II GSK 1872/21

II GSK 1872/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz
Izabella Janson /sprawozdawca/
Joanna Sieńczyło - Chlabicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne
Gry losowe
Kara administracyjna
Uzasadnienie
Sygn. powiązane
III SA/Gd 1028/20 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2021-05-13
II GZ 403/20 - Postanowienie NSA z 2021-01-26
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 141 par. 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2018 poz 165
art. 89 ust. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia NSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędzia del. WSA Izabella Janson (spr.) Protokolant asystent sędziego Łukasz Gaweł po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 maja 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 1028/20 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 23 lipca 2020 r. nr 2201.IOA.4246.4.2020.13 w przedmiocie kary pieniężnej dla posiadacza zależnego lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz A. K. 5400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 13 maja 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1028/20 na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz.1302 ze zm., obecnie Dz.U. z 2024 r., poz. 935 t.j., dalej: "p.p.s.a.") uwzględnił skargę A.K. (dalej też: "strona", "skarżąca") uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej też: "DIAS", "organ II instancji", "organ odwoławczy") z 23 lipca 2020 r., nr 2201-IOA.4246.4.2020.13 oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni (dalej też: organ I instancji") z 14 grudnia 2019 r., nr 328000-COP.4246.449.2019.19.AB i umorzył postępowanie administracyjne w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej na posiadacza zależnego lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier, orzekając o kosztach postępowania.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
Naczelnik Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni decyzją z 14 grudnia 2019 r., nr 328000-COP.4246.449.2019.19.AB nałożył na skarżącą prowadzącą [...], karę pieniężną w wysokości 800.000 zł, jako posiadacza zależnego lokalu położonego w G. przy ul. [...] w którym w dniu 10 listopada 2017 r. znajdowało się 8 niezarejestrowanych automatów do gier.
W podstawie prawnej decyzji powołano art. 207 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz.U. z 2019 r., poz. 900 ze zm., dalej: "O.p."), art. 1 ust. 2, art. 2 ust. 3-5, art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 3, art. 89 ust. 4 pkt 3, art. 90 ust. 1 pkt 1 i art. 91 ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j.: Dz.U. z 2018 r., poz. 165 ze zm., dalej: "u.g.h.") oraz art. 33 ust. 1 pkt 2 ustawy z 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (t.j.: Dz. U. 2018 r., poz. 508 ze zm.). Organ wskazał, że umowa najmu z 2 stycznia 2013 r. zawarta pomiędzy J.Ś. a [...] i z 27 lipca 2017 r. pomiędzy [...] a [...] oraz przesłuchanie S.K. jednoznacznie wskazują, że A.K. jest posiadaczem zależnym lokalu w rozumieniu ustawy o grach hazardowych, w którym znajdowały się niezarejestrowane automaty do gier. Wskazał, że w myśl art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. karze pieniężnej podlega m.in. posiadacz zależny lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 89 ust. 4 pkt 3 u.g.h., wysokość kary pieniężnej wymierzanej posiadaczowi zależnemu lokalu wynosi 100.000 zł od każdego automatu. Organ stwierdził, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że strona czerpała korzyści z wynajmu lokalu, w którym znajdowały się niezarejestrowane automaty do gry, była posiadaczem zależnym lokalu w którym, w dniu kontroli znajdowały cię niezarejestrowane automaty do gier, a w lokalu tym była prowadzona działalność usługowa.
Strona odwołała się od decyzji organu I instancji zarzucając naruszenie art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. poprzez uznanie, że ma on zastosowanie również do posiadacza zależnego, który wyzbył się w całości posiadania autonomicznego lokalu na rzecz innego posiadacza, poprzez zawarcie umowy podnajmu lokalu, a nie tylko do posiadacza, który faktycznie włada lokalem, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gry. Ponadto zarzuciła naruszenie art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 O.p. poprzez dokonanie dowolnej oceny dowodów, pomijając okoliczność, że przedmiotowy lokal stanowi autonomiczny lokal użytkowy, z własnym niezależnym wejściem, zapleczem i łazienką. Zdaniem strony, ustalenia organu i ocena dowodów były wadliwe, a ona sama nie naruszyła prawa.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku decyzją z dnia 23 lipca 2020 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Stwierdził, że przedmiotem sporu w sprawie było uznanie strony za najemcę przedmiotowego lokalu, w którym umieszczone były automaty do gier. W tym zakresie organ powołał się na zapisy umowy najmu pawilonu handlowego zawartej w dniu 2 stycznia 2013 r. pomiędzy J.Ś. a A.K. W ocenie organu wynika z nich, że strona w dniu kontroli była posiadaczem zależnym przedmiotowego lokalu. Potwierdza to również treść umowy najmu zawartej w dniu 27 lipca 2017 r. pomiędzy A.K. a Ł.K. W umowie tej najemca zobowiązał się: utrzymać lokal w należytym stanie, wykorzystywać go zgodnie z prawem, płacić czynsz w wysokości 3.000 zł miesięcznie do dnia 10-tego każdego miesiąca. Podkreślił, że zgodnie ze znowelizowanymi przepisami u.g.h. wystarczy, żeby w lokalu znajdującym się w posiadaniu zależnym ujawnione zostały niezarejestrowane automaty do gier hazardowych, aby na posiadacza zależnego takiego lokalu mogła zostać nałożona kara pieniężna. Osoba taka jest ukarana nie za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, a za posiadanie zależne lokalu, w którym taki automat zostanie ujawniony. W realiach niniejszej sprawy podnajęcie lokalu w celu ustawienia urządzeń hazardowych i prowadzenia przez kolejnego najemcę działalności wbrew przepisom ustawy o grach hazardowych, nie spowodowało zatem przeniesienia odpowiedzialności na inny podmiot. Ustawodawca nie uzależnił nałożenia kary na posiadacza zależnego lokalu od tego czy dany lokal jest autonomiczny, czy też nie. W ocenie organu odwoławczego postępowanie organu pierwszej instancji było zgodne z prawem i dokonał on właściwej oceny dowodów. W sprawie nie było konieczne podjęcie dalszych czynności dowodowych, ponieważ dopuszczone zostały wszelkie niezbędne dowody mogące przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego.
WSA uwzględnił skargę.
W ocenie Sądu I instancji organy prawidłowo ustaliły, że skarżąca wynajęła budynki biurowo-usługowe przy ul. [...] w G. od ich właściciela J.Ś. w dniu 2 stycznia 2013 r. W jednym z tych budynków znajduje się sporny lokal. Lokal ten, na podstawie umowy z 27 lipca 2017 r. skarżąca wynajęła w całości Ł.K., prowadzącemu działalność gospodarczą pod nazwą [...] zgodnie z umową, miał wykorzystywać lokal na cele prowadzonej przez siebie zgodnie z prawem działalności gospodarczej. Wskazał, że w niniejszej sprawie, lokal, w którym znajdowały się niezarejestrowane automaty do gry był samodzielny, posiadał własne wejście, a korzystanie z niego nie wiązało się z koniecznością korzystania z pomieszczeń znajdujących się w innym lokalu. Podkreślił, że w sytuacji w jakiej posiadacz zależny nie wyzbywa się swojego posiadania wskutek oddania rzeczy w podnajem, powstaje sytuacja współistnienia dwóch podmiotów, które nabywają status posiadacza zależnego. Wskazał, że brak jest przepisu, z którego wynika, że przekazanie przez posiadacza zależnego lokalu w posiadanie zależne kolejnemu podmiotowi, zwalnia go z odpowiedzialności. W ocenie WSA, nie oznacza to jednak, że w przypadku wielości posiadaczy zależnych każdy z tych posiadaczy podlega karze. Wykluczył, by wolą ustawodawcy było nałożenie kary na wszystkie te podmioty. Wskazał, że kara przewidziana w ustawie o grach hazardowych jest karą w znacznym rozmiarze. W ocenie Sądu I instancji sankcja ta nie jest nakładana za sam fakt prawnego związku z lokalem, w którym zakazana działalność jest prowadzona, nie jest także karą za brak zainteresowania i kontrolowania jaką działalność w rzeczywistości prowadzi w lokalu najemca. W wyraźny sposób świadczy o tym zwolnienie właściciela z tej odpowiedzialności w przypadku przekazania lokalu posiadaczowi zależnemu. Zastosowane przez ustawodawcę w tym przypadku rozwiązanie świadczy o zasadzie karania podmiotu, który w rzeczywistości z lokalu korzysta, czyli sytuacji w której posiadacz zależny faktycznie fizycznie posiada lokal i go dla swoich celów używa. W przypadku wielości posiadaczy zależnych organ winien zatem ustalić i zweryfikować, który z posiadaczy zależnych faktycznie włada (dysponuje) lokalem. Sam fakt zawarcia umowy najmu i uzyskania przymiotu posiadacza zależnego lokalu nie uzasadnia odpowiedzialności z art. 89 ust. 1 pkt 3 ustawy, w sytuacji gdy pierwszy posiadacz zależny zawarł umowę podnajmu lokalu i przekazał cały lokal w posiadanie zależne innemu podmiotowi. W ocenie Sądu I instancji organy dokonały nieprawidłowej interpretacji unormowania art. 89 ust. 1 pkt 3 ustawy uznając, że sam fakt posiadania zależnego uzasadnia obciążenie skarżącą dolegliwą karą, mimo, że lokal w całości został na podstawie umowy najmu przekazany do wyłącznej dyspozycji innego posiadacza zależnego - podnajemcy. Tym samym w ocenie WSA w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego - art. 89 ust. 1 pkt 3 ustawy przez jego błędną wykładnię, w sposób, który miał zasadniczy wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Jednocześnie podkreślił, że organ nie wykazał by skarżąca mogła ponosić odpowiedzialność przewidzianą w art. 89 ust. 1 pkt 1 ustawy, jako podmiot urządzający grę hazardową bez koncesji. Powyższa okoliczność uzasadniała umorzenie prowadzonego postępowania administracyjnego na podstawie art. 208 § 1 O.p. w związku z art. 91 ustawy o grach hazardowych. Postępowanie przeciwko posiadaczowi zależnemu lokalu, w którym znajdowały się niezarejestrowane automaty do gry winno być bowiem wszczęte przez organ przeciwko innemu podmiotowi.
W skardze kasacyjnej organ zaskarżył powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi poprzez jej oddalenie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
I. Naruszenie przepisów prawa materialnego:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 89 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jednolity: Dz.U. z 2019 r., poz. 847, dalej: " u.g.h.") w związku z § 81a ust. 1 i § 81a ust. 3 w związku z § 75 ust. 1 i § 80 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r, poz. 283, dalej: "Rozporządzenie") poprzez błędną wykładnię powołanej regulacji ustawy o grach hazardowych, skutkującą nieuzasadnionym przeświadczeniem, że organy dokonały nieprawidłowej interpretacji unormowania wynikającego z art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h., jako że w opinii Sądu, odwołującego się do aksjologicznego uzasadnienia regulacji, kara powinna być nałożona tylko na posiadacza zależnego, który faktycznie dysponuje lokalem, podczas gdy
- treść powołanego przepisu, w brzmieniu nadanym nowelizacją dokonaną ustawą z 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r., poz. 88), literalnie wskazuje, że karze pieniężnej podlega posiadacz zależny lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa, a zatem przepis ten nie uzależnia nałożenia kary od tego, czy dany posiadacz zależny włada lokalem czy też oddał go do dyspozycji na podstawie umowy kolejnemu posiadaczowi zależnemu,
- wykładnia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku pomija to, że § 81a ust. 1 Rozporządzenia wyraźnie stanowi, iż w przepisach o karach pieniężnych określa się w sposób wyczerpujący okoliczności powstania odpowiedzialności, podmiot uprawniony do nałożenia kary pieniężnej oraz wysokość tej kary, co stanowi o tym, że rozstrzygająca powinna być treść regulacji - ta zaś, jak przywołano powyżej, wyraźnie stanowi o odpowiedzialności posiadacza zależnego bez względu na to, czy oddal lokal do dyspozycji na podstawie umowy kolejnemu posiadaczowi zależnemu - co też zresztą przyznano w zaskarżonym wyroku, lecz w sposób nieuzasadniony zdeprecjonowano w rozstrzygnięciu,
- skoro w jednostce redakcyjnej tego samego przepisu, tj. art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h., explicite ustawodawca określił wyłączenie, co do tego, kiedy karze nie podlega posiadacz samoistny lokalu, nadinterpretacją jest - godzącą w założenie racjonalności ustawodawcy - że w art. 89 ust. 1 pkt. 3 u.g.h. znajduje się dodatkowe, nieznajdujące odzwierciedlenia w treści tego przepisu, zastrzeżenie, ograniczające dopuszczalność nałożenia kary pieniężnej od faktycznego dysponowania lokalem przez posiadacza zależnego,
- wykładnia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku pomija to, że § 81a ust. 3 w związku z § 80 ust. 1 Rozporządzenia wyraźnie stanowi, iż okoliczności wyłączające odpowiedzialność - jeżeli istnieją - określane są przez właściwe przepisy, co stanowi o tym, że w zaskarżonym wyroku błędnie wyinterpretowano rzekomą wolę ustawodawcy, w sposób niedopuszczalny stosując analogię do przepisu art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h., a także w sposób nieuzasadniony zdeprecjonowano fakt, że ustawodawca jako irrelewantną dla odpowiedzialności posiadacza zależnego uczynił okoliczność oddania lokalu do dyspozycji na podstawie umowy kolejnemu posiadaczowi zależnemu,
- także na gruncie cywilnoprawnym oddanie rzeczy, w tym lokalu, w podnajem nie zwalnia osoby, która zawarła z Wynajmującym umowę, z odpowiedzialności za przedmiot najmu (art. 668 § 1 w związku z art. 690 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 1145), zaś Wynajmujący może żądać całości odszkodowania zarówno od najemcy, jak i od podnajemcy, zatem ewentualne zaniechanie najemcy w podejmowaniu czynności zmierzających do weryfikowania stanu przedmiotu najmu oddanego w podnajem nie są poczytywane jako uwalniające od odpowiedzialności;
przy czym - niezależnie od tego, że rozstrzygająca dla wykładni art 89 ust I pkt 3 u.g.h. winna być powołana treść przepisów, interpretowana w zgodzie z powołanym Rozporządzeniem.
- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, wskazując, że organy, wymierzając kary pieniężne winny ustalić stan faktyczny obrazujący rzeczywistych dzierżycieli (dzierżyciela) lokalu pominął nie tylko treść powołanych regulacji, lecz także to, że taka interpretacja byłaby sprzeczna z celem ich wprowadzenia, tj. koniecznością ograniczenia występowania zjawiska "szarej strefy" w środowisku gier hazardowych, zapewnienia jak najwyższego poziomu ochrony graczy przed negatywnymi skutkami hazardu oraz podniesienia poziomu społecznej świadomości co do zagrożeń wynikających z korzystania z usług nielegalnych operatorów hazardowych, co zostało zrealizowane właśnie m.in. przez powołany art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. - ograniczający przypadki zawierania kilku następujących po sobie umów najmu, bez oceny oraz bez nadzoru właścicielskiego przez pryzmat sposobu wykorzystania przedmiotu najmu (czyli w jakim celu umowa została zawarta), a zatem interpretacja Sądu czyniłaby wysoce prawdopodobną fasadowość regulacji art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h., a niespełnianie wprowadzonego obowiązku stałoby się nagminne, co z kolei zaprzeczałoby prewencyjnemu charakterowi wprowadzonej sankcji administracyjnej, co stanowi o tym, iż spełnione zostały przesłanki do orzeczenia, iż skarżąca podlega z tego tytułu wskazanej karze, jako osoba, która była posiadaczem zależnym lokalu, w którym prowadzona była działalność, o której mowa w powołanym przepisie.
II. Naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. w związku z § 81 a ust. 1 i § 81 a ust. 3 w związku z § 75 ust. 1 i § 80 ust. 1 Rozporządzenia poprzez brak rozważenia tego, że nałożenie kary pieniężnej jest wynikiem odpowiedzialności obiektywnej, niezależnej od winy danego podmiotu, zależnej zaś tylko od stwierdzenia naruszenia danych norm administracyjnych - ustanowionych w celach prewencyjnych (w tym dla ograniczenia występowania zjawiska "szarej strefy" w środowisku gier hazardowych), w rzeczonej sprawie - z czym zgodził się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku - w normach materialnych regulujących wymierzenie tej kary, ustalonych zgodnie z zasadami wynikającymi z Rozporządzenia, jako przesłanki odpowiedzialności określono natomiast wyłącznie to, czy:
- lokal spełniał wymogi lokalu w rozumieniu tego przepisu oraz
- podmiot był posiadaczem zależnym tego lokalu,
a zatem wyprowadzanie ponadnormatywnych wyłączeń co do wskazanej odpowiedzialności przeczy jej obiektywnemu charakterowi, jak i celowi wprowadzenia regulacji;
- art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s,a. w związku z art. 90 ust. 1 pkt 1 u.g.h. i art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. poprzez brak rozważenia tego, że nałożenie kary pieniężnej jest obligatoryjne, a zatem organ administracji publicznej nie może odstąpić od jej wymierzenia, gdy spełnione są przesłanki przewidziane ustawą - co też miało miejsce w niniejszej sprawie,
- art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 208 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa w związku z art. 91 u.g.h. poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że postępowanie przeciwko posiadaczowi zależnemu lokalu, w którym znajdowały się niezarejestrowane automaty do gier winno zostać umorzone, podczas gdy w sprawie - w związku z przedstawionymi powyżej zarzutami skargi kasacyjnej - zaistniały podstawy do wymierzenia skarżącej kary pieniężnej, co powoduje, że zaskarżona decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku nr 2201-IOA.4246.4.2020.13 z dnia 23 lipca 2020 r. i poprzedzająca ją decyzja Naczelnika Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni nr 328000-COP.4246.449.2019.19.AB z 14 grudnia 2019 r. zawiera prawidłowe w realiach rozpatrywanej sprawy rozstrzygnięcie, które z tego względu winno się ostać w obrocie prawnym, a zatem wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku winien zostać oparty o art. 151 p.p.s.a., stanowiący o oddaleniu skargi.
Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie organ przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty skargi kasacyjnej, których komplementarny charakter uzasadnia, aby rozpoznać je łącznie, należy uznać za nieusprawiedliwione.
Niezasadne są zarzuty dotyczące naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.
W orzecznictwie od lat prezentowany jest pogląd, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego i samodzielnego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się m.in. w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli (por. wyrok NSA z 13 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 1485/11). Treść uzasadnienia powinna więc umożliwić zarówno stronom postępowania, jak i - w razie kontroli instancyjnej - Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, prześledzenie toku rozumowania Sądu i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem o zgodności bądź niezgodności z prawem zaskarżonego aktu. Tworzy to po stronie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, że w razie wniesienia skargi kasacyjnej nie powinno budzić wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż zaskarżony wyrok został wydany po gruntownej analizie akt sprawy i że wszystkie wątpliwości występujące na etapie postępowania administracyjnego zostały wyjaśnione (por. wyrok NSA z 25 stycznia 2013 r., sygn. akt II OSK 1751/11). Uzasadnienie zaskarżonego w tej sprawie wyroku WSA realizuje powyższe wymagania. Wynika z niego, jaki stan faktyczny został w tej sprawie przyjęty przez Sąd, dokonano też jego oceny, jak również zawarto rozważania dotyczące wykładni prawa materialnego, a także przepisów postępowania mających zastosowanie w sprawie.
Zgodnie z brzmieniem art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h., nadanym przepisami ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 88), karze pieniężnej podlega posiadacz zależny lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa. Pojęcie niezarejestrowanych automatów należy odnosić do urządzeń, które nie zostały zarejestrowane stosownie do treści art. 23a u.g.h. lub też takie, co do których wygasła udzielona rejestracja. Kara z tytułu naruszenia wspomnianych przepisów, zgodnie z treścią art. 89 ust. 4 pkt 3 u.g.h. wynosi 100 000 zł od każdego automatu. Z redakcji przepisów art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4 u.g.h. wynika, że odpowiedzialności administracyjnej na tej podstawie podlega co do zasady posiadacz samoistny lokalu, chyba że lokal ów jest przedmiotem posiadania zależnego. W takiej sytuacji odpowiedzialność posiadacza samoistnego jest wyłączona. Ustawodawca nie zdefiniował jednak w ustawie o grach hazardowych pojęć: posiadacza zależnego, posiadacza samoistnego. Instytucja posiadania, w tym posiadania samoistnego/ zależnego, należy do sfery uregulowań prawa cywilnego. Zgodnie bowiem z art. 336 K.c. posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). W nauce zaznacza się, że posiadacz samoistny włada rzeczą jak właściciel, zaś podział wskazany w art. 336 K.c. oparty jest na elemencie woli posiadacza. Posiadanie samoistne zachodzi wówczas, gdy posiadacz przez posiadanie, czyli władztwo nad rzeczą, realizuje w stosunku do rzeczy uprawnienia, które przysługują właścicielowi, zgodnie z treścią art. 140 K.c. Posiadaniem zależnym jest natomiast zwykle władztwo nad rzeczą, które wywodzi się ze stosunku prawnego, który daje posiadaczowi pewne, ściśle określone uprawnienia do rzeczy (zob.: S. Radowicki, M, Wierzbowski, Ustawa o grach hazardowych, Komentarz, WKP 2019, Lex).
Przepis art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4 u.g.h. wskazuje, iż co do zasady podmiotem odpowiedzialnym za wskazane w przepisie czyny jest posiadacz samoistny lokalu, chyba że wykaże on, iż lokal stał się przedmiotem posiadania zależnego. W takim przypadku odpowiedzialność "przeniesiona zostaje" na posiadacza zależnego lokalu. Dodatkowo istotne jest, iż na gruncie art. 337 K.c. przepis ten stosować należy per analogiam do sytuacji oddania rzeczy przez posiadacza zależnego kolejnemu posiadaczowi w posiadanie zależne. W sytuacji takiej posiadacz zależny nie traci posiadania, oddając rzecz w dalsze posiadanie zależne. Jeśli zatem posiadacz zależny nie wyzbywa się swojego posiadania wskutek oddania rzeczy w np. podnajem, powstaje sytuacja współistnienia dwóch (lub więcej) podmiotów, które nabywają status posiadacza zależnego. W tym kontekście rysuje się istotne pytanie o podmiot podlegający odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy. Prawodawca zaniechał umieszczenia w przepisach rozwiązania analogicznego do zastosowanego względem posiadaczy samoistnych i zwolnienia ich z odpowiedzialności w przypadku oddania lokalu w posiadanie zależne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy przyjąć, iż skoro ustawodawca nie zastosował w przepisie art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. zabiegu tożsamego z zastosowanym w pkt 4 tego artykułu, to było to działanie w pełni celowe, umożliwiające i nakazujące organom administracji każdorazowe badanie i weryfikację, który z posiadaczy zależnych jest w faktycznym władaniu/dzierżeniu (dysponowaniu) lokalu. Za takim rozumieniem przepisu przemawia przede wszystkim jego wykładnia teleologiczna, znajdująca swe podstawy w treści uzasadnienia projektu noweli ustawy o grach hazardowych z dnia 15 grudnia 2016 r. Zaznacza się bowiem, że: "Projekt przewiduje rozszerzenie katalogu podmiotów podlegających karze pieniężnej za naruszenie przepisów regulujących rynek gier hazardowych. Katalog ten został rozszerzony o podmioty urządzające gry hazardowe z naruszeniem udzielonej koncesji lub zezwolenia, właściciela lokalu, podmiot posiadający tytuł prawny do lokalu lub podmiot faktycznie władający lokalem, w którym organizowane są nielegalne gry hazardowe". Z tak zredagowanego uzasadnienia wynika więc jasno, że celem ustawodawcy było sankcjonowanie podmiotu dzierżącego lokal (jeśli nie jest to właściciel), co oznacza, iż w przypadku zaistnienia szeregu posiadaczy zależnych lokalu odpowiedzialność ponosić powinien ten, który faktycznie lokalem dysponuje. Przeniesienie posiadania na kolejnego posiadacza zależnego (np. na podnajemcę) przenosi na niego odpowiedzialność, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h., pod warunkiem, że ten kolejny posiadacz faktycznie włada lokalem. Konstatacja taka obliguje zatem każdorazowo organ administracji do dokładnego zweryfikowania stanu prawnego i faktycznego związanego z konkretnym lokalem i jego dysponentami. Jednocześnie w toku takiego badania organ badać może (i powinien) nie tylko zapisy ewentualnych umów łączących posiadaczy lokalu, ale przede wszystkim stan faktyczny obrazujący rzeczywistych dzierżycieli (dzierżyciela) lokalu. Warunkiem prawidłowego zastosowania art. 89 ust. 1 pkt 3 u.o.g.h. jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego.
Przenosząc te rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić trzeba, iż niezasadny jest zarzut naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego.
Sąd dokonał prawidłowej interpretacji art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h., przyjmując, że za posiadacza zależnego lokalu w rozumieniu tego przepisu może być uznany posiadacz zależny władający faktyczne tym lokalem. Jakkolwiek istnieje domniemanie, że najemca lokalu jest jego faktycznym posiadaczem, to jednak owo domniemanie może zostać skutecznie obalone przez najemcę, gdy ten wykaże, że doszło do przeniesienia tego posiadania na kolejnego posiadacza zależnego (podnajemcę). W rozpoznawanej sprawie słusznie Sąd I instancji zwrócił uwagę, że lokal, w którym znajdowały się niezarejestrowane automaty do gry był samodzielny, posiadał własne wejście, a korzystanie z niego nie wiązało się z koniecznością korzystania z pomieszczeń znajdujących się w innym lokalu.
Biorąc pod uwagę powyższe, zasadnie WSA stwierdził, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego - art. 89 ust. 1 pkt 3 ustawy przez jego błędną wykładnię, w sposób, który miał zasadniczy wpływ na wynik sprawy i podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Skoro organy dokonały nieprawidłowej interpretacji unormowania art. 89 ust. 1 pkt 3 ustawy, uznając, że sam fakt posiadania zależnego uzasadnia obciążenie skarżącą dolegliwą karą, mimo, że lokal w całości został na podstawie umowy najmu przekazany do wyłącznej dyspozycji innego posiadacza zależnego – podnajemcy, a jednocześnie organ nie wykazał by skarżąca mogła ponosić odpowiedzialność przewidzianą w art. 89 ust. 1 pkt 1 ustawy, jako podmiot urządzający grę hazardową bez koncesji, to okoliczność ta uzasadniała umorzenie prowadzonego postępowania administracyjnego na podstawie art. 208 § 1 O.p. w związku z art. 91 ustawy o grach hazardowych.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na mocy art. 204 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964). NSA uwzględnił to, że pełnomocnik strony, który występował przed Sądem I instancji, sporządził w terminie odpowiedź na skargę kasacyjną.