II GSK 1900/24

II GSK 1900/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Ostrowska /sprawozdawca/
Małgorzata Korycińska /przewodniczący/
Monika Krzyżaniak
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ubezpieczenia
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 5185/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-02-22
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2561
art. 66 ust. 1 i 2, art. 73 pkt 4 i 6, 85 ust. 13
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Anna Ostrowska (spr.) Sędzia del. WSA Monika Krzyżaniak po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej T. S.A. w T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2024 r. sygn. akt VI SA/Wa 5185/23 w sprawie ze skargi T. S.A. w T. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 19 czerwca 2023 r. nr 709/2023/Ub w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od T. S.A. w T. na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
I.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 lutego 2024 r. sygn. akt VI SA/Wa 5185/23 oddalił skargę T. S.A. w T. (dalej: skarżąca, spółka, płatnik) na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Prezes NFZ) z dnia 19 czerwca 2023 r. nr 709/2023/Ub w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
Pismem z dnia 5 września 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rybniku zwrócił się do Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ o wydanie decyzji w sprawie objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym A.B. (dalej: uczestnik postępowania, zainteresowany) z tytułu pobierania stypendium sportowego przyznanego przez spółkę w okresach od 27 września 2011 r. do 27 kwietnia 2012 r. oraz od 1 października 2012 r. do 31 marca 2013 r.
Zaskarżoną decyzją Prezes NFZ, działając m.in. na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 oraz art. 66 ust. 1 pkt 23 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2561, ze zm.; dalej: ustawa o świadczeniach; u.ś.o.z.) utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ z dnia 17 maja 2018 r. stwierdzającą, że uczestnik postępowania we wskazanych w decyzji okresach podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania stypendium sportowego przyznanego przez spółkę.
II.
WSA w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.).
W ocenie Sądu I instancji stan faktyczny został ustalony w sposób pozwalający na podjęcie przez organy rozstrzygnięcia w sprawie. Zostały bowiem ustalone wszystkie istotne z punktu widzenia zastosowanych w sprawie przepisów prawa materialnego okoliczności faktyczne. Tym samym Sąd uznał, że w toku postępowania organy nie naruszyły przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazano, że zgodnie z protokołem kontroli z dnia 11 października 2016 r. ustalono, że w dniu 25 maja 2012 r. skarżąca zawarła umowę stypendialną przyznającą zainteresowanemu stypendium sportowe od 1 sierpnia 2012 r. w wysokości 402 zł brutto miesięcznie. Zgodnie zaś z oświadczeniami złożonymi przez zainteresowanego 17 września 2011 r. i 1 października 2012 r. jest on uczniem szkoły ponadpodstawowej lub studentem i nie ukończył 26 lat. Jednocześnie z danych zawartych w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych wynika, że zainteresowany nie został zgłoszony przez skarżącą jako płatnika składek do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania stypendium sportowego po ukończeniu 15 roku życia oraz iż w spornym okresie zainteresowany nie posiadał innego tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego.
Zdaniem Sądu I instancji Prezes NFZ trafnie wskazał, że w spornym okresie zainteresowany jako stypendysta sportowy podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, w oparciu o art. 66 ust. 1 pkt 23 ustawy o świadczeniach, jak również że status ubezpieczonego jako członek rodziny nie zwalnia z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego osoby pobierającej stypendium sportowe po ukończeniu 15 roku życia stosownie do art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach. Ponadto Sąd wskazał, że samo posiadanie przez stypendystę sportowego statusu studenta nie jest wystarczające do przyjęcia, że posiada on inny tytuł do ubezpieczenia, w sytuacji gdy nie został on do tego ubezpieczenia (jako student) zgłoszony.
Sąd podkreślił, że zainteresowany podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w spornym okresie jako stypendysta sportowy, gdyż stypendium sportowe stanowiło samoistny tytuł do objęcia zainteresowanego ubezpieczeniem zdrowotnym.
III.
Spółka złożyła skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnosząc o jego uchylenie w całości oraz uchylenie decyzji organu II instancji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a w każdym przypadku o zasądzenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie spółka oświadczyła, iż zrzeka się rozprawy.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego tj.:
1. art. 66 ust. 1 pkt 20 i 23 oraz art. 66 ust. 2 u.ś.o.z. poprzez błędną ich wykładnię prowadzącą do bezzasadnego przyjęcia, iż w przedmiotowej sprawie ubezpieczony podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu pobierania stypendium sportowego przyznanego przez płatnika składek;
2. naruszenie art. 73 pkt 4 u.ś.o.z. poprzez jego niezastosowanie, co w konsekwencji doprowadziło do bezzasadnego przyjęcia, iż w przedmiotowej sprawie ubezpieczony podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu pobierania stypendium sportowego przyznanego przez płatnika składek.
Argumentację na poparcie powyższych zarzutów przedstawiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
IV.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
V.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zawarte w niej zarzuty okazały się nieusprawiedliwione.
Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że skarżąca składając skargę kasacyjną oświadczyła, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie, a Prezes NFZ nie zajął stanowiska co do tego wniosku, Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 182 § 3 p.p.s.a., rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym.
W świetle art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny (dalej także jako: NSA) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie wystąpiły określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstawy nieważności postępowania sądowego, jak również nie stwierdzono przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a.
Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia Sądu I instancji oraz podniesione i skonkretyzowane podstawy kasacyjne. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego konkretyzacji przez sformułowanie zarzutów kasacyjnych.
Kontroli instancyjnej sprawowanej w jej granicach poddany został wyrok, którym Sąd I instancji oddalił skargę spółki na decyzję Prezesa NFZ z dnia 19 czerwca 2023 r. w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego zainteresowanego z tytułu pobierania stypendium sportowego przyznanego przez spółkę.
Wniesiona przez spółkę od powyższego wyroku skarga kasacyjna została oparta tylko na podstawie naruszenia prawa materialnego (z art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), w ramach której sformułowano dwa zarzuty: błędnej wykładni art. 66 ust. 1 pkt 20 i 23, oraz art. 66 ust. 2 u.ś.o.z. oraz niezastosowania art. 73 pkt 4 u.ś.o.z. Nie został natomiast zakwestionowany stan faktyczny sprawy, ustalony przez organ, a zaakceptowany przez Sąd I instancji.
W niniejszej sprawie spór sprowadza się do zagadnienia objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego osoby pobierającej stypendium sportowe po ukończeniu 15 roku życia, niepodlegającej obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu i objętej ubezpieczeniem zdrowotnym jako członek rodziny.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnia wskazanych w petitum skargi kasacyjnej przepisów dokonana przez Sąd I instancji, jak i organy w rozpoznawanej sprawie była prawidłowa, co oznacza, iż w spornym okresie zainteresowany jako stypendysta sportowy podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Wynika to wprost z wykładni językowej i systemowej art. 66 u.ś.o.z.. W ustępie 1 tego przepisu określono katalog osób podlegających obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, wśród których wymieniono:
- studentów i doktorantów niepodlegających obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, z wyłączeniem osób, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 1 (pkt 20);
- osoby pobierające stypendium sportowe po ukończeniu 15. roku życia niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu (pkt 23).
W ustępie 2 tego przepisu określono natomiast zwolnienie podmiotowe z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, stanowiąc, iż status członka rodziny osoby ubezpieczonej zwalnia z tego obowiązku osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 17-20, 26-28, 30 i 33. Należy zauważyć, że wśród osób, które z tytułu posiadania statusu członka rodziny osoby ubezpieczonej są zwolnione z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego wymieniono studentów i doktorantów niepodlegających obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu (art. 66 ust. 1 pkt 20 u.ś.o.z.), jednakże nie wymieniono osób pobierających stypendium sportowe po ukończeniu 15. roku życia niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu (art. 66 ust. 1 pkt 23 u.ś.o.z.). W katalogu osób wymienionych w art. 66 ust. 2 u.ś.o.z., które są zwolnione z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z powodu posiadania statusu członka rodziny osoby ubezpieczonej, bądź statusu członka rodziny będącego osobą uprawnioną do świadczeń opieki zdrowotnej nie ma osoby, która pobiera stypendium sportowe. Zatem powyższe zwolnienie z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego studentów nie dotyczy osób pobierających stypendium sportowe (podobnie: wyrok NSA z dnia 27 maja 2015 r., sygn. akt II GSK 913/14, ten i kolejne orzeczenia przywołane w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej CBOSA).
Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie podkreśla, że podobnie jak zwolnienia podatkowe są uznawane jako odstępstwo (wyjątek) od zasady powszechności i równości opodatkowania, również norma ustanawiająca zwolnienie z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego (jako norma wyjątkowa) nie może być interpretowana rozszerzająco, lecz zgodnie z dyrektywą exceptiones non sunt extendendae. Przepis art. 66 ust. 2 u.ś.o.z. ustanawiający zwolnienie z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego nie może więc być interpretowany rozszerzająco poprzez objęcie tym zwolnieniem osób pobierających stypendium sportowe, niepodlegających obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu.
Ustawa o świadczeniach, w odniesieniu do osób pobierających stypendium sportowe określa także termin powstania i wygaśnięcia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, a także obowiązki płatnika w tym zakresie. W myśl art. 73 pkt 6 u.ś.o.z. obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 23, powstaje z dniem przyznania stypendium, a wygasa z dniem utraty prawa do jego pobierania. Za osobę pobierającą stypendium sportowe składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza podmiot wypłacający stypendium (art. 85 ust. 13 u.ś.o.z.).
Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, który słusznie ocenił posiadanie przez zainteresowanego statusu studenta, jednoznacznie wskazując, że osoba, która jest studentem i równocześnie członkiem rodziny ubezpieczonego podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu jako członek rodziny, co wynika z treści przywołanego wyżej art. 66 ust. 2 u.ś.o.z. Jednakże, jeżeli ta osoba jest równocześnie stypendystą sportowym, to nie może być już zgłoszona do ubezpieczeń jako członek rodziny osoby ubezpieczonej, a podlega obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu jako stypendysta sportowy. Również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane jest obecnie jednolite stanowisko, stwierdzające, iż samo posiadanie przez stypendystę sportowego statusu studenta nie jest wystarczające do przyjęcia, że posiada on inny tytuł do ubezpieczenia, w sytuacji gdy nie został on do tego ubezpieczenia (jako student) zgłoszony (zob.: wyrok NSA z dnia 27 maja 2015 r., sygn. akt II GSK 913/14, oraz z dnia 15 kwietnia 2025 r., sygn. akt II GSK 121/25).
Na podstawie niezakwestionowanych przez spółkę i Prezesa NFZ danych ustalono, że zainteresowany w trakcie pobierania stypendium sportowego został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny i nie podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jako uczeń i student.
Zgodnie z art. 73 pkt 4 u.ś.o.z., obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego studentów, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 20 u.ś.o.z. powstaje z dniem immatrykulacji i złożenia oświadczenia o niepodleganiu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, a wygasa z dniem ukończenia szkoły wyższej albo skreślenia z listy studentów. W orzecznictwie wskazuje się, iż sam fakt uzyskania/posiadania statusu studenta (od dnia immatrykulacji do ukończenia szkoły wyższej lub skreślenia z listy studentów) nie jest wystarczający dla przyjęcia, że powstał obowiązek ubezpieczenia - któremu studenci podlegają na warunkach określonych w art. 66 ust. 1 pkt 20 u.ś.o.z. Z przepisu tego wynika, że student podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu - ale pod warunkiem właśnie, że nie podlega on temu ubezpieczeniu z innego tytułu. Konieczne jest więc jeszcze złożenie stosownego oświadczenia. Przed jego złożeniem - mimo immatrykulacji - nie można mówić o powstaniu obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego studenta (por. m.in. wyroki NSA z dnia 25 listopada 2014 r., sygn. akt II GSK 1459/13 oraz z dnia 12 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK3096/15).
W rozpatrywanej sprawie zarówno organy obu instancji, jak i Sąd I instancji prawidłowo zatem stwierdzili, że zainteresowany podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresach: od 27 września 2011 r. do 27 kwietnia 2012 r. i od 1 października 2012 r. do 31 marca 2013 r., z tytułu pobierania stypendium sportowego przyznanego przez spółkę, gdyż stypendium to, biorąc pod uwagę okoliczności sprawy stanowiło samoistny tytuł do objęcia zainteresowanego ubezpieczeniem zdrowotnym.
Ze wskazanych wyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wniesiona skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i stosownie do art. 184 p.p.s.a., orzekł o jej oddaleniu.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.).