II GSK 1861/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-01-10
NSAubezpieczenia społeczneWysokansa
ubezpieczenie zdrowotnekoszty świadczeńusprawiedliwione błędne przekonanieNFZprawo do świadczeńNSAskarga kasacyjnapostępowanie sądowoadministracyjne

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Prezesa NFZ, potwierdzając, że osoba korzystająca ze świadczeń zdrowotnych w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu o posiadaniu ubezpieczenia nie ponosi kosztów tych świadczeń.

Sprawa dotyczyła obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej przez osobę, która korzystała z nich w błędnym, lecz usprawiedliwionym przekonaniu o posiadaniu ubezpieczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Prezesa NFZ, uznając, że zastosowanie znajduje art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach. Prezes NFZ w skardze kasacyjnej zarzucił naruszenie prawa materialnego i procesowego, kwestionując błędną wykładnię przepisu oraz ustalenia faktyczne sądu pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, uznając, że sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił sytuację strony, która dysponowała zaświadczeniem ZUS sugerującym posiadanie ubezpieczenia, co uzasadniało jej usprawiedliwione błędne przekonanie.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, który uchylił decyzję Prezesa NFZ w przedmiocie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej. Sąd pierwszej instancji uznał, że strona korzystała ze świadczeń w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu o posiadaniu prawa do nich, co wyłączało obowiązek zwrotu kosztów na podstawie art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach. Prezes NFZ zarzucił sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach oraz naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 141 § 4 p.p.s.a., twierdząc, że sąd oparł się na nieprawidłowych ustaleniach faktycznych. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za niezasadną. Sąd podkreślił, że zarzuty naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 141 § 4 p.p.s.a., nie zostały prawidłowo skonstruowane i stanowiły jedynie polemikę ze stanowiskiem sądu pierwszej instancji. Odnosząc się do zarzutów materialnoprawnych, NSA przyznał rację sądowi pierwszej instancji, że w realiach sprawy istniały podstawy do uznania, iż strona działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu. Kluczowe znaczenie miało posiadanie przez stronę zaświadczenia z ZUS z 2012 r. wskazującego na zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego, co mogło uzasadniać jej przekonanie o posiadaniu ubezpieczenia, mimo późniejszego ustalenia braku tytułu do świadczeń. Sąd uznał, że argumentacja organu o nieznajomości prawa jako podstawie do obciążenia kosztami była niewystarczająca w kontekście posiadanych przez stronę dokumentów i jej trudnej sytuacji osobistej. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, posiadanie takiego zaświadczenia, zwłaszcza w kontekście trudnej sytuacji osobistej świadczeniobiorcy i braku możliwości samodzielnego wyjaśnienia sprawy, może uzasadniać usprawiedliwione błędne przekonanie o posiadaniu prawa do świadczeń.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że zaświadczenie z ZUS, nawet z zastrzeżeniem o braku uprawnień do weryfikacji prawa do świadczeń, w połączeniu z trudną sytuacją osobistą strony, mogło stworzyć uzasadnione przekonanie o posiadaniu ubezpieczenia zdrowotnego. Argumentacja organu oparta na nieznajomości prawa była niewystarczająca.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (7)

Główne

u.ś.o.z. art. 50 § 17

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Wyłącza obowiązek zwrotu kosztów świadczeń, jeśli osoba działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu o posiadaniu prawa do świadczeń w chwili złożenia oświadczenia.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uwzględnienia skargi i uchylenia decyzji organu.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 141 § 4

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa wymogi dotyczące uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego.

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 174

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa podstawy skargi kasacyjnej (naruszenie prawa materialnego lub procesowego).

p.u.s.a. art. 1 § 1

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.u.s.a. art. 1 § 2

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Posiadanie przez stronę zaświadczenia z ZUS z 2012 r. jako podstawa usprawiedliwionego błędnego przekonania o posiadaniu ubezpieczenia zdrowotnego. Trudna sytuacja osobista strony mogła mieć wpływ na jej błędne przekonanie o ubezpieczeniu. Argumentacja organu o nieznajomości prawa jako podstawie do obciążenia kosztami była niewystarczająca.

Odrzucone argumenty

Zarzuty naruszenia przepisów postępowania (art. 141 § 4 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.) jako polemika ze stanowiskiem sądu pierwszej instancji. Błędna wykładnia art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach przez sąd pierwszej instancji.

Godne uwagi sformułowania

działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej nieznajomości prawa, która szkodzi i nie można się nią zasłaniać zarzuty kasacyjne nie zostały prawidłowo skonstruowane i w takim kształcie jak zostały przedstawione nie mogą skutecznie podważać trafności wydanego rozstrzygnięcia kwestionowanie w skardze kasacyjnej stanowiska Sądu pierwszej instancji (...) nie może nastąpić poprzez stawianie zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.

Skład orzekający

Joanna Kabat-Rembelska

przewodniczący

Marek Krawczak

sprawozdawca

Mirosław Trzecki

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'usprawiedliwionego błędnego przekonania' w kontekście art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach, zwłaszcza w sytuacjach, gdy świadczeniobiorca dysponuje dokumentami sugerującymi posiadanie ubezpieczenia, mimo późniejszego ustalenia braku tytułu do świadczeń."

Ograniczenia: Każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny okoliczności faktycznych i posiadanych przez świadczeniobiorcę dokumentów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia ochrony praw świadczeniobiorców w systemie opieki zdrowotnej i interpretacji przepisów wyłączających odpowiedzialność za koszty świadczeń w określonych sytuacjach. Jest to istotne dla prawników specjalizujących się w prawie medycznym i ubezpieczeniach zdrowotnych.

