II GSK 1969/24

II GSK 1969/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-05-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Korycińska /przewodniczący/
Wojciech Kręcisz
Wojciech Sawczuk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Kara administracyjna
Sygn. powiązane
I SA/Ke 156/24 - Wyrok WSA w Kielcach z 2024-06-27
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1047
art. 78 ust. 2 pkt 1, art. 140mb pkt 2
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 189f par. 2 i par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Korycińska sędzia NSA Wojciech Kręcisz sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 27 czerwca 2024 r. sygn. akt I SA/Ke 156/24 w sprawie ze skargi H. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 8 lutego 2024 r. nr SKO.RD/52/8746/824/2023 w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu naruszenia obowiązku zgłoszenia zbycia pojazdu 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2. oddala skargę w całości, 3. zasądza od H. Z. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
I.
Decyzją z 19 października 2023 r. (w rzeczywistości datę decyzji stanowi data jej podpisania, tj. 20 października 2023 r.) znak KT-II.5410.17.659.2022.MA, Starosta Kielecki, działając na podstawie art. 140 mb pkt 2 oraz art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1047 ze zm. - PRD) nałożył na H. Z. (skarżący) karę pieniężną w kwocie 200 zł z tytułu naruszenia obowiązku zawiadomienia starosty, w terminie nieprzekraczającym 30 dni o zbyciu pojazdu marki lveco o nr rej. [...], nr VIN: [...], który był zarejestrowany na terenie Rzeczypospolitej Polskiej.
II.
Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach decyzją z 8 lutego 2024 r. znak SKO.RD/52/8746/824/2023 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
III.
Wyrokiem z 27 czerwca 2024 r. sygn. akt I SA/Ke 156/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji oraz orzekł o kosztach postępowania.
Zdaniem WSA poza sporem pozostaje fakt, że zawiadomienie o zbyciu pojazdu zostało złożone po terminie. Skarżący zbył bowiem samochód 16 lutego 2020 r., natomiast zgłoszenie zbycia miało miejsce 30 marca 2022 r.
Zdaniem WSA przyjmując, że waga naruszenia prawa nie jest znikoma organ nie dokonał pełnej analizy wszystkich okoliczności w jakich do naruszenia doszło, a także oceny czy wywołało ono znaczne negatywne skutki w obszarze dóbr prawem chronionych. W uzasadnieniach wydanych decyzji brak jest w ogóle rozważań odnoszących się do treści powołanego art. 189d pkt 1 k.p.a. Powyższe zasadnym czyni zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
Relacjonując stanowisko organów WSA wskazał, że w ich ocenie przesłanki odstąpienia od wymierzenia kary w stanie faktycznym sprawy nie występują, gdyż naruszenie obowiązku terminowego zawiadomienia o zbyciu, gdy opóźnienie trwało przez 671 dni, trudno uznać za znikome. Strona pozostawała bowiem w niezgodności z przepisami prawa przez niemal dwa lata. Organy podkreślają przy tym profesjonalny charakter działalności prowadzonej przez skarżącego i okoliczność, że analizowany przypadek nieterminowego złożenia przez skarżącego zawiadomienia o zbyciu nie był odosobniony (organ ustalił, że skarżący w okresie od 1 stycznia 2020 r. do 29 marca 2022 r. nie złożył zawiadomień o zbyciu i nabyciu ponad 100 pojazdów).
Organ nie wziął natomiast pod uwagę, że strona dokonała zgłoszenia zbycia pojazdu natychmiast po uzyskaniu informacji o ciążącym na niej obowiązku i przed wymierzeniem kary. Co więcej, skarżący uzupełnił "dobrowolnie" zawiadomienia o zbyciu i nabyciu ponad stu pojazdów. Dla oceny stopnia naruszenia prawa istotny jest również fakt, że ta eksponowana przez organ skala naruszeń nie obejmowała sytuacji, w których skarżący celowo, pomimo wiedzy o ciążącym na nim obowiązku, lekceważy obowiązki prawne i nagminnie powtarza zachowania naruszające obowiązek, o którym mowa w art. 78 ust. 2 pkt 1 PRD. Naruszenia dotyczyły natomiast okresu od wprowadzenia przepisu o karze do zawiadomienia skarżącego o wszczęciu postępowania w przedmiocie kary, z którego to zawiadomienia skarżący dowiedział się o ciążącym na nim obowiązku. Wprawdzie nieznajomość przepisu przez przedsiębiorcę, profesjonalistę, działającego w branży motoryzacyjnej od ponad 10 lat nie usprawiedliwia naruszenia prawa, to jednak zdaniem sądu może mieć znaczenie przy ustalaniu zakresu naruszenia.
Z kolei w kwestii ustaleń czy naruszenie prawa przez skarżącego spowodowało znaczne negatywne skutki w obszarze dóbr prawem chronionych WSA wskazał, że niewątpliwie kara wynikająca z art. 140mb pkt 2 PRD ma na celu ochronę legalnego obrotu pojazdami. Dlatego też znaczenie przy ocenie zakresu naruszenia dobra chronionego prawem może mieć ustalenie, czy obowiązek wynikający z art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d. dotyczył samochodu importowanego, wycofanego z eksploatacji oraz czy obowiązek zgłoszenia został wypełniony przez nabywcę pojazdu. Jak zauważa się bowiem w orzecznictwie, przy ocenie wagi naruszenia powinno się wziąć pod uwagę to, czy chronione przepisami prawa interesy publiczne zostały faktycznie naruszone, jeśli wobec dokonania zgłoszenia przez nabywcę samochodu, pozwalało to już samo w sobie na odnotowanie w stosownych rejestrach zmiany właściciela pojazdu (por. wyrok NSA z 28 kwietnia 2022 r. sygn. II GSK 376/22).
Odwołując się do art. 189f § 2 i art. 189f § 3 k.p.a. WSA wyjaśnił także, że dają one możliwość odstąpienia od wymierzenia kary administracyjnej, jeżeli pozwoli to na spełnienie celów, dla których miałaby być nałożona administracyjna kara pieniężna. Dokonując ustaleń w powyższym zakresie organ wskazał, że celem, dla którego nakładana jest kara, jest skuteczność wypełnienia obowiązku ustawowego, który ma na celu poprawę warunków legalnego obrotu pojazdami. Dodał też, że brak zgłoszenia zbycia pojazdu powoduje, że w bazie CEPiK, z której korzystają m.in. Policja, Straż Graniczna, sądy, prokuratura, znajdują się nieaktualne dane, co ma wpływ na prowadzone przez te podmioty czynności.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji ocena ta narusza art. 80 k.p.a., gdyż aby prawidłowo ustalić, czy cele wymierzenia kary administracyjnej zostały w danym przypadku spełnione, należy poza oczywistym zidentyfikowaniem celu, jaki spełniać ma konkretna administracyjna kara pieniężna, zidentyfikować także cele, jakie zostałyby zrealizowane w przypadku poprzestania na pouczeniu, przy jednoczesnym usunięciu naruszenia prawa lub powiadomieniu właściwych podmiotów o stwierdzonym naruszeniu prawa oraz dokonać porównania, czy cele, dla których kara administracyjna ma być nałożona, pokrywają się z celami jakie osiągnięte zostaną w razie poprzestania na pouczeniu. Jeżeli cele te się pokrywają, to przyjąć należy, że odstąpienie od ukarania i poprzestanie na pouczeniu pozwoli na spełnienie celów, dla których miałaby być nałożona administracyjna kara pieniężna.
Wskazanych wyżej ocen organ jednak nie przeprowadził. Uznał jedynie, że nie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 189f § 2 i § 3 k.p.a. i odstąpienia od wymierzenia kary, gdyż nie pozwoli to na spełnienie celów, dla których nakładana jest kara pieniężna, a mianowicie nie wpłynie na skuteczność wypełnienia obowiązku terminowego informowania organu o nabyciu/zbyciu pojazdu.
Organ nie rozważył, że w rozpoznanej sprawie strona nie uchylała się od dokonania zgłoszenia, a jedynie inne okoliczności przesądziły o nie wykonaniu obowiązku. Organ nie rozważył również, że strona dokonała już zgłoszenia i to jeszcze w trakcie postępowania, natychmiast po uzyskaniu jednoznacznej informacji co do spoczywających na niej obowiązkach w tym zakresie.
Nadto, nie sposób opóźnienia w zgłoszeniu zbycia pojazdu i ewentualnych negatywnych skutków nie zestawić z czasem reakcji organu na powyższe naruszenie. Zgłoszenia zbycia samochodu skarżący dokonał 30 marca 2022 r. natomiast decyzja nakładająca na niego karę pieniężną wydana została po roku od tego zgłoszenia. Zdaniem WSA, organ w ramach oceny omawianych przesłanek odstąpienia od wymierzenia kary, powinien rozważyć, czy nałożenie na skarżącego kary po roku od wypełnienia obowiązku przez samą stronę mogło wpłynąć na poprawę warunków legalnego obrotu pojazdami i aktualizację danych gromadzonych w centralnej ewidencji pojazdów. Organy winny zatem rozważyć jaki jest sens zaniechania odstąpienia od nałożenia kary i jej nakładania po tak długim czasie od samodzielnego dokonania zgłoszenia.
IV.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł organ odwoławczy kwestionując to orzeczenie w całości i zarzucając:
1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
- obrazę art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024r. poz. 935) w zw. z art. 78 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 140 mb pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1047 ze zm.) w zw. z art. 189f § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572) poprzez błędną wykładnię i uznanie przez Sąd, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, naruszenie prawa przez stronę powinno zostać uznane de facto za znikome i wystąpiły przesłanki do odstąpienia od nałożenia kary, w sytuacji gdy naruszenia prawa przez stronę w żadnym razie nie można uznać za znikome z uwagi przede wszystkim na skalę analogicznych naruszeń prawa (ponad 100 przypadków znanych Sądowi z urzędu z uwagi na ich procedowanie przed WSA w Kielcach) przez stronę oraz posiadany przez stronę status przedsiębiorcy trudniącego się od wielu lat obrotem pojazdami, co oznacza, że od H. Z. - przedsiębiorcy należy oczekiwać podwyższonej staranności uwzględniającej zawodowy charakter prowadzonej działalności gospodarczej;
- obrazę art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935) w zw. z art. 78 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 140mb pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1047 ze zm.) w zw. z art. 189f § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r, Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572) poprzez błędną wykładnię i przyjęcie przez Sąd, że znikomym naruszeniem prawa przemawiąjącym za odstąpieniem od nałożenia kary nie jest jedynie celowe i nagminne powtarzanie zachowań naruszających obowiązek z art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, w sytuacji gdy również inne przypadki i okoliczności mogą przemawiać w kontekście konkretnej sprawy za nieuznaniem danego naruszenia prawa za znikome, a także z uwagi na fakt, że z powyższego przepisu art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. nie sposób wywieść wskazanej przez Sąd normy prawnej, biorąc pod uwagę, że przepisy o odstąpieniu od nałożenia kary pieniężnej powinny być interpretowane ściśle;
- obrazę art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935) w zw. z art. 78 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 140mb pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1047 ze zm.) w zw. z art. 189f § 2 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572) poprzez błędne zastosowanie i uznanie przez Sąd, że w okolicznościach faktycznych sprawy znajdują zastosowanie uregulowania art. 189f § 2 i § 3 k.p.a. i obowiązkiem organów administracji orzekających w sprawie było rozważenie przesłanek ich zastosowania, w sytuacji gdy wydanie postanowienia z art. 189f § 2 k.p.a. nie jest obligatoryjne i wymaga uznania przez organ pierwszej instancji, że wydanie takowego postanowienia i zakreślenie terminu celem przedstawienia dowodów potwierdzających usunięcie naruszenia prawa lub powiadomienie właściwych podmiotów o stwierdzonym naruszeniu prawa, pozwoli na spełnienia celów, dla których ustawodawca przewidział nakładanie kary pieniężnej, a ponadto przepisy te nie znajdują w sprawie zastosowania;
- obrazę art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935) w zw. z art. 78 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 140mb pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1047 ze zm.) w zw. z art. 189f § 1, § 2 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572) poprzez błędną wykładnię i uznanie przez Sąd, że czas reakcji organu na opóźnienie w zgłoszeniu zbycia pojazdu ma wpływ na dokonanie oceny, czy nastąpiły przesłanki do odstąpienia od wymierzenia kary, w sytuacji gdy okoliczność ta nie powinna mieć wpływu na dokonanie takowej oceny, bowiem ocenie poddawane jest niezgodne z prawem zachowanie strony, a nie sposób i okres prowadzenia postępowania przez organy administracji publicznej;
2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
- obrazę art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024r. poz. 935) w związku z art. 7, art. 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572) poprzez błędne przyjęcie przez Sąd, że w stanie faktycznym sprawy zarówno Kolegium, jak i uprzednio Starosta Kielecki nie dokonały pełnej analizy wszystkich okoliczności, w jakich do naruszenia prawa przez H. Z. doszło, a także oceny, czy wywołało ono znaczne skutki w obszarze dóbr chronionych, w sytuacji gdy organy dokonały takowej analizy i oceny i w rezultacie uznały, że naruszenie prawa wywołało skutki w obszarze dóbr chronionych, bowiem w wyniku zaniechania przez stronę dokonania w terminie zgłoszenia zbycia pojazdu, doszło do sytuacji, w której w bazie Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, z której korzystają m.in. Policja, Straż Graniczna, sądy mogły znajdować się nieaktualne dane, co z kolei mogło mieć wpływ na czynności podejmowane przez te podmioty;
- obrazę art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935) w związku z art. 7, art. 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572) poprzez błędne przyjęcie przez Sąd, że w stanie faktycznym sprawy zarówno Kolegium, jak i uprzednio Starosta Kielecki nie wzięły pod uwagę, że strona nie uchylała się od dokonania zgłoszenia, a jedynie inne okoliczności przesądziły o niewykonaniu obowiązku, w sytuacji gdy Sąd pierwszej instancji nie doprecyzował co należy rozmieć przez "inne okoliczności", a nadto wadliwie przyjął, że strona nie uchylała się od dokonania zgłoszenia, bowiem na podstawie materiału dowodowego sprawy nie sposób jednoznacznie twierdzić, że to "inne okoliczności" przyczyniły się do zaniechania w terminie wykonania obowiązku, gdyż dowody zgromadzone w sprawie potwierdzają że de facto to niedbalstwo strony będącej profesjonalnym uczestnikiem obrotu doprowadziło do niewykonania obowiązku;
- obrazę art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935) w związku z art. 7, art. 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572) poprzez błędne przyjęcie przez Sąd, że w stanie faktycznym sprawy zarówno Kolegium, jak i uprzednio Starosta Kielecki, nie rozważały przesłanek z art. 189d pkt 1 k.p.a., w sytuacji gdy organy obu instancji jedynie nie przywołały wprost treści tego przepisu w swoich rozstrzygnięciach, co nie oznacza a priori, naruszenia w/w przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, bowiem na stronę została właśnie po rozważaniu przesłanek z art. 189d pkt 1 k.p.a. nałożona kara w najniższej przewidzianej przez ustawodawcę wysokości;
- obrazę art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935) w związku z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572) poprzez błędne przyjęcie przez Sąd, że w stanie faktycznym sprawy zarówno Kolegium, jak i uprzednio Starosta Kielecki w sposób niezgodny z w/w przepisem Kodeksu postępowania administracyjnego dokonały oceny, czy cele wymierzenia kary pieniężnej, o których mowa w art. 198f § 2 i § 3 k.p.a. zostały w niniejszym przypadku spełnione, w sytuacji gdy organy obu instancji w sposób prawidłowy zidentyfikowały cele, dla których nakładana jest kara pieniężna, a także dokonały wystarczającej oceny, czy odstąpienie na podstawie art. 189f § 2 i 3 k.p.a. od nałożenia na stronę kary pieniężnej pozwoli na spełnienie celów , dla których miałaby być nałożona kara pieniężna,
- obrazę art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935), poprzez wadliwe uzasadnienie przez Sąd pierwszej instancji skarżonego wyroku poprzez nakazanie organom oceny przesłanek odstąpienia od wymierzenia kary z art. 187f § 1 pkt 1 oraz art. 187f § 2 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572), w sytuacji gdy w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego nie istnieje przepis o wskazanej jednostce redakcyjnej.
SKO wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy WSA w Kielcach do ponownego rozpoznania. W obu przypadkach wniosło także o orzeczenie o kosztach postępowania.
V.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
VI.
Skarga kasacyjna jest uzasadniona.
Na wstępie należy zauważyć że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu prawa. W niniejszej sprawie nie zachodzi nieważność postępowania pierwszoinstancyjnego.
VII.
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, organy administracji publicznej, również wobec czasu ich reakcji na zaistniałe naruszenie, nie uwzględniły w dostatecznym stopniu, że strona nie uchylała się od obowiązku zgłoszenia zbycia pojazdu, albowiem niezwłocznie po uzyskaniu informacji o ciążącym na niej obowiązku i przed nałożeniem kary pieniężnej dokonała "dobrowolnie" zgłoszenia jego zbycia, zaś przyjmując, że waga naruszenia prawa nie jest znikoma nie dokonały - zdaniem WSA - pełnej analizy wszystkich okoliczności, w jakich doszło do przypisanego stronie naruszenia prawa, ani też oceny, czy naruszenie to wywołało znaczne skutki w sferze prawem chronionych dóbr, co w konsekwencji miałoby nie pozostawać bez wpływu na potrzebę rozważenia oceny zaktualizowania się w rozpatrywanej sprawie przesłanek zastosowania art. 189f § 1 pkt 1 oraz art. 189d pkt 1 k.p.a.
Zarzuty skargi kasacyjnej, wyznaczające - zgodnie z zasadą dyspozycyjności - granice kontroli zgodności z prawem zaskarżonego wyroku, uzasadniają potrzebę uchylenia rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji i oddalenia skargi. Skarga kasacyjna trafnie bowiem podważa prawidłowość stanowiska WSA.
W punkcie wyjścia należy zwrócić uwagę, że jak wynika z art. 16 ustawy z 7 lipca 2023 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia niektórych skutków kradzieży tożsamości (Dz.U. z 2023 r. poz. 1394), do postępowań w sprawach nakładania kar pieniężnych, o których mowa w art. 140mb PRD, wszczętych i niezakończonych przed dniem 1 stycznia 2024 r., stosuje się przepisy ustawy zmienianej w brzmieniu dotychczasowym.
Zgodnie z art. 78 ust. 2 pkt 1 PRD, właściciel pojazdu zarejestrowanego jest obowiązany zawiadomić w terminie nieprzekraczającym 30 dni starostę o zbyciu lub nabyciu pojazdu, zaś z art. 140mb pkt 2 tej ustawy wynika, że każdy, kto będąc właścicielem pojazdu zarejestrowanego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wbrew art. 78 ust. 2 pkt 1 nie zawiadamia starosty o nabyciu lub zbyciu pojazdu, podlega karze pieniężnej w wysokości od 200 do 1.000 zł.
Jakkolwiek faktem jest, że penalizowanie naruszenia obowiązku, o którym stanowi art. 78 ust. 2 pkt 1 PRD nastąpiło z dniem 1 stycznia 2020 r. wraz z wejściem w życie zmian wprowadzonych art. 4 ustawy z 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 1579) i co, jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy, było motywowane koniecznością "[...] poprawy warunków legalnego obrotu pojazdami i referencyjności danych gromadzonych w centralnej ewidencji pojazdów" oraz "[...] wynikiem zarzutów formalnych Komisji Europejskiej dotyczących uchybienia zobowiązaniom transpozycji dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/53/WE z dnia 18 września 2000 r. w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji, dotyczących m.in. braku sankcji za niezarejestrowanie importowanego pojazdu oraz niewyrejestrowanie pojazdu wycofanego z eksploatacji", która uznała, że "[...] Rzeczpospolita Polska nie zapewniła skutecznego stosowania art. 5 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/53/WE, a tym samym uchybiła obowiązkom wynikającym z art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej przez brak kar mających zastosowanie w przypadku naruszenia obowiązków zarejestrowania pojazdu sprowadzanego do Polski oraz niepoinformowania właściwego organu o nabyciu lub zbyciu pojazdu w terminie 30 dni", a w konsekwencji potrzebą "[...] usunięcia ww. uchybienia i uniknięcia ewentualnego wystosowania wobec Polski uzasadnionej opinii oraz skierowania sprawy przeciwko Polsce do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.", to jednak trzeba podkreślić, że sam obowiązek zawiadomienia właściwego organu o zbyciu lub nabyciu pojazdu nie jest obowiązkiem nowym, albowiem datuje się go od dnia wejścia w życie ustawy z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - a więc, od 1 stycznia 1998 r. - a co więcej, istniał również na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy z 1 lutego 1983 r. Prawo o ruchu drogowym (por. jej art. 61 ust. 2).
Długi i nieprzerwany okres obowiązywania adresowanego do właściciela zarejestrowanego pojazdu obowiązku zawiadomienia właściwego organu, w terminie nieprzekraczającym 30 dni, o jego zbyciu lub nabyciu, nie jest bez znaczenia dla wniosku, że za uzasadnione należało uznać zarzuty z pkt 1 tiret pierwsze i drugie petitum skargi kasacyjnej, na gruncie których skarżący kasacyjnie organ podważa prawidłowość stanowiska Sądu pierwszej instancji w zakresie odnoszącym się do oceny stopnia naruszenia prawa przez przyjęcie, że w istocie był on znikomy. Zwłaszcza, gdy w tym też kontekście podkreślić - co nie jest w sprawie kwestionowane - że skarżący od ponad 10 lat profesjonalnie zajmuje się sprzedażą i nabywaniem pojazdów, co siłą rzeczy uzasadnia oczekiwanie odnośnie do potrzeby zachowania koniecznych wymagań związanych z zawodowym charakterem prowadzonej działalności i przestrzegania obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa (por. wyroki NSA z 30 stycznia 2024 r. sygn. akt II GSK 1056/23; 23 września 2021 r. sygn. akt II GSK 476/21), w tym przepisów prawa, które wymieniony obowiązek nakładają w sposób jasny i czytelny.
W tym też kontekście wymaga podkreślenia, że w rozpatrywanej sprawie zbycie przez skarżącego pojazdu nastąpiło 16 lutego 2020 r., zaś termin wykonania obowiązku, o który stanowi art. 78 ust. 2 pkt 1 PRD, czyli 30 dni od daty zdarzenia (zbycia), został zawieszony od dnia 14 marca 2020 r. na podstawie art. 15zzs ust. 1 pkt 6 ustawy z 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 568), a następnie wznowiony od dnia 24 maja 2020 r. zgodnie z art. 68 pkt 6 i 7 ustawy z 14 maja 2020 r o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020 r. poz. 875). Tym samym termin ten upłynął 27 maja 2020 r. Fakt zbycia pojazdu został zaś zgłoszony 30 marca 2022 r.
Co więcej, z punktu widzenia oceny odnośnie do znikomego stopnia naruszenia prawa, a co za tym idzie z punktu widzenia potrzeby rozważenia możliwości odstąpienia od nałożenia kary, nie mogła mieć znaczenia okoliczność odnosząca się do daty wszczęcia z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie nałożenia kary pieniężnej, która to data miałaby wskazywać na opóźnioną reakcję organu na naruszenie prawa. W opozycji do stanowiska Sądu pierwszej instancji trzeba bowiem stwierdzić, że czas reakcji organu administracji nie ma w tym przypadku znaczenia. Zwłaszcza, że nie była to - o czym trzeba wnioskować na podstawie art. 189g § 1 k.p.a. - rekcja spóźniona, co nie pozostaje bez wpływu na wniosek, że za uzasadniony należało również uznać zarzut z pkt 1 tiret czwarte petitum skargi kasacyjnej.
Jakkolwiek więc zgłoszenie zbycia pojazdu nastąpiło przed wszczęciem postępowania administracyjnego w rozpatrywanej sprawie (9 marca 2023 r.), to jednak w zestawieniu z datą 27 maja 2020 r., w której upływał termin wykonania obowiązku zgłoszenia, nie sposób jest twierdzić, że mogłoby to mieć jakiekolwiek znaczenie z punktu widzenia oceny odnośnie do znikomego stopnia naruszenia prawa. Zwłaszcza, gdy w korespondencji do argumentu o profesjonalnym charakterze działalności prowadzonej przez stronę - a co za tym idzie, wobec uzasadnionego założenia odnośnie do wiedzy o treści obowiązku adresowanego do nabywcy/zbywcy pojazdu oraz o nieprzekraczalnym terminie jego wykonania - podkreślić, że realizacja obowiązku zgłoszenia nabycia/zbycia pojazdu służy zapewnieniu właściwych warunków legalnego obrotu pojazdami i referencyjności danych gromadzonych w centralnej ewidencji pojazdów, zaś penalizacja naruszenia tego obowiązku służy poprawie tychże warunków co - jak podniesiono powyżej - wynika z uzasadnienia projektu ustawy z 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw oraz koresponduje z celami dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2000/53/WE.
Za uzasadniony trzeba więc uznać wniosek, że to wzgląd na potrzebę zapewnienia efektywnej ochrony wymienionych wartości oraz dóbr decydował o ustaleniu minimalnej wysokości kary pieniężnej za brak zawiadomienia starosty, w terminie określonym ustawą, o nabyciu lub zbyciu pojazdu w wysokości 200 zł. Zasadniczą funkcją tak ustanowionej sankcji administracyjnej jest więc funkcja ochronna oraz funkcja pomiaru wagi chronionego dobra mierzona stopniem dolegliwości sankcji administracyjnej w relacji do społecznej wagi chronionych wartości, o czym w odniesieniu do tej ostatniej przekonuje również ten argument, że wymierzając karę pieniężną, o której mowa w art. 140mb pkt 2 PRD, organ administracji nie jest pozbawiony możliwości operowania w określonym tym przepisem prawa przedziale wysokości nakładanej kary. Przy tym, przy uwzględnieniu znaczenia konsekwencji wynikających z art. 140n § 4 tej ustawy - który wobec treści przywołanego na wstępie art. 16 ustawy zmieniającej z 7 lipca 2023 r. - a mianowicie określonych nim dyrektyw wymiaru kary, to jest zakresu naruszenia, powtarzalność naruszeń oraz korzyści finansowych uzyskanych z tytułu naruszenia ustawy - co siłą rzeczy, wobec treści art. 189a k.p.a. oraz zastrzeżeń zawartych w jego § 2 i § 3 podważa prawidłowość stanowiska Sądu pierwszej instancji odnośnie do naruszenia kontrolowaną decyzją art. 189d pkt 1 k.p.a., czyniąc tym samym uzasadnionym zarzut z pkt 2 tiret trzecie petitum skargi kasacyjnej.
W związku z powyższym - i abstrahując w tej mierze od tego, że w innych okolicznościach stanu prawnego sprawy nałożenie kary pieniężnej za stwierdzony i przypisany stronie delikt w najniższej wysokości przewidzianej ustawą nie mogłoby, jak należałoby przyjąć, prowadzić do wniosku o naruszeniu art. 189d k.p.a. - trzeba stwierdzić - podkreślając przy tym, że obowiązek, o którym mowa w art. 78 ust. 2 pkt 1 PRD jest adresowany zarówno do zbywcy, jak i nabywcy pojazdu (dostarczając krzyżowej wiedzy organom w zakresie zmian właścicielskich i pozwalając proces ten obustronnie weryfikować), co oznacza, że każdy z nich oraz niezależnie od siebie ponosi odpowiedzialność za przypisane mu naruszenie - że w relacji do celu realizacji obowiązku zgłoszenia zbycia pojazdu, a mianowicie zapewnienia właściwych warunków legalnego obrotu pojazdami i referencyjności danych gromadzonych w centralnej ewidencji pojazdów, nałożenie na stronę kary pieniężnej w wysokości 200 zł (w najniższym wymiarze) dowodzi, że wobec potrzeby zapewnienia efektywnej ochrony wymienionych wartości oraz dóbr organ administracji wszechstronnie rozważył i ocenił wszystkie konsekwencje ich naruszenia, w tym również odnoszące się do stopnia ich naruszenia, co prowadzi do wniosku, że za uzasadniony należało również uznać zarzut z pkt 2 tiret pierwsze i tiret czwarte petitum skargi kasacyjnej, a co za tym idzie - w tym w korespondencji do argumentów przedstawionych powyżej w uzasadnieniu trafności zarzutu naruszenia art. 189d k.p.a. (pkt 2 tiret trzecie petitum skargi kasacyjnej) - także zarzut z pkt 2 tiret drugie petitum skargi kasacyjnej. Skarżący jest podmiotem profesjonalnym, zatem jego działania lub zaniechania muszą być oceniane przez pryzmat tej właśnie cechy.
Błędnie WSA wskazuje również na naruszenie art. 189f § 2 i 3 k.p.a. SKO wyjaśniło w wystarczającym stopniu cele, jakie przyświecały ustawodawcy, który zdecydował się na obwarowanie niedopełnienia obowiązku zgłoszenia zbycia/nabycia pojazdów karą pieniężną, podkreślając że na etapie postępowania naruszenie powstało, zaś jego skutek (brak zgłoszenia) został wyeliminowany (strona dokonała zgłoszenia). Zwrócić należy uwagę, że zastosowanie art. 189f § 2 i 3 k.p.a. rzeczywiście nie jest obligatoryjne, zaś na tle niniejszej sprawy nie było możliwe. Tym samym za uzasadniony uznano także zarzut z pkt 1 titet drugie petitum skargi kasacyjnej.
Nie jest natomiast uzasadniony zarzut z pkt 2 tiret 5 petitum skargi kasacyjnej. Organ wskazuje w nim, że WSA wadliwe uzasadnił wyrok bowiem nakazał organom ocenę przesłanek odstąpienia od wymierzenia kary z art. 187f § 1 pkt 1 oraz art. 187f § 2 i § 3 k.p.a., które nie istnieją w ustawie procesowej. Jakkolwiek faktem jest, że w końcowej części uzasadnienia (s. 11), WSA wyraźnie wskazuje na art. 187f § 1 pkt 1, § 2 i § 3 k.p.a., których to jednostek redakcyjnych nie ma w Kodeksie postępowania administracyjnego, to jednak na podstawie analizy całego uzasadnienia z całą pewnością można powiedzieć, że jest to nic innego, jak tylko omyłka pisarska, pozostająca bez jakiegokolwiek wpływu na wynik postępowania. W istocie chodziło bowiem o art. 189f § 1 pkt 1, § 2 i § 3 k.p.a.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje przy tym, że organ zarzucając Sądowi pierwszej instancji ów błąd (będący jedynie pomyłką pisarską), sam nie ustrzegł się podobnego uchybienia. Jak bowiem wynika z zarzutu z pkt 2 tiret 4 skargi kasacyjnej, SKO powołuje tam "art. 198f § 2 i 3 k.p.a.", których nie ma w Kodeksie postępowania administracyjnego. W związku z tym należy zwrócić uwagę na potrzebę podnoszenia w zarzutach skargi kasacyjnej uchybień, które mają jakikolwiek rzeczywisty wpływ na wynik sprawy, nie zaś "uchybień" mieszczących się w kategorii "pobocznych okoliczności sprawy".
W powyższej sytuacji należało stwierdzić, że skarga kasacyjna zasadnie, a co za tym idzie skutecznie, podważa zgodność z prawem zaskarżonego wyroku, który podlegał uchyleniu. Wobec dostatecznego wyjaśnienia istoty sprawy oraz spornej w niej kwestii - a co za tym idzie, wobec zaktualizowania się przesłanek stosowania art. 188 p.p.s.a. - Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę strony na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązku zgłoszenia zbycia pojazdu stwierdzając, że w świetle wszystkich przedstawionych argumentów nie jest ona usprawiedliwiona, co uzasadniało jej oddalenie, o czym orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.).