II GSK 2017/21

Naczelny Sąd Administracyjny2025-03-19
NSAtransportoweWysokansa
transport drogowyopłaty elektroniczneviaTOLLkara pieniężnaustawa o drogach publicznychodpowiedzialność administracyjnaNSAprawo administracyjnesystem poboru opłat

NSA uchylił wyrok WSA, uznając, że kara za brak opłaty elektronicznej nie mogła być nałożona z powodu wadliwej regulacji prawnej systemu viaTOLL w okresie przed nowelizacją z 2020 r.

Sprawa dotyczyła kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej. Skarżący, P. S., używał urządzenia viaBOX przypisanego do poprzedniego numeru rejestracyjnego pojazdu po jego przerejestrowaniu. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, uznając naruszenie przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok, stwierdzając, że w okresie przed nowelizacją ustawy o drogach publicznych w 2020 r. brak było wystarczających regulacji prawnych nakładających na użytkownika obowiązek aktualizacji danych w systemie poboru opłat, a wady techniczne systemu nie mogły obciążać kierowcy.

Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Warszawie, który wcześniej oddalił skargę P. S. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego (GITD) nakładającą karę pieniężną za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej. Sprawa dotyczyła sytuacji, w której skarżący używał pojazdu z nowym numerem rejestracyjnym, ale z urządzeniem viaBOX przypisanym do poprzedniego numeru. System viaTOLL nie zarejestrował poboru opłaty, co doprowadziło do nałożenia kary. WSA uznał, że skarżący naruszył obowiązek korzystania z urządzenia przypisanego do konkretnego pojazdu i nieuiszczenia opłaty. Skarżący w skardze kasacyjnej podniósł szereg zarzutów, w tym naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, wskazując na nieprawidłowości w działaniu organów oraz niejasność przepisów dotyczących systemu poboru opłat. NSA przyznał rację skarżącemu kasacyjnie. Sąd stwierdził, że w okresie, gdy doszło do naruszenia (przed 1 lipca 2020 r.), przepisy ustawy o drogach publicznych oraz rozporządzenia wykonawczego nie nakładały na użytkownika drogi publicznej obowiązku administracyjnoprawnego aktualizacji danych pojazdu w systemie poboru opłat elektronicznych, w tym numeru rejestracyjnego. Brak komunikacji systemu i niepobranie opłaty wynikały z wad technicznych i organizacyjnych systemu viaTOLL, spowodowanych niepełną regulacją prawną, a nie z winy skarżącego. Sąd podkreślił, że naruszenie obowiązków umownych nie mogło stanowić podstawy do nałożenia kary administracyjnej bez wyraźnej regulacji ustawowej. W związku z tym, NSA uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, w okresie przed nowelizacją ustawy o drogach publicznych z 2020 r. brak było podstaw do nałożenia kary, jeśli brak poboru opłaty wynikał z wad systemu i braku odpowiednich regulacji nakładających na użytkownika obowiązek administracyjnoprawny aktualizacji danych.

Uzasadnienie

NSA uznał, że w okresie przed wejściem w życie nowelizacji ustawy o drogach publicznych w 2020 r. brak było wystarczających regulacji prawnych nakładających na użytkownika drogi obowiązek administracyjnoprawny aktualizacji danych w systemie poboru opłat, w tym numeru rejestracyjnego pojazdu. Wady techniczne i organizacyjne systemu viaTOLL, które doprowadziły do braku poboru opłaty, nie mogły obciążać kierowcy, ponieważ nie naruszył on obowiązku administracyjnoprawnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (28)

Główne

u.d.p. art. 13 § ust. 1 pkt 3

Ustawa o drogach publicznych

Obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej.

u.d.p. art. 13i

Ustawa o drogach publicznych

Obowiązki związane z urządzeniami do poboru opłat.

u.d.p. art. 13k § ust. 1 pkt 1 i 2

Ustawa o drogach publicznych

Kara pieniężna za naruszenie obowiązku uiszczania opłat.

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie wnoszenia i rozliczania opłat elektronicznych art. 3 § ust. 1 pkt 3

Obowiązek instalacji urządzenia w pojeździe, do użytkowania w którym zostało ono przeznaczone zgodnie z umową.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit c.)

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia wyroku WSA z powodu naruszenia przepisów postępowania.

u.d.p. art. 13i § ust. 3

Ustawa o drogach publicznych

Obowiązek instalowania urządzeń do poboru opłat.

u.d.p. art. 13i § ust. 4b

Ustawa o drogach publicznych

Obowiązek używania urządzenia zgodnie z przeznaczeniem.

Pomocnicze

u.d.p. art. 2 § pkt 33

Ustawa o drogach publicznych

Definicja elektronicznego systemu poboru opłat.

u.d.p. art. 13ha § ust. 1 i 2

Ustawa o drogach publicznych

Kwestie związane z systemem poboru opłat.

u.d.p. art. 13hc § ust. 1

Ustawa o drogach publicznych

Powiązanie urządzenia z systemem viaTOLL.

u.d.p. art. 13l § ust. 1

Ustawa o drogach publicznych

Kwestie związane z karami pieniężnymi.

k.p.a. art. 189e

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 189f § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 151

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi przez WSA.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Związanie NSA granicami skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 174

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 185 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie NSA o uchyleniu wyroku i przekazaniu sprawy.

p.p.s.a. art. 207 § § 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasądzenie kosztów postępowania.

p.p.s.a. art. 203 § pkt 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uchylenie orzeczenia.

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

u.d.p. art. 40a § ust. 5

Ustawa o drogach publicznych

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 16 września 2015 r. § § 3 ust. 3 pkt 1-6

Elementy umowy z pobierającym opłatę elektroniczną.

u.d.p. art. 13ha § ust. 3

Ustawa o drogach publicznych

Kategoria pojazdu.

u.d.p. art. 13hb § ust. 1ba i 1bb

Ustawa o drogach publicznych

Nowy System Poboru Opłaty Elektronicznej KAS.

u.d.p. art. 13i § ust. 4aa, 4ab i 4c

Ustawa o drogach publicznych

Nowe obowiązki korzystających z dróg.

u.d.p. art. 13ia

Ustawa o drogach publicznych

Rejestr uiszczających opłatę elektroniczną.

u.d.p. art. 13ib

Ustawa o drogach publicznych

Obowiązki uzupełniania rejestru.

