II GSK 1802/23

Naczelny Sąd Administracyjny2025-11-13
NSAAdministracyjneŚredniansa
nieodpłatna pomoc prawnaradca prawnysamorząd radcowskiOIRPprzynależność izbowapostępowanie administracyjnekompetencje radywykonywanie zawodu

NSA oddalił skargę kasacyjną radcy prawnego J. O. od wyroku WSA we Wrocławiu, uznając, że radca prawny może być wyznaczony do udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej wyłącznie na terenie OIRP, w której jest wpisany.

Skarga kasacyjna J. O. dotyczyła odmowy wyznaczenia jej do udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej przez Radę OIRP we Wrocławiu, mimo że była wpisana na listę radców prawnych w OIRP w Wałbrzychu. WSA we Wrocławiu oddalił jej skargę, podzielając stanowisko OIRP, że radca prawny może być wyznaczony do świadczenia pomocy prawnej tylko na terenie izby, w której jest zarejestrowany. NSA w wyroku z 13 listopada 2025 r. oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając, że przepisy prawa i regulaminy samorządu radcowskiego ograniczają możliwość wyznaczenia do pomocy prawnej do radców wpisanych na listę danej OIRP.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej J. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który oddalił jej skargę na czynność Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych we Wrocławiu. Rada OIRP odmówiła J. O. wyznaczenia do udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej, ponieważ była ona wpisana na listę radców prawnych w OIRP w Wałbrzychu, a nie we Wrocławiu. Sąd I instancji uznał, że stanowisko Rady OIRP jest prawidłowe, wskazując, że przepisy ustawy o radcach prawnych oraz uchwały Krajowej Rady Radców Prawnych (w tym § 2a Regulaminu) ograniczają możliwość wyznaczenia do świadczenia nieodpłatnej pomocy prawnej do radców prawnych będących członkami danej okręgowej izby. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, podzielił to stanowisko. Sąd podkreślił, że wykonywanie zawodu radcy prawnego jest obowiązkowe i podlega reglamentacji, a przynależność do samorządu radcowskiego jest obowiązkowa i powstaje z chwilą wpisu na listę prowadzoną przez radę okręgowej izby. Władze samorządowe danej OIRP mają kompetencje wyłącznie w stosunku do radców prawnych zrzeszonych w tej izbie. NSA uznał, że Sąd I instancji prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy dotyczące nieodpłatnej pomocy prawnej, zgodnie z którymi radcowie prawni wyznaczani do jej świadczenia muszą być imiennie wskazani przez radę OIRP spośród radców przynależnych do tej izby. Sąd odrzucił zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia prawa materialnego i procesowego, uznając, że nie wykazały one istnienia podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku. W konsekwencji skarga kasacyjna została oddalona, a J. O. obciążono kosztami postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, radca prawny może być wyznaczony do udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej wyłącznie na terenie OIRP, w której jest wpisany na listę radców prawnych.

Uzasadnienie

Przepisy ustawy o radcach prawnych oraz uchwały Krajowej Rady Radców Prawnych, w szczególności § 2a Regulaminu, jasno wskazują, że kompetencje rady OIRP w zakresie wyznaczania radców do udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej obejmują jedynie radców prawnych przynależnych do tej izby. Jest to związane z obowiązkową przynależnością do samorządu i kompetencjami rady do nadzoru nad członkami izby.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (27)

Główne

u.n.p.p. art. 5 § 1

Ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej

u.n.p.p. art. 10 § 1

Ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej

u.r.p. art. 40 § 2

Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych

u.r.p. art. 49 § 1

Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych

u.r.p. art. 52 § 1

Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych

u.r.p. art. 52 § 3

Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych

u.r.p. art. 52 § 4

Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 3 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 3 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 10 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 11

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 12 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 12 § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 75 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 105 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Uchwała Krajowej Rady Radców Prawnych nr 97/IX/2015 art. § 2

Obowiązek zakomunikowania o terminie składania deklaracji udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej dotyczy radców danej rady okręgowej izby radców prawnych.

Uchwała Krajowej Rady Radców Prawnych nr 97/IX/2015 art. § 5

Określa przesłanki wyłączające radcę prawnego z udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej.

Uchwała Krajowej Rady Radców Prawnych nr 60/XI/2021 art. § 2a

Radca prawny może być wyznaczony do udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej wyłącznie na terenie OIRP, w której jest wpisany na listę radców prawnych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

NSA uznał, że kompetencje Rady OIRP w zakresie wyznaczania radców do udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej obejmują wyłącznie radców prawnych przynależnych do tej izby. NSA potwierdził, że przepisy prawa i regulaminy samorządu radcowskiego prawidłowo ograniczają możliwość wyznaczenia do pomocy prawnej do radców wpisanych na listę danej OIRP.

Odrzucone argumenty

Argumentacja skarżącej, że radca prawny może być wyznaczony do udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej na terenie innej OIRP niż ta, w której jest wpisany. Argumentacja skarżącej, że ograniczenie to narusza zasady swobody działalności gospodarczej i równości radców prawnych. Zarzuty naruszenia przepisów KPA, które były zbyt ogólne i nie wykazywały konkretnego wpływu na wynik sprawy.

Godne uwagi sformułowania

Władztwo (kompetencje) samorządowe określonej rady OIRP obejmują oczywiście radców prawnych, zrzeszonych w izbie, której rada jest organem. dana rada OIRP może podejmować przewidziane prawem działania i czynności jedynie w odniesieniu do radców prawnych, przynależnych do tego okręgu, co oznacza, że rada OIRP nie ma żadnych kompetencji w stosunku do radcy prawnego, przynależnego do innej OIRP. nie można przy tym tracić z pola widzenia, że to ta konkretna Rada OIRP ma możliwość weryfikacji, czy zachodzą przesłanki wyłączające radcę prawnego z udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej...

Skład orzekający

Andrzej Skoczylas

przewodniczący

Karolina Kisielewicz-Sierakowska

sprawozdawca

Wojciech Kręcisz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących wyznaczania radców prawnych do udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej i zakresu kompetencji Okręgowych Izb Radców Prawnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji radcy prawnego wpisanego do jednej OIRP, a ubiegającego się o świadczenie pomocy prawnej na terenie innej.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu wykonywania zawodu radcy prawnego i dostępu do nieodpłatnej pomocy prawnej, choć interpretacja przepisów jest dość techniczna.

Czy radca prawny może świadczyć pomoc prawną poza swoją "domową" izbą? NSA wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 1802/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-11-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Skoczylas /przewodniczący/
Karolina Kisielewicz-Sierakowska /sprawozdawca/
Wojciech Kręcisz
Symbol z opisem
6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne
Zawody prawnicze
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III SA/Wr 64/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2023-06-22
Skarżony organ
Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 8, art. 10 par. 1, art. 11, art. 12 par. 1 i par. 2, art. 75 par. 1, art. 77 par. 1, art. 80, art. 105 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2024 poz 499
art. 40 ust. 2, art. 49 ust. 1, art. 52 ust. 1, ust. 3 i ust. 4
Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Karolina Kisielewicz-Sierakowska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Monika Majak po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 czerwca 2023 r. sygn. akt III SA/Wr 64/22 w sprawie ze skargi J. O. na czynność Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych we Wrocławiu z dnia 29 października 2021 r. w przedmiocie pominięcia zgłoszenia do udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej 1. postanawia sprostować oczywistą omyłkę pisarską w komparycji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 czerwca 2023 r., sygn. akt III SA/Wr 64/22, w ten sposób, że w wierszu trzecim od dołu, w miejsce daty dziennej "4 listopada 2021 r." wpisać "29 października 2021 r."; 2. oddala skargę kasacyjną; 3. zasądza od J. O. na rzecz Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych we Wrocławiu 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z 22 czerwca 2023 r., sygn. akt III SA/Wr 64/22, na podstawie art 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), oddalił wniesioną przez J. O. skargę na czynność (art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.) Rady OIRP we Wrocławiu z 29 października 2021 r. w przedmiocie pominięcia zgłoszenia skarżącej do udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej.
W zaskarżonym wyroku Sąd I instancji podał, że skarżąca jest czynnym radcą prawnym, wpisanym na listę prowadzoną przez OIRP w Wałbrzychu (zamieszkuje w obszarze właściwości tej OIRP). Odpowiadając na ogłoszenie Dziekana OIRP we Wrocławiu o naborze radców prawnych do udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej na podstawie przepisów ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej (Dz.U. z 2024 r., poz. 1534), w dniu 20 października 2021 r. złożyła w OIRP we Wrocławiu deklaracje udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej na obszarze Powiatu Wrocławskiego, Średzkiego, Trzebnickiego, Wołowskiego oraz we Wrocławiu. W odpowiedzi na to zgłoszenie, udzielonej w piśmie z 29 października 2021 r., doręczonej stronie w dniu 8 listopada 2021 r., Rada OIRP we Wrocławiu poinformowała J. O., że nie ma kompetencji do wyznaczania do punktu udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej radcy prawnego niewpisanego na prowadzoną przez nią listę radców prawnych. W związku z tym deklaracje udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej złożone przez skarżącą, jako radcę prawnego będącego członkiem OIRP w Wałbrzychu, nie zostały uwzględnione w procesie wyznaczania (w drodze losowania), radców prawnych do świadczenia pomocy prawnej na terenie wskazanych powiatów.
Sąd I instancji podzielił to stanowisko Rady OIRP we Wrocławiu i stwierdził, że zapatrywanie skarżącej, że Rada OIRP we Wrocławiu powinna przy losowaniu radców prawnych, tworzeniu wykazu radców prawnych wyznaczonych do udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej i jego przekazaniu właściwym starostom uwzględniać również radców prawnych spoza listy radców będących członkami tej Izby Radców Prawnych, nie znajduje oparcia w przepisach prawa.
WSA we Wrocławiu podniósł, że Krajowa Rada Radców Prawnych, na mocy art. 60 pkt 8 lit. g) ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 499), podjęła w dniu 11 września 2015 r. uchwałę nr 97/IX/2015 w sprawie Regulaminu wyznaczania radców prawnych do udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej i dokumentowania tej pomocy. Z treści § 2 załącznika do tej uchwały wynika, że dziekan rady OIRP ma obowiązek zakomunikowania (w sposób określony w tym przepisie) o terminie składania deklaracji udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej jedynie radcom danej rady okręgowej izby radców prawnych. Za taką interpretacją przemawia również brzmienie art. 52 ust. 3 pkt 1 ustawy o radach prawnych, zgodnie z którym do zakresu działania rady okręgowej izby radców prawnych należy w szczególności reprezentowanie interesów zawodowych członków okręgowej izby radców prawnych, a więc nie każdej, tylko danej izby radców prawnych. Zdaniem Sądu I instancji, nie można przy tym tracić z pola widzenia, że to ta konkretna Rada OIRP ma możliwość weryfikacji, czy zachodzą przesłanki wyłączające radcę prawnego z udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej, określone w § 5 załącznika do uchwały. Z tego powodu nie było możliwe zweryfikowanie przez Radę OIRP we Wrocławiu oświadczenia skarżącej, że nie była karana dyscyplinarnie, dopełniła obowiązku zawodowego w zakresie doskonalenia zawodowego w ostatnim cyklu szkoleniowym oraz nie zalega z opłatami z tytułu składek członkowskich w dniu składania deklaracji. Te dane osobowe są w posiadaniu Rady OIRP w Wałbrzychu i ten podmiot jest administratorem uprawnionym do ich przetwarzania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zauważył przy tym, że w myśl § 2a Regulaminu, w brzmieniu po nowelizacji dokonanej uchwałą nr 60/XI/2021 Krajowej Rady Radców Prawnych z 22 kwietnia 2021 r. zmieniającą Regulamin wyznaczania radców prawnych do udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej i dokumentowania tej pomocy, radca prawny może być wyznaczony do udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej wyłącznie na terenie OIRP, w której jest wpisany na listę radców prawnych.
J. O. złożyła skargę kasacyjną od tego wyroku, zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA we Wrocławiu oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.
Skarżąca kasacyjnie zarzuciła Sądowi I instancji:
1. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności:
a) art. 5 ust. 1 i art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej (...) w związku z art. 40 ust. 2 i art. 49 ustawy o radcach prawnych oraz art. 38 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2020 r., poz. 1651. ze zm.) przez ich błędną wykładnię, a w ślad za tym niezastosowanie i pominięcie skarżącej w losowaniu w sytuacji, w której z przepisów prawa powszechnie obowiązującego nie wynika, aby radcą prawnym wyznaczonym do udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej w poszczególnych miejscach wykonywania czynności i/lub jego zastępcą mógł być wyłącznie radca prawny będący członkiem tej konkretnej Izby; wręcz przeciwnie, przepisy prawa powszechnie obowiązującego nie pozwalają na różnicowanie statusu zawodowego, uprawnień i obowiązków radcy prawnego ze względu na przynależność do konkretnej Izby,
b) art. 5 ust. 1 i art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej (...) w związku z art. 43 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 305 ze zm.), art. 16 i art. 17 ustawy z dnia 11 września 2019 r. - Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 1129 ze zm.), preambułą do ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców [Dz. U. z 2021 r., poz. 162 ze zm.) oraz art. 2, art. 8, art. 9, art. 12 i art. 14 tej ustawy, przez ich błędną wykładnię, a w ślad za tym niezastosowanie i pominięcie skarżącej w przekazanych powiatom imiennych wykazach radców prawnych mimo złożenia deklaracji w terminie i nieistnienia przyczyn, o których mowa w § 5 pkt 1-4 uchwały Nr 97/lX/2015 Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 11 września 2015 r. w sprawie Regulaminu wyznaczania radców prawnych do udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej i dokumentowania tej pomocy,
c) art. 5 ust. 1 i art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej (...) w związku z § 3 ust. 1 i § 5 uchwały przez ich błędną wykładnię, a w ślad za tym niezastosowanie i pominięcie skarżącej w losowaniu w sytuacji, w której Rada może wykreślić radcę prawnego z projektu listy wyłącznie z przyczyn, o których mowa w § 5 uchwały, a żadna z tych przesłanek w przypadku skarżącej nie ziściła się – skarżąca nie była i nie jest karana dyscyplinarnie, składki członkowskie opłacała i opłaca na bieżąco, w każdym cyklu szkoleniowym miała i ma nadwyżkę nad punktami wymaganymi, a żaden starosta nie rozwiązał z nią umowy o udzielanie nieodpłatnej pomocy prawnej;
d) art. 1, art. 3 i art. 4 w związku z art. 6 ust. 1 ustawy o radcach prawnych w związku z art 43 ustawy o finansach publicznych, art 16 i art. 17 Prawa zamówień publicznych, preambułą oraz art. 2, art. 8, art. 9, art. 12 i art. 14 Prawa przedsiębiorców przez naruszenie zasad: jedności i jednolitości samorządu radcowskiego, równości wszystkich radców prawnych - przedsiębiorców (bez względu na przynależność "izbową") wolności wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wolności działalności gospodarczej, powszechności dostępu do realizacji zadań finansowanych ze środków publicznych, wyboru wykonawcy zadania publicznego zgodnie z przepisami ustawy, podejmowania wszelkich działań, z wyjątkiem tych, których zakazują przepisy prawa, uczciwej konkurencji, poszanowania dobrych obyczajów oraz słusznych interesów innych przedsiębiorców i konsumentów, a także poszanowania praw i wolności człowieka oraz prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie radcy prawnego - przedsiębiorcy do władzy publicznej, proporcjonalności czy bezstronności;
2. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie:
a) art. 151 p.p.s.a., przez nieuwzględnienie skargi mimo wykazanych w niej, mających wpływ na wynik sprawy naruszeń prawa materialnego oraz istotnych naruszeń przepisów postępowania,
b) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 8 i 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), wobec niedostrzeżenia przez Sąd, że próba obejścia przez samorząd radcowski przepisów prawa powszechnie obowiązującego, która znajduje uzasadnienie w dokonanych ustaleniach i zebranym materiale dowodowym (uchwały samorządu radcowskiego, regulujące wyznaczanie radców prawnych do udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej i dokumentowanie tej pomocy, pozostają w oczywistej sprzeczności z ustawami), jest nie do pogodzenia z zasadą praworządności, a ponadto narusza zasadę zaufania oraz przekonywania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
c) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. przejawiającym się w tym, że w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności organów samorządu radcowskiego Sąd nie zastosował środka określonego w ustawie mimo, że zebrany materiał dowodowy jest wystarczający do stwierdzenia obejścia prawa,
d) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 6, art. 8, art. 10 § 1 i art. 12 k.p.a. polegającym na niewłaściwej kontroli legalności działalności organów samorządu radcowskiego i niezastosowaniu środka określonego w ustawie mimo, że postępowanie przeprowadzone zostało z naruszeniem zasad ogólnych postępowania;
e) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 105 § 1 k.p.a., poprzez niewłaściwą kontrolę legalności działalności organów samorządu radcowskiego i niezastosowaniu środka określonego w ustawie mimo ewidentnej sprzeczności uchwał regulujących wyznaczanie radców prawnych do udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej i dokumentowanie tej pomocy z przepisami prawa powszechnie obowiązującego, w tym z wymienionymi w zarzutach naruszenia prawa materialnego ustawami.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wnosząca tę skargę przedstawiła argumenty na poparcie sformułowanych w niej zarzutów. Zdaniem skarżącej, stwierdzenie Rady OIRP zaaprobowane następnie przez Sąd I instancji, że do udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej w obszarze właściwości konkretnej OIRP wyznaczony może być wyłącznie radca prawny posiadający wpis w tej izbie, jest nie do pogodzenia z zasadą jedności samorządu radcowskiego i jednolitości statusu zawodowego wszystkich radców prawnych. Przynależność do konkretnej izby determinuje miejsce zamieszkania, nie pozbawia to jednak radcy prawnego prawa do wykonywania zawodu w obszarze właściwości innej niż "wpisowa" izby. Radowie prawni są równi, mają nieograniczone prawo wykonywania zawodu, a status zawodowy radcy prawnego wpisanego na listę prowadzoną przez tę czy inną radę niczym się nie różni. Wnosząca skargę kasacyjną podkreśliła, że z żadnego przepisu prawa powszechnie obowiązującego nie wynika, aby radca prawny mógł świadczyć nieodpłatną pomoc prawną jedynie na obszarze "przynależności izbowej" Postanowienie § 2 Regulaminu nakłada wprawdzie na dziekana rady obowiązek poinformowania o terminie składania deklaracji udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej radców danej IORP, ale kolejne (drugie) jego zdanie odnosi się już do wszystkich radców prawnych.
Wnosząca skargę kasacyjną dodała, postanowienie § 2a, Regulaminu, zgodnie z którym radca prawny może być wyznaczony do udzielenia nieodpłatnej pomocy prawnej wyłącznie na terenie okręgowej izby radców prawnych, w której jest wpisany na listę radców prawnych, "pozostaje w oczywistej sprzeczności" z art. 5 ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej. Według art. 5 ust. 1, nieodpłatnej pomocy prawnej udziela osobiście adwokat lub radca prawny, zaś drugi z powołanych przepisów zobowiązuję radę okręgowej izby radców prawnych do imiennego wskazywania radców prawnych (ich zastępców), a więc odnosi się do wszystkich radców prawnych, bez względu na "przynależność izbową".
J. O. podniosła również, że Regulamin wyznaczania radców prawnych do udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej i dokumentowania tej pomocy "pozostaje w oczywistej sprzeczności" z wynikającymi z prawa unijnego zasadami swobody przepływu osób, kapitału, towarów i usług, ogranicza niewątpliwie swobodę działalności gospodarczej, podczas gdy większość wykonujących zawód radców prawnych jest przedsiębiorcami, którym prawodawca gwarantuje nie tylko wolności podejmowania, prowadzenia i zakończenia działalności gospodarczej (art. 65 i art. 65 Konstytucji RP oraz art. 2 Prawa przedsiębiorców), ale i powszechność prawa realizacji zadań finansowanych ze środków publicznych .
Rada OIRP we Wrocławiu w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem odwoławczym. Musi więc odpowiadać określonym wymaganiom m. in. co do sposobu stawiania zarzutów. Spełnienie tych wymagań decyduje w dużym stopniu o jej skuteczności, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu bierze jedynie pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Powoduje to konieczność precyzyjnego wskazania, które przepisy prawa zostały naruszone i na czym naruszenie polegało.
Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej oznacza, że po pierwsze, Sąd ten nie może poddać kontroli niezaskarżoną część orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego i po drugie, że jest w pełni związany podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej.
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć wyłącznie na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) lub na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).
Przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (ze wskazaniem jego jednostki redakcyjnej), który zdaniem strony został naruszony przez sąd I instancji i określenie, na czym naruszenie to polegało, przy czym w przypadku podniesienia zarzutu na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., konieczne jest również wykazanie, że zarzucane uchybienie przepisom postępowania mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Dla spełnienia tego wymogu nie wystarczy przytoczenie formuły o naruszeniu przepisów postępowania mającym wpływ na wynik sprawy, lecz konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony, w jaki sposób oraz wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy.
Odniesienie się do poszczególnych zarzutów skargi kasacyjnej wymaga ponadto poczynienia kilku uwag ogólnych, dotyczących statusu radcy prawnego.
Jest to zawód, którego wykonywanie podlega reglamentacji prawnej, określonej głównie w ustawie z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych. Radcowie prawni nie mają zatem, jak twierdzi wnosząca skargę kasacyjną nieograniczonego prawa wykonywania zawodu. Mogą świadczyć pomoc prawną wyłącznie w ramach przynależności do samorządu radcowskiego, która jest obowiązkowa (art. 40 ust. 2 ustawy) i która powstaje z chwilą dokonania wpisu na listę radców prawnych i złożenia ślubowania (art. 23 ustawy). Wpisu dokonuje i listę obejmującą radców zamieszkałych na terenie danego okręgu prowadzi rada okręgowej izby radców prawnych (art. 49 ust. 1 i art. 52 ust. 4 ustawy).
Władze samorządu radcowskiego posiadają określone ustawą o radcach prawnych kompetencje w stosunku do radców prawnych. Rada OIRP, będąca organem okręgowej izby radców prawnych (art. 42 ust. 1 ustawy o radach prawnych), kieruje jej działalnością (art. 52 ust. 1) i m. in. reprezentuje interesy zawodowe członków OIRP, dba o doskonalenie zawodowe radców prawnych i sprawuje nadzór nad należytym wykonywaniem zawodu przez radców prawnych i aplikantów radcowskich (art. 52 ust. 3 ustawy o radach prawnych). Władztwo (kompetencje) samorządowe określonej rady OIRP obejmują oczywiście radców prawnych, zrzeszonych w izbie, której rada jest organem.
Z tych, nie budzących wątpliwości interpretacyjnych, prawnych uwarunkowań wykonywania zawodu radcy prawnego wynika podstawowa dyrektywa, dotycząca zakresu kompetencji rady OIRP w stosunku do radców prawnych, zarówno w jej relacjach z radcami, jak i z podmiotami trzecimi. Inaczej mówiąc, dana rada OIRP może podejmować przewidziane prawem działania i czynności jedynie w odniesieniu do radców prawnych, przynależnych do tego okręgu, co oznacza, że rada OIRP nie ma żadnych kompetencji w stosunku do radcy prawnego, przynależnego do innej OIRP. Należy podkreślić, że ze związania radcy prawnego obowiązkową przynależnością do samorządu zawodowego nie wynikają żadne terytorialne czy merytoryczne ograniczenia w zakresie świadczenia przez niego pomocy prawnej. Wszędzie tam, gdzie przepisy prawne nie przewidują wyraźnie kompetencji organów samorządu radcowskiego dotyczących świadczenia pomocy prawnej przez radcę prawnego, decyzja o podjęciu się takiego zadania należy wyłącznie do radcy prawnego.
W świetle powyższych uwag należy, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uznać, że Sąd I instancji prawidłowo zinterpretował i właściwie zastosował przepisy art. 5 ust. 1 i art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy z 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej pomocy prawnej (...), przyjmując, że nieodpłatnej pomocy prawnej mogą udzielać na podstawie porozumienia zawartego pomiędzy powiatem a radą OIRP jedynie radcowie prawni imiennie wskazani przez tę radę, spośród radców prawnych, przynależnych do tej izby. Podniesione w tym zakresie zarzuty skargi kasacyjnej nie są zatem uzasadnione.
W konsekwencji nie można również podzielić pozostałych zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego, nie mających zresztą bezpośredniego związku z rozpatrywaną sprawą , takich jak np. art. 43 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, art. 16 i art. 17 ustawy z dnia 11 września 2019 r. - Prawo zamówień publicznych, preambuły do ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców oraz art. 2, art. 8, art. 9, art. 12 i art. 14 tej ustawy. W sprawie nie naruszono również § 5 pkt 1-4 uchwały Nr 97/lX/2015 Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia 11 września 2015 r. w sprawie Regulaminu wyznaczania radców prawnych do udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej i dokumentowania tej pomocy, ponieważ skarżąca została pominięta w procesie tworzenia wykazów radców prawnych udzielających nieodpłatnej pomocy prawnej w ramach umowy z powiatem z uwagi na przynależność do OIRP w Wałbrzychu, a nie z uwagi na okoliczności wskazane w tym przepisie.
Skarga kasacyjna zawiera także liczne zarzuty naruszenia k.p.a., które dotyczą różnych materii: zasady prowadzenia postępowania dowodowego i oceny zgromadzonego materiału (art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80), szybkości i prostoty postępowania (art. 12 § 1 i § 2 k.p.a.), przekonywania (art. 11 k.p.a.), zaufania uczestników postępowania do organów władzy publicznej (art. 8 k.p.a.), czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1), a przepis art. 105 § 1 k.p.a. normuje problematykę umarzania postępowania w sprawach, w których wydaje się decyzję albo postanowienie. Zarzuty te zawierają niejako zbiorcze uzasadnienia w postaci stwierdzeń, że np. Sąd I instancji nie dostrzegł, że samorząd radcowski dokonał próby obejścia przepisów prawa powszechnie obowiązującego albo że w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności organów samorządu radcowskiego WSA we Wrocławiu nie zastosował środka określonego w ustawie Tego rodzaju ogólne stwierdzenia, nie zawierające wskazania, na czym polega naruszenie poszczególnych, konkretnych przepisów prawnych i jaki wpływ te naruszenia mogły mieć na wynik sprawy, nie poddają się kontroli sądu kasacyjnego i z tego powodu nie mogły być uwzględnione.
Nie mógł być uznany za uzasadniony zarzut naruszenia przez WSA we Wrocławiu art. 151 p.p.s.a. Powołany przepis nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, ponieważ określa wyłącznie sposób rozstrzygnięcia danej sprawy przez Sąd I instancji. Strona skarżąca kasacyjnie chcąc powołać się na zarzut naruszenia tego przepisu zobowiązana jest bezpośrednio powiązać go z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów prawa materialnego lub procesowego, których nie dostrzegł lub też nieprawidłowo ocenił Sąd I instancji wydając wyrok o określonej treści (por. np. wyroki NSA z 10 grudnia 2024 r., sygn. akt I GSK 1733/21, z 4 marca 2025 r., sygn. akt III OSK 6003/21 i z 26 czerwca 2025 r. sygn. akt II GSK 1886/24), czego w rozpoznawanej sprawie nie uczyniono.
Z powodów wyżej przedstawionych Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżony wyrok, poddany kontroli instancyjnej w granicach wyznaczonych zarzutami skargi kasacyjnej, odpowiada prawu.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI