II GSK 1963/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-04-11
NSAubezpieczenia społeczneWysokansa
ubezpieczenie zdrowotneskładkiprzedawnienieNFZZUSwłaściwość organówpostępowanie administracyjneNSA

NSA uchylił wyrok WSA, uznając, że organ NFZ nie jest właściwy do badania przedawnienia składek zdrowotnych, gdyż leży to w kompetencjach ZUS.

Sprawa dotyczyła ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu przez H. K.-S. z tytułu umów o świadczenie usług. WSA uchylił decyzję Prezesa NFZ, wskazując na naruszenie przepisów postępowania, w tym nieustalenie przedawnienia należności. NSA uznał jednak, że organ NFZ nie jest właściwy do badania przedawnienia składek zdrowotnych, ponieważ jest to kompetencja ZUS. W związku z tym NSA uchylił wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) dotyczącą podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, wskazując na naruszenie przepisów postępowania, w tym nieustalenie przez organ kwestii przedawnienia należności składkowych. Sąd I instancji powołał się na przepisy dotyczące przedawnienia składek zdrowotnych, które zgodnie z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych wynoszą 5 lat od 2012 r. (wcześniej 10 lat). Prezes NFZ wniósł skargę kasacyjną, zarzucając sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego i procesowego. Głównym argumentem było to, że organ NFZ nie jest właściwy do badania przedawnienia składek na ubezpieczenie zdrowotne, gdyż kompetencje te należą do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Zgodnie z art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, sprawy dotyczące wymierzania i pobierania składek nie należą do właściwości NFZ. Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) przychylił się do argumentacji Prezesa NFZ. Stwierdził, że WSA błędnie przyjął, iż Prezes NFZ powinien badać przedawnienie składek. NSA podkreślił, że postępowanie w przedmiocie podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu jest odrębne od postępowania dotyczącego wymierzania i pobierania składek, które prowadzi ZUS. Właśnie w postępowaniu przed ZUS należy badać kwestię przedawnienia należności składkowych. NSA uchylił wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując na konieczność oceny legalności decyzji organu NFZ z uwzględnieniem jego właściwości.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organ NFZ nie jest właściwy do badania przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Kwestia ta należy do właściwości organów ubezpieczeń społecznych (ZUS).

Uzasadnienie

NSA wyjaśnił, że postępowanie w przedmiocie ustalenia podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu (kompetencja NFZ) jest odrębne od postępowania w przedmiocie wymierzania i pobierania składek (kompetencja ZUS). Przedawnienie jest instytucją prawa materialnego dotyczącą składek, a zatem powinno być badane w postępowaniu prowadzonym przez ZUS.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ustawa o świadczeniach art. 109 § 1

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

ustawa o świadczeniach art. 109 § 2

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § 1

ustawa o świadczeniach art. 93 § 2

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

u.s.u.s. art. 24 § 4

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 68 § 1

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ NFZ nie jest właściwy do badania przedawnienia składek na ubezpieczenie zdrowotne, gdyż leży to w kompetencjach ZUS. WSA błędnie przypisał organowi NFZ kompetencje do badania przedawnienia składek, naruszając tym samym przepisy postępowania i prawa materialnego.

Odrzucone argumenty

Argumentacja WSA, że organ NFZ powinien badać przedawnienie składek przed wydaniem decyzji o podleganiu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Godne uwagi sformułowania

Organ NFZ nie jest bowiem organem właściwym do rozpoznawania sprawy w przedmiocie wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Przedmiot ten nie obejmował jednak swym zakresem wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne, gdyż kwestia ta należy do właściwości organów ubezpieczeń społecznych.

Skład orzekający

Andrzej Skoczylas

przewodniczący

Marek Krawczak

sprawozdawca

Zbigniew Czarnik

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie właściwości organów w sprawach dotyczących składek na ubezpieczenie zdrowotne i przedawnienia tych składek."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego podziału kompetencji między NFZ a ZUS w kontekście ustalania podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu i pobierania składek.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa wyjaśnia ważną kwestię podziału kompetencji między dwoma kluczowymi instytucjami (NFZ i ZUS) w zakresie ubezpieczeń zdrowotnych, co jest istotne dla praktyków prawa i przedsiębiorców.

NFZ czy ZUS? Kto bada przedawnienie składek zdrowotnych?

Sektor

ubezpieczenia

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 1963/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-04-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Skoczylas /przewodniczący/
Marek Krawczak /sprawozdawca/
Zbigniew Czarnik
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ubezpieczenia
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 2034/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-12-05
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 183
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2561
art. 109 ust. 1, art. 93 ust. 2
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia del. WSA Marek Krawczak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 grudnia 2022 r. sygn. akt VI SA/Wa 2034/22 w sprawie ze skargi W. w Ś. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 13 maja 2022 r. nr 676/2022/Ub w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 grudnia 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 2034/22, po rozpoznaniu skargi W. z siedzibą w Ś. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Poznaniu z dnia [...] lipca 2020 r. oraz zasądził zwrot kosztów postępowania.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Poznaniu (dalej: "ZUS") pismem z dnia 17 grudnia 2019 r. zwrócił się do Wielkopolskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "organ I instancji") z wnioskiem o ustalenie obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu przez H. K.-S. (dalej: "Uczestnik", "Zainteresowana") z tytułu wykonywania umów o świadczenie usług na rzecz płatnika składek: Wielkopolskiej Wyższej Szkoły Społeczno-Ekonomicznej w Środzie Wielkopolskiej (dalej: "Skarżąca", "Strona", "Płatnik") w okresach: od 1 października 2013 r. do 7 lutego 2014 r., od 1 marca 2014 r. do 30 maja 2014 r., od 1 października 2014 r. do 9 lutego 2015 r., od 1 marca 2015 r. do 20 kwietnia 2015 r., od 1 października 2015 r. do 1 lutego 2016 r., od 1 lutego 2016 r. do 10 czerwca 2016 r., od 1 października 2016 r. do 9 stycznia 2017 r., od 2 stycznia 2017 r. do 23 maja 2017 r.
Następnie organ I instancji decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2020 r. ustalił, że Zainteresowana podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów o świadczenie usług, do których zastosowanie mają przepisy dotyczące zlecenia na rzecz Płatnika w okresach wskazanych we wniosku ZUS. Od ww. decyzji Skarżąca wniosła odwołanie. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Prezes NFZ", "organ odwoławczy") decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2022 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
WSA w Warszawie przywołanym na wstępie wyrokiem uchylił zaskarżoną decyzję, zaś w uzasadnieniu wskazał, że organ naruszył przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, m.in. poprzez ustalenie, czy nie nastąpiło przedawnienie należności z tytułu składek zdrowotnych.
Dalej Sąd I instancji przywołał treść art. 109 ust. 1 i 2 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1398, ze zm., dalej: "ustawa o świadczeniach"), a także treść art. 93 ust. 2 tej ustawy. Wyjaśnił, że należności z tytułu składek zdrowotnych przedawniają się na zasadach określonych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie zaś z art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 423 - stan prawny obowiązujący od 1 stycznia 2012 r.), należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Przepis ten uległ jednak zmianie od 1 stycznia 2012 r. Od tej daty termin przedawnienia wynosi 5 lat. Przy czym – zgodnie z art. 27 ust. 1 i 2 ustawy nowelizującej z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. Nr 232, poz. 1378) - do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym tą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od 1 stycznia 2012 r. Gdyby zaś przedawnienie rozpoczęte przed tą datą miało nastąpić wcześniej przy stosowaniu dotychczasowych przepisów, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.
Zdaniem więc Sądu I instancji, Prezes NFZ rozstrzygając sprawę powinien przede wszystkim wyjaśnić i ustalić przed wydaniem decyzji, czy należności z tytułu składek uległy przedawnieniu czy też nie, a jeśli tak, to w jakim zakresie. W zakresie bowiem w jakim należności uległy przedawnieniu, wygasł obowiązek ich wymierzenia i pobrania, a wydawanie decyzji w przedmiocie podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu jest bezprzedmiotowe.
Dalej Sąd I instancji wyjaśnił, że przedawnienie jako instytucja materialnoprawna nie jest przedmiotem dowodzenia, ponieważ nie jest faktem ani okolicznością w rozumieniu przepisów k.p.a. Organ administracji publicznej uwzględnia przedawnienie z urzędu, na każdym etapie postępowania administracyjnego, stosując przepisy prawa materialnego regulujące przedawnienie (por. wyrok NSA z dnia 7 września 2021 r. I GSK 171/21, LEX nr 3258194). Tym samym organy NFZ są właściwe do orzekania o okresie przedawnienia składek na ubezpieczenie zdrowotne.
Skargę kasacyjną - stosownie do treści art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") - wywiódł Prezes NFZ, zaskarżając wyrok w całości, a na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:
I . naruszenie prawa materialnego, polegające na naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię:
a) art. 109 ust. 1-4 ustawy o świadczeniach, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że Prezes NFZ rozstrzygając sprawę, powinien przede wszystkim wyjaśnić i ustalić przed wydaniem decyzji czy należności z tytułu składek uległy przedawnieniu czy też nie, a jeśli tak to w jakim zakresie podczas gdy wśród przepisów ustawy o świadczeniach, która reguluje m.in. zakres obowiązków organów Narodowego Funduszu Zdrowia, brak kompetencji organu do wymierzania, pobierania i egzekucji składek na ubezpieczenie zdrowotne jak również badania, czy doszło do ich przedawnienia;
b) art. 109 ust. 1-4 ustawy o świadczeniach, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że ewentualne przedawnienie składki na ubezpieczenie zdrowotne oznacza, iż bezprzedmiotowe jest wydanie decyzji dotyczącej podlegania przez daną osobę ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresie, za który uległ już przedawnieniu składki na ubezpieczenie zdrowotne, podczas gdy objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, co zgodnie podkreślają w swoich orzeczeniach sądy administracyjne, powstaje z mocy prawa i trwa przez cały czas spełniania warunków objętych dyspozycją norm prawnych regulujących podleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu. W związku z powyższym, decyzja Narodowego Funduszu Zdrowia stwierdzająca objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym jest decyzją deklaratoryjną, która stwierdza istnienie uwarunkowanej elementami stanu faktycznego określonej sytuacji prawnej (bycia objętym bądź nie ubezpieczeniem zdrowotnym);
c) naruszenie art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 68 ust. 1 lit. c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez błędną wykładnię, prowadzącą do pominięcia właściwości zakładu ubezpieczeń społecznych w sprawach z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz, że organem zobowiązanym do prawidłowego ustalenia wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne jest ZUS i przed tym organem strona może skutecznie podnosić zarzut przedawnienia;
d) naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie polegające na błędnym ustaleniu, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie mają przepisy art. 93 ust. 2 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009, z późn. zm.) - zwanej dalej: "u.s.u.s.)", podczas gdy wskazane normy prawne winny mieć zastosowanie dopiero na etapie odrębnego postępowania przed ZUS w sytuacji utrzymania w mocy bądź prawomocności decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 13 maja 2022 r., nr 676/2022/Ub i wynikającego z powyższego obowiązku wymierzania i pobierania składek bądź stwierdzenia przedawnienia należności.
II. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) i uchyleniu zaskarżonej decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, w oparciu o niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym ustalenia wyroku bez dostatecznego wyjaśnienia i wykładni, w kontekście mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa materialnego, wszystkich okoliczności stanu faktycznego sprawy istotnych dla podjęcia rozstrzygnięcia w zakresie naruszenia przez organ poniższych przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - (k.p.a.) i błędne ustalenie, że Prezes NFZ; naruszył art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy m.in. poprzez ustalenie czy nie nastąpiło przedawnienie należności z tytułu składek zdrowotnych, podczas gdy Prezes NFZ podjął odpowiednie czynności zmierzające do zebrania pełnego materiału dowodowego, dokonał wyczerpującej analizy prawnej i oceny istoty zagadnienia opierając się na zebranym oraz prawidłowo zinterpretowanym materiale dowodowym znajdującym się w aktach sprawy.
W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne Prezes NFZ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie; ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Ponadto, skarżący kasacyjnie organ wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym oraz zasądzenie od Skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący kasacyjnie organ przedstawił argumenty na poparcie zarzutów sformułowanych w jej petitum.
Skarżąca nie wniosła odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Przedmiotowa sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., gdyż skarżący kasacyjnie organ, w oparciu o art. 176 § 2 p.p.s.a., zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna nie zawnioskowała o przeprowadzenie rozprawy.
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach zarzutów kasacyjnych, chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., II GPS 5/09; dostępna na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe powoływane orzeczenia tamże).
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodać należy, że w przypadku oparcia skargi kasacyjnej na naruszeniu prawa procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) wnoszący skargę kasacyjną musi mieć na uwadze, że dla ewentualnego uwzględnienia skargi kasacyjnej niezbędne jest wykazanie wpływu naruszenia na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Sąd I instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.
Uwzględniając istotę sporu prawnego rozpatrywanej sprawy, komplementarny charakter zarzutów kasacyjnych uzasadnia, aby rozpatrzeć je łącznie. W skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego. Podkreślenia przy tym wymaga, że argumentacja zawarta w uzasadnieniu skargi kasacyjnej została przedstawiona w taki sposób, że zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego ściśle powiązano (uzasadniano) z naruszeniem przepisów postępowania i odwrotnie - potencjalne błędy proceduralne skutkowały w ocenie autora skargi kasacyjnej uchybieniami materialnoprawnymi i w związku z tym istnieje konieczność łącznego ich rozpatrzenia.
Skarga kasacyjna jest zasadna, chociaż zauważenia wymaga, że zarzuty skargi kasacyjnej zostały skonstruowane częściowo wadliwie. Należy jednak podkreślić, że w praktyce orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego nie dochodzi do automatycznego dyskwalifikowania skarg kasacyjnych w sytuacji, gdy zarzuty kasacyjne nie w pełni spełniają wymogi konstrukcyjne określone w art. 176 p.p.s.a., czego potwierdzeniem jest uchwała NSA z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09.
Zgodnie z art. 109 ust. 1 ustawy o świadczeniach, dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu rozpatruje indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego. Do indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń. Z kolei zgodnie z ust. 2 tego przepisu, do spraw, o których mowa w ust. 1, nie należą sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należące do właściwości organów ubezpieczeń społecznych.
Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego wskazanych w pkt. I lit. a-b petitum skargi kasacyjnej na początku należy wyjaśnić, że art. 109 ust. 1 ustawy o świadczeniach jest przepisem natury procesowej (por. wyrok NSA z dnia 19 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1702/12). Przepis ten ma charakter przepisu kompetencyjnego, regulującego kwestie uprawnień dyrektora oddziału wojewódzkiego NFZ do wydawania decyzji w sprawach w nim wymienionych (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2012 r., sygn. akt II GSK 971/11), czyli wyznacza zakres przedmiotowy rozpatrywania przez ten organ spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego (por. postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 357/07). Do indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń, nie zalicza się zaś spraw z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne, gdyż te należą do właściwości organów ubezpieczeń społecznych (por. wyrok NSA z dnia 17 października 2012 r., sygn. akt II GSK 1564/11). Powyższe oznacza, że w odrębnym postępowaniu, prowadzonym przed dyrektorem oddziału wojewódzkiego NFZ, rozstrzygana jest kwestia podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, a dopiero w razie stwierdzenia, że dana osoba podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu, możliwe jest wydanie w innym postępowaniu, prowadzonym przez ZUS, decyzji wymierzającej należną składkę na ubezpieczenie zdrowotne (por. wyrok NSA z dnia 9 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 3266/15).
W sprawie niniejszej przedmiot postępowania dotyczył kwestii stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, a zatem właściwym do rozpoznania sprawy był organ NFZ. Przedmiot ten nie obejmował jednak swym zakresem wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne, gdyż kwestia ta należy do właściwości organów ubezpieczeń społecznych (art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach). Z art. 68 ust. 1 u.s.u.s. wynika, że do zakresu działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy między innymi wymierzanie i pobieranie składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Zatem to w ramach tego postępowania, dotyczącego wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne, winna być badana kwestia przedawnienia należności z tytułu składek zdrowotnych, o którym mowa w art. 93 ust. 2 ustawy o świadczeniach.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska Sądu I instancji, że Prezes NFZ przed wydaniem decyzji w przedmiocie podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu winien najpierw wyjaśniać i ustalać, czy należności z tytułu składek uległy przedawnieniu. Nietrafne jest też powoływanie się przez ten Sąd na wyrok NSA z dnia 7 września 2021 r., sygn. akt I GSK 171/21. W sprawie tej przedmiotem postępowania była odmowa umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy. Przy czym, organem właściwym do jej prowadzenia był Zakład Ubezpieczeń Społecznych a nie organ NFZ. Zatem z wyrażonego w tym wyroku stwierdzenia, że "organ administracji publicznej uwzględnia przedawnienie z urzędu, na każdym etapie postępowania administracyjnego, stosując przepisy prawa materialnego regulującego przedawnienie", kierowanego do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nijak nie można wyinterpretować, jak to uczynił w sprawie niniejszej Sąd I instancji, że kwestię przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne organ NFZ musi uwzględniać w sprawie, która nie jest objęta jego kognicją. Powyższe powoduje, że zasadne są oba zarzuty kasacyjne, zarzucające naruszenie wskazanych w nich przepisów. Organ NFZ nie jest bowiem organem właściwym do rozpoznawania sprawy w przedmiocie wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne.
Ponownie rozpoznając sprawę, Sąd I instancji winien zatem dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji w sposób wszechstronny i rzetelny, w szczególności mając na uwadze charakter postępowania, w którym decyzja ta została wydana. Ponadto dokonując tej oceny, Sąd ten winien odnieść się do stanowiska skarżącego i zarzutów podniesionych w skardze.
Z tych względów uznając skargę kasacyjną za usprawiedliwioną, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uwzględnił skargę kasacyjną, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Zasada słuszności, zawarta w tym przepisie, stanowi podstawę dla Naczelnego Sądu Administracyjnego do odstąpienia od zasądzania kosztów postępowania kasacyjnego w całości lub w części na rzecz strony wygrywającej w przypadkach szczególnie uzasadnionych. Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. W istocie rzeczy bowiem w rozpatrywanej sprawie wyłączną przyczyną sprawiającą, że doszło do postępowania kasacyjnego było wadliwe orzeczenie Sądu I instancji, które spowodowało wniesienie skargi kasacyjnej - uwzględnionej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Brak zatem dostatecznych podstaw do tego, aby obciążyć skarżącego kosztami postępowania kasacyjnego.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI