II GSK 189/20

Naczelny Sąd Administracyjny2023-04-26
NSAubezpieczenia społeczneWysokansa
świadczenia opieki zdrowotnejubezpieczenie zdrowotnekryterium dochodowepostępowanie dowodoweprawo administracyjneNSAskarga kasacyjnauchylenie decyzji

NSA uchylił wyrok WSA i decyzje administracyjne dotyczące odmowy prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, wskazując na błędy w postępowaniu dowodowym organów.

Sprawa dotyczyła odmowy potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej dla osoby, która według organów przekroczyła kryterium dochodowe. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, uznając ustalenia organów za prawidłowe. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA oraz decyzje administracyjne, stwierdzając, że organy nie przeprowadziły wystarczającego postępowania dowodowego w celu zweryfikowania dochodów i statusu ubezpieczeniowego osoby ubiegającej się o świadczenia.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną w sprawie odmowy potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Sąd pierwszej instancji (WSA w Gliwicach) oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą prawa do świadczeń. Organy uznały, że dochód rodziny przekroczył kryterium dochodowe, a pacjent nie był ubezpieczony. Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania, w tym brak wyczerpania postępowania dowodowego. NSA przyznał rację skarżącej, stwierdzając, że organy administracji nie zweryfikowały wystarczająco źródeł dochodu pacjenta ani okoliczności związanych z jego pracą i ewentualnym ubezpieczeniem. Sąd podkreślił, że wywiad środowiskowy powinien być przeprowadzony zgodnie z przepisami i zawierać elementy weryfikujące oświadczenia stron. W związku z tym NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA oraz decyzje administracyjne, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, decyzję o potwierdzeniu prawa do świadczeń zdrowotnych w trybie art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach może wydać tylko wójt, burmistrz, prezydent miasta w stosunku do osób, które w dacie korzystania ze świadczeń zdrowotnych faktycznie były nieubezpieczone w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy.

Uzasadnienie

NSA wyjaśnił, że osoba posiadająca status bezrobotnej, jako należąca do kategorii ubezpieczonych, nie może uzyskać decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń na podstawie art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach, który dotyczy osób innych niż ubezpieczeni.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (21)

Główne

u.ś.o.z.f.ś.p. art. 2 § ust. 1 pkt 2

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Definicja osób innych niż ubezpieczeni, które mogą ubiegać się o świadczenia w trybie art. 54 ust. 1.

u.ś.o.z.f.ś.p. art. 54 § ust. 1

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Podstawa prawna wydawania decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń dla osób innych niż ubezpieczeni.

Pomocnicze

u.p.z.i.r.p. art. 2 § ust. 1 pkt 2

Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

Definicja bezrobotnego, który nie może być jednocześnie osobą ubiegającą się o świadczenia w trybie art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach.

u.ś.o.z.f.ś.p. art. 2 § ust. 1 pkt 1

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Definicja ubezpieczonych, do których należą bezrobotni.

u.ś.o.z.f.ś.p. art. 54 § ust. 3

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Przesłanki wydania decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń.

u.p.s. art. 8 § ust. 1 pkt 2

Ustawa o pomocy społecznej

Kryterium dochodowe dla świadczeń z pomocy społecznej, stosowane również przy ocenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji administracyjnej z powodu naruszenia przepisów postępowania.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi, gdy brak podstaw do jej uwzględnienia.

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1 i 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Granice rozpoznania sprawy przez NSA.

p.p.s.a. art. 185 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uchylenie zaskarżonego wyroku przez NSA.

p.p.s.a. art. 188

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie skargi przez NSA po uchyleniu wyroku.

p.p.s.a. art. 203 § pkt 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzekanie o kosztach postępowania.

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasądzenie kosztów postępowania.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasądzenie kosztów postępowania.

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do podejmowania wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy.

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do oceny mocy dowodowej i wiarygodności poszczególnych dowodów.

k.p.a. art. 107 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji administracyjnej.

k.p.a. art. 75

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Dopuszczalność wszelkich dowodów przyczyniających się do wyjaśnienia sprawy.

rozp. MPiPS z 19.04.2005 art. 7

Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 roku w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego

Określa sposób przeprowadzania wywiadu środowiskowego i podstawy określania sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez niewyczerpanie postępowania dowodowego i nieprawidłową ocenę materiału dowodowego. Naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej.

Godne uwagi sformułowania

Wywiad środowiskowy nie może sprowadzać się wyłącznie do mechanicznego odebrania oświadczeń od zainteresowanego i jego matki, a winno wprowadzać elementy dające podstawę do zweryfikowania twierdzeń. Ustalenie i ocena okoliczności ma istotne znaczenie także z punktu widzenia spełnienia kryterium, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Osoba posiadająca status bezrobotnej, jako należąca do kategorii ubezpieczonych, nie należy do kategorii innych niż ubezpieczeni osób zdefiniowanych w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach i w związku z tym nie może uzyskać decyzji potwierdzającej prawo takiej osoby do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach.

Skład orzekający

Zbigniew Czarnik

przewodniczący

Cezary Pryca

sprawozdawca

Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących prawa do świadczeń opieki zdrowotnej dla osób nieubezpieczonych, znaczenie prawidłowego postępowania dowodowego w sprawach świadczeń publicznych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji osoby ubiegającej się o świadczenia w trybie art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach, z uwzględnieniem statusu bezrobotnego i kryterium dochodowego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego prawa do świadczeń opieki zdrowotnej i pokazuje, jak ważne jest prawidłowe postępowanie dowodowe organów administracji, nawet w pozornie prostych sprawach dochodowych.