Czy zaświadczenie z ZUS chroni przed kosztami leczenia? NSA wyjaśnia pojęcie 'usprawiedliwionego błędnego przekonania'.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 1861/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-01-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Kabat-Rembelska /przewodniczący/
Marek Krawczak /sprawozdawca/
Mirosław Trzecki
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ochrona zdrowia
Sygn. powiązane
II SA/Ol 497/23 - Wyrok WSA w Olsztynie z 2023-07-18
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2561
art. 50 ust. 17
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 259
art. 141 par 4, art. 145 par 1 pkt 1, art. 183 par 1, art. 193 zd. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Mirosław Trzecki Sędzia del. WSA Marek Krawczak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 lipca 2023 r. sygn. akt II SA/Ol 497/23 w sprawie ze skargi T. Z. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 18 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Ol 497/23 na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz.U. z 2023r., poz. 259 dalej: "p.p.s.a.") uwzględnił skargę T. Z. (dalej też: "strona", "Skarżąca") i uchylił decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej też: "Prezes NFZ", "organ") z 19 kwietnia 2023 r.
W skardze kasacyjnej organ zaskarżył powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie i oddalenie skargi Skarżącej, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie od Skarżącej na rzecz Prezesa NFZ kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych prawem.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
I. Naruszenie prawa materialnego, o którym mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., polegające na naruszeniu:
a) art. 50 ust. 17 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. 2022 poz. 2561, z późn. zm.) zwanej dalej "ustawą o świadczeniach" w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż do pozostawania w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, o którym mowa w tym przepisie wystarcza przekonanie świadczeniobiorcy, że nie utracił prawa do świadczeń, podczas gdy dla przyjęcia, iż świadczeniobiorca pozostaje w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, o którym mowa w art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach niezbędne jest jego działanie w dobrej wierze, a więc takie, które nie jest obarczone jakimkolwiek brakiem staranności.
II. Naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., polegające na naruszeniu:
a) art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492), art. 145 § 1 pkt 1 lii. c) p.p.s.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez niezasadne uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ w oparciu o niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym ustalenia wyroku w zakresie przyjęcia przez Sąd, iż w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy:
1) strona mogła pozostawać w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że jest osobą ubezpieczoną, podczas gdy z okoliczności sprawy w szczególności mając na uwadze treść wydanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział Rybniku (zwanego dalej "ZUS"), zaświadczenia z dnia 18 grudnia 2012 r. wynika jasno, że organ ten nie jest uprawniony do weryfikacji prawa osób - zgłoszonych do ubezpieczenia zdrowotnego - do świadczeń zdrowotnych, zatem zaświadczenie to nie ma charakteru wiążącego w zakresie potwierdzenia prawa do świadczeń zdrowotnych, a w konsekwencji przyjąć należało, że Skarżąca nie pozostawała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu co do swojej sytuacji w tym zakresie a jedynie nie dochowała należytej staranności w ocenie swojej sytuacji prawnej, co do posiadanego ubezpieczenia zdrowotnego;
2) organ dopuścił się naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego w sprawie i niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w szczególności poprzez pominięcie możliwości zastosowania w stosunku do Skarżącej przesłanki usprawiedliwionego błędnego przekonania o posiadaniu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w kontekście wystawionego przez ZUS zaświadczenia z którego wynika, że była ona objęta ubezpieczeniem zdrowotnym od 1 stycznia 2000 r., podczas gdy Prezes NFZ, wbrew twierdzeniom Sądu, przy wydawaniu decyzji w przedmiotowej sprawiey nie naruszył ww. przepisów i przenalizował również tę okoliczność (tu: działanie w usprawnieniowym błędnym przekonaniu) przyjmując, że nie ma ona jednak zastosowania w tej sprawie, czego dowodem są rozważania poczynione przez organ w tej materii w treści skarżonej decyzji na stronie 6 i 7 decyzji.
- które to naruszenia procesowe miały bezpośredni wpływ na treść orzeczenia, albowiem w wypadku prawidłowej wykładni i zastosowania przepisu art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach Sąd pierwszej instancji doszedłby do wniosku, iż Skarżąca nie działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, o którym mowa w w/w przepisie prawa, Sąd oddaliłby skargę rozpoznawaną w pierwszej instancji.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, Skarżąca wniosła o jej oddalenie i orzeczenie o kosztach postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 193 zd. 2 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji oraz Sąd I instancji. Stan faktyczny i prawny sprawy rozstrzygniętej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawiony został w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.
Przypomnieć w tym miejscu należy, że to na autorze skargi kasacyjnej ciąży obowiązek konkretnego wskazania, które przepisy prawa materialnego zostały przez sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, na czym polegała ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być prawidłowa wykładnia i właściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Podobnie zresztą przy naruszeniu prawa procesowego należy wskazać przepisy tego prawa, które zostały naruszone przez Sąd i wpływ naruszenia na wynik sprawy tj. treść orzeczenia (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do uzupełniania, czy innego korygowania wadliwie postawionych zarzutów kasacyjnych. Nie może też samodzielnie ustalać podstaw, kierunków jak i zakresu zaskarżenia (por. wyrok NSA z 26 marca 2014r., sygn. akt I GSK 1047/12, LEX nr 1487688 oraz wyrok NSA z 29 sierpnia 2012r., sygn. akt I FSK 1560/11, LEX nr 1218337).
Spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w przedmiocie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej stwierdził, że decyzja ta nie jest zgodna z prawem, co uzasadniało jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.
Uwzględniając istotę sporu prawnego rozpatrywanej sprawy, komplementarny charakter zarzutów kasacyjnych uzasadnia, aby rozpatrzeć je łącznie. W skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego. Podkreślenia przy tym wymaga, że argumentacja zawarta w uzasadnieniu skargi kasacyjnej została przedstawiona w taki sposób, że zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego ściśle powiązano (uzasadniano) z naruszeniem przepisów postępowania i odwrotnie - potencjalne błędy proceduralne skutkowały w ocenie autora skargi kasacyjnej uchybieniami materialnoprawnymi i w związku z tym istnieje konieczność łącznego ich rozpatrzenia.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania skarżący kasacyjnie organ wskazał na naruszenie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492), art. 145 § 1 pkt 1 lii. c) p.p.s.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a. Zarzuty te zdaniem, Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie zostały prawidłowo skonstruowane i w takim kształcie jak zostały przedstawione nie mogą skutecznie podważać trafności wydanego rozstrzygnięcia.
W związku z tym przypomnienia wymaga, że zgodnie z treścią art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Przytoczony przepis określa niezbędne elementy uzasadnienia wyroku, a do jego naruszenia może dojść, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie, w tym, jeżeli w ramach przedstawienia stanu sprawy sąd nie wskaże, jaki stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania i z jakiego powodu lub jeżeli nie wyjaśni podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia. Przy tym naruszenie to musi być na tyle istotne, aby mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a. W tym kontekście należy wskazać, że w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli (por.wyroki NSA: z 13 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 1485/11; z 9 stycznia 2020 r., sygn. akt II GSK 2966/17 - te i kolejne cytowane orzeczenia dostępne na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Treść uzasadnienia wyroku powinna umożliwić zarówno stronom postępowania, jak i - w razie kontroli instancyjnej - Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, prześledzenie toku rozumowania sądu i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem o zgodności bądź niezgodności z prawem zaskarżonego aktu. W razie wniesienia skargi kasacyjnej nie powinno budzić wątpliwości sądu kasacyjnego, że zaskarżony wyrok został wydany po gruntownej analizie akt sprawy i że wszystkie wątpliwości występujące na etapie postępowania administracyjnego zostały wyjaśnione. Odnosząc powyższe do kwestionowanego orzeczenia należy stwierdzić, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku realizuje powyższe wymagania. Wynika z niego, jaki stan faktyczny został w tej sprawie przyjęty przez Sąd pierwszej instancji, jak również zawarte są w nim rozważania dotyczące wykładni i zastosowania odpowiednich przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach. Uzasadnienie wyroku wyjaśnia, dlaczego Sąd pierwszej instancji uznał za niezgodną z prawem decyzję wydaną przez organ. WSA w uzasadnieniu wyroku przeanalizował akta sprawy i wyprowadził z nich poprawne wnioski.
Tak sporządzone uzasadnienie pozwala poznać przesłanki wydania wyroku o określonej treści oraz prześledzić tok rozumowania Sądu pierwszej instancji, umożliwia zatem przeprowadzenie kontroli wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. Prezes NFZ podniósł, że Sąd dokonał ustaleń w wyroku w oparciu o niezgodny ze stanem faktycznym i prawnym stan sprawy, bowiem uchylił decyzję Prezesa NFZ w oparciu o niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym ustalenia. Skarga kasacyjna nie zawiera zatem żadnych zarzutów dotyczących konstrukcji lub kompletności uzasadnienia zaskarżonego wyroku, a jedynie przedstawienie odmiennej oceny istotnych w sprawie okoliczności.
Taki sposób postawienia zarzutów naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., a w konsekwencji także art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych przesądza o tym, że tezy skarżącego stanowią w istocie jedynie polemikę ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji w odniesieniu do podstawy faktycznej wyroku, w której przyjęto, że zainteresowany nie wykonywał pracy na podstawie umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu, lecz wykonał dzieło. Podkreślić przy tym należy, że kwestionowanie w skardze kasacyjnej stanowiska Sądu pierwszej instancji zarówno zakresie wykładni i zastosowania prawa materialnego jak i ustaleń przyjętych za podstawę faktyczną wyroku nie może nastąpić poprzez stawianie zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. regulującego sposób sporządzenia przez sąd uzasadnienia wyroku. Skoro w istocie rzeczy w skardze kasacyjnej nie wskazano żadnych zarzutów, które spełniałyby wyżej przedstawione wymagania, zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. okazał się bezzasadny. W rezultacie bezzasadny jest powiązany z zarzutem dotyczącym art. 141 § 4 p.p.s.a. zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ.
Przechodząc do oceny zarzutów materialnoprawnych należy zauważyć, iż zgodnie z przepisem art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach, obowiązku, o którym mowa w ust. 16, czyli uiszczenia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych pomimo braku prawa do świadczeń, nie stosuje się do osoby, która w chwili złożenia pisemnego oświadczenia o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej.
Rozpatrując zatem zarzut błędnej wykładni art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach wskazać należy, że w nauce prawa podkreśla się, że w odniesieniu do wyjątku uregulowanego w art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach skorzystanie z niego wiąże się z koniecznością ustalenia istnienia po stronie osoby nieuprawnionej "usprawiedliwionego błędnego przekonania", jednakże ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "działania w usprawiedliwionym przekonaniu posiadania prawa do świadczeń" (Daniel Eryk Lach, Powszechne prawo do świadczeń podstawowej opieki zdrowotnej, PiZS 2017, z. 2, s. 7-13). Podkreślić należy, że na ulgowe traktowanie powinny zasługiwać te sytuacje, w których brak prawa do świadczeń wynika z działania (zaniechania) innych podmiotów niż osoba składająca przedmiotowe oświadczenie, czyli np. z przyczyn zawinionych przez płatnika składki na ubezpieczenie zdrowotne" (Daniel Eryk Lach, Powszechne prawo do świadczeń podstawowej opieki zdrowotnej, PiZS 2017, z. 2, s. 7-13), to jednak w ocenie NSA nie są to jedyne przypadki, do których ma zastosowanie omawiany wyjątek.
Skoro bowiem ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "działania w usprawiedliwionym przekonaniu posiadania prawa do świadczeń", to jak zasadnie wywodzi się w doktrynie każdy taki przypadek "należy analizować i oceniać indywidualnie" (Daniel Eryk Lach, Powszechne prawo do świadczeń podstawowej opieki zdrowotnej, PiZS 2017, z. 2, s. 7-13).
W ocenie NSA w realiach niniejszej sprawy prawidłowa jest konstatacja WSA, iż z akt sprawy wyłaniają się okoliczności, które powinny być należycie rozpatrzone przy badaniu przez organ przesłanki działania przez Skarżącą w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej. Z akt administracyjnych sprawy wynika bowiem, że Skarżąca posiadała zaświadczenie wystawione [...] grudnia 2012 r. przez Zakład Ubezpieczeń Zdrowotnych Oddział w R. (akta adm., k. - 12), z którego wynika jednoznacznie, że Skarżąca została zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego, a datę zgłoszenia określono "[...].01.2000 r. do nadal". Podkreślić również należy, iż w treści ww. zaświadczenia Zakład Ubezpieczeń Zdrowotnych Oddział w R. wyraźnie wskazał, że wpisanie Skarżącej do zaświadczenia nastąpiło na prośbę męża Skarżącej – W. Z.. Zatem ta okoliczność, na co trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji, nakazywała organowi wyjątkowo uważnie podchodzić do oceny kwestii posiadania przez Skarżącą ubezpieczenia zdrowotnego. Trafnie wywiódł WSA, że w przekonaniu strony legitymowała się ona od końca 2012 r. zaświadczeniem potwierdzającym jej uprawnienie do ubezpieczenia zdrowotnego, a co za tym idzie do korzystania z usług państwowej opieki zdrowotnej. Dysponując wskazanym zaświadczeniem mogła ona mieć uzasadnione przekonanie, że posiada przedmiotowe ubezpieczenie zdrowotne i z takim przekonaniem korzystać z usług publicznych placówek zdrowotnych oraz składać oświadczenia o posiadanym prawie do ubezpieczenia zdrowotnego. Działała ona niejako w zaufaniu do organu państwowego, który wydał taki dokument.
Sąd pierwszej instancji zasadnie zatem zarzucił Prezesowi NFZ braki w uzasadnieniu odrzucenia klauzuli działania przez świadczeniobiorcę w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu o posiadaniu prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, określoną w art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach i dlaczego przypadek Skarżącej nie mógł być zakwalifikowany do zastosowania wyżej opisanej klauzuli zwalniającej ją z odpowiedzialności za naruszenie obowiązku ponownego zgłoszenia w odpowiednim czasie do ubezpieczenia zdrowotnego.
Niewystarczającym bowiem okazał się argument organu, powoływany w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji o nałożeniu obowiązku zwrotu kosztów leczenia, że błędne przekonanie Skarżącej o podleganiu ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresie przedmiotowych świadczeń polegało na nieznajomości prawa, która szkodzi i nie można się nią zasłaniać.
Natomiast przekonywujące jest, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, usprawiedliwione rozumowanie Sądu pierwszej Instancji, że w dacie udzielania Skarżącej świadczeń pozostawała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń zdrowotnych, tym bardziej, że Skarżąca - w okresach, w których nabywała tytuł do ubezpieczenia jako członek rodziny osoby ubezpieczonej - faktycznie nie mogła samodzielnie podejmować jakichkolwiek czynności formalnych odnoszących się do własnego ubezpieczenia zdrowotnego. Organ nie wziął przy tym pod uwagę wyjaśnień Skarżącej co do jej trudnej sytuacji osobistej (separacja z mężem), która mogła mieć wpływ na błędne przekonanie Skarżącej o podleganiu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Skarżąca wyjaśniała w toku postępowania, że pomimo prób kontaktu z mężem, nie była w stanie wyjaśnić tej sprawy i porozumieć się z mężem w tej kwestii. Z pewnością ta sytuacja miała także wpływ na brak możliwości wstecznego zgłoszenia do ubezpieczenia przez męża Skarżącej.
Wiedza jaką w dacie udzielania spornych świadczeń zdrowotnych dysponowała Skarżąca, pozwalała jej na przyjęcie, że jest ubezpieczona. Fakt pozyskania dokumentu potwierdzającego tytuł ubezpieczenia, pomimo tego, że ZUS zastrzegł w treści zaświadczenia, iż nie jest uprawniony do weryfikacji prawa osób do świadczeń zdrowych, uzasadniał zastosowanie art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach. Już z tej zatem przyczyny wyrok WSA jest prawidłowy.
W tej sytuacji, skarga kasacyjna jest nieuzasadniona, zatem orzeczono o jej oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a. Nieuzasadniony jest jednocześnie wniosek Skarżącej o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, gdyż odpowiedź na skargę kasacyjną została podpisana osobiście przez Skarżącą, a nie pełnomocnika będącego adwokatem bądź radcą prawnym.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI