II SA/BK 270/24

II SA/Bk 270/24 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2024-08-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Dariusz Marian Zalewski /przewodniczący/
Małgorzata Anna Dziemianowicz
Marcin Kojło /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1657
art. 5 ust. 1, art. 17 ust. 1, 10 i 11
Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 107 par. 3, art. 124 par. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz, sędzia WSA Marcin Kojło (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 sierpnia 2024 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. D. na postanowienie Podlaskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Białymstoku z dnia 13 marca 2024 r. nr 8/P-II/E/2024 w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Wysokiem Mazowieckiem z dnia 15.01.2024 r. nr 02/P-I/EP/2024, 2. zasądza od Podlaskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Białymstoku na rzecz skarżącego P. D. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi jest postanowienie Podlaskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego (PPWIS) w Białymstoku z dnia 13 marca 2024 r. nr 8/P-II/E/2024, utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego (PPIS) w Wysokiem Mazowieckiem z dnia
15 stycznia 2024 r. nr 02/P-I/EP/2024, w którym oddalono zarzuty P. D. (dalej również jako: "zobowiązany", "skarżący") w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego nr 7/TW/EP/2023
z dnia 21 marca 2023 r.
Z akt sprawy wynika, że na mocy upomnienia nr 9/EP/967.5.6.2022 z dnia 28 grudnia 2022 r. PPIS w Wysokiem Mazowieckiem wezwał skarżącego do zgłoszenia się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej w celu poddania dziecka I. ., ur. [...] kwietnia 2020 r. obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko: wirusowemu zapaleniu wątroby typ B (dawka uzupełniająca), błonicy, tężcowi, krztuścowi (dawki III-IV), inwazyjnemu zakażeniu Haemopilus influenzae typu b (dawki III-IV), inwazyjnemu zakażeniu Streptococcus pneumoniae (dawka III), ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis) (dawka III), odrze, śwince, różyczce (dawka I). O ustaleniu harmonogramu i rozpoczęciu szczepień należało powiadomić PPIS w terminie nie później niż w ciągu miesiąca od daty doręczenia upomnienia. W wyznaczonym terminie zobowiązany nie wykonał obowiązku.
Wierzyciel w dniu 21 marca 2023 r. wystawił tytuł wykonawczy nr 7/TW/EP/2023 i zobowiązał skarżącego do poddania dziecka I. D. ur. [...] kwietnia 2020 r. ww. obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Następnie wystąpił do PPWIS z wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego obowiązku o charakterze niepieniężnym, wskazując jako środek egzekucyjny grzywnę w celu przymuszenia.
Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2023 r. PPWIS nałożył na zobowiązanego grzywnę w wysokości 1000 zł oraz wezwał do poddania I.D., ur. [...] kwietnia 2020 r. obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
Pismem z dnia 27 grudnia 2023 r. skarżący złożył zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego:
1) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, tj. art. 17 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, poprzez pominięcie przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia i wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym, oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych,
2) na podstawie art. 33 § 2 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r.
o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, brak wymagalności obowiązku
z uwagi na brak indywidualnego kalendarza szczepień i brak wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia,
3) naruszenie przez organ egzekucyjny art. 29 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez przystąpienie do egzekucji podczas gdy tytuł nie spełnia wymogów określonych w art. 27 ww. ustawy, tj.; a) niewłaściwie podana przez wierzyciela podstawa prawna obowiązku o charakterze niepieniężnym skutkujące pominięciem art. 17 ust. 2 i 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, b) błędnie skazana przez wierzyciela w tytule wykonawczym podstawa prawna prowadzonej egzekucji.
Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2024 r. PPIS oddalił zarzuty.
Utrzymując w mocy to rozstrzygnięcie, PPWIS wskazał, że Przepisem prawnym wprost nakładającym obowiązek szczepień jest przepis ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi - art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, który zobowiązuje osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 ww. ustawy w odniesieniu do osoby nie posiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m. in. dziecko) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę albo jej opiekun faktyczny (zwykle są to rodzice). Dalej ww. ustawa wskazuje, że wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (art. 17 ust. 1) oraz osoby/grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (art. 17 ust. 2) określić ma w drodze rozporządzenia Minister Zdrowia. Jako podstawę prawną obowiązku w tytule wykonawczym nr 7/TW/EP/2023 z 21 marca 2023 r. wierzyciel wskazał art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi i zdaniem organu II instancji jest to właściwa podstawa prawna, która wskazuje, że rodzice małoletniego Ignacego są obowiązani poddać dziecko obowiązkowym szczepieniom ochronnym określonym przez Ministra Zdrowia. Tak określony obowiązek nie wyklucza innych ustawowych obostrzeń dotyczących realizacji szczepień takich, jak np. przeprowadzenie badania kwalifikacyjnego.
PPWIS stwierdził, że podniesiony przez stronę w zażaleniu zarzut naruszenia przez wierzyciela art. 17 ust. 4 ww. ustawy poprzez uznanie, że brak jest obowiązku wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, również nie zasługuje na uwzględnienie z przyczyn jak wyżej. Nie mieści się on także w ramach art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym
w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 z późn. zm., dalej: "u.p.e.a"), nie jest
w żaden sposób związany z istotą zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym
w administracji.
Odnośnie zarzutu braku wymagalności obowiązku z uwagi na brak indywidualnego kalendarza szczepień i brak wykluczenia przeciwwskazań do szczepień, organ II instancji podzielił stanowisko wierzyciela, że treść zgłoszonego zarzutu nie koresponduje z powołaną podstawą prawną (art.33 § 2 pkt 6 lit. a u.p.e.a) mówiącą o braku wymagalności obowiązku w przypadku odroczenia terminu.
Z ostrożności procesowej organ I instancji ustosunkował się do naruszenia zarówno art. 33 § 2 pkt 6 lit. a u.p.e.a jak i art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. Skarżący konsekwentnie podkreśla, że wielokrotnie stawiał się na badanie lekarskie, jednak
w jego ocenie nie zostały wykluczone przeciwwskazania, a lekarz nie dokonał oceny ryzyka zabiegu, nie ustalono indywidualnego kalendarza szczepień. PPWIS zauważył jednak, że w aktach sprawy brak jest dowodów dokumentujących sytuację jakoby u małoletniego syna strony odroczony został termin realizacji obowiązku (pomijając sytuację zaistnienia czasowych przeciwwskazań, np. krótkotrwałych infekcji, które nie mogą rzutować na brak realizacji obowiązku przez okres kilku lat). W sytuacji gdy zachodziło podejrzenie, iż stan faktyczny sprawy mógł ulec zmianie (pismo strony z dn. 10 stycznia 2023 r.) wierzyciel weryfikował informację przekazaną przez rodzica z opinią lekarską lekarza sprawującego opiekę nad małoletnim Ignacym.
Zdaniem organu II instancji, nie można skutecznie podnosić zarzutu braku wymagalności obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom, wskazując na brak badania kwalifikacyjnego przeprowadzonego w sposób określony przez rodzica dziecka.
Skoro lekarz sprawujący podstawową opiekę zdrowotną nad małoletnim dzieckiem wykazał je w przekazywanym do organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej sprawozdaniu jako osobę uchylającą się od szczepień - PPIS nie ma podstaw do kwestionowania decyzji lekarza. Do dnia wystawienia upomnienia, strona nie przedstawiła lekarzowi sprawującemu podstawową opiekę zdrowotną nad dzieckiem jakichkolwiek zaświadczeń potwierdzających leczenie specjalistyczne dziecka i stwierdzających przeciwwskazania do szczepień.
Organ podkreślił, że przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Obowiązek wynikający wprost z przepisu prawa staje się wymagalny, jeżeli dana osoba - zobowiązany - znalazła się w sytuacji określonej w hipotezie normy prawa nakładającej obowiązek (przy założeniu, że norma prawa nie określa terminu wykonania obowiązku). Wymagalność tego konkretnego obowiązku wynika wprost z ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, stąd też wierzyciel wystosował upomnienie, wystawił tytuł wykonawczy, co oznacza, że nadszedł czas jego wykonania.
W obecnym stanie prawnym ustawodawca w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dn. 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2077) określił grupy osób jakie są obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek. Jednocześnie w załączniku nr 1 ww. rozporządzenia zawarł rodzaj szczepienia, wiek, w którym powstaje obowiązek szczepienia oraz termin wykonania szczepienia.
W zakresie zarzutu brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia organ wskazał, że taka nie miała miejsca. Upomnienie nr 9/EP/967.5.6.2022 z dn. 28 grudnia 2022 r. zostało odebrane przez I. D. – żonę zobowiązanego w dn. 30 grudnia 2022 r., co poręczono podpisem. Co więcej, strona skierowała do PPIS w Wysokiem Mazowieckiem pismo z dn. 10 stycznia 2023 r., które rozpoczyna sformułowaniem "W odpowiedzi na upomnienie z dnia 28 grudnia 2022 r. (...)". Strona więc upomnienie otrzymała, a wszelkie działania jakie strona podejmuje, zarzuty które poczyniła, służyć mają uchylaniu się od zaszczepienia syna.
Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący i w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku zaskarżając postanowienie PPWIS z dnia 13 marca 2024 r. zarzucił:
1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia uznanie przez organ, że skarżący nie wykonał obowiązku, co nie znajduje potwierdzenia
w zebranym materiale dowodowym,
2. naruszenie art. 7a, 77 i 81a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść skarżącego, jak również wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego, w szczególności przedstawionego przez stronę zaświadczenia
o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, z którego wynika, że małoletni jest odroczony od obowiązkowych szczepień ochronnych,
3. naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, skutkujące uznaniem, że skarżący uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, w szczególności brak jest oświadczenia o odmowie szczepień,
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie z powodów w niej wskazanych.
Zgodnie z treścią art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. "b" ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy, jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy tym, w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 ustawy).
W myśl zaś art. 17 ust. 1 ustawy - osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi".
Stosownie do art. 17 ust. 10 pkt 1 i pkt 2 ustawy, minister właściwy do spraw zdrowia został upoważniony do określenia w drodze rozporządzenia wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych oraz osób lub grup osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym.
Na podstawie powyższej delegacji ustawowej zostało wydane rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Rozporządzenie to uchylone zostało z dniem 1 października 2023 r. Przepis § 5 tego rozporządzenia stanowił, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa
w art. 17 ust. 11 ustawy.
Na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19, od 1 października 2023 r. obowiązuje rozporządzenie Ministra Zdrowia
z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych.
Odnośnie zarzutu zobowiązanego dotyczącego pominięcia przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia i wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym, sąd zauważa, że jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. m.in. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 459/19), poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, o którym mowa w art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie.
Sąd podziela przy tym stanowisko przytoczone w zaskarżonym postanowieniu, że nie można skutecznie podnosić zarzutu braku wymagalności obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom, wskazując na brak badania kwalifikacyjnego przeprowadzonego w sposób określony przez rodzica dziecka.
W orzecznictwie zauważa się, że skoro lekarz nie stwierdził przeciwwskazań, to zobowiązany powinien poddać dziecko szczepieniu. Nie ma tu znaczenia, że lekarz nie wystawił na prośbę pacjenta dodatkowego oświadczenia o tym, iż "wyklucza" zaistnienie jakichkolwiek przeciwwskazań do szczepienia, albowiem, po pierwsze, przepisy są precyzyjne w zakresie treści oświadczenia lekarza po badaniu kwalifikacyjnym (vide: załącznik nr 1 do rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r.
w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych), a po drugie - wykluczenie wszelkich znanych i nieznanych nauce przeciwwskazań do wykonania szczepienia jest z natury rzeczy niemożliwe (zob. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 22 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Bd 41/23).
W aktach sprawy znajduje się pismo lekarza rodzinnego z dnia 14 marca 2023 r., który poinformował, że Państwo D. zgłosili się z synami na szczepienie w dniu 17 lutego 2023 r., jednak nie odbyło się ono w związku z faktem, że rodzice zażądali by lekarz przeprowadzający badanie kwalifikacyjne wykluczył możliwość wystąpienia działań niepożądanych po szczepieniach. Lekarz nadmienił, że było to trzecie wezwanie, na które rodzice się stawiają, ale nie szczepią dzieci, twierdząc, że należy wykluczyć działania niepożądane i zachowując się w nieodpowiedni sposób do personelu medycznego, podważając jego kompetencje.
Należy zauważyć, że z przepisów prawa jasno wynika, że o realizacji szczepień obowiązkowych i kwalifikacji do ich podania u dziecka decyduje każdorazowo lekarz, po uprzednim wykonaniu szczegółowego badania obecnego stanu zdrowia dziecka oraz zebraniu potrzebnych informacji podczas wywiadu
z rodzicem, a nie rodzic, który sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych
z powodu własnych przekonań. Ustawa nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, wręcz przeciwnie – statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Z akt sprawy wynika, że skarżący
i jego żona nie wyrazili zgody na szczepienie i to stanowiło przyczynę niewykonania obowiązku, nie zaś przeciwwskazania medyczne. Jeżeli takowe przeciwwskazania się pojawiały szczepienia ochronne były odraczane (vide pismo lekarza rodzinnego
z dnia 26 stycznia 2023 r.). W kolejnych wyznaczanych terminach szczepień skarżący nie przedłożył zaświadczenia lekarskiego o przeciwwskazaniach medycznych do wykonania szczepień obowiązkowych u dziecka. Z akt sprawy nie wynika też, aby skarżący podejmował jakiekolwiek inne działania w kierunku zaszczepienia syna, czy też stwierdzenia istnienia przeciwwskazań medycznych do jego zaszczepienia. W ocenie sądu powyższe jednoznacznie świadczy o braku zamiaru zaszczepienia dziecka.
Jeżeli zaś chodzi o zarzut dotyczący braku indywidualnego kalendarza szczepień, sąd stwierdza, że z akt sprawy nie wynika by skarżący był zainteresowany ułożeniem takowego kalendarza oraz aby taka potrzeba istniała.
Wobec powyższego sąd uznał za prawidłowe stanowisko organu
o niezasadności zarzutów: określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa oraz braku wymagalności obowiązku z uwagi na brak indywidualnego kalendarza szczepień i brak wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia (art. 33 § 2 pkt 6 lit. "a" u.p.e.a.).
Nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2024 r. poz. 935), sąd doszedł jednak do wniosku, że postanowienia wydane w obu instancjach naruszają prawo materialne.
Wpływ na taką konstatację miał wspomniany już wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia z dnia 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19, w którym Trybunał orzekł: "I. Art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, z późn. zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r.
w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172)
w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są
w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. II Przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej".
W uzasadnieniu Trybunał zaznaczył, że wyrok nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, konieczne jest zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Z tych przyczyn określono termin utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów - po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku
w Dzienniku Ustaw. Ponieważ wyrok ogłoszono w Dzienniku Ustaw z 12 maja 2023 r. (Dz. U. z 2023 r., poz. 909), termin zawarty w klauzuli odroczenia wejścia w życie skutku derogacyjnego upłynął z dniem 12 listopada 2023 r.
Z wyroku TK wynika również, że Program Szczepień Ochronnych wydawany przez GIS w formie komunikatu, wskazuje wiek dziecka, kiedy należy poddać je obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu przeciwko konkretnej chorobie. Osiągnięcie przez dziecko określonego wieku aktualizuje obowiązek poddania go szczepieniom ochronnym. Wynika to z obowiązywania § 5 rozporządzenia MZ, który stanowi, że obowiązkowe szczepienia ochronne są przeprowadzane zgodnie z PSO na dany rok. Komunikat GIS wskazuje termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek. Z tego względu nie można uznać, że PSO na dany rok nie wprowadza nowości normatywnej. Ani w ustawie o zwalczaniu chorób zakaźnych, ani w rozporządzeniu nie sprecyzowano tych kwestii. W uzasadnieniu orzeczenia TK zwrócono również uwagę, że w zamierzeniu ustawodawcy komunikat GIS ma mieć jedynie charakter techniczny i zawierać reguły instrumentalne kierowane do podmiotów organizacyjnie podległych GIS, jak i personelu medycznego. Przechodząc zaś do istoty oceny zgodności kwestionowanych przepisów z Konstytucją wskazano, że sprecyzowanie zakresu obowiązku jednostki w drodze rozporządzenia jest dopuszczalne, o ile istnieje stosowna delegacja ustawowa, tj. spełnione są przesłanki określone w art. 92 Konstytucji. W realiach sprawy dochodzi jednak do pewnego paradoksu: w sposób niezamierzony nastąpiła subdelegacja kompetencji - termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek wskazuje GIS w PSO na dany rok, a minister właściwy do spraw zdrowia nakazuje przeprowadzać obowiązkowe szczepienia ochronne zgodnie
z PSO. Z kolei art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych wskazuje, że komunikat GIS ma uwzględniać przepisy rozporządzenia. Konkludując:
w zamierzeniu ustawodawcy komunikat GIS ma mieć jedynie charakter techniczny
i zawierać reguły instrumentalne kierowane do podmiotów organizacyjnie podległych GIS, jak i personelu medycznego. Uszczegółowienie obowiązku szczepień ochronnych adresowanego do jednostki ma być wyłącznie unormowane rozporządzeniem. W rzeczywistości jednak komunikat GIS wywiera równocześnie skutek w sferze kształtowania praw jednostki. Taka dwutorowość nie jest (...) dopuszczalna na poziomie komunikatu. Powinna wystąpić na poziomie rozporządzenia, będącego podstawą dla GIS do sformułowania reguł instrumentalnych, jak i doprecyzowania obowiązku ciążącego na jednostce. Zestawienie związkowe przepisów będących przedmiotem kontroli pozwalało zatem na taką rekonstrukcję normy, aby wydać przez TK wyrok zakresowy, albowiem niekonstytucyjność uwidacznia się dopiero przy łącznym ujęciu tych przepisów.
Ponadto TK, odwołując się do szeregu wartości demokratycznego państwa prawnego, wynikających z art. 2 Konstytucji, zwłaszcza zasady ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, jak i wymogu ustawowej formy ograniczenia wynikającego z art. 31 ust. 3 Konstytucji, wskazał, że intensywność ingerencji w prawo podmiotowe musi być kontrolowalna przez obywatela, tj. wynikać z prawa powszechnie obowiązującego. Poddanie jednostki obowiązkowi szczepień ochronnych, czy też - w realiach niniejszej sprawy - ponoszenie odpowiedzialności za jego niezrealizowanie przez osobę, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią, stanowi istotną ingerencję w prawa podmiotowe (art. 47 Konstytucji). W wypadku niezrealizowania ciążącego na jednostce obowiązku musi ona liczyć się z poważnymi konsekwencjami. Z tego względu musi być w stanie precyzyjnie ustalić treść ciążącego na niej obowiązku. Sytuacja, gdy jego treść jest współkształtowana komunikatem GIS, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego (a contrario art. 87 Konstytucji), jest niedopuszczalna. W rezultacie - termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być - w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa - wskazane w PSO na dany rok, jednakże komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy.
Omawiany wyrok TK został wykonany przywołanym już wyżej rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2077).
Stan prawny ukształtowany stwierdzeniem niekonstytucyjności wskazanej regulacji prawnej nie pozostaje bez wpływu na ocenę wymagalności spornego w sprawie obowiązku. Zauważona przez Trybunał Konstytucyjny konieczność zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych nie może stanowić uzasadnienia dla dalszego stosowania zakwestionowanych przepisów po upływie terminu odroczenia utraty przez nie mocy obowiązującej, co jednak nie oznacza bezzasadności obowiązku szczepień.
W sprawie tej do skarżącego wystosowano upomnienie o obowiązkowym szczepieniu syna na podstawie m.in. rozporządzenia MZ z 18 sierpnia 2011 r.
i zgodnie z PSO. Następnie w marcu 2023 r. wystawiony został tytuł wykonawczy, zawierający w treści obowiązku odniesienie do PSO. Z kolei w maju 2023 r. skarżący został zawiadomiony o planowanym wydaniu postanowienia o nałożeniu grzywny
w celu przymuszenia wykonania ww. obowiązku. Wszystkie te czynności nawiązywały w istocie do PSO - komunikatu GIS, który nie stanowi źródła prawa i jak stwierdził TK nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy.
Wobec więc tego, że przepisy będące podstawą wydanych w sprawie rozstrzygnięć uznane zostały za niezgodne z Konstytucją, konieczne jest ponowne zweryfikowanie przez wierzyciela i organ wymagalności obowiązku, już nie na podstawie PSO ogłaszanego komunikatem, tylko z uwzględnieniem nowych regulacji przyjętych po wspomnianym wyroku TK. Istotne będzie odniesienie się przez organ do regulacji przyjętej w nowym rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r., zawierającym załącznik nr 1 "Schemat obowiązkowych szczepień dzieci
i młodzieży" oraz komunikatu GIS wydawanego w obecnym stanie prawnym, czemu należy dać wyraz w uzasadnieniu rozstrzygnięcia z uwzględnieniem art. 11, art. 107 § 3 i art. 124 § 2 k.p.a.
Wobec naruszenia art. 17 ust. 10 i 11 ustawy w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 18 sierpnia 2011 r., jak też art. 107 § 3 i art. 124 § 2 k.p.a., sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania postanowiono w oparciu o art. 200 w zw.
z art. 205 § 1 p.p.s.a.