Ustawa z dnia 6 maja 2020 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw art. 21

Zasada dalszego działania dawnego prawa.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak wystarczających regulacji prawnych nakładających na użytkownika obowiązek administracyjnoprawny aktualizacji danych w systemie poboru opłat przed nowelizacją z 2020 r. Wady techniczne i organizacyjne systemu viaTOLL nie obciążały kierowcy. Naruszenie obowiązków umownych nie stanowi podstawy do nałożenia kary administracyjnej bez wyraźnej regulacji ustawowej.

Godne uwagi sformułowania

brak komunikacji z OBU, ważna umowa dla NRP nie została zidentyfikowana przyczyny z powodu których powstało naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej nie mają wpływu na rozstrzygnięcie naruszenie obowiązków umownych nie może, bez wyraźnej regulacji ustawowej, stanowić podstawy do stwierdzenia naruszenia obowiązku administracyjnoprawnego

Skład orzekający

Elżbieta Czarny-Drożdżejko

przewodniczący sprawozdawca

Marcin Kamiński

członek

Wojciech Sawczuk

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących odpowiedzialności za naruszenia w systemie poboru opłat elektronicznych, zwłaszcza w kontekście wad prawnych i technicznych systemu przed nowelizacją z 2020 r."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego obowiązującego przed 1 lipca 2020 r. i może nie mieć bezpośredniego zastosowania do sytuacji po wejściu w życie nowych przepisów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak niedoskonałości prawne i techniczne systemu mogą prowadzić do sporów administracyjnych i jak sądy interpretują odpowiedzialność w takich sytuacjach. Jest to istotne dla firm transportowych i użytkowników dróg płatnych.

Wady systemu viaTOLL kosztowały kierowców kary? NSA wyjaśnia, kto ponosi odpowiedzialność.

