I SA/Ke 310/11

I SA/Ke 310/11 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2011-06-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-06-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Artur Adamiec
Danuta Kuchta /przewodniczący sprawozdawca/
Maria Grabowska
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
II GSK 1983/11 - Wyrok NSA z 2013-01-22
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
art.116 par.1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
art.28 ust.1,2,3 i 3a, art.4 pkt 2,
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
par.1 i 3
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Dz.U. 1980 nr 9 poz 26
art.107 par.3 , 80,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art.151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec,, Sędzia WSA Maria Grabowska, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Szyszka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 30 czerwca 2011r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych oddala skargę.
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia
[...] nr [...] odmawiającą M. W. umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika, w łącznej kwocie 93 297,51 zł.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zobowiązany wskazał, że nic nie wiedział o niezapłaconych składkach przez "A." Sp. z o.o., przy tym nie podejmował decyzji finansowych w Spółce (również tych dotyczących jakichkolwiek płatności), bowiem w tym zakresie pełnomocnictwem zobowiązanego dysponowała główna księgowa U. W.. M. W. podniósł także,
że odchodząc ze Spółki zostawiał ją w dobrej kondycji finansowo - majątkowej, jednocześnie zbyt późno został powiadomiony przez ZUS o ciążących na nim zobowiązaniach Spółki "A". Ponadto zobowiązany wskazał, że nie zgadza się z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie, który oddalił odwołanie od decyzji Zakładu przenoszącej nie niego odpowiedzialność za długi ,,A" Sp. z o.o. jako członka zarządu. Przy ponownym rozpatrywaniu wniosku zobowiązany wniósł o uwzględnienie jego sytuacji zdrowotnej, materialnej oraz finansowej udokumentowanej przy pierwszorazowym wniosku o umorzenie należności. Ponownie podkreślił, że nie jest w stanie spłacić powstałego zadłużenia bez uszczerbku dla zaspokojenia podstawowych potrzeb swoich jak i jego rodziny, z uwagi na trudną sytuację majątkową i rodzinną. Składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie zobowiązany nie dołączył żadnej dokumentacji. ZUS wyjaśnił, że umorzenie należności z tytułu składek regulują przepisy określone w ustawie o s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 2 tej ustawy, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stwierdzenie całkowitej nieściągalności uzależnione jest od zaistnienia okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s., przy czym organ wymienił te okoliczności.
Opierając się na zgromadzonej dokumentacji organ II instancji stwierdził, że zgodnie z decyzją Zakładu z dnia 13 listopada 2006r. o przeniesieniu odpowiedzialności za długi "A" Sp. z o.o. na członka zarządu, jako osobę trzecią, M W został zobowiązany do zapłacenia zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 130 285,35 zł. Po oddaleniu przez sąd odwołania zobowiązanego decyzja ta stała się prawomocna, dlatego też organ II instancji przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie należności nie uwzględnił podnoszonych przez M W argumentów odnoszących się co do zasadności przeniesienia na niego odpowiedzialności za długi "A" Sp. z o.o.
Ustalono, że zobowiązany obecnie nie pracuje, jest emerytem i pobiera świadczenie w wysokości 2048,99 zł. brutto, również jego żona jest emerytką, której świadczenie wynosi 1 717 zł. brutto. Z przedłożonych dokumentów medycznych wynika, że zobowiązany od wielu lat poważnie choruje i przebywa pod stałą opieką lekarską. M W wskazał również, że nie posiada żadnego majątku ruchomego i nieruchomego. Mieszka wraz z żoną w mieszkaniu należącym do ich dzieci (syna i córki), mając prawo dożywotniego zamieszkania. Wskazując na wydatki, zobowiązany podał ich łączną kwotę w wysokości 1 450 zł. w tym: energia elektryczna ,woda, gaz, telefon, wywóz śmieci - 500 zł., koszty leków-150 zł., bieżące wydatki (wyżywienie, odzież, środki higieny) – 800 zł.
Wskazano również, że Zakład w celu odzyskania należności - w lipcu 2010r. wdrożył postępowanie egzekucyjne dokonując zajęcia świadczenia emerytalnego zobowiązanego. ZUS od dnia 13 sierpnia 2010r. dokonuje potrąceń z tego świadczenia w wysokości 648,44 zł.
Biorąc pod uwagę, iż ustawodawca w art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s. enumeratywnie wskazał przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek,
a wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące i stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których umorzenie należności jest możliwe uznano, że zadłużenie objęte wnioskiem nie jest całkowicie nieściągalne. Jak już wykazano wcześniej, prowadzona wobec zobowiązanego egzekucja administracyjna jest skuteczna, zobowiązany ma stałe źródło dochodu w postaci świadczenia emerytalnego, z którego zadłużenie może być spłacane, tym samym nie występują przesłanki pozwalające na umorzenie zadłużenia z uwagi na całkowitą nieściągalność.
W świetle art. 28 ust. 3a i 3b ustawy należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Do kategorii osób uprawnionych do złożenia wniosku o umorzenie należności w tym trybie należą osoby zobowiązane do opłacenia składek "sam za siebie" i posiadające z tego tytułu zadłużenie.
Odnosząc się do powyższego organ II instancji stwierdził, że w tym przypadku przedmiotem umorzenia są wyłącznie nieopłacone należności z tytułu składek za pracowników, a nie składki za prowadzącego działalność gospodarczą. W związku z tym przepis art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pod względem podmiotowym w tym przypadku nie ma zastosowania.
W myśl postanowień art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego zobowiązany został poinformowany o możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji kończącej postępowanie w przedmiocie zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zobowiązany poinformował, że z uwagi na dużą odległość jak i zły stan zdrowia nie skorzysta z prawa wglądu w akta sprawy, przy tym wniósł o wydanie decyzji na podstawie dokumentów załączonych do pierwszego wniosku.
Na decyzję ZUS M W wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, wnosząc o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 29 czerwca 2010r. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
- przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 28 ust. 2 w związku z ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez błędną wykładnię i ocenę,
iż nie przysługuje mu umorzenie należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika.
- przepisów postępowania poprzez nienależyte wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i pominięcie możliwości umorzenia składek, które powinny być uiszczane przez Spółkę A. Sp. z o.o. na skarżącego, jako pracownika spółki A. Sp. z o.o., ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i pracy.
W uzasadnieniu skargi M. W. podniósł, że ZUS wskazał, iż do złożenia wniosku o umorzenie należności należą osoby zobowiązane do opłacenia składek "sam za siebie" i posiadające z tego tytułu zadłużenie. Zdaniem skarżącego wobec takiego stwierdzenia organu, decyzje ZUS naruszają prawo i wymagają uchylenia.
Skarżący wskazał, że dalsze egzekwowanie zobowiązania utrudni zaspokojenie wszystkich koniecznych i niewygórowanych potrzeb jego rodziny i jednocześnie zagrozi egzystencji. Podniósł, że w postępowaniu przed ZUS wyraźnie i szczegółowo wskazał wszystkie wydatki jego i jego rodziny oraz uzyskiwane dochody. Z zestawienia wynika, iż wydatki, przy dalszym egzekwowaniu zadłużenia, przekroczą wartość uzyskiwanych dochodów, co przy pogarszającym się stanie jego zdrowia uniemożliwi mu zaspokojenie potrzeb, choćby w zakresie uiszczenia podstawowych kosztów leczenia.
Skarżący jednocześnie wyjaśnił, że nieopłacalne składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne odbywało się bez jego wiedzy i winy. Jedyny wspólnik Spółki A wprowadzał go w błąd co do kondycji finansowej spółki. W nieświadomości pozostawał do 2006r. Podkreślił, że do dnia 31 lipca 2001r. był pracownikiem Spółki A, z czego wynika, iż składki nie były opłacane także za niego. ZUS, przy ponownym rozpatrywaniu sprawy nie wziął natomiast pod uwagę możliwości umorzenia co najmniej tej części składek wraz z odsetkami, które Spółka A powinna opłacać na niego, w związku z pozostawaniem przez skarżącego w stosunku pracy w tej Spółce. Zdaniem skarżącego ZUS co najmniej powinien rozważyć możliwość umorzenia tych składek wraz z odsetkami, które dotyczyły skarżącego, jako pracownika Spółki A.
Powyższe pozostaje w zgodzie z twierdzeniem ZUS, iż przedmiotem umorzenia w tym przypadku są wyłącznie nieopłacone należności z tytułu składek za pracowników, a nie składki za prowadzącego działalność gospodarczą. Wobec przeniesienia na skarżącego odpowiedzialności za składki pracowników, jego zdaniem może on wnosić co najmniej o umorzenie składek na jego ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, związane z pozostawaniem skarżącego w stosunku pracy z A Sp. z o.o.
ZUS nie podjął jednak co do tego żadnych czynności wyjaśniających, co należy uznać za naruszenie prawa.
Skarżący wskazał również, że ZUS powiadomił go o zaległościach składkowych Spółki A w roku 2006, gdy wartość odsetek znacznie przewyższała wartość dochodzonych składek. Z powodów organizacyjnych w Spółce A skarżący nie był informowany o nieuiszczaniu składek ani nie należało to do jego obowiązków.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), dalej jako ustawa p.p.s.a., sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak
i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o odmowie umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz z tytułu składek na fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, do zapłacenia których został zobowiązany skarżący na podstawie decyzji Zakładu z dnia 13 listopada 2006r.
o przeniesieniu odpowiedzialności za długi ,,A" Sp z o.o. Rozstrzygnięcie organu dotyczy składek, które ciążyły na Spółce. W takiej sytuacji ustawodawca w art. 31 ustawy o s. u. s. nakazał do należności tych stosować odpowiednio przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), dalej Ordynacja podatkowa. W przypadku więc rozwiązania spółki z o.o. za jej zobowiązania członkowie zarządu odpowiadają w szczególnym trybie, przewidzianym w przepisie art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z tym przepisem za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, chyba że członek zarządu wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające upadłości (postępowanie układowe), albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, bądź wskaże on mienie, z którego egzekucja jest możliwa.
Dokonując z urzędu oraz w aspekcie zarzutów skargi oceny zaskarżonej decyzji wskazać należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998r.
o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.09.205.1585 j.t.), dalej ustawa o s. u. s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy o s. u. s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości.
W niniejszej sprawie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności składkowych wobec skarżącego. Zaległości mogą być zatem dochodzone w trybie postępowania egzekucyjnego, które zostało wdrożone w lipcu 2010r. Sam skarżący nie próbował przy tym w ogóle wykazywać, iż spełniona została przesłanka całkowitej nieściągalności.
W ocenie Sądu zostało prawidłowo ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium.
Z kolei w art. 28 ust. 3a ustawy o s. u. s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 ustawy o s. u. s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a ustawy o s. u. s. określone zostały w § 3 rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia
31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) dalej rozporządzenie, gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.
Skarżący podnosi w skardze okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem spornych należności składkowych, takie jak problemy zdrowotne, trudna sytuacja materialna strony, mimo to w odniesieniu do stanu faktycznego sprawy nie mają zastosowanie przepisy rozporządzenia. Zgodnie z § 1 rozporządzenia przepisy te mogą być zastosowane jedynie do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek. Członkowie zarządu zlikwidowanej Spółki nie są płatnikami, o których mowa w art. 28 ust. 3a ustawy o s. u. s. natomiast według Ordynacji podatkowej - zaliczani są do kręgu osób trzecich.
Skoro więc skarżący odpowiada w szczególnym trybie za zobowiązania obciążające Spółkę, nie jest przedsiębiorcą prowadzącym działalność gospodarczą, nie jest też płatnikiem, to nie może domagać się umorzenia należności składkowych, także z tytułu jego zatrudnienia w Spółce, w oparciu o przepisy rozporządzenia. Wobec powyższego organ zasadnie stwierdził, iż w stosunku do skarżącego nie ma zastosowanie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.
Reasumując - w ocenie Sądu - zaskarżona decyzja wydana została na podstawie przepisów prawa i zawiera - zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne, oparte na podstawie prawidłowo zebranego materiału dowodowego, który uzasadnia oceny i rozstrzygnięcia orzekającego w sprawie organu, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 80 k.p.a.
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.