II GSK 1818/23

III SA/Łd 644/25 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-11-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-08-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Ewa Alberciak
Katarzyna Ceglarska-Piłat /sprawozdawca/
Teresa Rutkowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Kara administracyjna
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2483
art. 37a, art. 37gf, art. 37ge
Ustawa z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 75 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1, art. 145 par. 3, art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Dnia 26 listopada 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędzia WSA Katarzyna Ceglarska-Piłat (spr.), Protokolant Specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2025 roku sprawy ze skargi E. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 25 czerwca 2025 roku nr 1001-IUCKOD-2.4811.1222.2025.2 w przedmiocie odmowy uwzględnienia sprzeciwu od wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. umarza postępowanie administracyjne, 3. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi na rzecz E.G. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z 26 czerwca 2025 r. nr 1001-IUCKOD-2.4811.1222.2025.2 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi odmówił uwzględnienia sprzeciwu E.G. od wezwania z 6 marca 2025 r. nr 1001-IUCKOD-1.4810.639.2025.2 do wniesienia opłaty dodatkowej za naruszenie obowiązku wniesienia opłaty za przejazd autostradą.
Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Pismem z 6 marca 2025 r. nr 1001-IUCKOD-1.4810.639.2025.2 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi na podstawie art. 37ge ustawy z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 659 ze zm., dalej: "ustawa o autostradach", "u.a.") wezwał E.G. do wniesienia opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł. Wezwanie zostało wystosowane w związku z naruszeniem obowiązku wniesienia opłaty za przejazd samochodem osobowym numer rejestracyjny [...] z 16 grudnia 2021 r. o godzinie 17:04 po płatnym odcinku autostrady A2: węzeł [...]. Powyższe wezwanie zostało doręczone adresatowi 20 marca 2025 r.
Od ww. wezwania 1 kwietnia 2025 r. pełnomocnik E.G. – D.R. wniósł sprzeciw do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi. Wnoszący sprzeciw wyjaśnił, że 16 grudnia 2021 r. był kierowcą pojazdu [...], opłatę za przejazd uiścił za pomocą aplikacji mobilnej e-Toll, wpisując numery rejestracyjne oraz datę przejazdu. Do sprzeciwu dołączone zostało potwierdzenie transakcji kartą debetową z 16 grudnia 2021 r. na kwotę 1,10 zł.
Wskazaną na wstępie decyzją Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi odmówił uwzględnienia sprzeciwu od wezwania z 6 marca 2025 r. do wniesienia opłaty dodatkowej.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że na podstawie danych widniejących w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK) ustalił, iż 16 grudnia 2021 r., tj. w dniu zarejestrowania przez system e-Toll przedmiotowego przejazdu E.G. był właścicielem pojazdu o numerze rejestracyjnym [...]. W związku z tym zgodnie z ustawą o autostradach był zobowiązany do wniesienia należnej opłaty za przejazd płatnym odcinkiem autostrady A2. Organ zauważył przy tym, że wprowadzeniu systemu e-Toll towarzyszyła kampania informacyjna, która prowadzona była od marca 2021 r. Ponadto widoczne były znaki drogowe usytuowane przed wjazdem na płatne odcinki autostrady informujące o charakterze drogi. Decydując się na przejazd bez zapłaty w formie biletu bądź bez zainstalowanej aplikacji kierujący pojazdem naraził właściciela pojazdu na odpowiedzialność administracyjnoprawną za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty za przejazd autostradą płatną. Przejazd został zarejestrowany przez urządzenie kontrolne Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej Krajowej Administracji Skarbowej (SPOE KAS) na płatnym odcinku autostrady A2: [...] 16 grudnia 2021 r. o godzinie 17:04 jako przejazd bez uiszczonej opłaty. Przejazd autostradą powinien być opłacony przed jego rozpoczęciem bądź do końca trzeciego dnia od dnia zakończenia przejazdu.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że okoliczność niewniesienia wymaganej opłaty skutkuje nałożeniem opłaty dodatkowej w wysokości 500 zł na podstawie art. 37ge ust. 1 ustawy o autostradach. Jednocześnie w analizowanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące odstąpieniem od naliczenia opłaty dodatkowej.
Odnosząc się do przedłożonego przez stronę dowodu w postaci potwierdzenia transakcji kartą debetową z 16 grudnia 2021 r. na kwotę 1,10 zł organ zauważył, że stosownie do art. 37a ust. 12 ustawy o autostradach bilet autostradowy zawiera m.in.: numer rejestracyjny pojazdu, wskazanie autostrady lub jej odcinka, za przejazd którymi została pobrana opłata, datę i godzinę początku oraz końca okresu ważności tego biletu. Na załączonym przez stronę dowodzie brak jest takich informacji. Nie można zatem przypisać go do zarejestrowanego przejazdu z 16 grudnia 2021 r. pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] w miejscu węzeł: [...]. Z załączonych dowodów nie wynika zatem, iż opłacony został przejazd płatnym odcinkiem autostrady A4 ww. pojazdem.
Ponadto Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał, że 26 maja 2025 r. wystosował do Departamentu Poboru Opłat Drogowych Ministerstwa Finansów pismo z prośbą m.in. o weryfikację, czy został wykupiony e-bilet autostradowy dla pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] i czy płatność ta została zaksięgowana na poczet przejazdu na płatnym odcinku autostrady A2: węzeł [...] w dniu 16 grudnia 2021 r. W dniu 29 maja 2025 r. organ otrzymał odpowiedź, z której wynika, że nie został dokonany zakup biletu autostradowego na przejazd płatnym odcinkiem autostrady A2 pojazdem osobowym o numerze rejestracyjnym [...] w dniu 16 grudnia 2021 r. o godzinie 17:04. Na podstawie przekazanego potwierdzenia płatności Departament Poboru Opłat Drogowych Ministerstwa Finansów wskazał, że dokonano zakupu biletu autostradowego o sygnaturze: 20211216/MOE/JXNTI/92 dla pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] na płatnym odcinku autostrady A2 na kwotę 1,10 PLN. Ważność biletu: 16-12-2021 r. od godziny 16:47 do 18-12-2021 r. do godziny 16:47 na węzeł: [...] - bilet autostradowy nie został wykorzystany.
Wobec powyższego Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że zakupiony bilet autostradowy posiadał błędny numer rejestracyjny pojazdu, zaś tego rodzaju przejazd jest traktowany jak przejazd autostradą bez wniesienia opłaty za ten przejazd. Ustawodawca nie przewidział możliwości zaliczenia na poczet przejazdu autostradą opłaty uiszczonej za przejazd innym pojazdem niż ten, który faktycznie poruszał się po drodze. Za poprawność informacji podawanych w momencie zakupu biletu autostradowego odpowiada użytkownik. Wskazując błędny numer rejestracyjny pojazd, nie dochowano należytej staranności w wykonywaniu przejazdu.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi E.G. zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:
- art 13 ust 1 pkt 3 ustawy o drogach publicznych i autostradach - poprzez jego błędną wykładnię, to jest przyjęcie, iż jego zapis ogranicza zakres postępowania dowodowego organu jedynie do zbadania treści numeru rejestracyjnego danego pojazdu;
- art 37ge ust. 1 w związku z art 37a ust. 7 tej ustawy - poprzez zastosowanie wskazanych przepisów i nałożenie na skarżącego kary w postaci opłaty dodatkowej;
- art 7 k.p.a. poprzez niedokonanie czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, ograniczenie postępowania dowodowego jedynie do zbadania treści numerów rejestracyjnych danego pojazdu oraz przyjęcia tylko tej jedynej okoliczności jako zdolnej zidentyfikować dany pojazd;
- art 77 k.p.a. - poprzez nierozpoznanie całego materiału dowodowego, w tym przedstawionych dowodów przelewów dokonanej opłaty za przejazd oraz wyjaśnień osoby dokonującej przedmiotowej opłaty;
- art 80 k.p.a. - poprzez dokonanie wybiórczej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, ograniczającej kognicję działania organu do zbadania tylko jedynej okoliczności identyfikującej dany pojazd;
- art 8 k.p.a. w związku z art 31 ust 3 Konstytucji w związku z art 8 a Dyrektywy 19W62/UE oraz art 43 ust 3 Karty Praw Podstawowych - poprzez naruszenie zasady proporcjonalności, to jest nałożenie kary mimo bezspornego wykonania zobowiązania przez obowiązanego;
- art 405 Kodeksu cywilnego, ponieważ konsekwencje ustaleń dokonanych przez organ prowadziłyby do zastosowania instytucji bezpodstawnego wzbogacenia.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz uwzględnienie wniesionego sprzeciwu od wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Nadto, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.); stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). W myśl art. 145 § 3 p.p.s.a. przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie.
Przedmiotem skargi jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, którą organ ten utrzymał w mocy własną decyzję odmawiającą uwzględnienia sprzeciwu skarżącego od wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej.
Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie jednakże z innych przyczyn niż w niej podniesione. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę.
W rozpoznawanej sprawie z ustaleń organu wynika, że skarżący 16 grudnia 2021 r. o godzinie 17:04 był kierowca pojazdu [...] przemieszczającego się płatnym odcinkiem autostrady A2 węzeł [...]. Opłatę za przejazd uiścił za pomocą aplikacji mobilnej E-TOLL, wpisując numer rejestracyjny "[...]" oraz datę przejazdu (do sprzeciwu dołączone zostało potwierdzenie transakcji kartą debetową z 16 grudnia 2021 r. na kwotę 1,10 zł). Błąd we wpisanym numerze rejestracyjnym nie uniemożliwił zweryfikowania przejazdu konkretnym pojazdem.
Postępowanie związane z wnoszeniem opłat za przejazd autostradą płatną, pobieraniem opłaty dodatkowej za niewniesienie opłaty za przejazd, wnoszeniem sprzeciwu oraz postępowaniem w przedmiocie tego sprzeciwu zostało uregulowane w rozdziale 5a ustawy u.a. Zgodnie z art. 37a ust. 1 u.a. w brzmieniu obowiązującym w dniu przejazdu) za przejazd autostradą, po dostosowaniu jej do poboru opłat, pobierane są opłaty za przejazd. Postępowanie związane z brakiem opłaty w terminach i trybie przewidzianym ustawą, w tym za kontynuację przejazdu autostradą lub jej odcinkiem po upływie daty i godziny końca okresu ważności wskazanych na bilecie, jest inicjowane wezwaniem do wniesienia opłaty dodatkowej, od którego to wezwania przysługuje sprzeciw, a następnie – w razie jego nieuwzględnienia wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przepisy k.p.a. – w zakresie określonym w art. 37gf ust. 5 u.a. mają zastosowanie wyłącznie do etapu w sprawie sprzeciwu oraz wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – dlatego, jak wskazuje się w orzecznictwie NSA, postępowanie to jest nie dość, że swoistą hybrydą, to również postępowaniem uproszczonym, determinowanym jego przedmiotem (por. wyrok NSA z 14 marca 2024 r. II GSK 1818/23, publ. CBOSA). Termin do zgłoszenia sprzeciwu ma charakter procesowy, bowiem określa granice czasowe dla dokonania określonej czynności procesowej – przez adresata wezwania, o którym jest mowa w art. 37ge ust. 7 ustawy u.a. płatnych (podmiotu zobowiązanego do uiszczenia opłaty dodatkowej) – w postępowaniu zainicjowanym wezwaniem do uiszczenia tej opłaty. Nie ma przy tym znaczenia, że postępowanie to nie jest czystym "postępowaniem administracyjnym jurysdykcyjnym", o którym mowa w k.p.a., chociaż kończy się – w przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu – wydaniem decyzji administracyjnej, to jednak przepisy k.p.a. stosuje się w nim "odpowiednio" i we wskazanym w ustawie zakresie (por. wyrok NSA z 14 listopada 2024 r., sygn. akt II GSK 1383/24, publ. CBOSA).
Stosownie do treści art. 37ge u.a. za niewniesienie opłaty za przejazd autostradą, o której mowa w art. 37a ust. 7, w tym za kontynuację przejazdu autostradą lub jej odcinkiem po upływie daty i godziny końca okresu ważności wskazanych na bilecie autostradowym, od wnoszącego opłatę pobiera się opłatę dodatkową w wysokości 500 zł. Z kolei w myśl art. 37a ust. 7 u.a. do wniesienia opłaty za przejazd autostradą, pobieranej przez Szefa KAS, jest zobowiązany:
1) właściciel pojazdu albo
2) posiadacz pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, albo
3) użytkownik pojazdu, o którym mowa w art. 80b ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym
– zwany dalej "wnoszącym opłatę".
Równocześnie sąd zwraca uwagę na treść art. 37a us. Przepis ten stanowił, iż dane, o których mowa w ust. 12, są gromadzone w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS i przechowywane w tym systemie nie krócej niż 12 miesięcy i nie dłużej niż 24 miesiące, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem, chyba że przed upływem tego terminu zostanie wystawione wezwanie, o którym mowa w art. 37ge ust. 7, wszczęte postępowanie administracyjne, egzekucyjne lub sądowoadministracyjne, w którym dane te są niezbędne; w takim przypadku dane są przechowywane do czasu zakończenia danego postępowania. Zgodnie z art. 25 pkt 3 ustawy z dnia 15 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 1005) przepis ten wszedł w życie z dniem 1 grudnia 2021 r. i stosownie do art. 1 pkt 1 lit. c oraz art. 16 ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o zmianie ustawy o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 1193) obowiązywał do 30 czerwca 2023 r.
Tym samym w okresie od 1 grudnia 2021 r. do 30 czerwca 2023 r., a więc w okresie obowiązywania tego przepisu, dane, o których mowa w art. 37a ust. 12 u.a. (a więc dane, które powinien zawierać bilet autostradowy) mogły być gromadzone i przechowywane w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS przez okres nie krótszy niż 12 miesięcy, ale równocześnie zgodnie z wolą ustawodawcy nie dłużej niż 24 miesiące, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem. Równocześnie ustawodawca w sposób wyraźny pozwolił na dłuższy okres przechowywania tych danych – tj. dłuższy niż 24 miesiące licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem – jedynie w przypadku, gdy przed upływem 24 miesięcy licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem, zostało: wystawione wezwanie, o którym mowa w art. 37ge ust. 7; wszczęte postępowanie administracyjne, egzekucyjne lub sądowoadministracyjne, w którym dane te są niezbędne – w takim jednak przypadku dane te są przechowywane do czasu zakończenia danego postępowania. Zatem jeśli ustawodawca przed wskazanym w treści tego przepisu okresem (tj. przed upływem 24 miesięcy od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem) nie podjął określonych działań (tj. gdy nie wystawił wezwania, o którym mowa w art. 37ge ust. 7 u.a.; bądź nie wszczął postępowania administracyjnego, egzekucyjnego lub sądowoadministracyjnego, w którym dane te są niezbędne), to tym samym nie może w sposób legalny wykorzystywać wskazanych danych. Oznacza to, że dane te nie mogą być już wykorzystywane przez organ, a więc nie mogą być podstawą żądania opłaty dodatkowej. Z treści art. 37a ust. 30 in fine ustawy u.a. płatnych wynika bowiem, że nawet w przypadku wystosowania przed upływem wskazanego terminu (tj. 24 miesięcy od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem) wezwania, o którym mowa w art. 37ge ust. 7 ustawy u.a. płatnych, czy wszczęcia postępowania administracyjnego, egzekucyjnego lub sądowoadministracyjnego (w którym dane te są niezbędne) organ może przechowywać wskazane dane jedynie do czasu zakończenia danego postępowania.
W tym miejscu wskazać należy, że w uzasadnieniu do projektu zmian, które spowodowały dodanie do art. 37a ustawy u.a. płatnych ust. 30 (por. druk sejmowy nr IX.1073, opubl. Lex/el, a także https://www.sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/ PrzebiegProc.xsp?nr=1073), wskazano, m.in. iż dane zawarte na biletach będą przechowywane nie krócej niż 12 i nie dłużej niż 24 miesięcy, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem. Dane zawarte na biletach, w tym przede wszystkim numer rejestracyjny pojazdu, są niezbędne do poboru opłaty za przejazd. Nie powinny one być przetwarzane bez ograniczenia czasowego. Z drugiej jednak strony w momencie, kiedy dane te zostaną usunięte, Szef KAS bezpowrotnie traci możliwość weryfikacji faktu uiszczenia opłaty za przejazd. Biorąc pod uwagę, że jest to zachowanie podlegające sankcji, w przypadku jej błędnego nałożenia, po usunięciu danych, Szef KAS nie będzie miał możliwości ponownego sprawdzenia, czy opłata została uiszczona. Z tego względu w interesie obywateli zasadne jest, aby okres retencji tych danych nie był zbyt krótki.
W świetle powyższego nie może być wątpliwości co do tego, że dane zawarte na biletach, w tym przede wszystkim numer rejestracyjny samochodu nie mogą być przez organ przetwarzane bez ograniczenia czasowego, gdyż ustawodawca w sposób wyraźny takie ograniczenie czasowe wprowadził. Zastrzegł on jednak, że czas ten – z uwagi na interes obywatela – powinien być odpowiedni, tj. z jednej strony nie powinien być zbyt krótki, gdyż z uwagi na interes obywatela – powinien być odpowiedni, tj. z jednej strony nie powinien być on zbyt krótki, gdyż usunięcie tych danych powoduje, że organ bezpowrotnie traci możliwość weryfikacji faktu uiszczenia opłaty za przejazd. Z drugiej jednak strony czas ten nie powinien być zbyt długi, ponieważ trudno przyjąć, że organ może w sposób nieograniczony przechowywać i korzystać ze zgromadzonych danych w celu uruchamiania procedury poboru opłaty dodatkowej. Wskazane założenia ustawodawcy, zdaniem sądu, zapewniły organom odpowiedni czas na podjęcie działań zmierzających do uzyskania opłaty dodatkowej za przejazd bez uiszczenia opłaty, gdyż dane zawarte na biletach muszą być przechowywane minimum przez 12 miesięcy licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem. A jednocześnie, zgodnie z wolą ustawodawcy, dane te nie mogą być przechowywane w nieskończoność – bez żadnego ograniczenia czasowego, a jedynie przez ściśle określony czas, tj. maksymalnie przez 24 miesiące licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem. Równocześnie ustawodawca przewidział w sposób wyraźny przypadki, w których termin ten ulega wydłużeniu, o których już wspominano. Przy czym, wprowadzenie wskazanego ograniczenia miało zdaniem sądu na celu pozbawienie organu możliwości wykorzystania wskazanych danych po upływie określonego w przepisie terminu - przepis ten został więc wprowadzony w interesie obywatela. Uznać zatem należy, że skoro okres wskazany w treści tego przepisu upłynie, to organ zobligowany będzie do usunięcia wskazanych danych, tj. danych związanych ze ściśle określonymi przejazdami wykonanymi przez określone ustawą podmioty zobowiązane do wnoszenia opłaty za przejazd autostradą (wszak de facto chodzi zwykle o przejazdy, w odniesieniu do których biletu nie wykupiono), a nie danych związanych z całościowym funkcjonowaniem kont tych podmiotów zarejestrowanych w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS), a co za tym idzie nie będą one mogły być podstawą uruchomienia procedury zmierzającej do uzyskania opłaty dodatkowej, w tym do wystawienia wezwania do jej uiszczenia – organ nie będzie już bowiem miał możliwości oparcia się na zgromadzonych w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS danych zawartych na biletach, gdyż z upływem wskazanego przez ustawodawcę okresu utracił on podstawę do ich przechowywania i wykorzystywania. Z tego też powodu należy uznać, że wykorzystywanie danych, które powinny zostać usunięte z systemu, a co za tym idzie, którymi organ nie ma już prawa dysponować, narusza porządek prawny. Wykorzystanie takich danych ocenić należy jak wykorzystanie dowodu sprzecznego z prawem. W myśl bowiem art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc otwarty katalog środków dowodowych opatrzył ustawodawca warunkiem niesprzeczności dowodu z prawem. W doktrynie wskazuje się, iż określenie, którym posłużył się ustawodawca w art. 75 § 1 k.p.a., tj.: "nie jest sprzeczne z prawem" należy rozumieć szeroko – jako sprzeczność z wszelkiego rodzaju przepisami prawa, a nie wyłącznie z przepisami prawa administracyjnego. Jeśli więc idzie o sprzeczność środka dowodowego z prawem procesowym, to chodzi głównie o niezgodny z określonymi procedurami sposób jego pozyskania. Gdy zaś chodzi o sprzeczność środka dowodowego z prawem materialnym, to tyczy się to sprzeczności z przypadkami, gdy przepisy prawa z różnych względów wyłączają możliwość pozyskania lub posłużenia się określonym środkiem dowodowym. Dowód może być więc sam w sobie sprzeczny z prawem, jak również może to być dowód uzyskany w sposób sprzeczny z prawem (por. P. M. Przybysz, Komentarz do art. 75 k.p.a. [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, Lex/el 2025 r.; a także chociażby K. Budziarek, Dowód sprzeczny z prawem, czyli kilka słów na temat art. 75 § 1 k.p.a., [w:] Administracja. Teoria. Dydaktyka. Praktyka z 2017 r., nr 1, s. 50–67).
Pogląd zaprezentowany w niniejszym orzeczeniu odpowiada w istocie stanowisku samego organu zaprezentowanemu przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej na jego internetowej stronie podmiotowej pod adresem: https://e-toll.mf.gov.pl/inne-dokumenty/klauzula-informacyjna-szefa-krajowej-administracji-skarbowej/ (dostęp aktualny na dzień wyrokowania). W ramach zamieszczonej tam klauzuli informacyjnej dotyczącej przetwarzania danych osobowych użytkowników Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej Krajowej Administracji Skarbowej (SPOE KAS) oraz danych pozyskanych za pośrednictwem strony internetowej obsługującej system SPOE KAS lub Telefonicznego Centrum Obsługi Klienta (TCOK) przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, w ramach dodatkowej informacji zamieszczonej po punkcie 11 klauzuli, oznaczonej dodatkowo słowem "UWAGA", informuje się użytkowników wskazanego systemu, a więc de facto korzystających z autostrad płatnych, o przywoływanych tam i szeroko omówionych ramach czasowych związanych z gromadzeniem i przetwarzaniem danych związanych z przejazdem autostradą, zaznaczając, że są one przechowywane nie krócej niż 12 miesięcy i nie dłużej niż 24 miesiące, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpił przejazd autostradą lub jej odcinkiem. W przypadku jednak, gdy przed upływem tego terminu zostanie wystawione wezwanie, o którym mowa w art. 37ge ust. 7 ustawy u.a. płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym, do uiszczenia opłaty dodatkowej za przejazd autostradą bez wniesienia wymaganej opłaty, wszczęte postępowanie administracyjne, egzekucyjne lub sądowoadministracyjne, w którym dane te są niezbędne, w takim przypadku dane są przechowywane do czasu zakończenia danego postępowania.
Stwierdzone uchybienie obligowało sąd do wyeliminowania z obrotu prawnego zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej oraz do umorzenia postępowania administracyjnego. Zgodnie bowiem z art. 145 § 3 p.p.s.a. w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił więc, aby wyrok sądu administracyjnego definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania. Umorzenie postępowania nie zależy więc od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. Przy czym sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego, co oznacza, że jakiekolwiek rozstrzygnięcie organu - pozytywne czy negatywne - staje się prawnie niedopuszczalne. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. W wyniku dokonanej kontroli legalności zaskarżonej decyzji sąd stwierdził, że organ naruszył art. 37a ust. 30 ustawy u.a. – nie mógł on bowiem oprzeć ustaleń faktycznych na danych gromadzonych w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS, gdyż w dacie wystawienia wezwania do wniesienia opłaty dodatkowej nie miał już podstaw do ich przechowywania. W niniejszej sprawie nie było bowiem podstaw do prowadzenia postępowania zmierzającego do wyegzekwowania od strony opłaty dodatkowej. Równocześnie sąd zwraca uwagę na to, iż niniejsze rozstrzygnięcie nie stoi w kontrze do przepisów rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 1 lipca 2021 r. w sprawie dokonywania zwrotu opłaty dodatkowej oraz rozpatrywania sprzeciwu (Dz. U. z 2021 r., poz. 1205), gdyż w dacie wydania wezwania do uiszczenia opłaty dodatkowej (6 marca 2025 r.) opłaty tej dochodzono nienależnie – w chwili sporządzania wskazanego powyżej wezwania organ nie mógł już dysponować danymi będącymi podstawą wezwania do uiszczenia opłaty dodatkowej.
Wobec ujawnionej bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego sąd nie odniósł się do merytorycznych zarzutów skargi, ponieważ ich rozpatrzenie stało się zbędne.
O kosztach postępowania, obejmujących wpis od skargi oraz wynagrodzenie dla pełnomocnika wraz z opłatą skarbową sąd orzekł w punkcie 3 sentencji wyroku, zgodnie z art. 200 p.p.s.a.
d.cz.