II GSK 1921/21

II GSK 1921/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-11-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Cezary Pryca
Krzysztof Sobieralski /sprawozdawca/
Mirosław Trzecki /przewodniczący/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ubezpieczenia
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 2174/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-01-08
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 141 par. 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 7, art. 8, art. 77
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2019 poz 1145
art. 627, art. 734
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tj
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Krzysztof Sobieralski (spr.) Protokolant Anna Ważbińska-Dudzińska po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 stycznia 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 2174/20 w sprawie ze skargi Regionalnej Izby Obrachunkowej w [...] na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 25 czerwca 2020 r. nr 447/2020/Ub w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz Regionalnej Izby Obrachunkowej w [...] 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 8 stycznia 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 2174/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi Regionalnej Izby Obrachunkowej w [...], zwanej dalej "skarżącą", na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, zwanego dalej "organem odwoławczym", z dnia 25 czerwca 2020 r., nr 447/2020/Ub, w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, zwanego dalej "organem pierwszej instancji", z dnia 11 października 2016 r.
Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Organ pierwszej instancji ustalił, że M.G., zwany dalej "szkolącym", podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w dniu 25 kwietnia 2013 r. oraz w dniu 16 października 2014 r. z tytułu wykonywania na rzecz skarżącej pracy na podstawie umów o świadczenie usług, do których zgodnie z ustawą z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145 ze zm.), zwanej dalej "K.c.", stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Umowa z dnia 25 kwietnia 2013 r. dotyczyła przeprowadzenia szkolenia dla skarbników jednostek samorządu terytorialnego województwa [...], natomiast umowa z dnia 16 października 2014 r. dotyczyła przeprowadzenia szkolenia "[...]".
Organ pierwszej instancji wydając decyzję ustalającą, że szkolący podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w dniu 25 kwietnia 2013 r. oraz w dniu 16 października 2014 r. z tytułu wykonywania na rzecz skarżącej Izby pracy na podstawie umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, stwierdził, że zarówno umowa o dzieło, jak i umowa o świadczenie usług (do której stosuje się przepisy o zleceniu) zaliczają się do umów, na podstawie których strona zobowiązana do świadczenia niepieniężnego obowiązana jest do podejmowania pewnych działań. Różnica między wyżej wskazanymi umowami polega na tym, że w przypadku umowy o dzieło świadczenie niepieniężne nie polega jedynie na starannym działaniu, a wyraża się również osiągnięciem z góry założonego rezultatu. Przedmiot umowy o dzieło może być określony w różny sposób i różny może być stopień dokładności tego określenia, pod warunkiem, że nie budzi wątpliwości o jakie dzieło chodzi. W spornej sprawie przedmiotem zawartych umów było przeprowadzenie szkoleń. Zawarte umowy są pozbawione zapisu dotyczącego indywidualnych predyspozycji jakie musi posiadać dzieło, a więc nie został ustalony konkretny rezultat, jaki ma powstać na skutek podjętych czynności przez szkolącego. Przedmiotem umów nie było więc osiągnięcie oznaczonego rezultatu, gdyż takowy nie został w umowach określony. Z tych też względów organ pierwszej instancji przyjął, że są to umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy K.c. o zleceniu.
Stanowisko to podzielił organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wskazał dodatkowo, że kwestią typową dla każdego projektu zmierzającego do realizacji wykładu, kursu, szkolenia czy warsztatu jest przygotowanie programu, materiałów, koncepcji, w oparciu o które zajęcia są realizowane oraz w efekcie przeprowadzenie tych szkoleń, wykładów, ćwiczeń. Czynności zmierzające do ich powstania, nawet jeśli zostaną zmaterializowane na piśmie w formie dokumentu, czy na nośniku elektronicznym nie mogą być utożsamiane z dziełem.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucono: 1. Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1373 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o świadczeniach", w związku z art. 627 K.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów, w wyniku czego uznano, iż szkolący wykonując umowy o dzieło podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu; 2. naruszenie innych przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji.
Sąd I instancji, uwzględniając skargę i uchylając obie decyzje, stwierdził, że kwestią sporną jest ocena charakteru prawnego umowy zawartej między skarżącą Izbą a szkolącym.
W pierwszej kolejności Sąd I instancji przywołał i omówił znajdujące zastosowanie w sprawie przepisy ustawy o świadczeniach w powiązaniu z odpowiednimi przepisami K.c. Następnie Sąd ten, powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 2001 r., sygn. akt I PKN 429/00, wskazał, że w niektórych przypadkach przygotowanie i przeprowadzenie wykładu może być postrzegane za osiągnięcie określonego rezultatu niematerialnego, który może stać się przedmiotem umowy o dzieło. Warunkiem, aby wykładowi można było przypisać cechy utworu będącego dziełem, jest spełnienie przezeń naukowego, niestandardowego charakteru, niepowtarzalności, wypełnienie kryteriów twórczego i indywidualnego dzieła naukowego, a nie posiadania charakteru odtwórczego, polegającego jedynie na wykonywaniu czynności wymagających określonej wiedzy i zdolności do jej przekazania.
Sąd I instancji, powołując się na orzecznictwo SN i NSA, uznał, że nie można wykluczyć, iż doszło do zawarcia pomiędzy stronami tego rodzaju umów, których przedmiotem jest wygłoszenie wykładu/wykładów takiego rodzaju, że spełniają one wymogi dla uznania ich za utwór w rozumieniu ustawy o prawie autorskim. W przypadku zaś stwierdzenia takiej sytuacji należałoby przyjąć, że doszło do zawarcia umów o dzieło.
O prawidłowym zakwalifikowaniu umowy cywilnoprawnej nie decyduje nazwa umowy czy jej stylistyka, lecz rzeczywisty przedmiot umowy, okoliczności jej zawarcia oraz sposób i okoliczności jej wykonywania, w tym realizowanie przez strony, nawet wbrew postanowieniom umowy, cechy charakterystyczne dla danego stosunku prawnego, które odróżniają zawartą i realizowaną umowę od innych umów cywilnoprawnych. Do prawidłowej oceny charakteru prawnego zawartej pomiędzy stronami umowy może dojść tylko wówczas, gdy organy administracji publicznej, w ramach prowadzonego postępowania w sprawie, dysponowały wystarczającym materiałem dowodowym dla jej dokonania. Tymczasem ustalony przez organy obu instancji stan faktyczny został przyjęty z uchybieniem norm wynikających z art. 7 i 77 K.p.a. Organy nie mogły bowiem poprzestać na samym jedynie tytule umowy i lakonicznie określonym przedmiocie, jaki został objęty zobowiązaniem szkolącego. Umowy załączone do akt administracyjnych są krótkie, sporządzone na formularzach i zawierają podstawowe informacje o łączącym strony stosunku prawnym. Wynika z nich kiedy zostały zawarte oraz że stronami tych umów są szkolący i skarżąca. Szkolący zobowiązał się do przeprowadzenia szkoleń na określone tematy. Brak jednak w umowach dalszych, bardziej szczegółowych informacji co do treści wzajemnych zobowiązań stron, jakie wypływają z faktu ich podpisania. Brak zatem tych elementów, które pozwoliłyby w pełni zweryfikować ich charakter prawny. W umowach zostało bowiem zawarte jedynie stwierdzenie, że do wykonania dzieła zamawiający wyda wykonawcy na jego żądanie wszelkie niezbędne materiały i narzędzia (§ 2 pkt 1), z których następnie, po zakończeniu, dzieła wykonawca zobowiązany jest się rozliczyć (§2 pkt 2). Wskazany został także termin wykonania dzieła i miejsce odbioru w siedzibie zamawiającego (§3 i § 4) oraz wysokość wynagrodzenia (§ 5). Złożone zaś do akt postępowania wyjaśnienia Prezesa skarżącej Izby nie odnoszą się do tych umów ale dotyczą kwestii o charakterze ogólnym, związanej z prowadzeniem specjalistycznych szkoleń przez skarżącą. Ponadto także znajdujący się w aktach postępowania administracyjnego protokół przesłuchania z 10 maja 2016 r. sporządzony przez ZUS obejmuje zeznania M.W. (w charakterze osoby reprezentującej skarżącą) z tym, że przedmiotem tego przesłuchania są umowy o dzieła zawarte z G.B., J.K. oraz H.K. a zatem nie ze szkolącym M.G. Nadto całkowicie odmienny jest przedmiot tych umów i umowy zawartej przez skarżącą z M.G. Protokół kontroli ZUS z dnia 24 maja 2016 r. także nie zawiera żadnych dodatkowych informacji dotyczących istoty stosunku prawnego nawiązanego pomiędzy skarżącą a szkolącym, albowiem ogranicza się tylko do przytoczenia wskazanego powyżej przedmiotu zawartych umów i wynikających z tego dla ZUS wystarczających podstaw do oceny ich jako umów o świadczenie usług. Mając na uwadze powyższe nie ulega zatem wątpliwości, że Prezes NFZ oraz organ pierwszej instancji nie dysponowali wystarczającym materiałem dowodowym do oceny istoty stosunku prawnego, jaki został nawiązany przez skarżącą i szkolącego na podstawie wyżej wymienionych umów. Ocena charakteru takich umów wymaga określenia ich przedmiotu oraz sposobu i warunków realizacji, a poczynione w tym zakresie ustalenia powinny znaleźć odzwierciedlenie w materiale dowodowym i uzasadnieniu.
Ze skargą kasacyjną od powyższego wyroku wystąpił Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia. Zaskarżając wyrok Sądu I instancji w całości podniesiono obie podstawy kasacyjne określone w .art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie Dz. U. z 2023 r. poz. 1634), zwanej dalej "P.p.s.a.".
W oparciu o art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., tj.:
a) art. 1 § 1 i 2 P.p.s.a. oraz art. 3 § 1 P.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez wadliwe i lakoniczne uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom art. 141 § 4 P.p.s.a. polegające na pominięciu ustaleń i rozstrzygnięć dokonanych przez organy NFZ;
b) art. 3 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a. poprzez odstąpienie przez Sąd I instancji od obowiązku dokonania kontroli postępowania i rozstrzygnięć organów NFZ;
c) art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez nieustosunkowanie się w uzasadnieniu do stanowiska Prezesa Funduszu przedstawionego w odpowiedzi na skargę, jak również poprzez nieprzedstawienie przez Sąd I instancji wskazania co do dalszego postępowania;
d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. poprzez niewyjaśnienie przez Sąd I instancji przyczyn uznania, że w postępowaniach prowadzonych przez organy NFZ doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego jak również innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także na czym polegała wadliwość decyzji organów NFZ z punktu widzenia naruszenia zasady określonej w art. 8 K.p.a.;
e) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. poprzez brak stwierdzenia, którym przepisom i w jaki sposób uchybił organ, wydając określoną decyzję, oraz jaki wpływ to naruszenie miało na treść podlegającej ocenie decyzji;
f) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez brak wskazania przepisów proceduralnych, którym organ uchybił oraz niewykazanie prawdopodobieństwa oddziaływania naruszeń przepisów proceduralnych na wynik sprawy administracyjnej stanowiącej przedmiot rozstrzygnięcia. Naruszenie przepisów przez Sąd skutkowało błędnym uchyleniem zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.
W oparciu o art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego:
a) art. 627 i art. 734 K.c., polegające na niedokonaniu wykładni tych przepisów i arbitralnym przyjęciu, że umowa zawarta między skarżącą a szkolącym jest umową o dzieło, wbrew ustaleniom dokonanym przez uprawnione do tego organy;
b) art. 109 ustawy o świadczeniach poprzez błędne przyjęcie, że organy Narodowego Funduszu Zdrowia są związane rozstrzygnięciami sądów powszechnych zapadłymi w sprawach o podobnym stanie faktycznym i prawnym i w tym zakresie, w celu zachowania jednolitości i przestrzegania zasady zaufania obywatela do państwa wyrażonej w art. 8 K.p.a. winny odstąpić od ustawowej kompetencji w zakresie samodzielnego rozstrzygania w przedmiocie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i dokonywania związanej z tym samodzielnej kwalifikacji umów zawieranych pomiędzy płatnikiem a ubezpieczonymi, przyjmując jako wiążące rozstrzygnięcia sądów powszechnych. Naruszenie przepisów przez Sąd I instancji skutkowało błędnym uchyleniem zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a.
W oparciu o powołane zarzuty skarżący kasacyjnie sformułował wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji w całości i oddalenie skargi ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Sformułowano również wniosek o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumenty na poparcie zarzutów postawionych w petitum wniesionego środka zaskarżenia.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Regionalna Izba Obrachunkowa w [...] wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od skarżącego kasacyjnie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu (art. 183 § 1 P.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny jako sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonymi przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie.
Rozpoznając sprawę w tych granicach Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.
Analiza postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów natury procesowej dowodzi, że przedmiotem sporu jest poprawność uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sądu I instancji. Skarżący kasacyjnie zarzuca, że uzasadnienie tego wyroku jest wadliwe, lakoniczne, pomija ustalenia dokonane przez organy NFZ, nie odnosi się do argumentacji organu przedstawionej w odpowiedzi na skargę, nie wskazuje jakiego rodzaju naruszenia prawa procesowego dopuściły się organy oraz nie zawiera wskazań co do dalszego postępowania.
W niniejszej sprawie zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. należało uznać za nieuzasadniony. W myśl art. 141 § 4 P.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Uzasadnienie winno zatem zawierać wskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia wraz z jej wyjaśnieniem. Obowiązkiem sądu pierwszej instancji jest więc przeprowadzenie wywodu prawnego, w którym omówiona zostanie podstawa prawna orzeczenia z uwzględnieniem jej wykładni. W ramach uzasadnienia sąd zobowiązany jest także do odniesienia się do zarzutów podnoszonych w skardze. Podkreślić w tym miejscu trzeba, że uzasadnienie wyroku musi pozwalać na jednoznaczne ustalenie przesłanek jakimi kierował się sąd podejmując zaskarżone rozstrzygniecie. Uzasadnienie orzeczenia nie może być lakoniczne i ogólnikowe. Wskazane elementy są nieodzowne do dokonania pełnej kontroli kasacyjnej orzeczenia sądu pierwszej instancji.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się w tym zakresie, że w uzasadnieniu wyroku niezbędne jest wskazanie przyjętego stanu faktycznego sprawy, ustosunkowanie się do zarzutów podniesionych w skardze, podanie przepisów prawa, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia. Podstawa prawna rozstrzygnięcia (wyroku) obejmuje wskazanie zastosowanych przepisów prawnych oraz wyjaśnienie przyjętego przez sąd sposobu ich wykładni i zastosowania. Znaczenie procesowe tego elementu uzasadnienia uwidacznia się w tym, że ma on dać rękojmię, iż sąd dołożył należytej staranności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia; ma umożliwić sądowi wyższej instancji ocenę, czy przesłanki, na których oparł się sąd niższej instancji, są trafne; ma w razie wątpliwości umożliwić ustalenie granic powagi rzeczy osądzonej i innych skutków prawnych wyroku (por. wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2017 r., sygn. akt I FSK 942/15, LEX nr 2249327). Sytuacja, w której wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej, ma miejsce, gdy to uzasadnienie nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia. Dzieje się tak wówczas, gdy nie ma możliwości jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 17 marca 2016 r., sygn. akt I OSK 2436/15, LEX nr 2081143). Adresatem uzasadnienia wyroku jest również Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli. Niemożliwa jest kontrola orzeczenia, które nie zawiera określonych w art. 141 § 4 P.p.s.a. części (np. przedstawienia stanu sprawy, czy też podstawy prawnej rozstrzygnięcia), lecz również orzeczenia zawierającego te elementy, lecz sformułowanego w sposób lakoniczny, niejasny, czy też nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego orzeczenia sądu (por. wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2016 r., sygn. akt I GSK 810/14, LEX nr 2032605). Z naruszeniem art. 141 § 4 P.p.s.a. mamy do czynienia, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się sąd, podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta nie zapewnia możliwości kontroli instancyjnej orzeczenia, lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia (por. wyrok NSA z dnia 14 września 2017 r., sygn. akt II FSK 2140/15, LEX nr 2389908 oraz wyrok NSA z dnia 7 września 2017 r., sygn. akt II FSK 2036/15 LEX nr 2374149). Lakoniczne i ogólnikowe uzasadnienie wyroku stanowi uchybienie mające niewątpliwie istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 164/06, LEX nr 505730). Tylko przy prawidłowym, zgodnym z przywołanymi regułami, uzasadnieniu możliwe jest poznanie motywów wyroku oraz dokonanie ich oceny. Sąd powinien tak wytłumaczyć motywy rozstrzygnięcia, by w wyższej instancji mogła zostać oceniona jego prawidłowość. Uzasadnienie wyroku powinno zatem umożliwiać jego kontrolę.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zapadłe w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie Sądu I instancji o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji odpowiada wymogom art. 141 § 4 P.p.s.a. Uzasadnienie tego wyroku zawiera jasne i jednoznaczne stanowisko Sądu co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Przedstawienie stanu sprawy jest zwięzłe, bowiem Sąd I instancji odniósł się wyłącznie do kwestii istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy. Nie pominął ustaleń i rozstrzygnięć dokonanych przez organy NFZ. Prawidłowo przeprowadzona kontrola w oparciu o kryterium legalności sformułowane w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 1 § 1 i 2 P.p.s.a. wskazała na istotne, z punktu widzenia przedmiotu rozstrzygnięcia, niedostatki w zakresie ustaleń faktycznych poczynionych przez organ pierwszej instancji i zaakceptowanych przez organ odwoławczy, co w konsekwencji musiało skutkować wydaniem wyroku uwzględniającego skargę i eliminującego z obrotu prawnego decyzje organów obu instancji. Godzi się przypomnieć, że Sąd I instancji wyraźnie wskazał w uzasadnieniu wyroku, że ustalony przez organy obu instancji stan faktyczny został przyjęty z uchybieniem norm wynikających z art. 7 i 77 K.p.a. Organy nie mogły bowiem poprzestać na samym jedynie tytule umowy i lakonicznie określonym przedmiocie, jaki został objęty zobowiązaniem szkolącego. Umowy załączone do akt administracyjnych są krótkie, sporządzone na formularzach i zawierają podstawowe informacje o łączącym strony stosunku prawnym. Wynika z nich kiedy zostały zawarte oraz że stronami tych umów są szkolący i skarżąca. Szkolący zobowiązał się do przeprowadzenia szkoleń na określone tematy. Brak jednak w umowach dalszych, bardziej szczegółowych informacji co do treści wzajemnych zobowiązań stron, jakie wypływają z faktu ich podpisania. Brak zatem tych elementów, które pozwoliłyby w pełni zweryfikować ich charakter prawny. Sąd wskazał także, iż brak tego rodzaju ustaleń organu podważa zaufanie do organów władzy publicznej, przez co narusza zasadę wynikającą z art. 8 K.p.a.
Uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji zawiera również wyraźne wskazania dla organu co do dalszego postępowania. Sąd ten stwierdził bowiem, że ocena charakteru spornych umów wymaga określenia ich przedmiotu oraz sposobu i warunków realizacji, przy czym poczynione w tym zakresie ustalenia powinny znaleźć odzwierciedlenie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji. Dalej Sąd I instancji wyraźnie zaznaczył, że organ powinien ocenić rodzaj zobowiązań wynikających z zawarcia spornych umów, sposób ich realizacji, przedmiot i osiągnięty w wyniku ich wykonania rezultat, który nie musi przybrać postaci materialnej.
Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej Sąd I instancji wyraźnie wskazał, które przepisy proceduralne i w jakim zakresie zostały naruszone. Zakres tego naruszenia oznacza, że stan faktyczny nie został ustalony przez organy prawidłowo i bezsprzecznie. W konsekwencji Sąd I instancji nie mógł więc – wbrew zarzutom skargi kasacyjnej – naruszyć prawa materialnego tj. art. 627 i 734 K.c. przez niedokonanie ich wykładni i arbitralne przyjęcie, że umowa zawarta między skarżącą a szkolącym jest umową o dzieło. Sąd przywoływał w uzasadnieniu te przepisy jedynie jako elementy wyznaczające granice materialne rozpoznawanej sprawy i wskazał wyraźnie, że w tych granicach organ powinien dokonać pogłębionej analizy i ustalić oraz rozważyć, czy charakter prawny przedmiotowych umów pozwala je zaliczyć do umowy zlecenia czy do umowy o dzieło. Żadnego arbitralnego stanowiska Sąd I instancji w tym zakresie nie zajął. Uchylając zaskarżone decyzje organów obu instancji, Sąd wyraził przekonanie, że kwestia charakteru prawnego (kwalifikacji) umów zawartych z M.G. powinna być ponownie przeanalizowana przez organy administracji publicznej.
Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzega również naruszenia art. 109 ustawy o świadczeniach. Po pierwsze dlatego, że wskazany przepis, jakkolwiek umieszczony jest w ustawie prawa materialnego, to jednak jego charakter wskazuje wyraźnie, że jest przepisem prawa procesowego. Jego naruszenie nie mogło być zatem postrzegane jako podstawa kasacyjna z art. z art. 174 pkt 1 P.p.s.a.. Po drugie, przepis ten nie daje podstaw do przyjęcia, że organy NFZ są związane rozstrzygnięciami sądów powszechnych wydanymi w sprawach o podobnym stanie faktycznym i prawnym i takiego twierdzenia brak jest w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
W tych okolicznościach skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).