II GSK 1817/21

II GSK 1817/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko /przewodniczący/
Marcin Kamiński /sprawozdawca/
Wojciech Sawczuk
Symbol z opisem
6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 152/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-03-24
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1564
art. 78d ust. 10 art. 78e ust. 2
Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze
Sentencja
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKI Dnia 19 marca 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędzia NSA Marcin Kamiński (spr.) Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk Protokolant asystent sędziego Małgorzata Krawiec po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 152/21 w sprawie ze skargi W. M. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia 25 listopada 2020 r. nr DZP-II.604.97.2020 w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; 2. odstępuje w całości od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
I. Przedmiot kontroli kasacyjnej.
Wyrokiem z dnia 24 marca 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 152/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W. M. (zdająca, skarżąca, strona skarżąca) na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego (Komisja, Komisja II stopnia, organ) z dnia 25 listopada 2020 r., nr DZP-II.604.97.2020, w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego.
II. Stan sprawy wynikający z kontrolowanego wyroku.
Uchwałą Nr 46/2020 z dnia 23 lipca 2020 r. komisja egzaminacyjna I stopnia do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego (organ I instancji) stwierdziła, że skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu. Z uzasadnienia uchwały wynika, że zdająca za rozwiązanie zadań: z zakresu prawa karnego otrzymała ocenę dostateczną, z zakresu prawa cywilnego – ocenę dostateczną, z zakresu prawa gospodarczego – ocenę niedostateczną, z zakresu prawa administracyjnego – ocenę dostateczną, z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki – ocenę dostateczną. Powołując się na treść art. 78f ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (ustawa - Prawo o adwokaturze; u.p.a.), który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu otrzymał ocenę pozytywną, organ I instancji wskazał, iż zdająca uzyskała wynik negatywny z egzaminu.
Skarżąca wniosła odwołanie od uchwały organu I instancji, kwestionując ocenę uzyskaną z pracy z zakresu prawa gospodarczego.
Komisja II stopnia uchwałą z dnia 25 listopada 2020 r. utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu Komisja wskazała, że egzaminatorzy ocenili jednolicie opracowane przez zdającą rozwiązanie z zakresu prawa gospodarczego, w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 78e ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, na ocenę niedostateczną. Organ wskazał, że ta część egzaminu adwokackiego polegała na sporządzeniu umowy spółki jawnej, w ramach świadczenia pomocy prawnej na rzecz spółki z o.o., zgodnie z podanymi założeniami. Następnie organ wskazał i szczegółowo opisał uchybienia popełnione przez zdającą. Zdaniem organu, przedstawionych w zadaniu egzaminacyjnym problemów zdająca nie rozwiązała w sposób prawidłowy w istotnej ich części. Niezasadne było twierdzenie o elementach umowy "bezspornie" prawidłowych, gdyż egzaminatorzy część z nich również zakwestionowali (np. prawo prowadzenia spraw spółki). Wymienione błędy albo uniemożliwiłyby wpisanie spółki do KRS, albo skutkowałyby wszczęciem postępowania, o jakim mowa w art. 19 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym. W ocenie organu, naraziłoby to strony na konieczność podjęcia dodatkowych czynności, które mogłyby pociągnąć za sobą dodatkowe koszty i nakład czasu, a także oczywiste opóźnienie w rejestracji spółki oraz ryzyko zwrotu wniosku, gdyby nie udało się uzupełnić braków wniosku we wskazanym przez sąd terminie. Organ uznał, że liczne błędy i uchybienia, a także niezrealizowanie szeregu założeń powodują, że praca nie może zostać oceniona na ocenę chociażby dostateczną, stosując właściwą gradację ocen. Wniosek byłby taki sam, gdyby powyższe obniżenia liczyć od oceny celującej (co nie ma uzasadnienia). Organ wskazał, że zdająca miała problemy z profesjonalnym skonstruowaniem umowy, co skutkowało tym, że interes strony nie zostałby należycie zabezpieczony. Nie potrafiła również, choćby w stopniu dostatecznym, diagnozować problemów związanych z umową spółki jawnej i instytucjami kodeksu spółek handlowych. Organ podkreślił, że praca egzaminacyjna zdającej zawierała także pozytywne aspekty, jednak uchybienia i błędy, a więc aspekty negatywne, zdecydowanie przeważają nad aspektami pozytywnymi, mając na uwadze wagę i liczbę tych błędów. Organ podniósł, że bez znaczenia pozostaje przy tym, że niektóre błędy zostały wytknięte tylko przez jednego z egzaminatorów (a nie przez obydwu), gdyż każda praca egzaminacyjna podlega sprawdzeniu niezależnie przez każdego z egzaminatorów.
