II GSK 1857/21

II GSK 1857/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2021-11-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Cezary Pryca /przewodniczący sprawozdawca/
Dorota Dąbek
Jacek Czaja
Symbol z opisem
6039 Inne, o symbolu podstawowym 603
Hasła tematyczne
Lotnicze prawo
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 1636/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-03-03
Skarżony organ
Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1257
art. 138 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U.UE.L 2004 nr 46 poz 1 art. 7, art. 14, art. 16 ust. 1 - 3
Rozporządzenie (WE) NR 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiające wspólne zasady odszkodowania i  pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie  (EWG) nr 295/91 (Tekst mający znaczenie dla EOG)
Dz.U. 2020 poz 1575
art. 365 par. 1
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 194 par. 1 pkt 9, art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.) Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia del. WSA Jacek Czaja po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 marca 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 1636/20 oraz zażalenia M. G. i F. G.– reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego M. G. na postanowienie w zakresie kosztów postępowania zawarte w punkcie 2 i 3 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 marca 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 1636/20 w sprawie ze skargi M. G. i F. G. – reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego M. G. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] lipca 2020 r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz M. G. i. F. G. – reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego M. G. kwotę po 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego; 3. oddala zażalenie.
Uzasadnienie
I
Wyrokiem z dnia 3 marca 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 1636/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt § lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; dalej jako: "p.p.s.a.") w sprawie ze skargi M. G. i F. G. - reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego M. G. (dalej jako: "skarżący") na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] lipca 2020 r. w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004, uchylił zaskarżoną decyzję (pkt I) oraz zasądził od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz M. G. kwotę 697 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt II), oraz rzecz F. G. - reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego M. G. kwotę 697 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt III).
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy.
W dniu 25 stycznia 2018 r. do Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego wpłynęła skarga pasażerów (J., M., I., F. G.) dotycząca naruszenia przez E. sp. z o.o. przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (Dz.U. U E. L z dnia 17 lutego 2004 r., s. 1; dalej jako:
"rozporządzenie (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r.") poprzez niewywiązanie się z obowiązków ciążących na przewoźniku w wyniku opóźnienia lotu nr [...], zaplanowanego na dzień [...] października 2013 r. na trasie Katowice (KTW) - Fuerteventura (FUE); odległość mierzona metodą trasy po ortodromie wynosi 3691 kilometrów.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r. Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego stwierdził naruszenie przez przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. poprzez zaniechanie wypłaty pasażerom odszkodowania po 400 euro na pasażera oraz niepoinformowanie pasażerów o przysługujących im prawach (zgodnie z art. 14 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r.). Ponadto Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego ustalił obowiązek usunięcia nieprawidłowości w ciągu 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji oraz nałożył na przewoźnika lotniczego karę w wysokości 4800 złotych
Od powyższej decyzji wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył przewoźnik lotniczy i wskazał, że dla pasażerki J. G. i I. G. przewoźnik wypłacił odszkodowanie przelewem na konto M. G. (odpowiednio 529,06 euro i 559.42 euro), zaś w przypadku pasażerów F. G. oraz M. G., pasażerowie zdecydowali się na dochodzenie roszczeń przed sądem powszechnym a nie przed Prezesem Urzędu Lotnictwa Cywilnego. Organ wskazał przy tym na wyrok z dnia [...] kwietnia 2018 r. Sądu Rejonowego [...], sygn. akt [...] oddalający powództwo i orzekający o kosztach procesu.
Wyrokiem z dnia [...] listopada 2018 r. Sąd Okręgowy w [...] V Wydział Cywilny Odwoławczy (sygn. akt [...]) oddalił apelację skarżących od wyroku Sądu Rejonowego w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2018 r. wskazując na przedawnienie roszczeń pasażerów. Sąd wskazał również na brak podstaw do zawieszenia postępowania do czasu zakończenia postępowania administracyjnego prowadzonego przed Prezesem Urzędu Lotnictwa Cywilnego.
Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego uchylił w części własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2018 r. wskazując m. in. na związanie Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego wyrokiem sądu powszechnego i utratą przez niego w tym zakresie możliwości orzekania w sprawie.
Skargę na powyższą decyzję złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący. Sąd pierwszej instancji uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził na rzecz skarżących koszty sądowe. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego nie był związany tym, że sąd powszechny uznał przedawnienie roszczenia o zapłatę. Sąd podkreślił, że brak odesłania w ustawie z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 1393 ze zm.; dalej jako: "ustawa z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze") do stosowania przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145; dalej jako: "Kodeks cywilny"), przy wydawaniu decyzji na podstawie art. 205b ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze oznacza brak podstaw do zastosowania w sprawie przepisów o przedawnieniu roszczeń znajdujących się w tym kodeksie. Sąd wyjaśnił, że organ wydając decyzję w pierwszej kolejności w każdym przypadku stwierdza naruszenie prawa przez przewoźnika lotniczego, a następnie określa zakres nieprawidłowości oraz nakłada karę. Dodatkowo w razie stwierdzenia naruszenia określonych przepisów rozporządzenie (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. określa również obowiązek i termin usunięcia naruszenia prawa. Jeśli zatem organ uznał, że zaistniały przesłanki roszczenia z art. 7 ust. 1 lit. b rozporządzenie (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r., a ponadto, że przewoźnik lotniczy zaniedbał obowiązku wypłacenia tego odszkodowania i nie wykazał, że opóźnienie lotu wynikło z przyczyn od niego niezależnych - to tym samym nie mógł umorzyć postępowania w zakresie ustalenia terminu usunięcia naruszenia prawa. Podkreślił także Sąd, że ustawowe odesłanie do stosowania (w określonym zakresie) przepisów Kodeksu postępowania cywilnego przy jednoczesnym braku odesłania do stosowania przepisów Kodeksu cywilnego w procedurze wydawania decyzji przez organ oznacza niedopuszczalność domniemania stosowania przepisów Kodeksu cywilnego przy wydawaniu tej decyzji, która stanowi rozstrzygnięcie ze sfery stosunku administracyjnoprawnego, a nie ze sfery stosunku cywilnego. Jakkolwiek bowiem przedmiotem rozstrzygnięcia administracyjnego w niniejszej sprawie była należność pieniężna pomiędzy przewoźnikiem lotniczym a pasażerami, to ustawowe określenie drogi administracyjnej do jej ustalenia powoduje, że ustalenie to następuje w ramach stosunku administracyjnoprawnego, w którym organ władczo orzeka o wynikających z ustawy obowiązkach przewoźnika lotniczego będącego jedną ze stron tego stosunku prawnego. Brak odesłania w ustawie z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze do stosowania przepisów Kodeksu cywilnego przy wydawaniu decyzji na podstawie art. 205b ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze oznacza bowiem, że brak jest podstaw do zastosowania w sprawie przepisów o przedawnieniu roszczeń znajdujących się w Kodeksie cywilnym. Sąd stwierdził zatem, że organ nie był związany prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego, opartym na uznaniu zarzutu przedawnienia roszczenia o odszkodowanie. Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego nie miał zatem podstaw do uchylenia własnej decyzji w części ustalenia terminu usunięcia nieprawidłowości i nałożenia na przewoźnika kary pieniężnej.
II
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył organ, zaskarżając go w całości.
Zaskarżonemu wyrokowi organ zarzucił:
I. w oparciu o art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie:
1. art. 205b ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze, w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organ w zw. z art. 205a ust. 1 i 209b ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze oraz w zw. z art. 7 ust. 1 lit. b, art. 6 ust. 1 lit. b i art. 16 ust. 1 i 2 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (Dz.U. U E. L z dnia 17 lutego 2004 r., s. 1), poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie do ustalonego stanu faktycznego polegające na przyjęciu, że prawomocny wyrok sądu powszechnego oddalający roszczenie pasażera o odszkodowanie na podstawie art. 7 ust. 1 lit. b rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. nie ma wpływu na orzeczenie przez organ w zakresie określenia obowiązku i terminu jego usunięcia przewidzianego w art. 205b ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze, podczas gdy prawidłowe zastosowanie tego przepisu w stanie faktycznym sprawy wymagało uznania, że prawomocny wyrok sądu powszechnego przemiennie właściwego, zamyka drogę do powtórnego rozpoznania tej sprawy, wobec czego skarżący kasacyjnie organ zobowiązany był uchylić w części decyzję pierwszej instancji tj. w części ustalenia terminu usunięcia nieprawidłowości oraz umorzyć postępowanie w tym zakresie.
2. art. 778 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 205b ust. 1 pkt 2, art. 205a ust. 1 i 209b ust. 1 ustawy z dnia 3 lipa 2002 r. Prawo lotnicze oraz w zw. z art. 7 ust. 1 lit. b rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. oraz art. 6 ust. 1 lit. b i art. 16 ust. 1 i 2 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, co doprowadziło sąd pierwszej instancji do błędnego wniosku, że skarżący kasacyjnie organ orzekał o przedawnieniu roszczenia pasażerów M. G. i F. G. względem przewoźnika lotniczego z tytułu odszkodowania przewidzianego w art. 7 ust. 1 lit. b rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r., na podstawie przepisu art. 778 Kodeksu cywilnego w zakresie, w jakim na podstawie art. 205b ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze uchylił w części decyzję pierwszej instancji w zakresie ustalenia terminu usunięcia nieprawidłowości i umorzył we wskazanym zakresie postępowanie.
II. w oparciu o art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
1. naruszenie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167; dalej jako: "p.u.s.a.") w zw. z art. 3 § 1 i 2 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez naruszenie obowiązku kontroli działalności administracji publicznej, które polegało na uchyleniu decyzji z dnia 7 lipca 2020 r., w sytuacji kiedy decyzja ta została wydana zgodnie z obowiązującym prawem materialnym oraz przy jej wydawaniu została zachowana wymagana przepisami procedura, które to naruszenie również polegało na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy;
Wskazując na powyższe zarzuty autor skargi kasacyjnej wniósł o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także o zasądzenie na rzecz organu skarżącego kasacyjnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Ponadto autor skargi kasacyjnej oświadczył, że zrzeka się prawa do rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
Zażalenie od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu, tj. pkt II i III wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 marca 2021 r. złożyli skarżący.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucili:
1. naruszenie prawa procesowego, to jest art. 200 oraz 205 § 2 p.p.s.a, poprzez:
a) rozliczenie kosztów zastępstwa adwokackiego w oparciu o treść § 14. 1 ppkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.; dalej jako: "rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie"), w sytuacji, gdy niniejsza sprawa dotyczyła zaskarżenia należności pieniężnej, co za tym idzie strona 1 z 2 koszty procesu winny zostać rozliczone w oparciu o treść § 14. 1. ppkt 1 lit. a w/w rozporządzenia, to jest z uwzględnieniem stawki zastępstwa adwokackiego wyszczególnionego treścią § 2 ust. 3 przedmiotowego rozporządzenia.
W związku z powyższym skarżący wnieśli o zmianę punktów nr: II I III skarżonego wyroku, to jest poprzez zastąpienie jego dotychczasowego brzmienia, treścią:
1) zasądza od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz skarżącego kwotę 1.117,00 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym:
a) 900,00 złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego;
b) 200,00 złotych tytułem kosztu opłaty od skargi;
c) 17,00 złotych tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
III
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wnieśli o jej oddalenie, jako bezzasadnej, zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, według norm przepisanych. Ponadto skarżący oświadczyli, iż zrzekają się prawa do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu jawnym Naczelnego Sądu Administracyjnego.
IV
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie jest zasadna i podlega oddaleniu.
Po pierwsze należy zauważyć, że zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wnoszący skargę kasacyjną organ złożył oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy, zaś uczestnicy postępowania, w terminie czternastu dni od doręczenia odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądali przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.
Ponadto należy podkreślić, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Przechodząc do oceny zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej należy podkreślić, że istota sporu prawnego w rozpatrywanej sprawie dotyczy kwestii prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego uznał, że decyzja ta jest niezgodna z prawem. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji uznał, że przyjęcie za podstawę orzekania przepisów prawa cywilnego do spraw rozstrzyganych w trybie administracyjnym jest możliwe, jeżeli wynika to z jednoznacznego odesłania do ich stosowania, a przepisy rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. nie zawierają odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów prawa prywatnego do unormowań zawartych w art. 7 i w art. 16 ust. 2 tego rozporządzenia. Również przepisy ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze nie zawierają takiego odesłania do stosowania przepisów Kodeksu cywilnego w sprawach unormowanych w art. 205a i art. 205b ustawy. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał także, że jedynie w zakresie egzekucji należności określonych w decyzji stwierdzającej naruszenie prawa przez przewoźnika lotniczego i określającej zakres nieprawidłowości oraz nakładającej karę pieniężną znajdują zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Natomiast instytucja przedawnienia, jako instytucja prawa materialnego uregulowana jest w przepisach Kodeksu cywilnego.
W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji uznał, że orzekając w niniejszej sprawie nie był związany rozstrzygnięciem sądu cywilnego stwierdzającego przedawnienie roszczenia opartego na przepisach kodeksu cywilnego dotyczących umów przewozu.
Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.
W ocenie autora skargi kasacyjnej zaskarżony wyrok narusza opisane w punkcie 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej przepisy prawa materialnego bowiem organ będąc związany wyrokiem sądu powszechnego w przedmiocie rozstrzygnięcia o roszczeniu odszkodowawczym przewidzianym w art. 7 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. nie miał możliwości załatwienia sprawy wywołanej żądaniem skarżących w przedmiocie określenia obowiązku i terminu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości na podstawie art. 205b ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo lotnicze w związku z art. 7 ust.1 lit. b rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. Odmienne stanowisko prowadziłoby to naruszenia zasady niedopuszczalności kontroli zasadności prawomocnego orzeczenia, o której mowa w art. 365 Kodeksu postępowania cywilnego.
W związku z powyższym podkreślić należy, że zaskarżoną do Sądu pierwszej instancji decyzją Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego uchylił w części decyzję tegoż organu z dnia [...] sierpnia 2018 r., to jest w zakresie ustalenia terminu usunięcia nieprawidłowości w ciągu 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji oraz w zakresie nałożenia na przewoźnika lotniczego E. sp. z o.o. kary pieniężnej w łącznej wysokości 4800 złotych za naruszenie art. 7 ust.1 lit. b oraz art. 14 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. i w tym zakresie umorzył postępowanie.
Poza sporem pozostaje okoliczność, że w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji jako skarżący występowali M. G. i F. G. . Z uzasadnienia Sądu pierwszej instancji wynika, że na podstawie nakazów zapłaty wydanych w sprawach sygnatura akt [...] i [...] przewoźnik wypłacił J. G. i I. G. odszkodowanie w wysokości odpowiednio 400 euro i 559,42 euro. Z akt sprawy wynika, że w sprawie F. G. i F. G. Sąd Rejonowy [...] w W. w sprawach sygnatura [...] i [...] wydał w dniach [...] kwietnia 2018 roku i [...] kwietnia 2018 r. wyroki oddalające powództwa o zapłatę odszkodowania.
Zauważyć natomiast należy, że ani organy w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji, ani Sąd pierwszej instancji nie wskazują na to, aby przed sądem powszechnym toczyło się postępowanie o zapłatę odszkodowania, którego stroną byłby M. G. .
W związku z powyższym, uwzględniając stanowisko i argumentację przedstawioną przez Sąd pierwszej instancji, a także mając na uwadze zarzuty skargi kasacyjnej wyjaśnienia wymaga kwestia dopuszczalności oraz zakresu postępowania (postępowań) toczącego się w celu ustalenia odpowiedzialności przewoźnika za delikty, o których mowa w art. 7 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r., a tym samym powstaje zagadnienie zakresu przedmiotowego postępowania toczącego się w związku z treścią art. 7 rozporządzenia.
Odnosząc się do przedstawionych kwestii należy przypomnieć, że w art. 16 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. zobowiązano poszczególne państwa członkowskie do wyznaczenia organu odpowiedzialnego za wykonywanie postanowień rozporządzenia w odniesieniu do lotów z lotnisk znajdujących się na ich terytorium oraz lotów z krajów trzecich na te lotniska. W razie konieczności, organ ten ma podejmować niezbędne środki w celu zapewnienia przestrzegania praw pasażerów. Ponadto państwa członkowskie mają informować Komisję o organie wyznaczonym zgodnie z art. 16 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. Z kolei według art. 16 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r., każdy pasażer, bez uszczerbku dla art. 12 w/w rozporządzenia, może wnieść do każdego organu wyznaczonego na podstawie art. 16 ust. 1 lub do każdego innego organu wyznaczonego przez państwo członkowskie skargę na naruszenie rozporządzenia, które miało miejsce na jakimkolwiek lotnisku znajdującym się na terytorium państwa członkowskiego, lub dotyczącą jakiegokolwiek lotu z kraju trzeciego na lotnisko znajdujące się na terytorium tego państwa członkowskiego. Wreszcie, stosownie do art. 16 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r., ustanowione przez państwa członkowskie sankcje za jego naruszenia powinny być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające.
Stosownie do treści art. 205a ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze, organem kontroli przestrzegania przepisów rozporządzenia, czyli organem, o którym mowa w art. 16 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r., jest Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego. Do jego kompetencji należy także rozpatrywanie skarg pasażerów, o których mowa w art. 16 ust. 2 w/w rozporządzenia. W tym zakresie Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego stwierdza w drodze decyzji administracyjnej brak naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego albo naruszenie prawa przez przewoźnika lotniczego, określając zakres nieprawidłowości oraz nakładając karę określoną w art. 209b ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze, a w razie stwierdzenia naruszenia art. 7, art. 8 ust. 1 lit. a lub art. 10 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r., określa również obowiązek i termin jego usunięcia (art. 205b ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze). Z kolei art. 205b ust.6 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze stanowi, że do egzekucji należności określonych w decyzji administracyjnej, w której stwierdzono naruszenie przepisów rozporządzenia, stosuje się przepisy kodeksu postępowania cywilnego.
Wobec powyższego należy wyraźnie podkreślić, że w art. 7 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. uregulowano wysokość odszkodowania, która została określona w sposób ryczałtowy (250, 400 albo 600 euro), uzależniony przede wszystkim od kryterium długości lotu. Odpowiedzialność przewoźnika nie zależy od wykazania przez pasażera poniesienia szkody ani od winy lub bezprawności przewoźnika. Obowiązek wypłacenia odszkodowania nie występuje, jeżeli przewoźnik z wyprzedzeniem poinformował pasażera o odwołaniu lotu, a gdy taka informacja została przekazana po przekroczeniu określonego terminu, w celu zwolnienia się z odpowiedzialności przewoźnik powinien ponadto zaoferować pasażerowi określoną zmianę planu podróży. Przesłanką zwalniającą z obowiązku wypłaty odszkodowania w wypadku odwołania lotu jest również okoliczność, że było to następstwem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków (art. 5 ust. 3). W związku z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyrokami z dnia: 19 listopada 2009 r., sygn. akt C-402/07 i C-432/07, C. Sturgeon i inni przeciwko Condor Flugdienst GmbH, i 23 października 2012 r., sygn. akt C-581/10 i C-629/10, E. Nelson i inni przeciwko Deutsche Lufthansa AG, okoliczność ta ma zastosowanie również w wypadku opóźnienia lotu, a ciężar udowodnienia przesłanki zwalniającej z odpowiedzialności spoczywa na przewoźniku (art. 5 ust. 3 i 4).
Na marginesie należy zauważyć, że odpowiedzialność odszkodowawcza przewoźnika została także uregulowana w wiążącej Polskę Konwencji montrealskiej. Zgodnie z treścią art. 17-19 na podstawie Konwencji montrealskiej przewoźnik ponosi odpowiedzialność za szkodę wynikłą w razie śmierci albo uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia pasażera, szkodę wynikłą w razie zniszczenia, zaginięcia lub uszkodzenia bagażu zarejestrowanego, szkodę wynikłą w razie zniszczenia, zaginięcia lub uszkodzenia towaru oraz szkodę spowodowaną opóźnieniem w przewozie pasażerów, bagażu lub towarów. W orzecznictwie TSUE wskazano na rozłączność zakresu przedmiotowego regulacji prawnych zawartych w Konwencji i w
rozporządzeniu (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. podkreślając, że przepisy Konwencji (art.19) odnoszą się wyłącznie do szkód indywidualnych związanych z powodem odbywania podróży, których naprawienie wymaga zindywidualizowanej oceny i może stanowić wyłącznie przedmiot zindywidualizowanego świadczenia odszkodowawczego a posteriori, a przepisy rozporządzenia są właściwe dla szkód identycznych dla wszystkich pasażerów i przez to mogą być naprawione przez zapewnienie ujednoliconej i natychmiastowej pomocy lub opieki (por. wyrok TSUE z dnia 10 stycznia 2006 r., sygn. akt C-344/04, International Air Transport Association and European Low Fares Airline Association i inni przeciwko Department for Transport).
Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że wniesienie skargi, o której mowa w art. 16 ust.2 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r., skutkuje tym, że organ uprawniony - Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego - prowadzi postępowanie w kierunku ustalenia naruszenia przepisów rozporządzenia (w tym art. 7) pod kątem zastosowania sankcji w postaci nałożenia kary pieniężnej a dopiero stwierdzając naruszenie, między innymi art. 7 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r.,, ustala okoliczności warunkujące wypłatę zryczałtowanego odszkodowania. Przy czym poza zakresem prowadzonego postępowania pozostają kwestie związane ze szkodą, winą lub bezprawnością działania. Powyższe oznacza, że inny jest zakres postępowania wywołany roszczeniem opartym na podstawie art.7 rozporządzenia prowadzonym przed organem administracji publicznej, a inny jest zakres postępowania prowadzonego przed sądem powszechnym w oparciu o roszczenie wynikające z treści art. 7 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. W postępowaniu przed sądem powszechnym zostaje bowiem pominięty ten etap postępowania, który w istocie prowadzi do nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 209 b ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze. Z tych względów postępowanie prowadzone przed sądem powszechnym, w którym pasażer domaga się wypłaty zryczałtowanego odszkodowania, oparte jest na roszczeniu wynikającym z art. 7 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r., które skierowane jest bezpośrednio do przewoźnika występującego w tym postępowaniu w charakterze pozwanego. Natomiast w postępowaniu administracyjnym toczącym się przed Prezesem Urzędu Lotnictwa Cywilnego żądanie pasażera zgłoszone w formie skargi, o której mowa w art. 16 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r., uruchamia dwuetapowe postępowanie, które w konsekwencji może doprowadzić do wydania decyzji, o której mowa w art.205b ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze.
W związku z powyższym oczywistym jest, że zaskarżona do Sądu pierwszej instancji decyzja nie zawierała oceny odnoszącej się do przedstawionego zagadnienia prawnego, a w szczególności brak jest stanowiska w zakresie skutków prawnych wynikających z faktu istnienia wyroku sądu powszechnego rozpatrującego roszczenie oparte na treści art. 7 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r., którego sentencja skierowana jest do jednego z podmiotów uczestniczących w postępowaniu administracyjnym, w którym organ rozstrzygał o zasadności roszczenia opartego także na treści art. 7 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. i to w sytuacji, gdy w stosunku do tego podmiotu brak jest ustaleń odnoszących się do prawomocności wyroku sądu powszechnego, a także brak jest ustaleń o istnieniu prawomocnego wyroku sądu powszechnego skierowanego do drugiego z uczestników postępowania administracyjnego, a tym samym brak jest także analizy sytuacji prawnej tego podmiotu w kontekście zasad wynikających z regulacji prawnej, o której mowa w art. 365 Kodeksu postępowania cywilnego.
Ponadto zauważyć należy, że organ administracji publicznej wydając zaskarżoną decyzję powołał jako podstawę prawną swego rozstrzygnięcia przepis art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej jako: "k.p.a."). Jednocześnie z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ umorzył w części postępowanie administracyjne nie z uwagi na upływ terminu, o którym mowa w art. 778 Kodeksu cywilnego. tylko z uwagi na stwierdzenie, że w zakresie roszczeń opartych na treści art. 7 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r., zapadł już prawomocny wyrok wydany przez sąd powszechny. Natomiast stosownie do treści art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. Koncentrując uwagę na drugim wskazanym w tym przepisie wariancie rozstrzygnięcia, które zapadło w niniejszej sprawie, do uchylenia decyzji organu I instancji i umorzenia postępowania pierwszoinstancyjnego dochodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie to okazało się nietrafne, a samo postępowanie jest bezprzedmiotowe i nie powinno być kontynuowane. Jak wskazano w doktrynie, z redakcji art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. mogłoby wynikać, że organ odwoławczy uchylając zaskarżoną decyzję ma jednocześnie obowiązek umorzenia postępowania pierwszoinstancyjnego. Tymczasem postępowanie podlega umorzeniu tylko wtedy, gdy zachodzą przewidziane w k.p.a. przesłanki do umorzenia (por. Z. Janowicz, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa-Poznań 1992, s. 326).
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że bezprzedmiotowość może mieć charakter podmiotowy, jak i przedmiotowy. Zawsze jednak oznacza brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Organ umarza więc postępowanie w sytuacji, gdy brak jest podstaw prawnych lub faktycznych do prowadzenia postępowania administracyjnego i do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Podkreśla się, że istota bezprzedmiotowości postępowania polega na nastąpieniu takiego zdarzenia prawnego lub faktycznego, które spowodowało, że przestała istnieć ta szczególna relacja między faktem (sytuacją faktyczną danego podmiotu) a prawem (sytuacją prawną danego podmiotu), z którą prawo łączy obowiązek konkretyzacji normy w postaci wydania decyzji administracyjnej. Tak więc bezprzedmiotowość oznacza brak podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania danej sprawy. Wiąże się to z brakiem któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, co skutkuje tym, że nie można załatwić sprawy przez jej rozstrzygnięcie co do istoty. Zachodzi ona zatem w sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego nie mamy do czynienia ze sprawą administracyjną mogącą być przedmiotem postępowania (por. wyrok NSA z dnia 10 maja 2012 r., sygn. akt II GSK 467/11, wyrok NSA z dnia 6 lipca 2020 r., sygn. akt II OSK 818/20).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zastosowanie w sprawie regulacji prawnej zawartej w art.138 § 1 pkt 2 k.p.a. wymaga jednoznacznego odniesienia się do kwestii związanej z bezprzedmiotowością postępowania. Analiza tego zagadnienia wymaga także uwzględnienia konsekwencji prawnych wynikających z treści art. 365 § 1 Kodeksu cywilnego, który to przepis określa zasadniczy skutek prawomocnego orzeczenia, którym jest związanie określonych podmiotów jego treścią. Zagadnienie prawomocności materialnej wyroku wydanego przez sąd w innej sprawie odnosi się do faktu jego istnienia, a przejawia się w mocy wiążącej, ocenianej od strony podmiotowej i przedmiotowej. Granice podmiotowe wyznaczone są składem uczestników postępowania prawomocnie zakończonego. Oznacza to, że osoby, które nie były stronami i których nie obejmuje rozszerzona prawomocność materialna wcześniejszego wyroku, nie są pozbawione możliwości realizowania swego prawa we własnej sprawie, także wtedy, gdy łączy się to z kwestionowaniem oceny, wyrażonej w innej sprawie, w zakresie przesłanek orzekania. Wiąże się to z koniecznością zapewnienia stronie prawa do sądu umożliwiającego właściwą ochronę jej praw. Istota uregulowanej w art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia polega więc na tym, że wymienione w nim podmioty powinny mieć na względzie fakt wydania prawomocnego orzeczenia i jego treść. Wynikający z niej stan związania ogranicza się jednak do sentencji orzeczenia i nie obejmuje motywów rozstrzygnięcia. Dlatego przyjmuje się, że sąd nie jest związany ustaleniami i oceną dowodów, dokonanymi w innej sprawie. Pamiętać przy tym należy, że decyzja o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach stron i jest równoznaczna z brakiem przesłanek do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy.
Jednocześnie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 111 § 2 p.p.s.a. połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia, pozostające ze sobą w związku sprawy ze skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 marca 2021 r. sygnatura akt VII SA/Wa 1636/20 i sprawę wywołaną zażaleniem pełnomocnika M. G. i F. G. na rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II i III wymienionego wyżej wyroku, które to orzeczenia odnoszą do rozstrzygnięcia o kosztach postępowania sądowego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie nie jest zasadne i podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 194 § 1 pkt 9 p.p.s.a. zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia, których przedmiotem jest zwrot kosztów postępowania, jeżeli strona nie wnosi skargi kasacyjnej (środka odwoławczego co do istoty sprawy). W razie zaskarżenia wyroku rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów może być bowiem kwestionowane w skardze kasacyjnej. W szczególności podkreślić należy, że przedmiotem postępowania zakończonego zaskarżonym wyrokiem nie była należność pieniężna. Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie była kwestia ustalenia i oceny czy doszło do naruszenia przez przewoźnika przepisów prawa, w szczególności przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r.
Zgodnie z art. 205 § 2 p.p.s.a., do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Katalog ten jest katalogiem zamkniętym. W orzecznictwie podkreśla się, że niezbędność oraz celowość kosztów postępowania podlega ocenie sądu i jest uwarunkowana konkretnymi okolicznościami sprawy (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1167/14). W wypadku postępowania, w którym strona reprezentowana jest przez adwokata lub radcę prawnego (art. 205 § 2 p.p.s.a.) albo doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 205 § 2 w zw. z art. 205 § 4 p.p.s.a.), niezbędne koszty postępowania stanowi ich wynagrodzenie według stawek opłat wynikających z odrębnych przepisów. Wynagrodzenie pełnomocnika w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie. Skoro zaskarżony akt nie dotyczy należności pieniężnej, należało zastosować stawkę określoną w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c w/w rozporządzenia. Taką też stawkę ustalił Sąd pierwszej instancji.
Z tych wszystkich względów, Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że mimo częściowo błędnego uzasadnienia, zaskarżony wyrok odpowiada prawu, na zasadzie art. 184 p.p.s.a. i art. 204 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.