz 535/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2022-07-21
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1857
art. 7c, art. 21 ust. 2d i ust. 3, art. 24 ust. 3, art. 26 ust. 3 i 5
Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi - t.j.
Dz.U. 2017 poz 201
art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 165b § 1, art. 187 § 1, art. 191
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D. Sp. z o.o. w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 21 lipca 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 535/22 w sprawie ze skargi D. Sp. z o.o. w K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 3 marca 2022 r. nr 1801-IGC.48.17.2021 w przedmiocie kary pieniężnej za niewykonanie obowiązków określonych w przepisach ustawy o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od D. Sp. z o.o. w K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie 1.350 (jeden tysiąc trzysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 21 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Rz 535/22, oddalił skargę D. sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej: spółka, strona, skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie (dalej: Dyrektor IAS) z 3 marca 2022 r. w przedmiocie kary pieniężnej za niewykonanie obowiązków określonych w ustawie o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów.
Spółka nie zgadzając się z powyższym wyrokiem wystąpiła ze skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA), zaskarżając wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi Strona skarżąca zarzuciła naruszenie:
1. przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, opubl. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.), tj.:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 26 § 5 ustawy z dnia 9 marca 2017r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (Dz. U. z 2021 r. poz. 1857 z późn. zm.; dalej: ustawa SENT) w zw. z art. 165b § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 poz. 1540; dalej: O.p.) poprzez ich niezastosowanie, które doprowadziło do błędnego uznania przez Sąd I instancji, że wszczęcie i prowadzenie postępowania w sprawie przez organ I instancji nie nastąpiło z przekroczeniem 6-miesięcznego terminu wskazanego w tym przepisie, czego nie dostrzegł także organ II instancji, co w konsekwencji spowodowało oddalenie skargi, w sytuacji zakończenia postępowania w formie decyzji o wymierzeniu kary, mimo istnienia bezwzględnej negatywnej przesłanki do jego wszczęcia i prowadzenia;
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 121 § 1 w zw. z art. 122 w zw. z art. 187 § 1 w zw. z art. 191 O.p. poprzez niedostrzeżenie przez Sąd I instancji prowadzenia postępowania w sposób naruszający zasadę budowania zaufania obywateli do organów państwa oraz poprzez zaaprobowanie braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy przez organy obu instancji i braku dokonania wszechstronnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów, co doprowadziło w szczególności do niezasadnego przyjęcia, że:
- nie zachodziła w sprawie przesłanka ważnego interesu Strony skarżącej ani interesu publicznego do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej,
- w sprawie nie doszło do zwykłej omyłki Strony skarżącej w wypełnieniu formularza oraz,
- kondycja finansowa Strony skarżącej w dobie pandemii COVID-19 pozwalała na uiszczenie przez nią kary w wysokości 10.000 zł bez uszczerbku dla prowadzonej działalności, podczas gdy wszechstronna i wyczerpująca, oparta na zasadach logicznego rozumowania, wskazaniach wiedzy i doświadczenia życiowego, analiza materiału dowodowego prowadzi do przeciwnych wniosków;
c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 120 O.p. poprzez niedostrzeżenie przez Sąd I instancji, że organ posłużył się zasadą, zgodnie z którą zasadą jest płacenie kar a nie zwalnianie z tego obowiązku, która to zasada nie znajduje odzwierciedlenia w przepisach prawa i nie może stanowić samoistnej podstawy do wydawania decyzji o nałożeniu kary bądź odmowy zastosowania przepisów pozwalających organom na odstąpienie od jej wymierzenia;
2. prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 21 § 3 w zw. z art. 24 § 3 w zw. z art. 26 § 3 ustawy SENT w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię i pominięcie w ocenie wystąpienia przesłanki interesu publicznego i ważnego interesu strony konstytucyjnej zasady proporcjonalności, sprawiedliwości i zasady budowania zaufania obywateli do organów administracji publicznej, a także rzeczywistej intencji ustawodawcy, co w konsekwencji doprowadziło do braku uchylenia decyzji organów obu instancji nakładających karę pieniężną, mimo że przy zastosowaniu wykładni systemowej i funkcjonalnej z uwzględnieniem ww. zasad należało zastosować przewidzianą w art. 21 § 3 ustawy SENT instytucję odstąpienia od wymierzenia kary, ze względu na istnienie przesłanki interesu publicznego lub ważnego interesu strony.
W oparciu o powyższe zarzuty wnosiła o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości; ewentualnie, z daleko idącej ostrożności procesowej o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji; zasądzenie na rzecz Strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz oświadczyła, że zrzeka się rozprawy.
W uzasadnieniu skarżąca powołała argumenty na poparcie zarzutu.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania od skarżącej na rzecz organu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. (Dz. U. z 2022 r. poz. 1634), ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a druga strona - organ, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.
Skargę kasacyjną należało uznać za niezasadną.
Należy wyjaśnić, że Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od szczegółowego przedstawienia stanu sprawy, ograniczając uzasadnienie tylko do rozważań mających znaczenie dla oceny postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Zgodnie bowiem z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta, jako mająca szczególny charakter, wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie 1 p.p.s.a. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny ma swobodę co do zakresu przedstawienia ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podanej przez organy administracji i Sąd I instancji.
Przed oceną zarzutów skargi kasacyjnej przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu, których w sprawie nie stwierdził. Skuteczność takiego środka zależy od spełnienia przez stronę warunków określonych w art. 176 p.p.s.a., w tym zapisanego w § 1 pkt 2 p.p.s.a. wymogu przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Podstawy kasacyjne zostały określone w art. 174 p.p.s.a. jako naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).
Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.
Kierując się powyższymi wytycznymi, w ocenie NSA, skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.
Ze skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Dyrektora IAS podzielił stanowisko organu o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 10.000 zł na podstawie art. 21 ust. 2d ustawy SENT wobec naruszenia przez spółkę art. 7c ustawy SENT wskutek wskazania w zgłoszeniach SENT niewłaściwej stawki podatku od towarów i usług zastosowanej dla dostaw następujących bezpośrednio przed wewnątrzwspólnotowymi dostawami towaru objętych pozycją CN 1514 i CN 1507, przy czym karę nałożono za nieprawidłowości w zgłoszeniu SENT dotyczącego towaru objętego pozycją CN 1514, a w odniesieniu do tożsamej nieprawidłowości dotyczącej towaru objętego pozycją CN 1507 odstąpiono od nałożenia kary pieniężnej, kierując się zasadą proporcjonalności i założeniem, że nałożenie kary za jedno naruszenie będzie wystarczająco dyscyplinujące dla spółki do przestrzegania przepisów ustawy SENT.
Zdaniem NSA niezasadnie zarzucono w skardze kasacyjnej naruszenie przez WSA art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 26 ust. 5 ustawy SENT (autor skargi kasacyjnej niewłaściwe przyjął podział artykułów na §§, gdyż według § 55 ust. 3 Zasad techniki prawodawczej: "Jeżeli samodzielną myśl wyraża zespół zdań, dokonuje się podziału artykułu na ustępy. W ustawie określanej jako "kodeks" ustępy oznacza się paragrafami (§).") w zw. z art. 165b § 1 O.p. W przepisie art. 26 ust. 5 ustawy SENT przewidziano, że w zakresie nieuregulowanym w ustawie do kar pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa. Z powołanej regulacji skarżąca wysnuła wniosek o odpowiednim stosowaniu art. 165b § 1 O.p., stanowiącego, że w przypadku ujawnienia przez kontrolę podatkową nieprawidłowości co do wywiązywania się przez kontrolowanego z obowiązków wynikających z przepisów prawa podatkowego oraz niezłożenia przez podatnika deklaracji lub niedokonania przez niego korekty deklaracji w całości uwzględniającej ujawnione nieprawidłowości, organ podatkowy wszczyna postępowanie podatkowe w sprawie, która była przedmiotem kontroli podatkowej, nie później niż w terminie 6 miesięcy od zakończenia kontroli. Zdaniem skarżącej przy zastosowaniu ostatniego wspomnianego przepisu niedopuszczalne było wszczęcie kontrolowanego postępowania administracyjnego jako wszczętego (postanowieniem Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu z 23 listopada 2020 r.) po upływie 6 miesięcy od dat wspomnianych kontroli (3 i 19 września 2019 r.), jak i prowadzenie ww. postępowania.
Ze stanowiskiem spółki nie można się zgodzić. W tej kwestii wielokrotnie wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny, w tym postanowieniem w składzie 7 sędziów NSA z 3 lipca 2023 r., sygn. akt I GPS 1/23 (opubl. podobnie jak niżej cytowane orzeczenia: orzeczenia.nsa.gov.pl), będącym odpowiedzią na wniosek Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców dotyczący problemu, czy przepis art. 165b § 1 O.p. w zakresie jakim dotyczy terminu wszczęcia postępowania, znajduje odpowiednie zastosowanie w postępowaniu w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej na podstawie ustawy SENT oraz art. 26 ust. 5 ustawy SENT oraz art. 94 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2016 r. poz. 194). W uzasadnieniu ww. postanowienia NSA, odwołując się do szeregu wyroków tego Sądu stwierdził, że nie ma podstaw do uznania, że postępowanie w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej na podstawie przepisów ustawy SENT jest postępowaniem w sprawie obowiązku podatkowego. Natomiast art. 165b § 1 O.p. ma zastosowanie wyłącznie do kontroli podatkowej, w wyniku której ujawniono nieprawidłowości co do wywiązywania się przez kontrolowanego z obowiązków wynikających z przepisów prawa podatkowego oraz niezłożenia przez podatnika deklaracji lub niedokonania przez niego korekty deklaracji w całości uwzględniającej ujawnione nieprawidłowości. Czynności kontrolne przewozu wykonane na drodze nie stanowią czynności w ramach kontroli podatkowej (...). Każda z tych kontroli wywołuje bowiem inne skutki i wiąże się z innymi obowiązkami tak po stronie podmiotów kontrolowanych, jak i organów administracji. Przepis art. 165b O.p. określa skutek braku właściwej reakcji kontrolowanego na nieprawidłowości stwierdzone podczas kontroli podatkowej, a także realizuje inne cele niż ustawa SENT i nie ma podstaw do zastosowania tego przepisu w postępowaniu dotyczącym wymierzenia kary pieniężnej na podstawie ustawy SENT.
Odwołując się do szeregu orzeczeń NSA, skład 7 sędziów NSA stwierdził, że wyżej wskazana linia orzecznicza NSA jest dominująca, realna i aktualna oraz stabilna i wskazuje na tendencję "umacniania się" składów orzekających w tych poglądach prawnych na sporne zagadnienie. Skład orzekający w pełni podziela argumenty przedstawione w postanowieniu I GPS 1/23 i dlatego zarzut zgłoszony w pkt 1) lit. a) petitum skargi kasacyjnej uznał za niezasadny.
W tej sytuacji, mimo wszczęcia przez organ postępowania w przedmiocie nałożenia podważanej kary pieniężnej po ponad roku od przeprowadzenia kontroli drogowych, brak jest podstaw do twierdzenia, że nastąpiło to zbyt późno (po upływie 6 miesięcy od ww. kontroli) i nie było dopuszczalne wszczęcie postępowania. Jak wyjaśniono przepis art. 165b § 1 O.p. nie ma bowiem zastosowania.
Brak było także podstaw do uwzględnienia zarzutu z pkt 1) lit. c) petitum skargi kasacyjnej. Spółka, twierdząc w uzasadnieniu skargi kasacyjnej (pkt 3), że Sąd I instancji zgodził się ze stanowiskiem organu, który kierował się zasadą: "płacenia kar a nie zwalniania z tego obowiązku", nie dostrzegła nie budzącego wątpliwości stanowiska WSA oraz organu, że zasadą jest przestrzeganie prawa i takie zachowanie leży w interesie publicznym (s. 11 uzasadnienia wyroku WSA; s. 21 decyzji Dyrektora IAS). Naruszenie obowiązków przewidzianych przepisami prawa (tutaj: ustawy SENT) skutkować może nałożeniem sankcji, co w przypadku uregulowań ustawy SENT oznacza, że za obiektywnie stwierdzony fakt naruszenia przepisów tej ustawy, ustawodawca przewidział obowiązkowe kary pieniężne, do tego nie podlegające miarkowaniu. Przepisy ustawy SENT mają bowiem charakter bezwzględnie obowiązujący i nie przewidują wartościowania przyczyn naruszenia przez odpowiedzialne podmioty zasad systemu monitorowania drogowego przewozu tzw. wrażliwych towarów. Zostały przy tym tak ukształtowane, że przewidują sankcje pieniężne za obiektywnie stwierdzony fakt naruszenia przepisów. Kary pieniężne nakładane w trybie administracyjnym decyzją właściwego naczelnika urzędu celno-skarbowego są bowiem niezależne od winy odpowiedzialnego podmiotu. Nałożenie kary jest obligatoryjne. Instytucja możliwości odstąpienia od wymierzenia kary, przewidziana w art. 21 ust. 3 ustawy SENT, a warunkowana wystąpieniem w danej sprawie "ważnego interesu przewoźnika" lub "interesu publicznego" jest instytucją wyjątkową (por. wyroki NSA z: 25 lipca 2023 r., sygn. akt II GSK 283/20 i II GSK 519/20). Zresztą w interesie publicznym leży, aby dłużnicy publicznoprawni przestrzegali przepisy prawa, aby była przestrzegana konstytucyjna zasada równości i sprawiedliwości. Wysokie, nieuchronne, kary o charakterze odstraszającym mają oddziaływać prewencyjnie na przewoźników. W uzasadnieniu projektu ustawy SENT wskazano, że ratio legis tej ustawy jest zmniejszenie szarej strefy oraz uszczelnienie systemu podatkowego poprzez poddanie monitoringowi transportu towarów wrażliwych, tj. uznanych przez ustawodawcę za takie, które mogą być wykorzystywane do oszustw podatkowych (por. wyrok NSA z 12 grudnia 2022 r., sygn. akt II GSK 596/22).
Należy też podnieść, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 25 marca 2010 r., sygn. akt P 9/08 (OTK-A, 2010, Nr 3, poz. 26) stwierdził, że administracyjne kary pieniężne stanowią środki mające na celu mobilizowanie podmiotów do terminowego i prawidłowego wykonywania obowiązków na rzecz państwa. Kary te, stosowane automatycznie z mocy ustawy, mają przede wszystkim znaczenie prewencyjne. Zapowiedź negatywnych konsekwencji, jakie nastąpią w wypadku naruszenia obowiązków określonych w ustawie albo w decyzji administracyjnej, motywuje adresatów do wykonywania ustawowych obowiązków (por. wyrok NSA z 31 sierpnia 2023 r., sygn. akt II GSK 575/20).
Dlatego zasadnie WSA uznał działania organu za zgodne z przepisami prawa, czyli i z regułą z art. 120 O.p., choć wprost do tej reguły nie odnosił się, gdyż rozważał szczególne uregulowania materialnoprawne zastosowane przez organ.
Wymaga zauważenia, że kwestia odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej powinna być przedmiotem analizy w ramach postępowania zmierzającego do nałożenia kary, przy czym stanowi ona drugi etap ustaleń organu, po stwierdzeniu, że do naruszenia prawa doszło (por. wyroki NSA z 13 marca 2019 r., sygn. akt II FSK 3478/18; 25 listopada 2022 r., sygn. akt II GSK 2397/21).
W niniejszej sprawie nie było sporne, że w zgłoszeniach SENT z 3 i 9 września 2019 r. w zgłoszeniach SENT spółka, jako wysyłający towar: olej rzepakowy oznaczony kodem CN 1514, a w drugim przewozie – olej sojowy o kodzie CN 1507, wskazała jako stawkę VAT "0 %", zamiast "23 %". Mimo że stwierdzono dwukrotnie naruszenie art. 7c ustawy SENT w zw. z § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 14 sierpnia 2018 r. w sprawie dodatkowych danych podlegających wskazaniu w zgłoszeniu towarów (Dz. U. z 2018 r. poz. 1663 z późn. zm.), każde podlegające karze 10.000 zł na podstawie art. 21 ust. 2d ustawy SENT (W przypadku gdy podmiot wysyłający, podmiot odbierający lub przewoźnik nie wykona obowiązku określonego w art. 7c, odpowiednio na podmiot wysyłający, podmiot odbierający lub przewoźnika nakłada się karę pieniężną w wysokości 10.000 zł), to na stronę nałożono tylko jedną karę w wysokości 10.000 zł. Kwestii odpowiedzialności na podstawie art. 21 ust. 2d ww. aktu spółka w zasadzie nie kwestionowała, gdyż kwestię błędów w zgłoszeniu SENT co do stawki podatku VAT dla przewożonego towaru traktowała nie jako okoliczność wyłączającą odpowiedzialność, ale jako okoliczność, która powinna decydować o odstąpieniu od nałożenia kary .
Zarzuty kierowała do WSA, że zaakceptował błędną wykładnię i ustalenia organów co do przesłanek określonych w art. 21 ust. 3 ustawy SENT, pozwalających na odstąpienie od nałożenia kary przewidzianej przez art. 21 ust. 2d ww. ustawy.
Mając na uwadze komplementarny charakter zarzutów zgłoszonych w pkt 1.lit. b) i w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej, zdaniem Sądu odwoławczego należało odnieść się do nich łącznie.
Przepis art. 21 ust. 3 ustawy SENT mówi, że w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podmiotu wysyłającego, podmiotu odbierającego, przewoźnika, podmiotu sprzedającego, zużywającego podmiotu olejowego albo pośredniczącego podmiotu olejowego lub interesem publicznym, na wniosek odpowiednio podmiotu wysyłającego, podmiotu odbierającego, przewoźnika, podmiotu sprzedającego, zużywającego podmiotu olejowego albo pośredniczącego podmiotu olejowego lub z urzędu, organ może odstąpić od nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1-2d, z uwzględnieniem art. 26 ust. 3 (Organ może odstąpić od nałożenia kary pieniężnej, jeżeli to odstąpienie: nie stanowi pomocy publicznej (pkt 1) albo stanowi pomoc de minimis albo pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie, udzieloną z uwzględnieniem warunków dopuszczalności tej pomocy, określonych w przepisach prawa Unii Europejskiej (pkt 2), albo stanowi pomoc publiczną spełniającą warunki określone w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 – pkt 3).
Wyjaśnienia również wymaga, że posłużenie się przez ustawodawcę w treści art. 21 ust. 3 ustawy SENT nieostrymi pojęciami: "ważny interes przewoźnika" i "interes publiczny" oznacza brak określonego katalogu przesłanek i wymaga wypełnienia ich treści w konkretnej sprawie przez odwołanie się do całokształtu konkretnych okoliczności i faktów. Ocena ta musi być zindywidualizowana, a więc odnosząca się, zarówno do sytuacji zobowiązanego podmiotu, jak i okoliczności, w których doszło do naruszenia oraz jego wagi z punktu widzenia interesu publicznego. Ogólną dyrektywą interpretacyjną w stosunku do tych pojęć jest uznanie wyjątkowości odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej. Ważnego interesu przewoźnika nie można utożsamiać z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej. Niewątpliwie nadzwyczajne, losowe sytuacje jak utrata możliwości wywiązania się z zobowiązań, utrata możliwości zarobkowania, trudności finansowe, które w konkretnych okolicznościach wiązałyby się z zagrożeniem dla istotnego interesu zobowiązanego, w szczególności dla realizacji podstawowych potrzeb bytowych osób zobowiązanych i ich rodzin, skutkujące brakiem możliwości uregulowania nałożonej kary, przesądzają o wystąpieniu ważnego interesu przewoźnika.
Z kolei przy ocenie przesłanki "interesu publicznego" należy brać pod uwagę takie elementy jak: proporcjonalność danej kary; relację pomiędzy wysokością kar nałożonych za przewozy do dochodu z tych dostaw osiągniętego przez podmiot kontrolowany, czy stwierdzone uchybienia stwarzają realne zagrożenia interesów Skarbu Państwa; czy są dokonywane w ramach oszustwa, czy też innych przestępstw; czy nałożenie kary pieniężnej na miało charakter prewencyjny, czy też dyscyplinujący w odniesieniu do kolejnych przewozów; czy nieprawidłowości te zdarzyły się jednokrotnie (sporadycznie), czy też występują na tyle często u danego podmiotu, że świadczą co najmniej o niedbałości, nienależytej staranności w prowadzeniu swoich interesów. Przy analizie przesłanek odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej nie można więc pominąć okoliczności, w jakich nastąpiło naruszenie, przyczyn powstałego naruszenia, okoliczności towarzyszących i jego konsekwencji (zob. wyrok NSA z 18 maja 2020r., sygn. akt II GSK 220/20).
Przy badaniu przesłanek odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej organ - oceniając, czy zaistniała przesłanka "interesu publicznego" - powinien rozważyć, czy nałożenie na podmiot podlegający odpowiedzialności kary pieniężnej w okolicznościach sprawy realizuje cel ustawy SENT, a w przypadku dodatkowych danych ujmowanych w zgłoszeniu SENT (np. stawka podatku VAT, której podlega przewożony towar), także cel wydania ww. rozporządzenia, określony w delegacji ustawowej w art. 7c ust. 2 ww. aktu, jak: uwzględnienie potrzeby zapewnienia skuteczności monitorowania przewozu towarów, specyfikę towaru, przewozu towarów lub obrotu tymi towarami czy surowość kary wymierzonej przez organ administracyjny nie może być nieproporcjonalna do przewinienia, którego kara dotyczy. Konieczność stosowania zasady proporcjonalności wywodzonej z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP powinno być traktowane jako argument przemawiający za tym, aby nakładać kary pieniężne na podstawie przepisów ustawy SENT tylko wówczas, gdy naruszenie przez określony podmiot obowiązków nałożonych przez racjonalnego ustawodawcę ma charakter istotny. Nie ma wątpliwości, w opinii składu orzekającego, że w interesie publicznym leży także nienakładanie kar za naruszenia formalne, gdyby miało to prowadzić do skutków niemożliwych do zaakceptowania, ze względu na zasadę praworządności.
W związku z powyższym nie mają usprawiedliwionych podstaw także zarzuty naruszenia art. 21 ust. 3 w zw. z art. 26 ust. 3 ustawy o SENT. W rozpoznawanej sprawie ustalenia poczynione przez organy (i zaakceptowane przez Sąd I instancji) co do braku szczególnych, wyjątkowych okoliczności godzących w ważny interes strony, czy też godzące w interes publiczny w sposób nie do pogodzenia z ogólnym porządkiem prawnym czy uzasadnionym, obiektywny poczuciem sprawiedliwości, uzasadniały uznanie, że nałożenie kary nie godzi w interes publiczny, zwłaszcza że dotyczy działań profesjonalnego podmiotu, na którym ciążą większe obowiązki w zakresie przestrzegania prawa niż ma to miejsce w sytuacji, gdy nie mamy do czynienia z profesjonalną działalnością zarobkową. Zatem nie sposób dopatrzeć się w tym zakresie naruszeń przez organy w zakresie ustaleń faktycznych przepisów postępowania. Jak zaznaczono, podobnie należało ocenić ustalenia faktyczne organów (zresztą podzielone przez WSA) o braku podstaw do uznania, że nałożenie kary nastąpiło wbrew ważnemu interesowi strony, jako wszechstronne i wyczerpujące, odnoszące się do całokształtu sytuacji finansowej spółki, także w okresie pandemii COVID-19.
Rację ma także Sąd I instancji, że wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, iż organy administracji na gruncie niniejszej sprawy prawidłowo wyjaśniły, że odstąpienie od nakładania kary w następnym zgłoszeniu SENT umożliwia uwzględnienie interesu publicznego, poprzez poszanowanie dobra, jakim jest zaufanie obywateli do organów państwa. Z powyższych względów prawidłowe jest stanowisko WSA, że kara w wysokości 10.000 zł, poprzez swoją dolegliwość ma znaczenie prewencyjne, ale i dyscyplinujące. Może wpłynąć na zwiększenie uwagi strony, samokontroli i dołożenia szczególnej staranności podczas dokonywania kolejnych zgłoszeń SENT.
W tym stanie sprawy Sąd I instancji trafnie uznał, że stwierdzenie przez organy braku podstaw do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej było prawidłowe. Nie doszło więc do naruszenia art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1, art. 191 O.p.
Natomiast przepis art. 24 ust. 3 ustawy SENT nie był stosowany w niniejszej sprawie.
Z tych wszystkich względów, skargę kasacyjną na mocy art. 184 p.p.s.a. należało oddalić, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji wyroku.
O kosztach postępowania kasacyjnego na rzecz organu (pkt 2 wyroku) orzeczono na mocy art. 204 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 z późn. zm.). Sąd odwoławczy mając na uwadze, że pełnomocnik organu, który nie występował przed Sądem I instancji złożył odpowiedź na skargę kasacyjną, orzekł zgodnie z uchwałą składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 listopada 2012 r., sygn. akt II FPS 4/12.