Na powyższą uchwałę skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
III. Ocena prawna wyrażona w kontrolowanym wyroku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie opisanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę.
W ocenie Sądu I instancji, skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zarówno zaskarżona uchwała z 25 lipca 2020 r. Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, jak i utrzymana przez nią w mocy uchwała nr 46/2020 Komisji Egzaminacyjnej nr 2 do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2020 r. z siedzibą w Katowicach z dnia 23 lipca 2020 r. nie naruszają prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Sąd Wojewódzki odnosząc się w kolejności do podniesionych w skardze zarzutów, wskazał, że założenia, sporządzone do każdego zadania, są jednym z warunków prawidłowej oceny pracy zdającego, służąc kontroli jego wiedzy i umiejętności interpretacji oraz zastosowania przepisów prawa materialnego w określonym stanie faktycznym, a więc wyczerpują przesłanki oceny pracy zdającego określone w art. 78 e ust. 2 pkt 2 u.p.a. WSA wskazał, że jest to jedna z najważniejszych przesłanek oceny pracy sporządzonej na egzaminie adwokackim, jako skutecznie kontrolującej umiejętność zastosowania przepisów prawa w praktyce, w konkretnych stanach faktycznych i w oparciu o wszystkie istotne okoliczności, a nie tylko te wybrane przez pełnomocnika. Z tych względów Sąd I instancji nie podzielił zarzutów skargi, iż niezastosowanie się przez zdającą do założeń egzaminacyjnych przyjętych do rozwiązania zadania egzaminacyjnego z części prawa gospodarczego (obowiązujących dla umowy spółki jawnej), nie mają istotnego wpływu na wynik sprawy. Wręcz przeciwnie, uchybienia skarżącej w tym zakresie – zdaniem Sądu I instancji – zostały trafnie ocenione przez organy rozstrzygające w sprawie. W ocenie WSA w Warszawie, uchybienia skarżącej nie zostały wbrew wywodom skargi wyolbrzymione, ale szczegółowo przeanalizowane i ocenione w świetle przepisów prawa materialnego znajdujących zastosowanie w sprawie, wraz ze szczegółowym uzasadnieniem zawartym w zaskarżonej uchwale. Są na tyle istotne, że miały istotny wpływ na negatywną ocenę jaką otrzymała skarżąca. Sąd I instancji wskazał, że co do nieścisłości w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, zarzuty skarżącej również nie zasługują na uwzględnienie. Zakres rozpoznania sprawy w sprawach dotyczących egzaminu adwokackiego wyznacza odwołanie zdającego, ale tylko co do danej części egzaminu. Jeżeli zdający nie kwestionuje ocen co do pozostałych części egzaminu, komisja egzaminacyjna ich nie bada. Dokonuje oceny części egzaminu objętej odwołaniem i może wskazywać dodatkowe błędy, niezauważone przez komisję orzekającą w pierwszej instancji, jednakże nie może działać na niekorzyść strony, czyli obniżyć oceny z tego powodu, co w przypadku oceny negatywnej jest po prostu niemożliwe. W rozpoznawanej sprawie sytuacja tego rodzaju nie zachodzi. Sąd Wojewódzki podzielił również poglądy przywołane w zaskarżonej uchwale, że obowiązek Komisji II stopnia ponownego rozpatrzenia sprawy, polega na ponownej, ostatecznej ocenie części egzaminu w kontekście zarzutów i argumentacji odwołania. W takim też zakresie jak wynika z akt sprawy, zostało przeprowadzone postępowanie odwoławcze w sprawie. Dalej Sąd Wojewódzki szczegółowo omówił uchybienia popełnione w pracy pisemnej przez skarżącą. Zdaniem WSA w Warszawie błędy pracy skarżącej zostały co do zasady właściwie ocenione w toku postępowania przed organami. Błędy popełnione przez skarżącą w pracy albo uniemożliwiłyby wpisanie Spółki do KRS, albo skutkowałyby wszczęciem postępowania, o jakim mowa w art. 19 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym. Sąd Wojewódzki podzielił stanowisko organu, iż zdająca nie potrafi – choćby w stopniu dostatecznym – diagnozować problemów związanych z umową spółki jawnej i instytucjami kodeksu spółek handlowych. W ocenie WSA, praca egzaminacyjna skarżącej zawiera także pozytywne aspekty, jednak uchybienia i błędy, a więc aspekty negatywne, zdecydowanie przeważają nad aspektami pozytywnymi, mając na uwadze wagę i liczbę tych błędów. Sąd Wojewódzki wskazał, że bez znaczenia pozostaje przy tym, że niektóre błędy zostały wytknięte tylko przez jednego z egzaminatorów (a nie przez obydwu), gdyż każda praca egzaminacyjna podlega sprawdzeniu niezależnie przez każdego z egzaminatorów. W postępowaniu dotyczącym ustalenia wyniku adwokackiego obowiązkiem organów administracyjnych jest ochrona interesu publicznego, który w tym wypadku należy rozumieć jako "zapewnienie możliwości wykonywania zawodu zaufania publicznego przez osoby do tego należycie przygotowane". Prowadzenie przez adwokata praktyki zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na adwokata. W ocenie Sądu I instancji, co wynika z uzasadnienia uchwały odwoławczej, Komisja II stopnia odniosła się do tych wszystkich zarzutów odwołania, których uwzględnienie mogłoby zaważyć na treści podjętego rozstrzygnięcia. Nawet jednakże, gdyby Komisja szczegółowo nie omówiła wszystkich argumentów skarżącej, to nie byłaby naruszona dyspozycja art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), "jeżeli wskazane i objaśnione przez ten organ w uzasadnieniu okoliczności przesądzają o trafności decyzji". WSA w Warszawie wskazał, że Komisja - uwzględniając cel, jaki ma spełniać egzamin adwokacki - oceniła stwierdzone mankamenty pracy, ich skalę oraz wagę i uznała, że zdająca nie jest przygotowana do samodzielnego świadczenia pomocy prawnej w sposób przewidziany w ustawie Prawo o adwokaturze. Stwierdzone uchybienia, zdaniem WSA, świadczą o niewystarczającym opanowaniu przez egzaminowaną materiału prawniczego i umiejętności stosowania prawa w praktyce. Negatywna ocena pracy skarżącej była jednoznaczna. Uzyskanie zaś przez zdającą nawet tylko z jednego zadania oceny niedostatecznej stanowić musiało o negatywnym wyniku całego egzaminu. Podsumowując Sąd I instancji wskazał, że w takim stanie rzeczy, uchwały w przedmiocie ustalenia negatywnego wyniku egzaminu adwokackiego skarżącej należy uznać za prawidłowe, zaś zarzuty podniesione w skardze za nieuzasadnione, stanowiące jedynie polemikę ze stanowiskiem organu. Sąd Wojewódzki nie stwierdził takich naruszeń prawa materialnego i procesowego, które miałyby wpływ na wynik sprawy i skutkowałyby koniecznością uwzględnienia skargi. Z tych względów, uznając skargę za nieuzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.