Czy brak pracy i niskie dochody zawsze gwarantują prawo do darmowych świadczeń zdrowotnych? NSA wyjaśnia kluczowe błędy organów.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 189/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-04-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-02-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Cezary Pryca /sprawozdawca/
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz
Zbigniew Czarnik /przewodniczący/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ubezpieczenia
Sygn. powiązane
III SA/Gl 695/19 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2019-10-09
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2008 nr 69 poz 415
art. 2 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - tekst jednolity
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 75
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2004 nr 210 poz 2135
art. 54 ust. 1
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.) Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Protokolant asystent sędziego Elżbieta Jabłońska-Gorzelak po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. L. S. W. K. Sp. j. w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 października 2019 r. sygn. akt III SA/Gl 695/19 w sprawie ze skargi A. L. S. W. K. Sp. j. w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości; 2. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Bytomia z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...]; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz A. L. S. W. K. Sp. j. w S. 1240 (tysiąc dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.
Uzasadnienie
I
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 9 października 2019 r., sygn. akt III SA/Gl 695/19, działając na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej jako: "p.p.s.a.") oddalił skargę A. sp. j. w S. (dalej jako: "skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] maja 2019 r. w przedmiocie odmowa potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Bytomiu, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Bytomia decyzją z [...] lutego 2019 r., po rozpatrzeniu wniosku skarżącej, odmówił potwierdzenia prawa R. W. (dalej jako: "pacjent", "uczestnik postępowania") do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Organ uznał bowiem, że pacjent nie był ubezpieczony, kiedy został w grudniu 2018 r. hospitalizowany, prowadził z matką wspólne gospodarstwo domowe, w miesiącu poprzedzającym jego hospitalizację, tj. w listopadzie 2018 r. osiągnął dochód w wysokości 2.400 zł., a biorąc pod uwagę także emeryturę matki dochód tej rodziny przekroczył kryterium dochodowe .
Na skutek odwołania decyzją z [...] maja 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Skargę na powyższą decyzję organu odwoławczego złożyła skarżąca. Sąd pierwszej instancji skargę oddalił. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organy orzekające w sprawie zebrały materiał dowodowy w stopniu umożliwiającym podjęcie prawidłowego rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu organu właściwie go oceniły i wydały decyzje zgodne z obowiązującym porządkiem prawnym W zgromadzonych aktach administracyjnych znalazł się podpisany przez pacjenta wywiad środowiskowy z dnia 28 stycznia 2019 r., z którego wynika, że prowadzi gospodarstwo z matką, a dochód rodziny stanowi emerytura mamy oraz jego wynagrodzenie za świadczenie pracy bez umowy o pracę. Z wywiadu wynika także, że ostatni raz był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w 2016 r. Ta ostatnia okoliczność znalazła potwierdzenie w informacji pochodzącej z urzędu pracy. Nadto z oświadczenia skarżącego o stanie majątkowym również z 28 stycznia 2019 r. wynikało, że nie posiada on żadnego majątku ani oszczędności. Takie dokumenty znajdujące się w aktach sprawy pozwoliły organom administracji uznać, że pacjent, posiadał nieopodatkowane dochody z pracy, zamieszkiwał razem z matką, prowadził z nią wspólne gospodarstwo domowe. W ocenie Sądu, ustalenie stanu faktycznego sprawy nastąpiło zatem w sposób prawidłowy.
Sąd wyjaśnił, że przesłanką warunkującą odmowę potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych mogła być sytuacja niespełnienia przez danego świadczeniobiorcę warunków określonych art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2018., poz. 1508, dalej jako: "u.p.s."), czyli przykładowo sytuacja, gdy dochód świadczeniobiorcy przekracza obowiązujące kryterium dochodowe.
W niniejszej sprawy, jak wskazał Sąd dochód rodziny, tj. skarżącego i jego matki - stanowiących rodzinę, w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. z listopada 2018 r. wyniósł 4.116,49 zł (1.716,49 zł emerytura matki + 2.400,00 zł dochód pacjenta). Dochód z miesiąca grudnia 2018 r. wyniósł 2.316,49 zł ( 1.716,49 zł emerytura matki + 600,00 zł dochód pacjenta). Kwota ta przekracza obowiązujące dla dwuosobowej rodziny kryterium dochodowe - 528 zł x 2 = 1056 zł. Co powodowało przekroczenie kryterium dochodowego, ustalonego w art. 8 ust. 1 u.p.s., w efekcie czego w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do wydania decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej.
Za częściowo zasadny Sąd uznał zarzut naruszenia przez organ odwoławczy art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, dalej jako: "k.p.a.") poprzez niedoniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do wszystkich zarzutów odwołania. Niemniej jednak przedstawiony przez niego tok rozumowania był spójny, logiczny i odwoływał się do konkretnych faktów i dowodów. Niedostatki uzasadnienia związane przede wszystkim z niewyjaśnieniem kwestii pracodawcy pacjenta i z kwestionowaniem faktu prowadzenia przez pacjenta wspólnego gospodarstwa z matką nie miały jednak zdaniem Sądu wpływu na wynik sprawy, tj. na przekroczenie przez pacjenta kryterium dochodowego, skutkujące brakiem jego prawa do świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych. W świetle zadeklarowanych przez niego dochodów kryterium było przekroczone nawet przy założeniu, że prowadził jednoosobowo gospodarstwo domowe.
II
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, zaskarżając go w całości. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:
1. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1373 ze zm.; dalej jako: "ustawa o świadczeniach") poprzez błędne przyjęcie, że wójt, burmistrz, prezydent miasta wydaje decyzje w sprawie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych każdej osobie (pacjentowi), która na etapie składania wniosku o wydanie decyzji została wykazana jako "nieubezpieczona" w czasie udzielania jej świadczeń zdrowotnych, nawet jeśli w toku dalszego badania sprawy przez organ administracji organ ten poweźmie informacje wskazujące na to, że osoba ta powinna korzystać ze świadczeń jako osoba "ubezpieczona" w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Prawidłowa wykładnia art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach prowadzi tymczasem do wniosku, że decyzję o potwierdzeniu prawa do świadczeń zdrowotnych wójt, burmistrz, prezydent miasta może wydać tylko w stosunku do osób, które w dacie korzystania ze świadczeń zdrowotnych faktycznie były nieubezpieczone tj. zostały wymienione w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach.
2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a w związku z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach skargi w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja administracyjna Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach została wydana:
1) z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. - organy administracji nie wyczerpały koniecznych w tej sprawie do przeprowadzenia czynności postępowania dowodowego w celu ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych,
2) z naruszeniem art. 80 k.p.a. - organy administracji nie oceniły prawidłowo, z uwzględnieniem zasad wyrażonych w art. 80 k.p.a., materiału dowodowego w rezultacie czego WSA w Gliwicach niezasadnie oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach opartą na ustaleniach faktycznych, które są niekompletne niewystarczające dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. W szczególności zaniechano przeprowadzenia ustaleń co do tego, gdzie pacjent wykonywał pracę i dlaczego z tytułu jej wykonywania nie był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego, mimo że pacjent osiągnął w tego tytułu wynagrodzenie w kwocie przekraczającej kwotę minimalnego miesięcznego wynagrodzenia za pracę. W sprawie należało podjąć czynności dowodowe zmierzające do ustalenia, w jakim podmiocie była wykonywana praca przez pacjenta, przeprowadzić z tym podmiotem ustalenia dotyczące tego, czy rzeczywiście odpłatna praca była przez niego świadczona. Zaniechanie tych kluczowych dla sprawy ustaleń sprawiło, że nie zostało ustalone, czy pacjent jest osobą nieubezpieczoną, która może się ubiegać o prawo do świadczeń opieki zdrowotnej w trybie art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach, czy też powinien korzystać ze świadczeń zdrowotnych jako osoba ubezpieczona. WSA w Gliwicach w zaskarżonym wyroku z dnia 9 października 2019 r. powinien był uchylić w trybie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z uwagi na niedostatki postępowania dowodowego organów administracji.
Z uwagi na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi, który wydał orzeczenie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie w całości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach oraz zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
III
Odpowiedź na skargę kasacyjną złożyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej.
IV
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest zasadna i skutkuje uchyleniem zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.
Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a.
Ze skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych stwierdził, że decyzja ta jest zgodna z prawem, co uzasadniało oddalenie skargi wniesionej na tę decyzję na podstawie art. 151 p.p.s.a. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że niewadliwie przeprowadzone przez organ administracji ustalenia faktyczne uzasadniały przyjęcie ich za podstawę wyrokowania oraz oceny, że ustalenia dotyczące dochodu rodziny w zakresie przekroczenia kryterium dochodowego stanowią podstawę do odmowy potwierdzenia uczestnikowi postępowania prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
Jak zaznaczono, postępowanie administracyjne w rozpatrywanej sprawie było prowadzone w przedmiocie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych dla uczestnika postępowania od dnia 6 grudnia 2018 roku.
W tym stanie rzeczy należy podkreślić, że podstawę materialno-prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 sierpnia 2004 roku o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej.
Zgodnie z treścią art. 54 ust.1 ustawy o świadczeniach dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2, jest decyzja wójta (burmistrza, prezydenta) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy, potwierdzająca to prawo. Z kolei w art. 54 ust. 3 ustawy o świadczeniach zostały wskazane ustawowe przesłanki wydania takiej decyzji. W oparciu o wywiad środowiskowy wskazano, że uczestnik postępowania prowadził wspólne gospodarstwo domowe z matką, a dochód rodziny z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku tj. z listopada 2018 roku wyniósł 4.116, 49 złotych, na co złożyła się emerytura matki w wysokości 1716,49 złotych i wynagrodzenie uczestnika postępowania w wysokości 2400 złotych. Podkreślić należy, że okoliczności te zostały potwierdzone przez uczestnika postępowania. Uwzględniając treść art. 8 ust.1 pkt 2 u.p.s. Sąd pierwszej instancji wskazał na przekroczenie kryterium dochodowego, o którym mowa w tym przepisie prawa.
Zauważyć jednak należy, że kolejny warunek wydania decyzji na podstawie art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych wynika z art. 2 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, do którego odwołuje się ustawodawca w art. 54 ust. 1. Zgodnie z tym przepisem, do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na zasadach określonych w ustawie mają prawo osoby inne, niż ubezpieczeni (które muszą oczywiście spełniać wspomniane wyżej warunki wymienione w art. 54 ust. 3 oraz w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach). Ustawowa definicja ubezpieczonych znalazła się w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach. Według tego przepisu ubezpieczeni, to osoby objęte powszechnym - obowiązkowym i dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym. Do kategorii takich osób należą między innymi bezrobotni niepodlegający obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, o czym stanowi art. 66 ust. 1 pkt 24 ustawy o świadczeniach. Z kolei bezrobotny, to osoba zdefiniowana w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r. Nr 698 poz. 415 ze zm. zm.), przy czym jednym z warunków uzyskania statusu bezrobotnego jest zarejestrowanie się we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy. Podkreślić także należy, że zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 pkt 2 o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy ilekroć w ustawie mowa jest o bezrobotnym - oznacza to osobę (...) niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej. Dostrzec również trzeba, że z przepisu art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji wynika, że bezrobotnym może być tylko osoba "gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy". W orzecznictwie sądowo-administracyjnym wskazuje się, że gotowość do podjęcia pracy musi oznaczać rzeczywistą, faktyczną i aktualną możliwość podjęcia pracy ponieważ z tą kwestią wiąże się nabycie określonych praw podmiotowych do świadczeń publicznoprawnych (por. wyrok NSA z dnia 1 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 3204/15).
Z przytoczonych przepisów wynika, że osoba posiadająca status bezrobotnej, jako należąca do kategorii ubezpieczonych w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych z środków publicznych, nie należy do kategorii innych niż ubezpieczeni osób zdefiniowanych w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach i w związku z tym nie może uzyskać decyzji potwierdzającej prawo takiej osoby do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach.
Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wyjaśnić należy, że postępowanie administracyjne było prowadzone z uwzględnieniem zasad i obowiązków wynikających z przepisów kodeksu postępowania administracyjnego.
W związku z powyższym istotne w sprawie okoliczności, mające decydujące znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie winny być wyjaśnione w sposób nie budzący wątpliwości. W szczególności odnosi się to do tych okoliczności, które jak słusznie wskazuje Sąd pierwszej instancji odnoszą się do oceny spełnienia ustawowych przesłanek warunkujących zastosowanie regulacji prawnej, o której mowa w art. 54 ust. 1 i ust 3 ustawy o świadczeniach. Koniecznym więc było dokonanie oceny, czy dla ustalenia w zakresie stwierdzenia spełnienia kryterium dochodowego, o którym mowa w art.8 u.p.s. (art. 54 ust.3 pkt 3 ustawy) wystarczające jest oparcie się na oświadczeniu uczestnika postępowania co do faktu prowadzenia wspólnie z matką gospodarstwa domowego i wysokości uzyskiwanych dochodów, w tym dochodów przez samego uczestnika postępowania. Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego nie może bowiem sprowadzać się wyłącznie do mechanicznego odebrania oświadczeń od zainteresowanego i jego matki, a winno wprowadzać, stosowanie do zobiektywizowanych zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, elementy dające podstawę do zweryfikowania twierdzeń przedstawionych przez uczestnika postępowania i jego matkę. Stwierdzić należy, że wywiad środowiskowy, winien być przeprowadzony zgodnie z treścią przepisów rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 roku w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. z 2008 r. Nr 208 poz.1311; dalej jako: "rozporządzenie"), określającego sposób jego przeprowadzenia, a w szczególności wskazującego na podstawie jakich dokumentów określa się sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową (§ 7 rozporządzenia). Ustalenie i ocena powyższych okoliczności ma również istotne znaczenie także z punktu widzenia spełnienia kryterium, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych ( o czym była mowa na wstępie). Z akt sprawy wynika, że uczestnik postępowania uzyskał w listopadzie 2018 roku dochód wynoszący 2400 złotych. Istotnym więc było ustalenie i wyjaśnienie źródeł tego dochodu, a w szczególności zweryfikowanie okoliczności związanych z jego uzyskaniem i jego wysokością. Natomiast z akt sprawy nie wynika aby w opisanym wyżej zakresie organy wykazały, że przeprowadziły postępowanie administracyjne stosownie do zasad określonych w art. .7, art.77 § 1 i art. 80 k.p.a. Należy podkreślić, że w postępowaniu prowadzonym w sprawie dotyczącej świadczeń z pomocy społecznej ogólne reguły postępowania dowodowego nie są wyłączone, a organ może poczynić stosowne ustalenia we własnym zakresie, zgodnie z regułą wynikającą z art. 75 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, organ jako dowód może dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.
W ocenie NSA trafnie więc kasator zarzucił Sądowi pierwszej instancji, iż uchybienia organów w przeprowadzeniu postępowania dowodowego nie dawały podstaw do zaakceptowania takiego stanu rzeczy i oddalenia skargi. Zasadnym więc okazał się zarzut opisany w punkcie 2 petitum skargi kasacyjnej.
Mając powyższe na uwadze należy zatem uznać, że skarga kasacyjna oparta została na usprawiedliwionej podstawie. W tym stanie rzeczy uznając, że okoliczności sprawy zostały dostatecznie wyjaśnione, a Sąd pierwszej instancji niezasadnie uznał, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa Naczelny Sąd Administracyjny działając w oparciu o przepis art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok, a następnie działając na podstawie art.188 p.p.s.a. rozpoznał skargę, którą w świetle przedstawionych argumentów należało uwzględnić i orzec na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w związku z art. 205 § 2 i art. 200 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI