II GSK 1808/18

II GSK 1808/18 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-03-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-10-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dorota Dąbek /przewodniczący/
Izabella Janson
Małgorzata Rysz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne
Zawody prawnicze
Sygn. powiązane
II GSK 1308/18 - Wyrok NSA z 2021-07-29
VI SA/Wa 397/18 - Wyrok WSA w Warszawie z 2018-06-06
II SA/Rz 6/18 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2018-04-05
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1870
art. 25 ust. 2 pkt 4
Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) Sędzia del. WSA Izabella Janson Protokolant asystent sędziego Krystian Szpotański po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2022 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2018 r., sygn. akt VI SA/Wa 397/18 w sprawie ze skargi Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 6 czerwca 2018 r. (sygn. akt VI SA/Wa 397/18) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej zwany "WSA"), działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej zwanej "ppsa"), oddalił skargę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych (dalej zwanej "Skarżącą") na decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] stycznia 2018 r. (nr [...]) w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych.
WSA orzekał w następującym stanie sprawy.
W dniu [...] lutego 2017 r. X.Y. (dalej zwana "Uczestniczką postępowania") złożyła do Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2017 r. z siedzibą w Warszawie wniosek o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego na podstawie art. 36² ust. 2 i 4 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 935). Do wniosku załączyła m.in. zaświadczenie o zatrudnieniu w Krajowej Izbie Odwoławczej na stanowisku członka Krajowej Izby Odwoławczej w wymiarze 1 etatu. Następnie Uczestniczka postępowania została dopuszczona do egzaminu (decyzją Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej nr 5 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2017 r. z siedzibą w Warszawie z [...] lutego 2017 r.) i zdała ten egzamin z wynikiem pozytywnym.
W dniu [...] maja 2017 r. Uczestniczka postępowania złożyła do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie (dalej zwanej "Radą OIRP") wniosek o wpis na listę radców prawnych na podstawie art. 24 w zw. z art. 25 ust. 2 ustawy o radcach prawnych.
Uchwałą z [...] czerwca 2017 r. Rada OIRP odmówiła Uczestniczce postępowania wpisu na listę radców prawnych. Rada OIRP uznała, że Uczestniczka postępowania nie spełnia przesłanek wpisu określonych w art. 24 ust. 1 pkt 5 oraz w art. 25 ust. 2 pkt 4 w zw. z art. 24 ust. 1 pkt 6 ustawy o radcach prawnych. Zdaniem Rady OIRP, zakres czynności Uczestniczki postępowania związany z zakresem działania Krajowej Izby Odwoławczej jest ograniczony do czynności, o których mowa w dziale VI ustawy z 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1579 ze zm.), tj. sprowadza się do czynności orzeczniczych, niemieszczących się w zakresie czynności, o których mowa w art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o radcach prawnych. Ponadto doświadczenie Uczestniczki postępowania zdobyte w Krajowej Izbie Odwoławczej nie stanowi wykonywania czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz oraz w interesie konkretnego podmiotu i ma zgoła odmienny charakter, bowiem wymaga wydawania rozstrzygnięć w sprawach spornych z zachowaniem obiektywizmu oraz niezależności od stron sporu.
Uczestniczka postępowania złożyła odwołanie od tej uchwały.
Uchwałą z [...] września 2017 r. Skarżąca utrzymała w mocy uchwałę Rady OIRP. Skarżąca wskazała, że postępowanie związane z dopuszczeniem do egzaminu radcowskiego jest postępowaniem odrębnym od postępowania w sprawie wpisu na listę radców prawnych i ma charakter formalny, nie zaś merytoryczny. Natomiast kwestia merytorycznego badania czy dana osoba spełnia przesłanki wpisu na listę radców prawnych należy do wyłącznej właściwości rady okręgowej izby radców prawnych. Wobec tego Skarżąca uznała, że fakt badania dokumentów na etapie składania wniosku o dopuszczenie do egzaminu nie konsumuje uprawnienia Rady OIRP do badania spełnienia przesłanek warunkujących wpis na listę radców prawnych. Skarżąca podzieliła stanowisko Rady OIRP, że Uczestniczka postępowania nie spełnia przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o radcach prawnych. Wprawdzie Krajowa Izba Odwoławcza jest organem władzy publicznej, jednak czynności, które wykonuje zatrudniona tam Uczestniczka postępowania, choć niewątpliwie wymagające wiedzy prawniczej, nie są bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz urzędu organu władzy publicznej. Skarżąca zaaprobowała też stanowisko Rady OIRP, że Uczestniczka postępowania nie spełnia przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, tj. nieskazitelnego charakteru i dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu, ponieważ nie ma doświadczenia w wykonywaniu czynności wymagających wiedzy prawniczej bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz organu władzy publicznej.
Uczestniczka postępowania wniosła do Ministra Sprawiedliwości odwołanie od uchwały Skarżącej.
Decyzją z [...] stycznia 2018 r. Minister Sprawiedliwości uchylił uchwałę Skarżącej i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, Uczestniczka postępowania spełnia określoną w art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o radcach prawnych przesłankę przystąpienia do egzaminu radcowskiego bez odbycia aplikacji radcowskiej i fakt ten został potwierdzony decyzją Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej nr 5 w Warszawie. Spełnia także pozostałe przesłanki do wpisu na listę radców prawnych określone w art. 24 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, użyte w art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o radcach prawnych pojęcie "czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz tych urzędów" nie dotyczy jedynie czynności dokonywanych na wewnętrzne potrzeby urzędów, a przy wykładni tego przepisu należy posłużyć się regułą wnioskowania "z mniejszego na większe" oraz reductio ad absurdum. Wykładnia nie może bowiem prowadzić do takich wniosków, które wykluczałyby z jej zakresu osobę o większej wiedzy prawniczej i umiejętnościach prawniczych niż przepis literalnie wymaga. Minister Sprawiedliwości wskazał przy tym, że Uczestniczka postępowania pełniąc funkcję orzeczniczą musi odznaczać się wysokimi walorami etycznymi, wymaganymi również od radców prawnych, a podczas tych czynności dokonuje analizy i oceny kontraktów sporządzanych przez inne podmioty, zaś opracowanie uzasadnienia, podobnie jak przygotowanie pisma procesowego czy opinii prawnej, również wymaga ustalenia stanu faktycznego i stanu prawnego, ich oceny oraz argumentacji na poparcie prezentowanego stanowiska. Minister Sprawiedliwości nie podzielił także argumentów organów wpisowych dotyczących braku rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego przez Uczestniczkę postępowania oraz oceny, że jej niedopuszczenie do wykonywania zawodu radcy prawnego ma na celu ochronę interesu społecznego. W podsumowaniu Minister Sprawiedliwości stwierdził, że w toku postępowania o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego Uczestniczka postępowania wykazała, za pomocą przewidzianych prawem dokumentów, że po ukończeniu wyższych studiów prawniczych przez okres co najmniej 4 lat w okresie nie dłuższym niż 6 lat przed złożeniem wniosku o dopuszczenie do egzaminu była zatrudniona w urzędzie organów władzy publicznej - Krajowej Izbie Odwoławczej i wykonywała wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz tego urzędu i ta prawidłowo ustalona okoliczność powinna być wzięta pod uwagę w toku postępowania o wpis na listę radców prawnych. Minister Sprawiedliwości uznał też, że postępowanie związane z dopuszczeniem do egzaminu radcowskiego ma charakter nie tylko formalny, ale też merytoryczny, gdyż na etapie składania wniosku o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego badana jest kompletność i poprawność złożonych dokumentów także pod katem spełnienia przesłanek z art. 25 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, co wynika wprost z art. 36¹ ust. 1 in fine ustawy o radcach prawnych. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, organy wpisowe nie są uprawnione do powtórnej oceny spełnienia przesłanek z art. 25 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, dokonanej uprzednio w odrębnym postępowaniu i wyrażonej w decyzji Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej nr 5 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2017 r. z siedzibą w Warszawie. Minister Sprawiedliwości wskazał, że w ponownym postępowaniu Skarżąca powinna dokonać oceny zgromadzonego materiału dowodowego i merytorycznie rozstrzygnąć w przedmiocie wpisu Uczestniczki postępowania na listę radców prawnych, ponieważ kompetencja taka nie przysługuje Ministrowi Sprawiedliwości w związku z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 marca 2013 r. (sygn. akt II GPS 1/13).
Skarżąca złożyła do WSA skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości.
WSA oddalił skargę.
WSA stwierdził, że art. 24 ust. 2c ustawy o radcach prawnych wyraźnie stanowi, że Rada OIRP może odmówić wpisu na listę radców prawnych tylko wtedy, gdy wpis narusza przepisy ust. 1 wskazanego przepisu. Oznacza to, że kompetencje Rady OIRP są ograniczone wyłącznie do oceny przesłanek, o których mowa w art. 24 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Wśród tych przesłanek brak jest przesłanek z art. 25 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Zdaniem WSA, organy samorządu radcowskiego, dokonując rozszerzającej i nieuprawnionej wykładni określonych w art. 24 ust. 1 ustawy o radcach prawnych przesłanek warunkujących wpis na listę radców prawnych - w postaci samodzielnej oceny, czy Uczestniczka postępowania była uprawniona do przystąpienia do egzaminu radcowskiego bez odbycia aplikacji radcowskiej - wyszły poza zakres kompetencji przyznanych im przez ustawodawcę w art. 24 ust. 2c ustawy o radcach prawnych.
WSA podkreślił, że kwestia spełnienia przesłanek z art. 25 ust. 2 ustawy o radcach prawnych podlega badaniu na etapie przyjmowania zgłoszeń o przystąpieniu do egzaminu radcowskiego. Zdaniem WSA, przyjęta przez Skarżącą wykładnia art. 24 ust. 2c oraz art. 25 ust. 3 w zw. z art. 36² ust. 5 w zw. z art. 33³ ust. 5 ustawy o radcach prawnych wiązałaby się z przyzwoleniem na to, aby w państwie prawa, jakim jest Rzeczpospolita Polska, mogło dochodzić do sytuacji, w których zdolność danej osoby do przystąpienia do egzaminu radcowskiego oceniana była nie przed jego przeprowadzeniem, lecz dopiero po jego odbyciu. Prowadziłoby to do sytuacji, w której osoba chcąca przystąpić do egzaminu byłaby - w oparciu o powszechnie obowiązujące przepisy prawa - najpierw do niego dopuszczana przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, a następnie, po złożeniu tego egzaminu z wynikiem pozytywnym, organ samorządu zawodowego mógłby uznać ex post, że nie była ona jednak uprawiona do przystąpienia do egzaminu. WSA podkreślił przy tym, że decyzja Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej nr 5 do przeprowadzeniu egzaminu radcowskiego w 2017 r. z siedzibą w Warszawie o dopuszczeniu Uczestniczki postępowania do egzaminu radcowskiego korzysta z przymiotu ostateczności.
WSA uznał, że w tym stanie rzeczy irrelewantna dla rozstrzygnięcia jest kwestia wykładni pojęcia "wykonywania czynności bezpośrednio związanych ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz tych urzędów", użytego w art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o radcach prawnych. Niemniej jednak WSA podzielił stanowisko Ministra Sprawiedliwości, że przepisy ustawy o radcach prawnych nie dają podstaw do zakwestionowania doświadczenia zawodowego Uczestniczki postępowania na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o radcach prawnych. Wskazane pojęcie nie dotyczy bowiem jedynie czynności dokonywanych na wewnętrzne potrzeby urzędów, a sposób oddziaływania tych czynności - czy to na zewnątrz czy na potrzeby wewnętrzne organu zależy od funkcji danego urzędu organu władzy publicznej.
WSA za błędne uznał stanowisko organów wpisowych, że Uczestniczka postępowania nie spełnia warunku z art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy o radcach prawnych, to jest swym dotychczasowym zachowaniem nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. WSA stwierdził, że w przypadku Uczestniczki postępowania nie ujawniono jakiejkolwiek okoliczności, które podważałyby jej kwalifikacje moralno-etyczne.
Zdaniem WSA, Minister Sprawiedliwości nie naruszył w zaskarżonej decyzji art. 138 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej zwanej "kpa") w związku z art. 24 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. WSA wskazał, że Skarżąca z mocy art. 31 ust. 2 ustawy o radcach prawnych działa jako organ odwoławczy od uchwał rady okręgowej izby radców prawnych w sprawie wpisu na listę radców prawnych, a zatem ma możliwość wydawania wszystkich rozstrzygnięć wymienionych w art. 138 § 1 i § 2 kpa.
Skarżąca złożyła skargę kasacyjną od wyroku WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, uchylenie zaskarżonego wyroku i uchylenie decyzji Ministra Sprawiedliwości (alternatywnie - o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania), a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Skarżąca zarzuciła wyrokowi WSA:
- naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie:
I. art. 24 ust. 2c oraz art. 25 ust. 3 ustawy o radcach prawnych przez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że organy samorządu zawodowego radców prawnych w toku postępowania administracyjnego w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych są związane oceną właściwego przewodniczącego komisji egzaminacyjnej lub wydanym na podstawie art. 36² ust. 5 w zw. z art. 33³ ust. 5 ustawy o radcach prawnych postanowieniem Ministra Sprawiedliwości i nie mają prawa samodzielnej ponownej oceny wskazanych w art. 25 ust. 2 ustawy o radcach prawnych przesłanek wpisu wnioskodawcy na listę radców prawnych, podczas gdy prawidłowa wykładnia powołanych regulacji powinna prowadzić do wniosku, że kompetencja organów samorządu zawodowego do oceny przesłanek wskazanych w art. 25 ust. 2 ustawy o radcach prawnych jest całkowicie niezależna od wskazanej w art. 36² ust. 5 w zw. z art. 33³ ust. 5 ustawy o radcach prawnych kompetencji właściwego przewodniczącego komisji egzaminacyjnej lub Ministra Sprawiedliwości do formalnej oceny przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów i organy samorządu zawodowego mogą ją w pełni wykonywać w toku postępowania administracyjnego w przedmiocie wpisu na listę radców prawnych;
II. art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o radcach prawnych przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że użyty w tej regulacji zwrot "czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz tych urzędów" obejmuje nie tylko czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz tych urzędów tj. skierowane na obsługę prawną danego urzędu, ale również czynności skierowane na zewnątrz tj. czynności orzecznicze wyrażające się w działaniu w imieniu organu władzy publicznej w związku z realizacją jego zadań publicznych, podczas gdy prawidłowa wykładnia powołanej regulacji powinna prowadzić do wniosku, że dyspozycja art. 25 ust. 2 pkt 4 obejmuje jedynie wykonywanie czynności skierowanych na obsługę prawną danego urzędu;
- naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 138 § 2 kpa w zw. z art. 24 ust. 2 ustawy o radcach prawnych przez niedopatrzenie się przez WSA naruszenia prawa w uchyleniu mocą zaskarżonej decyzji wyłącznie uchwały Skarżącej i wskazanie, że Skarżąca ma możliwość wydawania wszystkich rozstrzygnięć wymienionych w art. 138 § 1 oraz 2 kpa, podczas gdy organem właściwym do dokonania wpisu na listę radców prawnych jest wyłącznie rada danej okręgowej izby radców prawnych, które to naruszenie prawa miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem prawidłowa wykładnia powołanych regulacji powinna skutkować uwzględnieniem wniesionej skargi;
2. art. 151 ppsa przez oddalenie skargi w sytuacji, w której istnieją podstawy do jej uwzględnienia.
W uzasadnieniu Skarżąca wskazała argumenty mające przemawiać za trafnością zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Sprawiedliwości wniósł o oddalenie tej skargi.
W piśmie procesowym z 30 lipca 2021 r. Uczestniczka postępowania podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko. Natomiast przy piśmie procesowym z 18 lutego 2022 r. Uczestniczka postępowania nadesłała odpis uchwały Rady OIRP w sprawie wpisu innego członka Krajowej Izby Odwoławczej na listę radców prawnych.
Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik Skarżącej wniósł o uwzględnienie skargi kasacyjnej, pełnomocnik Ministra Sprawiedliwości wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, a Uczestniczka postępowania podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko przedstawione w złożonych wczesnej pismach.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę na rozprawie (art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095), przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, uznał, że skarga kasacyjna nie jest zasadna, a zaskarżony wyrok mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że nie można zgodzić się z WSA, że organy samorządu radcowskiego dokonujące wpisu na listę radców prawnych nie są uprawnione do badania spełnienia przez kandydata przesłanki z art. 24 ust.1 pkt 6 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 25 ust. 2 tej ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym podziela stanowisko zawarte we wcześniejszym orzecznictwie tego Sądu, że organy dokonujące wpisu na listę radców prawnych są uprawnione do oceny, czy osoba wnioskująca o wpis na listę radców prawnych spełnia wszystkie wymogi określone w art. 24 ust. 1 pkt 1 - 6 ustawy o radcach prawnych.
Zgodnie z tym przepisem na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto:
1) ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej;
2) (uchylony);
3) korzysta w pełni z praw publicznych;
4) ma pełną zdolność do czynności prawnych;
5) jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego;
6) odbył w Rzeczypospolitej Polskiej aplikację radcowską i złożył egzamin radcowski, z zastrzeżeniem art. 25 ust. 1 i 2.
Stosownie do art. 24 ust. 1 pkt 6 ustawy o radcach prawnych, ustawodawca wskazał zatem dwa odrębne warunki wpisu tj. odbycie aplikacji i złożenie egzaminu radcowskiego (z zastrzeżeniem art. 25 ust. 1 i 2).
Z kolei, stosownie do art. 36¹ ust. 1 ustawy o radcach prawnych do egzaminu radcowskiego może przystąpić osoba, która odbyła aplikację radcowską i otrzymała zaświadczenie o jej odbyciu oraz osoba, o której mowa w art. 25 ust. 2.
W związku z przytoczonymi regulacjami podkreślić należy, że jak słusznie przyjmuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, postępowanie o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego i postępowanie o wpis na listę radców prawnych są od siebie odrębne. Na etapie pierwszego z nich – o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego następuje badanie zgłoszenia do egzaminu jedynie pod względem formalnym. W art. 33³ ust. 4-9 w związku z art. 36² ust. 5 ustawy o radcach prawnych ściśle wskazano kompetencje przewodniczącego komisji egzaminacyjnej związane z brakami wniosku o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego. Z przepisów tych wynika, że przewodniczący komisji egzaminacyjnej orzeka: postanowieniem o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania, gdy mimo wezwania w trybie art. 64 § 2 kpa wnioskodawca nie uzupełni braków formalnych wniosku (art. 33³ ust. 4-5 ustawy o radcach prawnych), postanowieniem o zwrocie wniosku, gdy mimo wezwania nie zostanie uiszczona stosowna opłata (33³ ust. 6-7 ustawy o radcach prawnych), decyzją o odmowie dopuszczenia do egzaminu, jeżeli wniosek złożono po terminie (33³ ust. 8 ustawy o radcach prawnych). Przepisy art. 33³ ust. 4-9 w związku z art. 36² ust. 5 ustawy o radcach prawnych regulują jedynie procedurę kwalifikacji do egzaminu w przedstawionym wyżej zakresie (wymogi formalne, opłaty i terminowości złożenia wniosku). Przepisy ustawy o radcach prawnych nie przewidują zaś, na etapie dopuszczenia do egzaminu radcowskiego, możliwości oceny wniosków – przez wskazane wyżej organy – z punktu widzenia merytorycznych przesłanek, koniecznych do spełnienia celem przystąpienia do egzaminu przez osoby, które nie odbyły aplikacji. Dopiero w postępowaniu o wpis na listę radców prawnych organy dokonują merytorycznej oceny spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek, o których mowa w art. 24 ustawy o radcach prawnych, w tym zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 6 ustawy o radcach prawnych - wymienionych w art. 25 ust. 2 ustawy o radcach prawnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt II GSK 1721/18; 1 lipca 2021 r., sygn. akt II GSK 1200/20; 16 grudnia 2021 r., sygn. akt II GSK 1519/19). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko wyrażone w przywołanych orzeczeniach i argumentację zawartą w ich uzasadnieniach.
Wobec tego zgodzić się należy ze Skarżącą, że organy samorządu radcowskiego miały prawo samodzielnie ocenić, czy kandydat spełniał wszystkie warunki wpisu na listę radców prawnych przewidziane w art. 24 ust. 1 – 6 ustawy o radcach prawnych, w tym wymóg z art. 25 ust. 2 pkt 4 tej ustawy.
Przyznanie prawa do samodzielnego badania przez organy wpisowe spełnienia przez kandydata warunków do uzyskania wpisu na listę radców prawnych nie przesądza jednak, że skarga kasacyjna powinna doprowadzić do uchylenia wyroku, gdyż wyrok co do zasady odpowiada prawu, a pozostałe oceny dokonane przez WSA nie budzą zastrzeżeń.
WSA słusznie bowiem stwierdził, że przepisy ustawy o radcach prawnych nie dają podstaw do zakwestionowania doświadczenia zawodowego Uczestniczki postępowania na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o radcach prawnych. Zgodnie z tym przepisem "osoby, które po ukończeniu wyższych studiów prawniczych przez okres co najmniej 4 lat w okresie nie dłuższym niż 6 lat przed złożeniem wniosku o dopuszczenie do egzaminu były zatrudnione w urzędach organów władzy publicznej i wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej na rzecz tych urzędów" mogą przystąpić do egzaminu radcowskiego bez odbycia aplikacji. Główną zasadą przy dokonywaniu wykładni tego przepisu jest, aby nie doprowadziła ona do absurdalnych wniosków, zgodnie z którymi z zakresu zastosowania tego przepisu zostałyby wykluczone osoby o większej wiedzy prawniczej i umiejętnościach, niż przepis wymaga. Trafna jest zatem taka wykładnia tego przepisu, która obejmuje nie tylko świadczenie pracy wymagającej wiedzy prawniczej "na wewnętrzne" potrzeby urzędów, ale również i czynności oddziałujące "na zewnątrz", co zależy od funkcji konkretnego urzędu władzy publicznej. W rezultacie trzeba przyjąć, że czynności wykonywane przez Uczestniczkę postępowania w ramach orzecznictwa w Krajowej Izbie Odwoławczej, obejmujące stosowanie prawa w praktyce (w tym sporządzanie uzasadnień orzeczeń) tj. badanie i ocenę kwestionowanych kontraktów, ustalanie stanu faktycznego i stanu prawnego, ich analizę i dobieranie stosownej argumentacji – wymagają analogicznych umiejętności jak przy sporządzaniu pism procesowych, pozwów, skarg czy środków zaskarżenia. Nie może być także przekonującym argumentem dla zdezawuowania doświadczenia zawodowego w charakterze orzecznika Krajowej Izby Odwoławczej, że jest to praca wykonywana w warunkach niezależności, zaś radca prawny działa zawsze na rzecz konkretnej strony, gdyż jego przyjęcie przeczyłoby zasadzie, dopuszczonej w polskim prawie, przenikalności pomiędzy różnymi zawodami prawniczymi (sędziowie, prokuratorzy, radcowie prawni i adwokaci).
Mając na uwadze powyższe względy zarzut wskazany w pkt II petitum skargi kasacyjnej okazał się bezzasadny.
Nie jest również słuszne stanowisko Skarżącej, że wadliwe i naruszające art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 138 § 2 kpa (czego miał nie dostrzec WSA) było uchylenie przez Ministra Sprawiedliwości wyłącznie decyzji Skarżącej z [...] września 2017 r. i wskazanie, że Skarżąca ma możliwość wydawania wszystkich rozstrzygnięć wymienionych w art. 138 § 1 oraz 2 kpa, podczas gdy organem właściwym do dokonania wpisu na listę radców prawnych jest wyłącznie rada danej okręgowej izby radców prawnych.
Także i ten problem występował już w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i zajmowane dotychczas stanowisko skład orzekający w niniejszej sprawie podziela (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt II GSK 1721/18). Wbrew twierdzeniom Skarżącej, nie istnieją przesłanki, ani wyraźny przepis, które wyłączałyby lub ograniczały uprawnienia orzecznicze Prezydium Krajowej Izby Radców Prawnych, działającego jako organ odwoławczy od uchwał okręgowych izb radców prawnych (art. 31 ust. 2 ustawy o radcach prawnych) w sprawach o wpis na listę radców prawnych. Zatem organ ten ma możliwość wydawania wszelkich rozstrzygnięć wymienionych w art. 138 § 1 i 2 kpa. Ponieważ wydawanie przez organ drugiej instancji rozstrzygnięć kasatoryjnych ma na gruncie kpa charakter wyjątkowy, a w rozpoznawanej sprawie stan faktyczny był niesporny i wystarczający do orzekania, słusznie Minister Sprawiedliwości uchylił tylko decyzję drugiej instancji, uznając, że Skarżąca będzie mogła orzec w sprawie na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa.
Z tych wszystkich względów wniesiona skarga kasacyjna nie mogła doprowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku, zatem Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ppsa ją oddalił.