II GSK 191/20

II GSK 191/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-04-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-02-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Kabat-Rembelska /przewodniczący/
Joanna Sieńczyło - Chlabicz
Marek Leszczyński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6203 Prowadzenie aptek i hurtowni farmaceutycznych
Hasła tematyczne
Ochrona zdrowia
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 238/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-08-08
Skarżony organ
Inspektor Farmaceutyczny
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 28, art. 31 par. 1 pkt 1 i 2, art. 31 par. 2, art. 33 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2019 poz 713
art. 1 ust. 2, art. 2 ust. 2, art. 34
Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r  Prawo o stowarzyszeniach - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat - Rembelska Sędzia NSA Joanna Sieńczyło - Chlabicz Sędzia del. WSA Marek Leszczyński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Stowarzyszenia "Z.Z." w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 238/19 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "Z.Z." w L. na decyzję Głównego Inspektora Farmaceutycznego z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu jako strony postępowania administracyjnego i jako organizacji społecznej na prawach strony w sprawie prowadzenia reklamy apteki ogólnodostępnej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Stowarzyszenia "Z.Z." w L. na rzecz Głównego Inspektora Farmaceutycznego kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 8 sierpnia 2019 r., sygn. akt VI SA/Wa 238/19, oddalił skargę Stowarzyszenia "Z.Z." z siedzibą w L. (dalej: Stowarzyszenie, strona) na postanowienie Głównego Inspektora Farmaceutycznego (dalej: GIF) z [...] listopada 2018 r., nr [...], w przedmiocie odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu jako strony postępowania administracyjnego i jako organizacji społecznej na prawach strony w sprawie prowadzenia reklamy apteki ogólnodostępnej.
Skargę kasacyjną - stosownie do treści art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) - wywiodło Stowarzyszenie, a zaskarżając wyrok w całości, zarzuciło naruszenie przepisów prawa procesowego, które miały istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia (art. 174 pkt 2) p.p.s.a.:
art. 145 § 1 pkt 1 podpunkt c p.p.s.a., przez nieuchylenie zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy organy administracji I i II Instancji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, obejmuje to:
art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ orzekający z urzędu wszelkich koniecznych do wyjaśnienia sprawy czynności oraz nienależyte rozpatrzenie materiału dowodowego a w szczególności niedokonanie należytej analizy celów statutowych Stowarzyszenia "Z. Z." podczas gdy analiza ta doprowadziłaby do wniosku o istnieniu zarówno interesu prawnego w występowaniu
Stowarzyszenia "Z. Z." jako strony niniejszego postępowania, jak i interesu
społecznego w dopuszczeniu Stowarzyszenia "Z. Z." do udziału w sprawie jako organizacji społecznej,
b) art. 77 § 1 w zw. z art. art. 80 k.p.a. poprzez uznanie, że prowadzone wobec apteki postępowanie nie ogranicza Stowarzyszenia "Z. Z." w realizowaniu jego celów statutowych oraz w prowadzeniu działalności gospodarczej, podczas gdy wydanie ostatecznej decyzji zakazującej APTEKA S. S. Sp. z o. o. z/s we W., (dawniej: "APTEKA S. S." Sp. j. we W.), posługiwania się logiem Stowarzyszenia "Z. Z." oraz informacją o członkostwie w Stowarzyszeniu a także uznanie, że dystrybucja gazetek Stowarzyszenia "Z. Z.. Rekomendowane ceny."
stanowi reklamę aptek, w sposób oczywisty ogranicza realizację celów statutowych Stowarzyszenia "Z. Z." i utrudnia prowadzenie działalności gospodarczej,
c) art. 28 k.p.a. poprzez uznanie, że Stowarzyszenie "Z. Z." nie wykazało istnienia własnego interesu prawnego w sprawie, podczas gdy interes prawny został w postępowaniu wykazany i wynika on z regulacji zawartych w art. 1 ust. 2 i art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 713),
d) art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez bezpodstawne uznanie przez organ orzekający, że ewentualny zakaz umieszczania logo Stowarzyszenia na lokalu apteki oraz informacji o członkostwie w Stowarzyszeniu a także uznanie, że dystrybucja gazetek Stowarzyszenia "Z. Z.. Rekomendowane ceny." stanowi reklamę aptek nie mógłby zagrozić interesowi społecznemu, podczas gdy zagrożenie interesów Stowarzyszenia "Z. Z.", którego głównymi celami statutowymi są działania zmierzające do racjonalizacji i optymalizacji wydatków społeczeństwa na cele związane z ochroną zdrowia, organizowanie akcji informacyjnych dla społeczeństwa oraz informowanie ogółu społeczeństwa o swoim istnieniu i swoich celach, stanowi jednocześnie zagrożenie interesu społecznego,
e) art. 77 § 1 w zw. z art. art. 80 k.p.a. poprzez uznanie, że wniosek o dopuszczenie Stowarzyszenia "Z. Z." jako organizacji społecznej do udziału w sprawie nie zawiera uzasadnienia żadnej z przesłanek dopuszczenia, podczas gdy w samym wniosku wskazano na okoliczność uzasadniającą istnienie interesu społecznego w dopuszczeniu Stowarzyszenia do udziału w sprawie, a ponadto dodatkowym uzasadnieniem jest także treść celów statutowych tegoż Stowarzyszenia, które świadczą za zasadnością dopuszczenia Stowarzyszenia "Z. Z." do udziału w sprawie,
f) art. 31 § 1 k.p.a. poprzez uznanie, że Stowarzyszenie "Z. Z." nie wykazało istnienia przesłanek dopuszczenia go do udziału w sprawie, tj. nie wykazało, że dopuszczenie do udziału uzasadnione jest celami statutowymi Stowarzyszenia oraz istnieniem interesu społecznego, podczas gdy Stowarzyszenie "Z. Z." obie te przesłanki wykazało w toku postępowania co doprowadziło do niewłaściwego zastosowania art. 31 § 2 k.p.a. (przez organy administracji) co doprowadziło do odmowy dopuszczenia Stowarzyszenia "Z. Z." do udziału w sprawie jako organizacji społecznej,
g) art. 28 k.p.a. w zw. z art. 31 § 1 k.p.a. przez bezpodstawne uznanie przez organ, że domaganie się przez Stowarzyszenie "Z. Z." dopuszczenia do udziału w postępowaniu na podstawie art. 28 k.p.a. oraz art. 31 § 1 k.p.a. jest sprzeczne, podczas gdy powyższa w niniejszej sprawie sprzeczność nie zachodzi
- powyższe uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż spowodowały przegranie procesu przez stronę skarżącą.
2) art. 145 § 1 pkt 1 podpunkt a p.p.s.a., w zw. z brzmieniem regulacji art. 1 ust. 2 i art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. prawo o stowarzyszeniach (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 713) w zw. z brzmieniem art. 28 k.p.a., przez nieuchylenie zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy: regulacje art. 1 ust. 2 i art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. prawo o stowarzyszeniach (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 713) stanowią regulacje prawa materialnego, z których: "można wywieść interes prawny skarżącego Stowarzyszenia stanowiący podstawę do pozytywnego rozpoznania wniosku skarżącego Stowarzyszenia w świetle art. 28 k.p.a."
- powyższe uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż spowodowały przyjęcie braku istnienia interesu prawnego po stronie skarżącej, co spowodowało przegranie procesu przez stronę skarżącą.
W oparciu o powyższe zarzuty Stowarzyszenie wniosło o uchylenie w całości wyroku Sądu I instancji, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi oraz zasądzenie od GIF na swoją rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.
W uzasadnieniu Stowarzyszenie przedstawiło argumenty mające świadczyć o trafności zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem CÓVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1842) przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, przy czym na posiedzeniu niejawnym w
tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Wobec tego, że taka sytuacja wystąpiła w tej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Zgodnie z art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione wart. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. (por. wyroki NSA: z 25 listopada 2016 r. sygn. akt I FSK 1376/16; z 17 stycznia 2017 r. sygn. akt I GSK 1294/16; z 8 lutego 2017 r. sygn. akt I GSK 1371/16; z 5 kwietnia 2017 r. sygn. akt I GSK 91/17; z 27 czerwca 2017 r. sygn. akt II GSK 1869/17; baza orzeczeń nsa.gov.pl). Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.
Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. dotyczy naruszenia przepisów postępowania, ale tylko takiego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W tym miejscu podkreślenia wymaga, że to do autora skargi kasacyjnej należy wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja, w odniesieniu do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I Instancji. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie w swoim orzecznictwie podkreślał, że nie ma on obowiązku formułowania za stronę zarzutów kasacyjnych na podstawie uzasadnienia skargi kasacyjnej. Należy bowiem mieć na uwadze, że wyodrębnianie zarzutów z treści uzasadnienia skargi kasacyjnej zawsze niesie ryzyko nieprawidłowego odczytania intencji strony wnoszącej skargę kasacyjną. Konieczne jest przy tym oddzielenie podstawy kasacyjnej od jej uzasadnienia, które jest niezbędnym elementem skargi kasacyjnej.
Należy też podkreślić, że w praktyce orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego nie dochodzi do automatycznego dyskwalifikowania skarg kasacyjnych w sytuacji, gdy zarzuty kasacyjne nie w pełni spełniają wymogi konstrukcyjne określone w art. 176 p.p.s.a., czego potwierdzeniem jest uchwała NSA z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09. Naczelny Sąd Administracyjny nie może jednak zasadniczo we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej ani uściślać, bądź w inny sposób ich korygować (por. wyrok NSA z 27 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2140/13), chyba że umożliwia to powołana choćby niedoskonale podstawa prawna, a wadliwość zarzutu jest możliwa do usunięcia poprzez analizę argumentacji uzasadnienia środka odwoławczego (por. wyrok NSA z 22 sierpnia 2012 r., sygn. akt I FSK 1679/11).
W rozpoznawanej skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty oparte na podstawie kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a.
Na samym początku zauważenia wymaga, że organy odmówiły dopuszczenia Stowarzyszenia "Z. Z." do udziału w postępowaniu administracyjnym jako strony oraz oddzielnie jako organizacji społecznej do udziału na prawach strony. W pierwszym przypadku orzekały biorąc za podstawę art. 28 k.p.a., zaś w drugim za podstawę art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. Zarówno organy jak i Sąd I instancji kontrolując rozstrzygnięcia tych organów jednoznacznie wskazali, że inne są przesłanki dopuszczenia do udziału w postępowaniu administracyjnym w oparciu o te dwie podstawy. Tymczasem w części zarzutów skargi kasacyjnej Stowarzyszenie nieprawidłowo utożsamia obie te podstawy (pkt 1 lit. a i pkt 1 lit. g petitum skargi kasacyjnej). Ponadto zarzut z pkt 2 petitum skargi kasacyjnej jest źle skonstruowany, gdyż wskazując na naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., nie oparto go o podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. tylko o podstawę z art. 174 pkt 2 p.p.s.a.
Mając jednak na względzie treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09 oraz to, że stan faktyczny sprawy jest niesporny, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał łącznej oceny zarzutów skargi kasacyjnej.
Artykuł 31 § 1 pkt 2 k.p.a. stanowi, że organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny. Organ administracji publicznej, uznając żądanie organizacji społecznej za uzasadnione, postanawia o dopuszczeniu organizacji do udziału w postępowaniu (art. 31 § 2 zd. pierwsze k.p.a.). Organizacja społeczna uczestniczy wówczas w postępowaniu na prawach strony (art. 33 § 3 k.p.a.). Z art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. wynika więc, że dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym jest uzależnione do spełnienia łącznie trzech przesłanek: gdy postępowanie administracyjne dotyczy praw i obowiązków innej osoby, żądanie jest uzasadnione celami statutowymi organizacji społecznej i za uwzględnieniem żądania przemawia interes społeczny.
W stanie faktycznym sprawy ustalono, że celem statutowym Stowarzyszenia jest szerzenie ochrony zdrowia, świadomości zachowań prozdrowotnych oraz promocja zachowań prozdrowotnych w tym profilaktycznych.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty kasacyjne z punktu 1) lit. a, b, d, e, f, g petitum skargi kasacyjnej są nieusprawiedliwione. Skarżące Stowarzyszenie zarzuca w nich Sądowi I instancji, że nie dokonał należytej analizy jego celów statutowych oraz że wadliwie uznał, że za dopuszczeniem do udziału w sprawie nie przemawia interes społeczny.
Przede wszystkim zauważyć więc należy, że cele statutowe Stowarzyszenia organy ustaliły na podstawie statutu tego Stowarzyszenia. Dokonując zaś ich analizy trafnie przyjęły, że pomiędzy powyższymi celami statutowymi a przedmiotem prowadzonego postępowania w sprawie naruszenia zakazu reklamy aptek i nałożenia kary pieniężnej na podmiot prowadzący aptekę nie istnieje powiązanie merytoryczne uzasadniające udział Stowarzyszenia w tym postępowaniu. Brak zaś takiego merytorycznego powiązania przesądza o tym, że skoro cele statutowe Stowarzyszenia nie mogą mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia sprawy, to zachodzi brak interesu statutowego Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu administracyjnym dotyczącym sprawy innej osoby na podstawie art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 743/07).
Ponadto zauważenia wymaga, że udziałowi Stowarzyszenia w przedmiotowym postępowaniu sprzeciwia się brak interesu społecznego przemawiającego za takim udziałem. Interes społeczny w przypadku dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym polega bowiem na działaniu na rzecz dobra ogólnego niepowiązanego wprost z interesem indywidualnym podmiotów tworzących organizację społeczna (por. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2023 r., sygn. akt II GSK 1354/19). Udział ten nie może służyć partykularnym interesom samej organizacji społecznej lub jej członków (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 25 października 2022 r., sygn. akt II SA/Bd 319/22). W tym względzie dodać tylko należy, że to na Stowarzyszeniu spoczywał obowiązek wykazania istnienia przesłanek wskazujących na zasadność jego uczestnictwa w postępowaniu dotyczącym niedozwolonej reklamy apteki, czemu Stowarzyszenie nie sprostało.
Skarżące Stowarzyszenie dopatruje się tego interesu w "ograniczeniu realizacji jego celów statutowych i utrudnieniu prowadzenia działalności gospodarczej". Zdaniem więc Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie wskazał Sąd I instancji, że po pierwsze cele statutowe nie mogą być utożsamiane z interesem społecznym, bowiem są to dwie odrębne przesłanki ustawowe, z których każda jest inna i które muszą być spełnione łącznie, a po drugie, że tak określone uzasadnienie interesu społecznego jest niewystarczające. Ponadto zauważenia wymaga, że Stowarzyszenie eksponuje w zasadzie swój własny interes prawny, a przecież, jak trafnie wskazano w wyroku WSA w Warszawie z dnia 3 lutego 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 1947/21, posiadanie własnego interesu prawnego przez organizację społeczną wyklucza istnienie interesu społecznego, gdyż niedopuszczalne jest w jednym i tym samym postępowaniu łączenie obydwu ról.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego niezasadne są też zarzuty z pkt 1) lit. c oraz powiązanego z nim pkt 2) petitum skargi kasacyjnej. Stowarzyszenie zarzuca w nich naruszenie art. 28 k.p.a., gdyż stoi na stanowisku, że w przedmiotowym postępowaniu posiada swój własny interes prawny i wynika on z regulacji zawartych w art. 1 ust. 2 i art. 2 ust. 2 ustawy Prawo o stowarzyszeniach. W ramach tych zarzutów jako normę prawa materialnego, która stanowi źródło interesu prawnego w dopuszczeniu Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu, wskazano też art. 34 ustawy Prawo o stowarzyszeniach. Przy czym podkreślenia wymaga, że na żadnym wcześniejszym etapie postępowania (co zasadnie podniósł Sąd I instancji) Stowarzyszenie nie wskazało przepisu prawa materialnego, w którym upatruje oparcie swego interesu prawnego uzasadniające jego wniosek (uczyniło to dopiero w skardze kasacyjnej). Powoływało się jedynie na art. 28 k.p.a. Tymczasem, jak trafnie wskazano w wyroku NSA z dnia 7 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 2531/22, przepis art. 28 k.p.a. nie stanowi samoistnej normy prawnej do uznania danej osoby za stronę postępowania, gdyż ustalenie interesu prawnego lub obowiązku prawnego może nastąpić tylko w związku z normą prawa materialnego. Interes prawny w postępowaniu administracyjnym jest więc związany z przepisem prawa materialnego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu.
Przepis art. 1 ust. 2 ustawy Prawo o stowarzyszeniach stanowi, że w zakresie swoich celów statutowych stowarzyszenia mogą reprezentować interesy zbiorowe swoich członków wobec organów władzy publicznej, zaś z art. 2 ust. 2 tej ustawy wynika, że stowarzyszenie samodzielnie określa swoje cele, programy działania i struktury organizacyjne oraz uchwala akty wewnętrzne dotyczące jego działalności. Natomiast z art. 34 ustawy Prawo o stowarzyszeniach wynika, że stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków.
W ocenie NSA przepisy art. 1 ust. 2 i art. 2 ust. 2 ustawy Prawo o stowarzyszeniach należy wiązać z podstawą z art. 31 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., czyli z możliwością występowania Stowarzyszenia z żądaniem wszczęcia postępowania lub dopuszczenia do udziału w postępowaniu w sprawie dotyczącej innej osoby (interesy zbiorowe swoich członków), a nie jako normę prawa materialnego, z której można wywieść interes prawny do bycia stroną przedmiotowego postępowania w rozumieniu przepisu art. 28 k.p.a. Natomiast odnośnie przepisu art. 34 ustawy Prawo o stowarzyszeniach wyjaśnić należy, że jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach, ale istotne jest oddzielenie działalności statutowej prowadzonej przez stowarzyszenie od działalności gospodarczej, którą stowarzyszenie również może prowadzić. Statutowym celem stowarzyszenia nie może być prowadzenie działalności skierowanej na osiągnięcie zysku. Działalność statutowa i działalność gospodarcza są odrębnymi rodzajami działalności (por. wyrok NSA z dnia 27 maja 2009 r., sygn. akt II FSK 163/08).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że w ocenie NSA przywołane w skardze kasacyjnej przepisy nie mogą stanowić normy prawnej uzasadniającej udział Stowarzyszenia w charakterze strony w postępowaniu w sprawie niedozwolonej reklamy apteki. Dla stwierdzenia interesu prawnego, w rozumieniu art. 28 k.p.a., wymagane jest bowiem ustalenie związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, czyli związku polegającego na tym, że akt stosowania tej normy ma bezpośredni wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Ponadto interes prawny powinien być indywidualny, konkretny, realny i znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniały zastosowanie normy prawa materialnego.
Tymczasem w stanie faktycznym sprawy postępowanie administracyjne zostało wszczęte względem Apteki S. S. Sp. J. we W. w przedmiocie reklamy apteki ogólnodostępnej. Wszelkie nakazy i zakazy (oraz ewentualna kara pieniężna) w tym postępowaniu, zgodnie z art. 94a i art. 129b ust. 1 P.f., mogą być kierowane i wymierzane jedynie do tego podmiotu i w żaden sposób nie naruszą interesu prawnego skarżącego Stowarzyszenia. W postępowaniu tym przywołane przez Stowarzyszenie przepisy nie dają mu uprawnienia, do skutecznego żądania od organu podjęcia czynności z zamiarem zaspokojenia jakiejś jego potrzeby albo żądania zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z jego potrzebami (por. wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2022 r., sygn. akt II OSK 1998/21). Powyższe powoduje, że skarżące Stowarzyszenie posiada w tym postępowaniu jedynie interes faktyczny a nie prawny.
Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną - stosownie do treści art. 184 p.p.s.a. - oddalił.
O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 265).
-----------------------
Sygn. akt II GSK 191/20