IV. Skarga kasacyjna i jej zarzuty.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, zaskarżając go w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sadowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, ewentualnie, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, oraz zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:
I. przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.):
1) przez nieprawidłowe ustalenie oceny cząstkowej pracy z zakresu prawa gospodarczego, wystawionej wbrew dyspozycji art. 78d ust. 1 u.p.a. i w konsekwencji niesłuszne podjęcie uchwały o negatywnym wyniku egzaminu adwokackiego, pomimo spełniania przez pracę Skarżącej z zakresu prawa gospodarczego warunków do wystawienia oceny pozytywnej; przede wszystkim z uwagi na fakt, iż Skarżąca wybrała prawidłowy sposób rozwiązania zadania, sporządzając projekt umowy spółki jawnej; ponadto sporządzony przez Skarżącą w ramach rozwiązania zadania projekt umowy spełnia wymogi formalne, przewidziane dla umowy spółki jawnej, zawiera dopuszczalne na gruncie przepisów prawa i orzecznictwa zapisy, które w znacznej mierze są zbieżne z opisem istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnych, a także uwzględnia interes reprezentowanej strony, co stanowi o właściwym przygotowaniu prawniczym Skarżącej do wykonywania zawodu adwokata;
2) art. 78d ust. 10 pkt 1 u.p.a. poprzez bezpodstawne i arbitralne przyjęcie, iż analiza sporządzonego przez Skarżącą projektu umowy spółki jawnej z zakresu prawa gospodarczego upoważnia do wniosku, iż Skarżąca nie jest przygotowana do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, podczas gdy prawidłowy sposób rozwiązania zadania z prawa gospodarczego, świadczył o tym, iż Skarżąca jest przygotowana do należytego wykonywania zawodu adwokata;
3) art. 78d ust. 10 pkt 1 u.p.a. poprzez niezastosowanie polegające na nieuwzględnieniu przy ocenie zadania z zakresu prawa gospodarczego pełnej skali ocen i dokonanie błędnej gradacji oceny rozpoczynającej się od oceny bardzo dobrej, zamiast celującej, wbrew określonej w treści ustawy skali ocen oraz ustalenie oceny niedostatecznej, pomimo iż w świetle wymienionej w tym przepisie skali ocen, stwierdzone – nieznaczne uchybienia – nie dawały podstaw do wystawienia oceny niedostatecznej; praca Skarżącej spełnia bowiem wymogi formalne, wymagane dla umowy spółki jawnej, prezentuje poprawny sposób rozwiązania zadania, uwzględnia interes strony, którą reprezentuje oraz zawiera trafne pod względem prawnym postanowienia umowne;
4) art. 78e ust. 2 u.p.a. poprzez uznanie, iż praca zasługuje na ocenę niedostateczną, podczas gdy rozwiązanie zaproponowane przez Skarżącą jest prawidłowe, pokrywa się z opisem istotnych zagadnień, a także judykaturą i doktryną prawa; Skarżąca sporządziła bowiem poprawny projekt umowy spółki jawnej, spełniający wymogi formalne, zbieżne z wytycznymi;
5) art. 78e ust. 2 u.p.a. poprzez bezzasadne przyjęcie do oceny pracy z zakresu prawa gospodarczego dodatkowego kryterium, nie wskazanego w ustawie o adwokaturze, tj. kryterium języka, stylu i staranności pracy, będących indywidualną cechą każdego człowieka, i z uwagi na powyższe, kryterium to nie powinno stanowić jednej z podstaw oceny pracy;
II. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), a mianowicie:
1) art. 7 i 8 kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., poprzez brak wnikliwego rozpatrzenia całości materiału dowodowego i niewzięcie pod uwagę przy ocenie pracy Skarżącej z zakresu prawa gospodarczego wszystkich pozytywnych aspektów pracy, mimo braku jakichkolwiek przepisów prawa, wskazujących kryteria oceny, które stałyby na przeszkodzie ustaleniu oceny pozytywnej, w wyniku czego nie uwzględniono słusznego interesu obywatela, o którym mowa w przepisie art. 7 k.p.a., a w tym wypadku interesu Skarżącej, polegającego na ustaleniu pozytywnego wyniku z egzaminu adwokackiego, a tym samym, umożliwieniu jak najszybszego rozpoczęcia wykonywania zawodu zaufania publicznego;
2) art. 7 i 8 k.p.a. w związku z art. 78e ust 2 u.p.a. i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP poprzez ocenienie sporządzonego przez Skarżącą rozwiązania zadania egzaminacyjnego z części trzeciej egzaminu adwokackiego (prawo gospodarcze) w sposób znacznie mniej korzystny od rozwiązań innych Zdających, którzy sporządzone przez siebie rozwiązania tego zadania egzaminacyjnego opierali na założeniach analogicznych lub zbliżonych do założeń zaproponowanych w rozwiązaniu sporządzonym przez Skarżącą, co stoi w sprzeczności z zasadami praworządności, pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz równego traktowania;
3) art. 7 w związku z art. 80 k.p.a. w związku z art. 78h ust. 12 u.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia sprawy i dowolność rozstrzygnięcia;
4) art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 78h ust. 12 u.p.a. poprzez brak wyczerpującego logicznie spójnego uzasadnienia prawnego i faktycznego wydanego wyroku;
5) art. 7, art. 77 "ust. 1" oraz art. 80 k.p.a. poprzez jednostronne i nieobiektywne rozpoznanie sprawy, nieuwzględniające słusznego interesu Skarżącej, polegające na zastosowaniu kryteriów arbitralnych, dopuszczających za prawidłowe tylko takie rozwiązanie zadania z części trzeciej egzaminu, które w pełni pokrywa się z opisem istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa gospodarczego ("Opis istotnych zagadnień" albo "wytyczne") i uznanie za prawidłowe tylko takich prac, w których znajdą się wszystkie zapisy i postanowienia umowne wskazane w Opisie istotnych zagadnień; przy czym należy podkreślić, iż Skarżąca w istocie rozwiązała przedmiotowe zadanie w sposób zgodny z wytycznymi, sporządzając skuteczny projekt umowy spółki jawnej, poprawny zarówno pod względem formalnym jak i merytorycznym, uwzględniając w jego treści założenia egzaminacyjne, które także według wytycznych były zasadne;
6) mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania to jest "art. 7, 77 § 1, art. 80, art. 107 § k.p.a." (tak w oryginale), które w konsekwencji doprowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, poprzez niezasadne ustalenie, że zmiana oceny cząstkowej z zadania z trzeciej części egzaminu adwokackiego na ocenę pozytywną nie jest uzasadniona oraz na dokonaniu dowolnej, a nie swobodnej oceny całokształtu materiału dowodowego w sprawie;
7) mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wnikliwego rozważenia stanu faktycznego sprawy na tle zmiany oceny cząstkowej z zadania z trzeciej części egzaminu adwokackiego na ocenę pozytywną.
V. Stanowisko strony przeciwnej.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.
VI. Pisma stron
W piśnie procesowym z 6 września 2021 r. skarżąca odniosła się szczegółowo do twierdzeń zawartych w odpowiedzi na skargę kasacyjną.
VII. Uzasadnienie prawne wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:
1. Skarga kasacyjna nie jest pozbawiona usprawiedliwionych podstaw w zakresie zarzutów naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 7 i 80 k.p.a. i art. 78h ust. 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (u.p.a.).
2. Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę sądowoadministracyjną w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu – a więc niezależnie od powyższych granic – nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji oraz podstawy, o których mowa w art. 189 p.p.s.a. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i skonkretyzowane podstawy kasacyjne. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego konkretyzacji przez sformułowanie zarzutów kasacyjnych.
3. Wobec niestwierdzenia określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przyczyn nieważności postępowania sądowego, jak również podstaw do zastosowania z urzędu art. 189 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył rozpoznanie sprawy do kontroli prawidłowości zaskarżonego wyroku w świetle podniesionych zarzutów kasacyjnych, uznając, że część z nich jest uzasadniona, co – wobec stwierdzenia, że istota sprawy nie została dostatecznie wyjaśniona – skutkowało koniecznością wzruszenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy kontrolowanemu Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.
4. Analiza treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku dowodzi, że Sąd a quo nie wyjaśnił w sposób dostateczny podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia w odniesieniu do administracyjnej normy dopełnienia (art. 141 § 4 zd. 1 p.p.s.a.) w zakresie, w jakim konieczne było przedstawienie własnej oceny prawnej, z której wynikałoby, że doszło do pełnej weryfikacji legalności proceduralnej zaskarżonej uchwały, w szczególności co do dochowania przez skarżony organ obowiązku dostatecznego i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy ustalenia wyniku końcowego egzaminu adwokackiego na podstawie całokształtu wyczerpująco zebranego i rozpatrzonego oraz swobodnie ocenionego materiału dowodowego wynikającego z akt sprawy (art. 7 i 80 k.p.a.). Stwierdzone w powyższym zakresie deficyty przeprowadzonej weryfikacji sądowoadministracyjnej, które co najmniej mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a więc treść wyroku, uzasadniają zatem wniosek, że zastosowanie kompetencji orzeczniczej, o której mowa w art. 151 p.p.s.a., było – na tle przesłanek z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. – wadliwe.
5. Na wstępie należy przypomnieć – co zostało prawidłowo odnotowane przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały – że skarżony organ, zgodnie z zasadą merytorycznego charakteru administracyjnego toku instancji, rozpoznaje indywidualną sprawę wyniku egzaminu adwokackiego w jej całokształcie, nie będąc związany zarzutami i wnioskami odwołania, z tym jednak zastrzeżeniem, że zakresem postępowania wyjaśniającego stają się tylko te elementy postępowania przed komisją egzaminacyjną do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego (komisją I stopnia) oraz te części egzaminu adwokackiego, które zostały zakwestionowane przez zdającego w odwołaniu (por. np. wyroki NSA z: 22 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 293/13; 17 czerwca 2014 r., sygn. akt II GSK 602/13; 2 września 2015 r. sygn. akt II GSK 1679/14; 13 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 3695/15). W tym sensie Komisja II stopnia jest związana zakresem zaskarżenia strony odwołującej się od indywidualnego wyniku egzaminu adwokackiego, co pozostaje zgodne ze specyfiką postępowania egzaminacyjnego.
Rola organu odwoławczego w tego rodzaju sprawach nie sprowadza się jednak tylko do oceny zasadności zarzutów odwołania lub ogólnych konstatacji ewaluacyjnych co do niewadliwości lub wadliwości oceny z kwestionowanej części egzaminu adwokackiego oraz ocen cząstkowych wchodzących w jej skład. Komisja II stopnia jest zobowiązana przede wszystkim do szczegółowej i kwantytatywnie sparametryzowanej (przez przyjęcie określonego systemu punktacji odpowiadającej skali ocen, o której mowa w art. 78d ust. 10 u.p.a.) weryfikacji ocen cząstkowych oraz oceny końcowej zakwestionowanej części egzaminu w świetle ustawowych kryteriów ogólnych i szczególnych oraz w sposób, który umożliwi przeprowadzenie następczej kontroli sądowoadministracyjnej. Nie jest zatem w tym zakresie wystarczające abstrakcyjne odwołanie się do kryterium ogólnego pozytywnej oceny egzaminu adwokackiego (art. 78d ust. 1 u.p.a. – zdający ma wykazać zdolność do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata w zakresie przygotowania prawniczego) oraz szczegółowych kryteriów oceny pracy egzaminacyjnej określonych w sposób niewyczerpujący w art. 78e ust. 2 u.p.a. (oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu adwokackiego mają uwzględniać w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje). Oznacza to, że zarówno każdy z dwóch egzaminatorów komisji egzaminacyjnej I stopnia sprawdzających pracę (art. 78e ust. 3 w zw. z art. 78e ust. 1 u.p.a.), jak i Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości – w granicach zaskarżenia odwoławczego – są zobowiązane do szczegółowego i weryfikowalnego wyjaśnienia – w pisemnych uzasadnieniach wystawionych ocen cząstkowych oraz oceny końcowej lub uzasadnieniu ponownej oceny zakwestionowanej części egzaminu – sposobu dojścia do ustalenia określonej oceny pozytywnej albo oceny negatywnej przez wskazanie wartości punktowych przypisanych za rozwiązanie określonych problemów lub części zadania egzaminacyjnego w świetle ustawowych kryteriów oceny. O ile zatem nie ulega wątpliwości, że w zakresie ewaluacji rozwiązania określonych zagadnień w ramach ocenianego zadania egzaminacyjnego egzaminatorzy oraz Komisja Egzaminacyjna II stopnia dysponuje swobodą oceny stanu faktycznego (oceny eksperckiej), o tyle wyniki tej oceny muszą zostać ujęte w spójny i porównywalny układ ilościowy (kwantytatywny), aby można było dokonać zewnętrznej i zobiektywizowanej kontroli, czy dokonana ocena końcowa danego zadania lub zagadnienia egzaminacyjnego nie była – niezależnie od przytoczonej argumentacji prawniczej – dowolna. Biorąc pod uwagę, że ustawodawca nakazuje ustalać ocenę ostateczną danego zadania z określonej części egzaminu adwokackiego jako średnią arytmetyczną ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów (art. 78e ust. 4 u.p.a.), konieczne jest zatem przyporządkowanie do tych ocen przyjętej przez oceniającego skali punktowej zestawionej ze skalą ocen, o których mowa w pkt 1 i 2 ust. 4 art. 78e u.p.a.
6. Odnosząc powyższe uwagi do treści uzasadnienia zaskarżonego rezultatu i procesu sądowoadministracyjnej oceny legalności zaskarżonej uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia w części dotyczącej odwołania skarżącej, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że kontrolowany Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił dostatecznie oraz w sposób pozwalający na efektywną weryfikację kasacyjną podstaw uznania, że ocena końcowa części składowych zadania z trzeciej części egzaminu adwokackiego (art. 78d ust. 7 u.p.a.) nie była dowolna, a organ odwoławczy przyjął spójny, weryfikowalny i skwantyfikowany system oceniania przez przyporządkowanie do skali ocen (art. 78e ust. 4 pkt 1 i 2 u.p.a.) odpowiednich wartości punktowych za określone części zadania egzaminacyjnego, powiązanych z ustawowymi kryteriami ocen egzaminu adwokackiego (art. 78d ust. 1 u.p.a. oraz art. 78e ust. 2 u.p.a.), z możliwością przypisania im określonej wagi (np. procentowej).
Niewadliwie uznano wprawdzie w zaskarżonym wyroku, że co do zasady kontrola sądowa uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia orzekającej w sprawach odwołań od wyników egzaminu adwokackiego "ogranicza się (...) do zbadania, czy na bazie materiału dowodowego sprawy organ ten wyczerpująco uzasadnił swoje stanowisko dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami, odzwierciedlając proces dokonywanych ustaleń faktycznych oraz zastosowanych kryteriów oceny pracy egzaminacyjnej i w świetle obowiązujących przepisów miał prawo zadecydować w sprawie tak jak zadecydował" (s. 13 uzasadnienia zaskarżonego wyroku oraz przytoczone tam stanowisko wyrażone przez NSA w wyroku z dnia 10 lutego 2022 r., II GSK 1574/18, LEX nr 3335673), to jednak dalsze rozważania Sądu a quo zostały zredukowane do merytorycznej oceny prawidłowości prawniczej stanowisk ewaluacyjnych zaprezentowanych przez komisje na tle rozwiązań egzaminacyjnych skarżącej, podczas gdy – uwzględniając specjalistyczny charakter składu osobowego tych komisji oraz charakter samego postępowania egzaminacyjnego jako egzaminu zawodowego – ocena ta nie powinna prowadzić do wtórnej ewaluacji zaproponowanych przez zdającego rozwiązań lub oceny przyjętego przez komisje wzorca prawidłowości odpowiedzi, nawet jeśli oczekuje tego strona skarżąca, formułując w tym zakresie liczne zarzuty. Na tym tle można jedynie zauważyć, że niemal bezkrytyczne podzielenie przez Sąd Wojewódzki jednoznacznie negatywnej oceny Komisji Egzaminacyjnej II stopnia co do sposobu rozwiązania zadań egzaminacyjnych, o których mowa w pkt 2, 5, 7 i 18 uzasadnienia zaskarżonego wyroku (s. 14-22), budzi istotne zastrzeżenia Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Istotna w sprawie była natomiast weryfikacja przedstawionego przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia (oraz – pośrednio – także przez komisję egzaminacyjną I stopnia) uzasadnienia oceny negatywnej (niedostatecznej) części trzeciej egzaminu skarżącej w zakresie formalnej prawidłowości (w tym spójności i logiczności) przyjętego przez ten organ systemu punktowego (ilościowego) oceniania i jego zastosowania do spornej pracy egzaminacyjnej. Weryfikacja tego rodzaju powinna w pierwszej kolejności zmierzać do kontroli przyporządkowania do skali ocen odpowiednich wartości punktowych za określone części zadania egzaminacyjnego, powiązanych z ustawowymi kryteriami ocen egzaminu adwokackiego (art. 78d ust. 1 u.p.a. oraz art. 78e ust. 2 u.p.a.), a następnie do kontroli prawidłowości zastosowania tego systemu do pracy skarżącej.
Niezastosowanie się do powyższej zasad prowadzi – jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku (s. 14, 22-23) – do formułowania wymagających specjalistycznej wiedzy prawniczej (co stanowi domenę komisji egzaminacyjnych) sądów, które ze względu na swoją ogólnikowość i zasadniczo afirmatywny charakter są pozbawione samodzielnej i właściwej wartości kontrolnej. Przykładem tego rodzaju sądów są następujące stwierdzenia Sądu Wojewódzkiego: "uchybienia Skarżącej w tym zakresie, zostały trafnie ocenione przez organy rozstrzygające w sprawie"; "uchybienia Skarżącej nie zostały wbrew wywodom skargi wyolbrzymione, ale szczegółowo przeanalizowane i ocenione w świetle przepisów prawa materialnego znajdujących zastosowanie w sprawie"; uchybienia te są "na tyle istotne, że miały istotny wpływ na negatywną ocenę jaką otrzymała Skarżąca"; "Błędy pracy skarżącej zostały – zdaniem Sądu – co do zasady właściwie ocenione w toku postępowania przed organami.".
W końcowej części wywodu Sądu dominują przytaczane ekstensywnie za organem odwoławczym stwierdzenia, że skarżąca "nie potrafi – choćby w stopniu dostatecznym – diagnozować problemów związanych z umową spółki jawnej i instytucjami kodeksu spółek handlowych", że w ocenianej pracy "aspekty negatywne (...) zdecydowanie przeważają nad aspektami pozytywnymi" lub że błędy pracy "albo uniemożliwiłyby wpisanie Spółki do KRS, albo skutkowałyby wszczęciem postępowania, o jakim mowa w art. 19 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (...)" (zob. s. 22 uzasadnienia zaskarżonego wyroku oraz s. 18-19 uzasadnienia uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia). Podejście to nie było jednak prawidłowe – jako pozbawione elementu własnej oceny kontrolnej i nieujawniające ilościowego wymiaru "aspektów negatywnych" na tle wszystkich elementów ocenionego zadania egzaminacyjnego, z uwzględnieniem zasady stopniowalności realizacji kryteriów, o których mowa w art. 78e ust. 2 u.p.a. (por. np. wyrok NSA z dnia 4 marca 2020 r., II GSK 4278/17, LEX nr 2822026).
7. Uwzględnienie wskazanych wyżej zarzutów naruszenia prawa procesowego nie pozwala na uznanie, że istota sprawy sądowoadministracyjnej została dostatecznie wyjaśniona dla potrzeb jej przejęcia do rozstrzygnięcia merytorycznego, co implikuje wniosek, że końcowa ocena pozostałych zarzutów naruszenia prawa procesowego i materialnego jest przedwczesna lub zbędna.
8. Kontrolowany Sąd Wojewódzki, ponownie rozpoznając sprawę, dokona zatem ponownej oceny prawnej zaskarżonej uchwały w granicach wyznaczonych w art. 134 § 1 p.p.s.a., z uwzględnieniem wytycznych procesowo-interpretacyjnych sformułowanych przez Naczelny Sąd Administracyjny (art. 190 p.p.s.a.).
9. W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. oraz art. 207 § 2 w zw. z art. 203 pkt 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok oraz przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, odstępując w całości (ze względu na wadliwą kontrolę legalności proceduralnej zaskarżonej decyzji) od zasądzenia od skarżonego organu na rzecz strony skarżącej kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
-----------------------
2