Dane finansowe

WPS: 1500 PLN

Sektor

transport

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 2017/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-09-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko /przewodniczący sprawozdawca/
Marcin Kamiński
Wojciech Sawczuk
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 2010/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-04-08
Skarżony organ
Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 470
art. 13 ust. 1 pkt 3; art. 2 pkt 33; art. 13ha ust. 1 i 2; art. 13i; art. 13hc ust. 1; art. 13k ust. 1 pkt 1 i 2; art. 13l ust. 1
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - t.j.
Sentencja
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKI Dnia 19 marca 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Sędzia NSA Marcin Kamiński Sędzia del.WSA Wojciech Sawczuk Protokolant asystent sędziego Małgorzata Krawiec po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 2010/20 w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz P. S. 250 (dwieście pięćdziesiąt) złotych tytułem częściowego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, a w pozostałym zakresie odstępuje od zasądzenia ich zwrotu.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 2010/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. S. (skarżący, strona) na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego (organ, GITD) z dnia [,..] czerwca 2020 r., w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
7 czerwca 2019 r. o godzinie 11:28:17 urządzenie kontrolne zainstalowane na bramownicy nr S06_0326,3_PEF_0 (1128) znajdującej się w pasie drogowym płatnego odcinka drogi krajowej nr S6 Gdynia (skrzyżowanie z drogą wojewódzką nr 468) - połączenie z autostradą A1, zarejestrowało przejazd pojazdu samochodowego o numerze rejestracyjnym [...]. Przejazd został udokumentowany zdjęciem z urządzenia kontrolnego zainstalowanego na bramownicy. Na podstawie informacji znajdujących się w systemie elektronicznego poboru opłat ustalono, że ww. pojazd nie został wyposażony w urządzenie, o którym mowa w art. 13i ust. 3 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (u.d.p.) oraz nie został zarejestrowany w krajowym systemie elektronicznego poboru opłat, co skutkowało naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.
Na podstawie danych z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK) ustalono, że dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego pojazdu przekracza 3,5 tony, a jego właścicielem w chwili naruszenia był P. S., prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą H. A. S. "..." S. P.
Pismem z dnia 4 października 2019 r. zawiadomiono stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego. W odpowiedzi z dnia 16 października 2019 r. strona wskazała, że w dniu 6 maja 2019 r. kontrolowany pojazd został wykupiony od leasingodawcy i zmianie uległy numery rejestracyjne pojazdu. Strona podniosła, że nie była świadoma obowiązku zmiany urządzenia pokładowego służącego do poboru opłat. Urządzenie do poboru opłat było doładowywane na bieżąco, a saldo konta było dodatnie.
Decyzją z dnia 26 lutego 2020 r. GITD nałożył na stronę karę pieniężną w kwocie 1500 zł.
Decyzją z dnia 30 czerwca 2020 r., GITD utrzymał w całości w mocy decyzję z dnia 26 lutego 2020 r.
W uzasadnieniu wskazał, że strona poruszała się pojazdem o nr rej. [...], w którym znajdowało się urządzenie viaBox przypisane do pojazdu o nr rej. [...]. Pojazd o nr rej. [...] został zarejestrowany w elektronicznym systemie poboru opłat w dniu 23 sierpnia 2019 r. o godzinie 18:22:22, czyli po naruszeniu.
W dniu naruszenia nie odnotowano transakcji poboru opłat dla konta pojazdu o numerze rejestracyjnym [...]. Ostatnią zarejestrowaną transakcją w systemie elektronicznego poboru opłat dla pojazdu o nr rej. [...] jest przejazd z dnia 21 maja 2019 r. o godzinie 16:51:30.
Ponadto organ zauważył, że materiał dowodowy zebrany w sprawie nie wskazuje, by ujawnione przez organ naruszenie było konsekwencją nieprawidłowego działania systemu elektronicznego poboru opłat. System wygenerował zapis ewidencyjny o treści: "brak komunikacji z OBU, ważna umowa dla NRP nie została zidentyfikowana".
GITD podkreślił, że w przypadku braku komunikacji podczas przejazdu pod bramownicą kontrolną urządzenie viaBox milczy tzn. nie wydaje sygnałów dźwiękowych i świetlnych. Użytkownik spostrzegając brak emisji sygnałów świetlnych lub dźwiękowych powinien niezwłocznie udać się do najbliższego punktu dystrybucji urządzeń w celu sprawdzenia urządzenia viaBox.
Organ przypomniał, że także na podstawie § 5 pkt 4 Ogólnych warunków korzystania z konta w trybie przedpłaconym, dalej "OWU", użytkownik zobowiązany jest niezwłocznie zgłosić GITD fakt niefunkcjonalności viaBox odwiedzając dowolny punkt obsługi klienta. Strona nie dopełniła również obowiązku wynikającego z § 3 pkt 2 OWU, zgodnie z którym wszelka zmiana danych zawartych w dowodzie rejestracyjnym Pojazdu/Pojazdów, w zakresie danych zawartych w Umowie, wymaga natychmiastowej zmiany Umowy w dowolnym MOK, przed skorzystaniem z Drogi Płatnej, co należy potwierdzić podpisaniem aneksu do Umowy lub Umowy z nowymi danymi wprowadzonymi do Systemu. Ponadto według § 4 ust. 2 pkt e OWU użytkownik jest zobowiązany do umieszczenia viaBox wyłącznie w pojeździe przypisanym do niego przez GITD. Oznacza to, że każdy viaBox jest jednoznacznie przypisany do konkretnego pojazdu i nie może być używany w innym pojeździe, tak jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. W tej sytuacji kara pieniężna, o której mowa w art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p., została zatem nałożona prawidłowo.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w opisanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę.
Sąd I instancji wskazał, że w rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że za przejazd w dniu 7 czerwca 2019 r. o godzinie 11:28:17 opłata elektroniczna nie została uiszczona, a skarżący nie posiadał w samochodzie urządzenia viaBox przypisanego do pojazdu o nr rej. [...], którym się poruszał. Zamiast tego w pojeździe znajdowało się urządzenie pokładowe przypisane do pojazdu o nr rej. [...].
Sąd Wojewódzki wskazał, że wbrew stanowisku skarżącego, obowiązek posługiwania się na potrzeby poboru opłaty elektronicznej urządzeniem przypisanym do konkretnego pojazdu, a więc pojazdu o konkretnym identyfikującym go numerze rejestracyjnym, wynika z obowiązujących zasady wnoszenia opłat elektronicznych oraz ich rozliczania uregulowanych w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie wnoszenia i rozliczania opłat elektronicznych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1406). Według § 3 ust. 1 pkt 3 powołanego rozporządzenia, przed rozpoczęciem korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków objętych opłatą elektroniczną użytkownik instaluje urządzenie w pojeździe, do użytkowania w którym zostało ono przeznaczone zgodnie z umową.
WSA w Warszawie stwierdził, że posługiwanie się w danym pojeździe urządzeniem pokładowym viaBox przypisanym do innego numeru rejestracyjnego (niezależnie, czy jest to fizycznie ten sam pojazd), skutkować może nałożeniem kary pieniężnej przewidzianej w art. 13k ust. 1 u.d.p., jeżeli prowadzi do nieuiszczenia opłaty elektronicznej.
Sąd I instancji wskazał, że nie mógł uwzględnić zarzutów strony odnoszących się do braku umorzenia postępowania przez organ. Skarżący w ww. zakresie powołał się na sprawy o sygnaturach [...] oraz [...]. WSA w Warszawie podniósł, że wbrew twierdzeniom strony, sposób załatwienia ww. spraw nie mógł mieć wpływu na rozpoznanie niniejszej sprawy. Ich okoliczności faktyczne istotnie się różnią. Sąd I instancji wskazał, że w dniu, w którym miało miejsce naruszenie, tj. 7 czerwca 2019 r., nie zarejestrowano poboru opłaty z konta pojazdu o nr rej. [...]. Co więcej, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz decyzji z dnia 26 lutego 2020 r., zgodnie z informacją przekazaną przez operatora Elektronicznego Systemu Poboru Opłat, ostatnia transakcja poboru opłaty dla pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] miała miejsce w dniu 21 maja 2019 r. o godzinie 16:51:30, zaś pojazd o numerze rejestracyjnym [...] został zarejestrowany w systemie poboru opłaty elektronicznej dopiero w dniu 23 sierpnia 2019 r. o godzinie 18:22:22, tj. już po odnotowanym naruszeniu.
Zdaniem sądu I instancji GITD prawidłowo uznał, że istnieje podstawa do nałożenia na skarżącego kary pieniężnej w wysokości 1500 zł, w oparciu o przepis art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p.
WSA w Warszawie podniósł, że organ zasadnie przy tym przyjął, że decyzje w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązku uiszczania opłat elektronicznych mają charakter decyzji związanych. Organ nie znalazł przy tym przesłanek do zastosowania w niniejszej sprawie przepisów art. 189e i art. 189f § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.) Ustalenia poczynione w niniejszej sprawie obligowały zatem organ do zastosowanie względem strony sankcji w postaci kary pieniężnej. Zgodnie zaś z art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p., z tytułu naruszenia obowiązku wynikającego z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. za przejazd pojazdu lub zespołu pojazdów innego niż wskazanego w art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p. wymierza się karę administracyjną w wysokości 1500 zł. Taka właśnie kara została wymierzona skarżącemu.
Sąd I instancji uznał za niezasadne zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organ art. 6, art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 oraz art. 105 § 1 k.p.a.
Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, organ działając na podstawie przepisów prawa zebrał i rozpatrzył w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy, który nie budził wątpliwości, a także wyjaśnił dokładnie stan faktyczny sprawy. Ponadto, uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie WSA w Warszawie organ w przekonywujący sposób wykazał, że skarżący dokonał spornego przejazdu bez uiszczenia należnej opłaty elektronicznej płatnym odcinkiem drogi.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a) oddalił skargę.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, zaskarżając go w całości, wnosząc o jego uchylenie oraz uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także o zasądzenia na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Strona wniosła o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:
1. przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit c.) p.p.s.a. w zw. z art. 13 w zw. z art. 13k ustawy o drogach publicznych poprzez niedostrzeżenie przez Sąd I instancji, że skarżący swym działaniem czy zaniechaniem nie dopuścił się naruszenia obowiązku ponoszenia opłat z tytułu korzystania z dróg publicznych oraz, że nałożona na skarżącego kara pieniężna a związana z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej nie powinna mieć miejsca, albowiem na skutek nieprawidłowości działania urządzenia poborowego viaBOX w systemie viaTOLL z przyczyn nieznanych nie doszło do poboru opłaty elektronicznej dla pojazdu zarejestrowanego pod numerem rejestracyjnym [...], kiedy dla tego samego pojazdu pod tym samym numerem rejestracyjnym opłata została pobrana przez system w dniu 21 maja 2019 r. pomimo, iż pojazd, do którego przypisane jest konkretne urządzenie viaBOX zmienił numery rejestracyjne w dniu 6 maja 2019 r. (poprzednie numery rejestracyjne to [...]).
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit c.) p.p.s.a. w zw. z art. 189b k.p.a. poprzez niezważenie przez Sąd, że organ nałożył na skarżącego karę pomimo, iż ten nie dopuścił się niedopełnienia obowiązku albo naruszenia zakazu jaki ciążył na skarżącym, albowiem zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa na urządzeniu viaBOX przypisanym do pojazdu o nr rejestracyjnych [...] i [...] znajdowały się wystarczające środki na pokrycie przyszłych opłat elektronicznych związanych z poruszaniem się po drogach publicznych a fakt, niedokonania przez urządzenie poboru opłaty nie był związany z działaniem czy zaniechaniem skarżącego
c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 189f § 1-2 k.p.a. poprzez niezważenie przez Sąd, iż waga naruszenia prawa jest znikoma a strona zaprzestała naruszenia prawa, oraz że nałożenie jednej kary za ten sam czyn skutkowałoby spełnieniem celów, dla których kara ta została nałożona, albowiem skarżący dostosowałby się do zaleceń organu i poczynił odpowiednie kroki zmierzające do prowadzenia działalności w zakresie zgodnym z obowiązującymi przepisami prawa.
d) art. 145 § 1 pkt 1 lit c.) p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez niedostrzeżenie przez Sąd I instancji prowadzenia postępowania w sposób naruszający zasadę działania w sposób budzący zaufanie uczestnika do władzy publicznej, w szczególności, iż działania organu nie cechowały się proporcjonalnością, bezstronnością oraz równym traktowaniem skarżącego, w sytuacji, kiedy za tożsame czyny w krótkich odstępach czasu został on ośmiokrotnie ukarany a nałożone łącznie kary swym wymiarem są niewspółmiernie wysokie do wartości popełnionego czynu tj. nieuiszczonym opłat drogowych przez urządzenie viaBOX w systemie viaTOLL, podczas gdy wszechstronna i wyczerpująca, oparta na zasadach logicznego rozumowania, wskazaniach wiedzy i doświadczenia życiowego, analiza materiału dowodowego powinna prowadzić do przeciwnego wniosku;
e) art. 145 § 1 pkt 1 lit c.) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 11 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a., 107 § 3 k.p.a. poprzez niedostrzeżenie przez Sąd I instancji prowadzenia postępowania w sposób naruszający zasady zaufania obywateli do organów, oraz przez zaaprobowanie błędnych i niepełnych ustaleń stanu faktycznego sprawy przez organy obu instancji oraz zaniechania przeprowadzenia przez nie wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, dokonania jego oceny w sposób dowolny i wybiórczy, z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów, co doprowadziło do niezasadnego przyjęcia, że nie można było odstąpić od ukarania skarżącego, w sytuacji, kiedy przepisy regulujące kwestię poboru opłat przez viaBOX są niejasne i nie zawierają konkretnych przesłanek na podstawie, których można w sposób bezsprzeczny ustalić zasady poboru tychże opłat przez system viaTOLL, podczas gdy wszechstronna i wyczerpująca, oparta na zasadach logicznego rozumowania, wskazaniach wiedzy i doświadczenia życiowego, analiza materiału dowodowego prowadzi do przeciwnego wniosku;
f) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 12 k.p.a. poprzez niedostrzeżenie przez Sąd I instancji, iż działanie organu nie było działaniem ani sprawnym ani niezwłocznym w myśl zasad obowiązujących w postępowaniu administracyjnym, albowiem organ dopiero po upływie prawie 4 miesięcy od zdarzenia tj. 7 czerwca 2019 r., w dniu 4 października 2019 r. wszczął wobec skarżącego postępowanie zmierzające do nałożenia na niego kary pieniężnej z tytułu rzekomego braku wyposażenia pojazdu w urządzenie do poboru opłat elektronicznych związanych z poruszaniem się po drogach publicznych, a które to działanie organu jest ewidentnym działaniem sprzecznym z fundamentalnymi zasadami postępowania administracyjnego oraz w efekcie prowadzi do jawnego naruszenia zaufania uczestników postępowania względem organu władzy publicznej.
2. naruszenie prawa materialnego tj.:
art. 40a ust. 5 ustawy o drogach publicznych w zw. z § 3 ust. 3 pkt 1-6 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 16 września 2015 r. (poz. 1406) w sprawie wnoszenia i rozliczania opłat elektronicznych, obowiązującego w chwili zdarzeń objętych przedmiotem niniejszego postępowania poprzez błędną jego wykładnię, tj.:
a) nie zwrócenia uwagi na fakt, iż we wskazanym przepisie rozporządzenia ustawodawca wśród elementów koniecznych umowy z pobierającym opłatę elektroniczną używa pojęcia "w szczególności", co nie oznacza, że elementy tam wskazane są obligatoryjne a jedynie wskazuje, które elementy mogą się znaleźć w takiej umowie, co w konsekwencji powoduje, iż numer rejestracyjny pojazdu, w którym zainstalowane jest urządzenie służące do pobierania opłat elektronicznych viaBOX nie jest elementem niezbędnym a co w efekcie powoduje, iż powoływanie się przez organy I i II instancji na okoliczność, iż skarżący nie dokonał zmian w zakresie modyfikacji numeru rejestracyjnego po przerejestrowaniu pojazdu jest nieskuteczne i nie powinno stanowić warunku sine qua non dla wymierzenia skarżącemu kary pieniężnej z tytułu niezarejestrowania poboru opłaty elektronicznej.
b) niezważanie na fakt, iż pomimo zmiany numeru rejestracyjnego pojazdu z numeru [...] na numer rejestracyjny [...] w dniu 6 maja 2019 r. przez skarżącego i nie wprowadzenia zmian w umowie z pobierającym opłatę elektroniczną, w dniu 21 maja 2019 r. system viaTOLL dokonał poboru opłaty elektronicznej na kwotę 2,43 zł poprzez urządzenie viaBOX przypisane I do pojazdu o nr rejestracyjny [...] a nie [...], co świadczy o tym, iż dokonanie poboru opłaty elektronicznej nie jest uzależnione od modyfikacji numeru rejestracyjnego pojazdu, albowiem w przeciwnym razie po dniu 6 maja 2019 r. tj. po zmianie numeru rejestracyjnego pojazdu, system poboru opłat elektronicznych nie powinien w ogóle dokonać poboru opłaty za przejazd przez bramownicę co w efekcie prowadzi do wniosku, iż numer rejestracyjny pojazdu nie jest elementami niezbędnym w umowie z pobierającym opłatę elektroniczną celem realizacji przedmiotu i zakresu umowy.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna wywiedziona w niniejszej sprawie jest zasadna.
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Podstaw nieważnościowych w niniejszej sprawie nie stwierdzono. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Granice skargi są więc wyznaczone przez podstawy i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi więc być precyzyjne, gdyż - z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 26 września 2000 r., sygn. akt IV CKN 1518/2000, OSNC 2001/3, poz. 39 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 sierpnia 2004 r., sygn. akt FSK 299/2004, OSP 2005/3, poz. 36, wyrok NSA z 12.09.2019 r., II GSK 634/19, LEX nr 2739689).
Przy braku przesłanek nieważnościowych w sprawie podlegały rozpoznaniu wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych. W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1. naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2. naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga kasacyjna została oparta na podstawie kasacyjnej, wymienionej w art. 174 pkt 1 jak i 2 p.p.s.a., to jest na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na naruszeniu przepisów postępowania których uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W takiej sytuacji, co do zasady, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, ponieważ dopiero po ustaleniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania wykładni prawa materialnego oraz subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowane w sprawie przepisy prawa materialnego (por. wyrok NSA z 9 marca 2005 r., sygn. akt FSK 618/04, wyrok NSA z 3.12.2024 r., II GSK 1000/24, LEX nr 3788107).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego strona skarżąca kasacyjnie trafnie podnosi naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit c.) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 11, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na fakt wadliwie przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji GITD przez Sąd I instancji i stanowi wystarczającą podstawę uchylenia zaskarżonego wyroku. WSA w istocie naruszył obowiązek pełnego, rzetelnego i wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy, w tym niedostatecznie wnikliwie dokonał oceny zgromadzonego przez organ materiału dowodowego, zwłaszcza w kontekście powodów niepobrania opłaty za przejazd po płatnym odcinku drogi krajowej i okoliczności temu towarzyszących.
W niniejszej sprawie skarżący wykonywał przejazd pojazdem ciężarowym, który w maju 2019 roku został przerejestrowany i w związku z tym zmianie uległ dotychczasowy numer rejestracyjny z [...] na [...]. Należy przy tym zauważyć, że skarżący zawartej z podmiotem pobierającym opłatę elektroniczną umowę [...] czerwca 2016 r., w której wskazano numer rejestracyjny ww. pojazdu przed jego zmianą ([...]). Poprzedni numer rejestracyjny został również przypisany do urządzenia wykorzystywanego na potrzeby pobierania opłat elektronicznych (art. 13i ust. 3 u.d.p. w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2020 r.) oraz powiązany z systemem elektronicznego poboru opłat viaTOLL (zob. art. 13hc ust. 1 u.d.p. w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2020 r.). Ostatni przejazd ww. pojazdu z dotychczasowym numerem rejestracyjnym został odnotowany w systemie poboru opłat 21 maja 2019 r. Co istotne, z ustaleń organu wynika również to, że w dniu zdarzenia uznanego przez organ jako przejazd bez uiszczenia opłaty elektronicznej, przejazd odbywał się pojazdem z nowym numerem rejestracyjnym ([...]) i nie został zarejestrowany przez system viaTOLL, gdyż zarówno ww. urządzenie zainstalowane w pojeździe, jak i dane zamieszczone w systemie, przyporządkowane były w dalszym ciągu do poprzedniego numeru rejestracyjnego ([...]), a nowy numer nie został jeszcze zarejestrowany w tymże systemie. Pojazd o numerze rejestracyjnym [...] został zarejestrowany w systemie poboru opłaty elektronicznej dopiero w dniu 23 sierpnia 2019 r., tj. już po odnotowanym przez organ naruszeniu.
Zauważyć wreszcie należy, że jak wynika z akt sprawy, w pojeździe skarżącego w trakcie wykonywanego przejazdu znajdowało się urządzenie do poboru opłat (potwierdzają to obie decyzje oraz uzasadnienie wyroku Sądu pierwszej instancji, co stanowi okoliczność niesporną) zaś saldo umowy było dodatnie (konto zasilono odpowiednimi środkami pieniężnymi, umożliwiającymi uiszczenie opłaty). Organ stwierdził jednak, co potwierdzają akta sprawy, że wskutek przejazdu tak wyposażonego pojazdu o nr rej. [...] system wygenerował nieprawidłowość w postaci komunikatu "Brak komunikacji z OBU, ważna umowa dla NRP nie została zidentyfikowana". Wskutek przejazdu pod bramownicą kontrolną wyposażoną w kamerę rejestrującą i odczytującą numery tablic rejestracyjnych poruszających się pod nią pojazdów (zob. uzupełniająco w tym zakresie protokół rozprawy przed NSA), nie doszło do "skomunikowania się" zainstalowanego urządzenia pokładowego viaBOX przypisanego do poprzedniego numeru rejestracyjnego [...] z urządzeniem kontrolnym zamontowanym na owej bramownicy płatnego odcinka drogi krajowej, przy czym brak komunikacji - jak stwierdził organ - stanowił konsekwencję braku identyfikacji ważnej umowy dotyczącej pojazdu z nowym numerem rejestracyjnym, odczytanym przez kamerę.
W konsekwencji powyższego organ przyjął, że skarżący kasacyjnie naruszył obowiązek wynikający z § 3 pkt 2 Ogólnych warunków korzystania z konta w trybie przedpłaconym (dalej zwane OWU) stosowanych przez podmiot pobierający opłaty elektroniczne. Zgodnie z powyższym postanowieniem OWU, wszelka zmiana danych pojazdu, w szczególności zawartych w dowodzie rejestracyjnym, wymaga zmiany umowy, a ponadto użytkownik drogi jest zobowiązany do umieszczenia urządzenia viaBOX tylko w pojeździe do niego przypisanym. W ocenie organu poruszanie się po płatnym odcinku drogi krajowej pojazdem o numerze rejestracyjnym [...], w którym znajdowało się urządzenie viaBOX przypisane do nieaktualnego (poprzedniego) numeru rejestracyjnego ([...]), stanowiło naruszenie prawa, które pociągało za sobą naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd po płatnych odcinkach dróg krajowych (art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p.) oraz nałożenie kary pieniężnej na podstawie art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p. GITD wyjaśnił jednocześnie, że "przyczyny z powodu których powstało naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej nie mają wpływu na rozstrzygnięcie".
Powyższe ustalenia faktyczne oraz ocena prawna organu zostały w pełni zaaprobowane przez WSA. Zdaniem Naczelny Sąd Administracyjny stanowisko to nie zasługuje na akceptację.
Przede wszystkim ocena powyższa nie uwzględnia normatywnego znaczenia nowelizacji dokonanej ustawą z 6 maja 2020 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1087 ze zm.), w tym rozszerzenia zakresu obowiązków użytkowników dróg krajowych objętych systemem poboru opłat elektronicznych i związanych z tym następstw prawnych dla odpowiedzialności administracyjnoprawnej.
Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł, a przez to wadliwie ocenił okoliczności sprawy, że miarodajna regulacja ustawowa dotycząca systemu elektronicznego poboru opłat w brzmieniu obowiązującym w dniu wykonania spornego przejazdu w sposób wysoce ograniczony (niepełny) normowała publicznoprawne obowiązki użytkownika dróg krajowych w zakresie przekazywania właściwym organom odpowiednich danych koniecznych do zapewnienia prawidłowego i skutecznego działania technicznego ówczesnego systemu elektronicznego poboru opłat w zakresie odpowiedniej komunikacji urządzenia zainstalowanego w pojeździe na potrzeby pobierania opłat elektronicznych (art. 13i ust. 3-4 u.d.p. w brzmieniu obowiązującym w dniu przejazdu) z tym systemem.
Zgodnie z treścią obowiązujących w dniu spornego przejazdu przepisów art. 13i ust. 3-4b u.d.p.. podmioty, o których mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., były - co do zasady - zobowiązane do instalowania w pojazdach odpowiednich urządzeń na potrzeby pobierania opłat elektronicznych za przejazd odpowiednimi odcinkami dróg krajowych, dalej kierujący pojazdami samochodowymi wyposażonymi w te urządzenia byli zobowiązani do wprowadzenia do tych urządzeń prawidłowych danych o kategorii pojazdu, o której mowa w art. 13ha ust. 3 u.d.p. (ust. 4a), natomiast właściciele tych pojazdów oraz ich posiadacze zostali zobowiązani do używania ww. urządzeń zgodnie z ich przeznaczeniem (ust. 4b). Określone obowiązki związane z wnoszeniem i rozliczaniem opłat elektronicznych zostały również określone w przepisach obowiązującego od dnia 1 października 2015 r. (uchylonego z dniem 15 czerwca 2021 r.) rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Rozwoju z 27 sierpnia 2015 r. w sprawie wnoszenia i rozliczania opłat elektronicznych (dalej jako "rozporządzenie").
W § 3 ust. 1 rozporządzenia postanowiono, że przed rozpoczęciem korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, użytkownik:
1) zawiera umowę z pobierającym opłatę elektroniczną dotyczącą korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną (umowa);
2) odbiera urządzenie od pobierającego opłatę elektroniczną;
3) instaluje urządzenie w pojeździe, do użytkowania w którym zostało ono przeznaczone zgodnie z umową;
4) wnosi przedpłatę - w przypadku wybrania trybu wnoszenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia (tryb przedpłaty - tryb pre-pay);
5) ustanawia zabezpieczenie oraz przekazuje pobierającemu opłatę elektroniczną dokument potwierdzający jego ustanowienie - w przypadku wybrania przez użytkownika trybu wnoszenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w § 6 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia (tryb płatności okresowej z zabezpieczeniem - tryb post-pay).
W powyższym akcie wykonawczym nie zawarto jednak jakiejkolwiek regulacji, z której wynikałyby dalsze obowiązki publicznoprawne użytkownika drogi publicznej objętej systemem poboru opłat w zakresie aktualizowania danych dotyczących samego użytkownika, czy też pojazdu, dla którego urządzenie zostało wydane (w tym obejmujących numer rejestracyjny), lub wskazania trybu wnoszenia opłaty elektronicznej zgodnie z § 6 ust. 1 (zob. § 3 ust. 3 i 4 rozporządzenia - dotyczący jedynie odpowiednich postanowień umowy z podmiotem pobierającym opłatę elektroniczną). Dopiero ustawą z 6 maja 2020 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1087 ze zm.), w związku z ustanowieniem nowego Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS, działającego w systemie teleinformatycznym (art. 13hb ust. 1ba i 1bb u.d.p.), z dniem 1 lipca 2020 r. wprowadzono nowe obowiązki korzystających z dróg publicznych (zob. m.in. art. 13i ust. 4aa, 4ab i 4c, art. 13ia, art. 13ib, art. 13ic u.d.p.), w tym - co ma istotne znaczenie w przedmiotowej sprawie - obowiązek rejestracyjny właściciela, posiadacza albo użytkownika pojazdu w rejestrze uiszczających opłatę elektroniczną (art. 13ia ust. 1 u.d.p..). Powyższy rejestr zawiera więc następujące dane:
1) właściciela, posiadacza albo użytkownika pojazdu;
2) urządzenia, o którym mowa w art. 13i ust. 3a u.d.p., w tym urządzenia mobilnego wraz z oprogramowaniem, o którym mowa w art. 13ia ust. 3d u.d.p.;
3) pojazdów samochodowych, przyczep i naczep;
4) dotyczące trybu wnoszenia opłaty elektronicznej oraz wnoszonego zabezpieczenia;
5) korzystającego z drogi, który nie jest właścicielem, posiadaczem albo użytkownikiem pojazdu (art. 13ia ust. 2 u.d.p.).
Istotne jest również, że rejestr zawiera szczegółowe dane dotyczące pojazdu samochodowego, a w szczególności jego numer rejestracyjny (art. 13ia ust. 5 pkt 3 u.d.p.). W art. 13ia ust. 10 u.d.p. nałożono na właściciela, posiadacza albo użytkownika pojazdu obowiązek aktualizowania danych zawartych w ww. rejestrze (art. 13ia ust. 1 u.d.p.), niezwłocznie, nie później niż przed rozpoczęciem przejazdu po drogach, określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 13ha ust. 6. Dodatkowo zgodnie z nowym przepisem art. 13ib ust. 1 u.d.p. korzystający z dróg publicznych został zobowiązany przed rozpoczęciem przejazdu po drogach, o których mowa w art. 13ha ust. 1, uzupełnić rejestr, o którym mowa w art. 13ia ust. 1, o:
1) kategorię pojazdu, o której mowa w art. 13ha ust. 3 u.d.p. lub liczbę osi pojazdu - w przypadku różnicowania, o którym mowa w art. 13ha ust. 7 pkt 1 u.d.p.;
2) numery rejestracyjne przyczepy lub naczepy stanowiących zespół pojazdów z pojazdem, o którym mowa w art. 13ia ust. 5 pkt 3 u.d.p.;
3) numer referencyjny urządzenia wykorzystywanego w pojeździe, o którym mowa w art. 13іa ust. 8 u.d.p.
Odrębnie nałożono na korzystających z dróg publicznych obowiązki niezwłocznej aktualizacji danych, o których mowa w art. 13ib ust. 1 u.d.p. oraz przekazania kierującemu pojazdem samochodowym numeru referencyjnego, o którym mowa w art. 13іa ust. 8, po uzupełnieniu rejestru, o którym mowa w art. 13ia ust. 1 (art. 13ib ust. 2 i 3 u.d.p..).
Wskazane wyżej obowiązki nie mogły - co nie zostało uwzględnione przez WSA - ciążyć na skarżącym kasacyjnie, który wykonywał sporny przejazd drogowy w okresie przed wejściem w życie ww. ustawy nowelizującej z 6 maja 2020 r. Zasadę dalszego działania dawnego prawa w tym zakresie potwierdza treść art. 21 ww. ustawy nowelizującej. Oznacza to, że w dniu wykonania spornego przejazdu podstawę do wyznaczenia zakresu obowiązków publicznoprawnych skarżącego kasacyjnie w zakresie trybu, sposobu i terminu wnoszenia opłat elektronicznych oraz ich rozliczania stanowiły przepisy cytowanego rozporządzenia w sprawie wnoszenia i rozliczania opłat elektronicznych.
W związku z powyższym nie był wystarczający przywołany przez Sąd I instancji - jednak bez systemowego i pogłębionego odniesienia się do przepisów art. 13i ust. 3-4b u.d.p. w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2020 r. - argument, że skoro zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie wnoszenia i rozliczania opłat elektronicznych przed rozpoczęciem korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, użytkownik instaluje urządzenie w pojeździe, "do użytkowania w którym zostało ono przeznaczone zgodnie z umową", to należy z tego wyprowadzić wniosek, że w razie zmiany danych rejestracyjnych pojazdu, brak wymiany zainstalowanego uprzednio urządzenia jest równoznaczny z naruszeniem obowiązku publicznoprawnego w zakresie zainstalowania urządzenia przyporządkowanego do danego pojazdu. Z przepisu tego wynika jedynie wymóg powiązania urządzenia pokładowego wydanego zgodnie z umową z danym pojazdem, natomiast brak jest podstaw do dokonywania rozszerzającej wykładni i swoistego uzupełniania treści normatywnej tego przepisu przez dodanie zastrzeżenia, że zakres realizacji ww. obowiązku jest w istocie wyznaczony przez umowę cywilnoprawną, w której treści miały być zawarte dane pojazdu (w szczególności jego numer rejestracyjny), natomiast w przepisach rozporządzenia lub samej ustawy nie określono, że użytkownik drogi jest zobowiązany na gruncie regulacji administracyjnoprawnej do aktualizowania danych pojazdu w systemie poboru opłat elektronicznych lub zmiany zawartej umowy z podmiotem pobierającym opłaty elektroniczne.
Z ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika, że skarżący kasacyjnie wykonał wszystkie obowiązki, o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia, natomiast ostatecznego rozstrzygnięcia wymagało zbadanie zagadnienia skutków prawnych w zakresie odpowiedzialności administracyjnoprawnej za niedokonanie zmiany umowy zawartej z podmiotem pobierającym opłaty elektroniczne, w zakresie danych pojazdu (zmiana numeru rejestracyjnego), zgodnie z odpowiednimi postanowieniami OWU stosowanych przez ten podmiot.
W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznaje na tle powyższego zagadnienia, że naruszenie obowiązków umownych (także wynikających z wzorca umownego) nie może, bez wyraźnej regulacji ustawowej, stanowić podstawy do stwierdzenia naruszenia obowiązku administracyjnoprawnego oraz nałożenia administracyjnej kary pieniężnej za to naruszenie.
W stanie prawnym obowiązującym w dniu wykonania spornego przejazdu podstawy prawnej do stwierdzenia naruszenia tego rodzaju obowiązku nie mógł stanowić przede wszystkim art. 13i ust. 4b u.d.p. Przepis ten nakładał na właściciela pojazdu samochodowego oraz jego posiadacza jedynie obowiązek używania urządzenia, o którym mowa w art. 13i ust. 3 (urządzenia do instalacji w pojazdach samochodowych na potrzeby pobierania opłat elektronicznych), zgodnie z jego przeznaczeniem. Zakres przeznaczenia wynikał jednak z przepisów u.d.p. oraz rozporządzenia, a nie z treści wzorca umownego. Określona w § 3 ust. 3-5 rozporządzenia ramowo treść umowy zawieranej przez korzystającego z dróg publicznych z podmiotem pobierającym opłatę elektroniczną ze względu na swoją ogólnikowość również nie może w tym zakresie stanowić podstawy do wywodzenia obowiązków w formie nakazów lub zakazów, których naruszenie mogłoby stać się podstawą do przypisania odpowiedzialności administracyjnoprawnej za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. (art. 13k ust. 1 u.d.p.). Możliwość pełnej i skutecznej realizacji obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd na drodze publicznej była bowiem uzależniona od realizacji uprzednich (instrumentalnie zależnych) obowiązków administracyjnoprawnych, które względem korzystającego z dróg publicznych określono w rozważanym zakresie w § 3 ust. 1 rozporządzenia, aczkolwiek - jak już stwierdzono - samo brzmienie pkt 3 w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia nie może być podstawą domniemywania obowiązków publicznoprawnych. Nie można zatem stwierdzić naruszenia tego rodzaju obowiązków uprzednich, jeżeli użytkownik drogi krajowej zrealizował je, natomiast naruszył powiązane z nimi obowiązki umowne (wynikające z OWU). W tym wypadku pociągnięcie użytkownika drogi krajowej do odpowiedzialności za naruszenie obowiązku nieuiszczenia opłaty elektronicznej, będącego konsekwencją naruszenia obowiązku umownego, wymagałoby odrębnej regulacji ustawowej, która sankcjonowałaby na drodze administracyjnej naruszenie obowiązku cywilnoprawnego.
Ocena prawna tego stanu byłaby odmienna, gdyby ustawodawca przewidział w okresie zawierania spornych umów i wykonywania na ich podstawie przejazdów objętych obowiązkiem uiszczania opłat elektronicznych funkcjonowanie teleinformatycznego rejestru uiszczających opłatę elektroniczną, stanowiącego obecnie część Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS (art. 13ia ust. 1-6 u.d.p.). Niestety poważne deficyty regulacji normatywnej w tym zakresie, istniejące aż do dnia 30 czerwca 2020 r. skutkowały co najmniej tymczasowymi zakłóceniami działania systemu viaTOLL, który w związku ze zmianami numerów rejestracyjnych pojazdów - co do których dopełniono obowiązków zawarcia odpowiedniej umowy oraz instalacji i używania urządzenia, o którym mowa w art. 13i ust. 3 u.d.p., zgodnie z jego przeznaczeniem wynikającym z przepisów u.d.p. oraz rozporządzenia - nie identyfikował z przyczyn technicznych (związanych z brakiem ujawnienia w systemie viaTOLL nowego numeru rejestracyjnego, z tym zastrzeżeniem, że obowiązek ujawnienia nie był przypisany do użytkownika drogi, lecz spoczywał na podmiocie pobierającym opłaty elektroniczne w związku z aktualizacją danych umownych) urządzeń pokładowych przypisanych do poprzednich numerów rejestracyjnych, co w konsekwencji powodowało brak automatycznego pobrania opłaty, pomimo dysponowania środkami na ich uiszczenie w odpowiednim trybie. Nie można zatem twierdzić, że rzeczywiste przyczyny braku uiszczenia lub pobrania opłaty elektronicznej w systemie viaTOLL nie mają znaczenia dla oceny odpowiedzialności sankcyjnej na podstawie art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p.
Jeżeli bowiem przyczyną braku uiszczenia należnej opłaty elektronicznej w stanie prawnym obowiązującym przed dniem 1 lipca 2020 r. były wady organizacyjne lub techniczne funkcjonowania systemu poboru opłat, wynikające z niepełnej regulacji prawnej podstaw działania tego systemu, w tym brak wprowadzenia podstawy ustawowej obowiązków administracyjnoprawnych w zakresie rejestracji odpowiednich danych dotyczących podmiotów korzystających z dróg, urządzeń do poboru opłat oraz pojazdów (w tym co do ich numerów rejestracyjnych - zob. art. 13ia ust. 5 pkt 3 lit. a w zw. z art. 13ia ust. 1 i 2 pkt 3 u.d.p. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 lipca 2020 r.) oraz ich aktualizacji nie później niż przed rozpoczęciem przejazdu po drogach (zob. art. 13ia ust. 10 w zw. z art. 13ia ust. 1 i 2 u.d.p. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lipca 2020 r.), to brak jest podstaw do obciążania skutkami tych wad korzystających z dróg publicznych, którzy nie naruszyli w powyższym zakresie nakazów lub zakazów administracyjnoprawnych. W konsekwencji również nałożenie kary administracyjnej, o której mowa w art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p., za zachowania mające miejsce przed wejściem w życie ustawy nowelizującej z 6 maja 2020 r., co do których nie można jednoznacznie stwierdzić uprzedniego naruszenia obowiązków administracyjnoprawnych będących warunkiem realizacji obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd po drogach krajowych (np. braku środków), nie znajduje podstaw w świetle prawidłowej wykładni wskazanych wyżej przepisów.
Przedstawiona powyżej ocena jest wystarczająca do wzruszenia zaskarżonego wyroku i - wobec uznania, że istota sprawy sądowoadministracyjnej nie została dostatecznie wyjaśniona - przekazania Sądowi pierwszej instancji sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd ten, z zachowaniem zasady związania prawomocną wykładnią Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 190 p.p.s.a.), dokona ponownej weryfikacji legalności zaskarżonej decyzji.
Mając na względzie powyższe argumenty oraz działając na podstawie art. 185 § 1, art. 207 § 2 w zw. z art. 203 pkt 1 oraz art. 207 § 1 w zw. z art. 203 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzeniu od GITD na rzecz strony skarżącej kasacyjnie kwoty 250 zł tytułem częściowego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. W pozostały zakresie odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów, z uwagi na niezadowalające przyczynienie się pełnomocnika skarżącego kasacyjnie do wyjaśnienia istoty problemu prawnego występującego w niniejszej sprawie tj. w stopniu wymaganym dla pełnego przyznania kosztów procesowych.
-----------------------
2

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI