II GSK 1909/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną P.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim odmawiającą zwrotu prawa jazdy. Sprawa wynikała z zatrzymania prawa jazdy w związku z podejrzeniem prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości, a następnie orzeczenia przez sąd zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii B na okres 7 lat. Starosta odmówił zwrotu prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, A, co utrzymało w mocy SKO. WSA w Łodzi uznał przepisy ustawy o kierujących pojazdami (u.k.p.) za zgodne z prawem. Skarżący kasacyjnie zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędne niezastosowanie art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. oraz naruszenie przepisów postępowania, wskazując na niezgodność tych przepisów z Konstytucją RP, w szczególności z zasadą ne bis in idem i prawem do sprawiedliwego procesu. Naczelny Sąd Administracyjny, opierając się na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 lipca 2023 r. (SK 23/21), uznał skargę kasacyjną za zasadną. TK orzekł, że art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. jest niezgodny z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, ponieważ prowadzi do podwójnego karania za ten sam czyn (zasada ne bis in idem) oraz ingeruje w prawomocne orzeczenia sądów karnych. NSA podkreślił, że wyroki Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a sądy i organy administracji mają obowiązek uwzględniać je w swoim orzecznictwie, nawet jeśli ustawodawca nie dokonał jeszcze stosownych zmian legislacyjnych. W związku z tym NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA i decyzję SKO, zasądzając jednocześnie zwrot kosztów postępowania od SKO na rzecz P.M.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaStosowanie przepisów ustawy o kierujących pojazdami w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 23/21, zasada ne bis in idem w prawie administracyjnym, obowiązek stosowania wyroków TK przez sądy i organy administracji.
Orzeczenie dotyczy konkretnych przepisów ustawy o kierujących pojazdami i wyroku TK SK 23/21. Wymaga uwzględnienia zmian legislacyjnych wprowadzonych po wyroku TK.
Zagadnienia prawne (2)
Czy przepisy art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami, w zakresie w jakim pozbawiają osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, są zgodne z Konstytucją RP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepisy te są niezgodne z art. 2 (zasada państwa prawnego, w tym zasada ne bis in idem) oraz art. 45 ust. 1 (prawo do sprawiedliwego procesu) Konstytucji RP.
Uzasadnienie
Trybunał Konstytucyjny uznał, że przepisy te prowadzą do podwójnego karania za ten sam czyn (prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości), ponieważ sankcja administracyjna (odmowa zwrotu prawa jazdy) jest tożsama w skutkach i celach z sankcją karną (zakaz prowadzenia pojazdów). Ponadto, przepisy te ingerują w prawomocne orzeczenia sądów karnych, rozszerzając skutki zakazu prowadzenia pojazdów poza zakres orzeczony przez sąd.
Czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność przepisu z Konstytucją RP, w tym wyrok zakresowy, ma moc obowiązującą i powinien być stosowany przez sądy administracyjne i organy administracji publicznej przed dokonaniem zmian legislacyjnych przez parlament?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wyroki Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Sądy i organy mają obowiązek uwzględniać je w swoim orzecznictwie i rekonstruować normę prawną zgodną z Konstytucją, nawet jeśli ustawodawca nie dokonał jeszcze stosownych zmian.
Uzasadnienie
Obowiązek stosowania wyroków TK wynika z zasad państwa prawnego, zaufania obywatela do państwa i prawa oraz wymogu ochrony praw i wolności konstytucyjnych. Brak reakcji ustawodawcy nie zwalnia sądów i organów z obowiązku zapewnienia zgodności stosowanego prawa z Konstytucją.
Przepisy (8)
Główne
u.k.p. art. 12 § ust. 1 pkt 2
Ustawa o kierujących pojazdami
Prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem Sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu.
u.k.p. art. 12 § ust. 2 pkt 2
Ustawa o kierujących pojazdami
Przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, A - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B.
u.k.p. art. 12 § ust. 2 pkt 3
Ustawa o kierujących pojazdami
Przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa uchylenia decyzji w przypadku naruszenia prawa materialnego.
p.p.s.a. art. 188
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji i rozpoznania skargi.
k.k. art. 178a § § 1
Ustawa Kodeks karny
Przepis dotyczący prowadzenia pojazdu w stanie nietrzeźwości.
k.k. art. 42 § § 2
Ustawa Kodeks karny
Przepis dotyczący orzekania środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych.
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1
Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego
Utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie prawa materialnego przez błędne uznanie, że art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. nie jest niezgodny z Konstytucją RP, w szczególności z zasadą ne bis in idem. • Naruszenie przepisów postępowania przez błędne przyjęcie, że nie było przeszkód konstytucyjnych do zastosowania art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p., podczas gdy Sąd powinien oprzeć się bezpośrednio o art. 8 ust. 2 Konstytucji RP i uchylić zaskarżoną decyzję.
Godne uwagi sformułowania
W istocie jednak obie te sankcje charakteryzują się podobnym stopniem dolegliwości, realizują ten sam cel - ochronę bezpieczeństwa w komunikacji i pełnią zbliżone funkcje - prewencyjną i represyjną. • W istocie sankcje te są tożsame, ponieważ odmowa wydania prawa jazdy albo zwrotu zatrzymanego prawa jazdy prowadzi do takiego samego skutku jak zakaz prowadzenia pojazdu, czyli pozbawienia możliwości legalnego kierowania określonymi pojazdami. • Zaskarżone przepisy prowadzą zatem do sytuacji, w której niezależnie od treści orzeczenia sądu powszechnego wymierzającego sprawcy przestępstwa albo wykroczenia środek karny zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, sprawca ten z mocy zaskarżonych przepisów pozbawiony będzie możliwości legalnego kierowania również innymi pojazdami. • Każdy wyrok TK stwierdzający niezgodność zaskarżonego przepisu z Konstytucją wymusza na organach i Sądach stosujących prawo konieczność poszukiwania takiego rozwiązania, które umożliwi zastosowanie danej regulacji zgodnie z Konstytucją RP.
Skład orzekający
Gabriela Jyż
przewodniczący
Izabella Janson
sprawozdawca
Marcin Kamiński
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Stosowanie przepisów ustawy o kierujących pojazdami w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 23/21, zasada ne bis in idem w prawie administracyjnym, obowiązek stosowania wyroków TK przez sądy i organy administracji."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy konkretnych przepisów ustawy o kierujących pojazdami i wyroku TK SK 23/21. Wymaga uwzględnienia zmian legislacyjnych wprowadzonych po wyroku TK.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia konstytucyjnego - zasady ne bis in idem i jej zastosowania w relacji między sankcjami karnymi a administracyjnymi. Wyrok NSA opiera się na przełomowym orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego, co czyni go istotnym dla praktyki prawniczej i zrozumienia ochrony praw jednostki.
“Prawo jazdy odebrane dwukrotnie? NSA staje w obronie kierowcy w oparciu o Konstytucję.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.