II GSK 1794/16

Naczelny Sąd Administracyjny2018-02-20
NSAAdministracyjneWysokansa
prawo atomowezezwoleńpostępowanie administracyjnestrona postępowaniaspółkaoddziałodpowiedzialnośćochrona radiologicznabezpieczeństwo jądrowe

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną spółki, potwierdzając, że to spółka, a nie jej oddział, jest stroną postępowania administracyjnego w sprawie zmiany zezwolenia na stosowanie spektrometru rentgenowskiego.

Spółka A. S.A. wniosła o zmianę zezwolenia na stosowanie spektrometru rentgenowskiego, wskazując swój oddział jako jednostkę wykonującą działalność. Organ odmówił zmiany, uznając, że stroną postępowania jest spółka, a nie jej oddział. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, a Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20.02.2018 r. oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając, że spółka z osobowością prawną jest jedynym podmiotem mogącym być stroną w postępowaniu administracyjnym dotyczącym zezwoleń, nawet jeśli działalność wykonuje oddział.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej wniesionej przez [A.] S.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę spółki na decyzję Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki. Spółka domagała się zmiany zezwolenia na wykonywanie działalności polegającej na stosowaniu spektrometru rentgenowskiego, wskazując jako jednostkę wykonującą tę działalność swój oddział. Organ administracji odmówił zmiany zezwolenia, argumentując, że stroną postępowania administracyjnego w przedmiocie zezwolenia jest spółka posiadająca osobowość prawną, a nie jej oddział. Sąd I instancji podzielił to stanowisko, wskazując, że przepisy prawa atomowego nie nadają oddziałowi samodzielnej podmiotowości w postępowaniu administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 lutego 2018 r. oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając, że spółka akcyjna, jako podmiot posiadający osobowość prawną, jest stroną postępowania administracyjnego i adresatem decyzji dotyczących zezwoleń, nawet jeśli działalność jest faktycznie wykonywana przez jej wyodrębniony organizacyjnie oddział. Sąd podkreślił, że przyjęcie odmiennej wykładni prowadziłoby do dysfunkcyjnych rezultatów i uniemożliwiłoby skuteczne stosowanie przepisów dotyczących bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej, a także pociągnięcie do odpowiedzialności podmiotów zobowiązanych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, stroną postępowania administracyjnego w przedmiocie zezwolenia na wykonywanie działalności związanej z narażeniem na promieniowanie jonizujące jest spółka posiadająca osobowość prawną, a nie jej oddział.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przepisy prawa atomowego nie nadają oddziałowi samodzielnej podmiotowości w postępowaniu administracyjnym. Spółka z osobowością prawną jest podmiotem praw i obowiązków, a oddział, mimo wyodrębnienia organizacyjnego, pozostaje częścią działalności spółki i nie może samodzielnie występować jako strona.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (27)

Główne

u.s.d.g. art. 5 § ust. 7a

Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej

u.s.d.g. art. 4 § ust. 1

Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej

u.s.d.g. art. 3 § pkt 8

Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej

p.a. art. 5 § ust. 7a

Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. - Prawo atomowe

p.a. art. 4 § ust. 1 pkt 5

Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. - Prawo atomowe

p.a. art. 3 § pkt 8

Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. - Prawo atomowe

p.a. art. 5 § ust. 1 pkt 2 i 4

Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. - Prawo atomowe

Pomocnicze

k.p.a. art. 29

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 155

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77

Kodeks postępowania administracyjnego

u.s.d.g. art. 5 § ust. 4

Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej

u.s.d.g. art. 5 § ust. 1

Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej

u.s.d.g. art. 123 § ust. 1 - 3

Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a) i c)

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 204 § pkt 1

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.s.h. art. 492 § § 1 pkt 1

Kodeks spółek handlowych

k.p.a. art. 29

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

p.a. art. 123 § ust. 1 - 3

Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. - Prawo atomowe

u.s.d.g. art. 5 § pkt 4

Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Spółka z osobowością prawną jest jedynym podmiotem, który może być stroną postępowania administracyjnego w przedmiocie zezwolenia na stosowanie spektrometru rentgenowskiego, nawet jeśli działalność wykonuje jej oddział. Oddział spółki, mimo wyodrębnienia organizacyjnego, nie posiada samodzielnej podmiotowości prawnej w postępowaniu administracyjnym. Przyjęcie odmiennej interpretacji prowadziłoby do dysfunkcyjnych skutków prawnych i utrudniałoby egzekwowanie przepisów o bezpieczeństwie jądrowym i ochronie radiologicznej.

Odrzucone argumenty

Oddział spółki, jako jednostka organizacyjna wyodrębniona organizacyjnie i posiadająca pewną samodzielność, powinien być uznany za stronę postępowania administracyjnego. Oddział spółki powinien być adresatem decyzji administracyjnej dotyczącej zezwolenia na stosowanie spektrometru rentgenowskiego. Naruszenie przepisów postępowania przez Sąd I instancji, w tym art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieustosunkowanie się do zarzutu naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 2 Prawa atomowego. Naruszenie prawa materialnego, w tym art. 5 pkt 4 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej i art. 3 pkt 8 Prawa atomowego, poprzez błędną wykładnię.

Godne uwagi sformułowania

Oddział Spółki, pomimo, że jest jednostką wyodrębnioną organizacyjnie pod wieloma względami, pozostaje w strukturze Spółki i jest częścią wykonywanej przez Spółkę działalności. Oddział nie prowadzi działalności w imieniu własnym i na własny rachunek, a kierownik oddziału jest umocowany do działania w imieniu Spółki na mocy udzielonych mu pełnomocnictw i na zasadach określonych przez Zarząd Spółki. Przyjęcie, na gruncie omawianej regulacji, że to Oddział może być stroną postępowania i adresatem zezwolenia prowadziłoby do ograniczenia możliwości nałożenia praw i obowiązków z zakresu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej wyłącznie do Oddziału. Prowadziłoby zatem do dalece dysfunkcjonalnych rezultatów - uniemożliwienia stosowania obowiązujących przepisów i podważenia sensu istnienia regulacji.

Skład orzekający

Gabriela Jyż

sprawozdawca

Janusz Drachal

przewodniczący

Sylwester Miziołek

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że spółka z osobowością prawną jest stroną postępowania administracyjnego w sprawach zezwoleń, nawet gdy działalność wykonuje jej oddział, oraz że oddział nie może być samodzielnym adresatem decyzji administracyjnych w tym zakresie."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z prawem atomowym i zezwoleniami, ale zasada podmiotowości prawnej spółki w postępowaniu administracyjnym ma szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii podmiotowości prawnej w postępowaniu administracyjnym, która ma znaczenie dla wielu przedsiębiorców posiadających oddziały. Wyjaśnia, kto jest stroną w postępowaniach dotyczących zezwoleń.

Spółka czy oddział: kto naprawdę jest stroną w postępowaniu administracyjnym?

Dane finansowe

WPS: 360 PLN

Sektor

energetyka

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 1794/16 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2018-02-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-04-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Gabriela Jyż /sprawozdawca/
Janusz Drachal /przewodniczący/
Sylwester Miziołek
Symbol z opisem
608  Energetyka i atomistyka
Hasła tematyczne
Działalność gospodarcza
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 1623/15 - Wyrok WSA w Warszawie z 2015-11-30
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
art. 29, art. 155.
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dz.U. 2012 poz 264
art. 5 ust. 7a, art. 4 ust. 1 pkt 5, art. 3 pkt 8, art. 5 ust. 1 pkt 2 i 4, art. 123 ust. 1 - 3.
Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. - Prawo atomowe
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia del. WSA Sylwester Miziołek Protokolant Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2018 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej [A.] S.A. w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 1623/15 w sprawie ze skargi [A.] S.A. w B. na decyzję Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zmiany zezwolenia na wykonywanie działalności polegającej na stosowaniu spektrometru rentgenowskiego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od [A.] S.A. w B. na rzecz Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 30 listopada 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę P. G. i E. K. S.A. w B. na decyzję Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki z dnia [...] kwietnia 2015 r., w przedmiocie odmowy zmiany zezwolenia na wykonywanie działalności polegającej na stosowaniu spektrometru rentgenowskiego.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
pismem z 1 października 2014 r. skarżąca spółka wystąpiła o zmianę zezwolenia Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki z [...] stycznia 2005 r., nr [...] w związku ze zmianami nazwy i adresu jednostki organizacyjnej oraz osoby kierownika jednostki (Wydział Kontroli Chemicznej w R.).
Decyzją z [...] stycznia 2015 r. Prezes Państwowej Agencji Atomistyki odmówił zmiany zezwolenia.
Objętą skargą decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r., wydaną wskutek wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes PAA utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie. W motywach organ wskazał, że wniosek o zmianę zezwolenia związany był z wprowadzeniem zmian personalno-administracyjnych w posiadanych przez spółkę zezwoleniu na wykonywanie działalności polegającej na stosowaniu spektrometru rentgenowskiego przez wydanie decyzji zmieniającej wydane uprzednio zezwolenie. Organ powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 sierpnia 1996 r. o sygn. akt SA/Wr 2545/95, wskazał, że zmiana decyzji w trybie określonym w art. 155 k.p.a. jest możliwa jedynie w zakresie jej przedmiotu, a nie strony podmiotowej. Wskazał również, że nie można uznać oddziału spółki za jednostkę organizacyjną wyłącznie z powołaniem się na fakt wykonywania działalności polegającej na stosowaniu spektrometru rentgenowskiego przy jednoczesnym pominięciu kontekstu jednostki organizacyjnej jako podmiotu praw i obowiązków oraz konieczności wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie wydania, odmowy wydania, cofnięcia zezwolenia bądź przyjęcia zgłoszenia. Zdaniem Prezesa PAA art. 107 § 1 k.p.a. nakazując oznaczenie strony w decyzji jako podmiotu praw i obowiązków wyklucza z kręgu adresatów decyzji oddziały spółek, gdyż nie posiadają odrębnej od samej spółki osobowości prawnej.
Sąd I instancji oddalając skargę na tą decyzję podkreślił w pierwszej kolejności, że spółka domagała się wprowadzenia zmian personalno-administracyjnych w posiadanych zezwoleniach na wykonywanie działalności związanej ze stosowaniem spektrometru rentgenowskiego przez wydanie decyzji zmieniającej wydane uprzednio zezwolenie. Wniosek strony odnosił się do zezwolenia Prezesa, w którym zezwolono E. "B." S.A. na wykonywanie działalności, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy Prawo atomowe z dnia 10 kwietnia 1986 r. (Dz. U. z 1986 r. Nr 12 poz. 70 ze zm.), polegającej na stosowaniu w Wydziale Kontroli Chemicznej w R. – spektrometru rentgenowskiego: PANanalytical PW 2424 MagiX. Wskazał, że z danych zawartych w KRS skarżącej wynikało, iż po uzyskaniu zezwolenia podmiot, któremu je udzielono, został przez skarżącą przejęty w trybie art. 492 § 1 pkt 1 Kodeksu spółek handlowych.
Sąd I instancji wskazując, że nie zawsze zdolność administracyjnoprawa musi pokrywać się z podmiotowością prawną w rozumieniu przepisów prawa cywilnego, ustawodawca może bowiem w przepisach szczególnych ustanowić stroną danego rodzaju postępowania administracyjnego podmioty nie wymienione w art. 29 k.p.a., stwierdził, że taka regulacja nie została zawarta w art. 3 pkt 8 ustawy Prawo atomowe z dnia 10 kwietnia 1986 r. (Dz. U. z 1986 r. Nr 12 poz. 70 ze zm.), jak i w żadnym innym przepisie ustawy. Zauważył, że jakkolwiek z art. 5 pkt 4 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej wynika daleko posunięte wyodrębnienie organizacyjne oraz samodzielność oddziału względem działalności przedsiębiorcy, przepis ten jednak nie nadaje oddziałowi samodzielnej podmiotowości w postępowaniu administracyjnym tak, aby mógł on występować w tym postępowaniu jako jego strona. W ocenie Sądu I instancji interesu prawnego oddziału skarżącej spółki, nie da się wyprowadzić z treści art. 3 pkt 8 ustawy Prawo atomowe. Jednostką organizacyjną, w rozumieniu tego przepisu, może być bowiem sam przedsiębiorca posiadający osobowość prawną jeżeli bezpośrednio wykonuje działalność związaną z narażeniem, oddział przedsiębiorcy, jeżeli działalność tą przedsiębiorca wykonuje poprzez oddział, a może to też być wyspecjalizowana jednostka w ramach oddziału jeżeli taką strukturę organizacyjną i taki podział zadań przewiduje regulamin organizacyjny przedsiębiorcy. Jedyną przesłanką identyfikującą przedmiotową jednostkę organizacyjną jest fakt wykonywania przez daną jednostkę w strukturze przedsiębiorcy, działalności związanej z narażeniem, definicja ta jednak nie normuje odrębności podmiotowej jednostki organizacyjnej od przedsiębiorcy, w ramach działalności którego wykonywana jest przez jednostkę organizacyjną działalność związana z narażeniem. Z treści samej definicji jednostki organizacyjnej nie wynikają również żadne uprawnienia procesowe jednostki organizacyjnej. Wobec tego, w ocenie Sądu, art. 4 ust. 1 ustawy – Prawo atomowe, stanowi materialnoprawną podstawę interesu prawnego skarżącej jako przedsiębiorcy posiadającego osobowość prawną i wykonującego poprzez oddział działalność związaną z narażeniem, w występowaniu w charakterze strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym wydania, odmowy wydania, czy też cofnięcia zezwolenia na tą działalność, jak również dotyczącym zmiany takiego zezwolenia. Stroną przedmiotowego postępowania będzie zatem skarżąca jako spółka akcyjna posiadająca osobowość prawną, gdyż posiada interes prawny w uzyskaniu zezwolenia na wykonywanie działalności związanej z narażeniem bądź też w zmianie tego zezwolenia i ten podmiot powinien być adresatem decyzji administracyjnej w przedmiotowej kwestii.
Przywołując regulacje zawarte w Regulaminie Organizacyjnym spółki Sąd I instancji stwierdził, iż z regulacji tam zawartych nie można było również wyprowadzić wniosku, że oddział, pomimo iż jest jednostką wyodrębnioną organizacyjnie ze spółki (§ 6 pkt 1 Regulaminu), jest jednocześnie, w rozumieniu art. 5 pkt 4 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (j.t. Dz. U. z 2015 r. poz. 584 ze zm.), jednostką wykonującą samodzielną organizacyjnie część działalności gospodarczej wykonywanej przez spółkę. Sąd wskazał, że spółką kieruje wyłącznie jej Zarząd (§ 10 pkt 1 i pkt 4 Regulaminu), natomiast wskazani w Regulaminie jego wiceprezesi, a nie dyrektorzy oddziałów lub same oddziały, są uprawnieni w sprawach pozyskiwania koncesji i zezwoleń (§ 11 pkt 2 ppkt 1 i § 11 pkt 3 ppkt 1 Regulaminu), podobnie jak wyłącznie członkowie zarządu spółki, a nie dyrektorzy oddziałów, są uprawnieni do składania oświadczeń woli w imieniu spółki i do podpisywania pism służbowych kierowanych do organów administracji publicznej (§ 25 pkt 1 i pkt 2 Regulaminu). Skoro zatem oddział nie jest samodzielnym podmiotem prawa, to prowadzenie postępowania administracyjnego i wydanie decyzji administracyjnej w niniejszej sprawie, czego wymagał art. 5 ust. 7a p.a., mogło nastąpić wyłącznie ze wskazaniem spółki, jako strony tego postępowania, gdyż było to postępowaniem prowadzonym w stosunku do spółki, jako jedynego podmiotu, który był i jest podmiotem tego postępowania.
Za również niezasadny Sąd I instancji uznał zarzut naruszenia przepisów postępowania, stwierdzając, że organ z zachowaniem wymagań z art. 7 i art. 77 k.p.a., niezbędny do rozstrzygnięcia materiał dowodowy, zebrał i rozpatrzył uzasadniając swoje stanowisko zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.
W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji podała art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.).
P. G. i E. K. S.A. w B. skargą kasacyjną zaskarżyła w całości wyrok Sądu I instancji zarzucając mu naruszenie:
1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 151 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez oddalenie przez WSA w W. skargi spółki, a tym samym zaniechanie uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzji organu w sytuacji wydaniem jej z naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. polegającym na błędnym uznaniu, że jednostką organizacyjną w rozumieniu ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. Prawo atomowe, a jednocześnie stroną tego postępowania administracyjnego o wydanie zezwolenia na wykonywanie działalności, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 5 powołanej ustawy może być jedynie P. GiEK S.A., a nie jej oddział – Elektrownia B. w sytuacji gdy z dowodów postępowania administracyjnego w postaci statutu P. GiEK S.A., Regulaminu Organizacyjnego P. GiEK S.A. i regulaminu Organizacyjnego P. GiEK S.A. Oddział Elektrownia B. wynika samodzielność organizacyjnoprawna tego oddziału oraz fakt, że oddział spółki wykonuje działalność związaną z narażeniem w rozumieniu prawa atomowego;
2. przepisów postępowania, art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieustosunkowanie się w uzasadnieniu wyroku do zarzutu naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo atomowe, podniesionego w skardze, co mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, bowiem WSA przyjął stan faktyczny ustalony przez organ bez wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz jego prawidłowej oceny;
3. prawa materialnego, art. 5 pkt 4 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2015 r. poz. 584 ze zm.) poprzez jego błędną wykładnię, która doprowadziła do wniosku, że oddział pomimo, że jest jednostką organizacyjną wyodrębnioną organizacyjnie ze spółki, to nie jest jednostką wykonującą samodzielną organizacyjnie część działalności gospodarczej wykonywanej przez spółkę;
4. prawa materialnego, art. 3 pkt 8 ustawy – Prawo atomowe, poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że oddział spółki nie jest jednostką organizacyjną w rozumieniu prawa atomowego, a tym samym stroną postępowania administracyjnego o wydanie zezwolenia jest wyłącznie spółka i nie może nią być jej oddział, podczas gdy zgodnie z definicją ustawową zawartą w zaskarżonym przepisie, jednostką organizacyjną jest każdy podmiot wykonujący działalność związaną z narażeniem, wobec czego, w przedmiotowej sprawie podmiotem wykonującym taką działalność jest Oddział Elektrownia B..
Podnosząc te zarzuty skarżąca kasacyjnie spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w W. do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Prezes Państwowej Agencji Atomistyki w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Na wstępie podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje konkretną sprawę w granicach zarzutów skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny zostały wymienione w § 2 powołanego artykułu. W niniejszej sprawie nie występuje żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania prowadzonego przez WSA w W..
Zarzuty skargi kasacyjnej skonstruowane zostały na obydwu podstawach przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. tj. zarówno na naruszeniu prawa materialnego, jak i na naruszeniu przepisów postępowania, które - zdaniem strony - mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmierzają one do podważenia stanowiska przyjętego przez organ i zaakceptowanego przez Sąd I instancji, że Oddział przedsiębiorcy działającego w formie spółki akcyjnej nie może występować w charakterze strony postępowania administracyjnego w przedmiocie zezwolenia na wykonywanie działalności związanej ze stosowaniem spektrometru rentgenowskiego i być adresatem decyzji wydanej na podstawie art. 5 ust. 7a prawa atomowego, a w związku z art. 155 k.p.a. - adresatem decyzji zmieniającej to zezwolenie.
Odnosząc się do tak zarysowanego problemu w pierwszej kolejności zauważyć należy, że w myśl art. 29 k.p.a. stronami postępowania administracyjnego mogą być osoby fizyczne i osoby prawne, a gdy chodzi o państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne i organizacje społeczne - również jednostki nieposiadające osobowości prawnej. Według poglądu utrwalonego w doktrynie i w orzecznictwie, poza przypadkami określonymi w art. 29 k.p.a. stroną postępowania administracyjnego może być także podmiot, którego legitymacja procesowa wynika z przepisów prawa materialnego. Jeżeli bowiem ustawodawca wyposaża danego rodzaju jednostki organizacyjne w zdolność prawną w określonej dziedzinie materialnego prawa administracyjnego, to przepisy prawa procesowego nie mogą ograniczać zdolności jednostki organizacyjnej do bycia podmiotem praw i obowiązków w tej sferze prawa administracyjnego. Pogląd ten podziela Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie.
W rozpatrywanej sprawie nie ma wątpliwości co do tego, że Oddział nie jest osobą fizyczną, państwową ani samorządową jednostką organizacyjną, nie jest też organizacją społeczną i nie posiada osobowości prawnej. Spółka upatruje podstawy do występowania Oddziału w charakterze strony postępowania i adresata decyzji w przedmiocie zezwolenia na wykonywanie działalności związanej z narażeniem, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 5 prawa atomowego, w art. 3 pkt 8 tej ustawy w związku z jej art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 5 pkt 4 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Jak trafnie zauważył Sąd I instancji, wykładnia powołanych przepisów, uwzględniać powinna nie tylko ich brzmienie, ale i usytuowanie w systemie prawa, ponadto pozostawać ma w zgodzie z celem regulacji zamierzonym przez ustawodawcę.
Art. 5 ust. 7a prawa atomowego stanowi, że wykonywanie działalności związanej z narażeniem na promieniowanie jonizujące określonej w art. 4 ust. 1 pkt 5 prawa atomowego tj. polegającej na uruchamianiu i stosowaniu urządzeń wytwarzających promieniowanie, wymaga zezwolenia udzielanego w formie decyzji administracyjnej. Stosownie do art. 5 ust. 1 i 2 ustawy - prawo atomowe o zezwolenie, a w konsekwencji także o zmianę zezwolenia w trybie art. 155 k.p.a., może ubiegać się "jednostka organizacyjna". Zgodnie natomiast z definicją ustawową zawartą w art. 3 pkt 8 ustawy - Prawo atomowe, pod tym pojęciem rozumieć należy każdy podmiot wykonujący działalność związaną z narażeniem na promieniowanie jonizujące.
Podstawowym celem reglamentacji wykonywania działalności, o której mowa w art. 4 ust. 1 prawa atomowego jest zapewnienie ochrony życia i zdrowia ludzi oraz bezpieczeństwa mienia i ochrony środowiska. Przepisy prawa atomowego zapewnić mają wypełnienie zobowiązań międzynarodowych - w szczególności w ramach Unii Europejskiej, dotyczących bezpieczeństwa jądrowego, ochrony przed promieniowaniem jonizującym oraz zabezpieczeń materiałów jądrowych i kontroli technologii jądrowych (zob.: art. 1 ust. 1 pkt 5 i art. 2 prawa atomowego). W tym kontekście, użyte na gruncie omawianej regulacji pojęcie "jednostki organizacyjnej" należy rozumieć tak, by środki bezpieczeństwa przewidziane w ustawie znalazły zastosowanie do każdego podmiotu, który wykonuje działalność związaną z narażeniem na promieniowanie.
Nie sprzeciwia się temu treść art. 5 ust. 1 pkt 2 prawa atomowego, który w stanie prawnym rozpatrywanej sprawy obligował, by przedsiębiorca występujący z wnioskiem o wydanie zezwolenia posługiwał się numerem w rejestrze przedsiębiorców. Co więcej, przepis ten został zmieniony przez art. 13 ustawy z dnia 25 września 2015 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1893) i na skutek nowelizacji wprost dopuszcza możliwość wystąpienia z wnioskiem o wydanie zezwolenia na wykonywanie działalności związanej z narażeniem na promieniowanie jonizujące przez przedsiębiorcę, który nie posiada numeru w rejestrze przedsiębiorców w Krajowym Rejestrze Sądowym i numeru identyfikacji podatkowej.
Z punktu widzenia wspomnianego ratio legis powołanych przepisów za nieuprawnione należy uznać przyjęcie, że podmiotem wykonującym działalność związaną z narażeniem, który może ubiegać się o zezwolenie jest sam Oddział będący jednostką organizacyjną wyodrębnioną w ramach wewnętrznej struktury Spółki, a nie Spółka, która jest przedsiębiorcą, posiada podmiotowość prawną i wykonuje w ramach Oddziału swoją działalność wykorzystując przy tym materiały promieniujące.
Jak trafnie dostrzegł organ, a następnie Sąd I instancji, organizacja wewnętrzna Spółki, która powstała w wyniku konsolidacji, charakteryzuje się tym, że część kompetencji i zadań z zakresu prowadzonej przez nią działalności należy do Zarządu i Centrali, część natomiast przeniesiona jest na szczebel Oddziałów, którym przyznano szereg atrybutów samodzielności - wydzielony majątek, własne kierownictwo, umocowanie do zatrudniania pracowników. Zadania poszczególnych jednostek organizacyjnych w ramach struktury Spółki określają regulacje wewnętrzne - jej statut, regulamin organizacyjny i regulaminy Oddziałów. Jednak w relacjach zewnętrznych, zarówno w sferze prawa publicznego, jak i prywatnego, to Spółka - ze względu na przypisaną jej osobowość prawną - ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków oraz dokonywania we własnym imieniu czynności prawnych w ramach prowadzonej działalności. Oddział Spółki, pomimo, że jest jednostką wyodrębnioną organizacyjnie pod wieloma względami, pozostaje w strukturze Spółki i jest częścią wykonywanej przez Spółkę działalności. Oddział nie prowadzi działalności w imieniu własnym i na własny rachunek, a kierownik oddziału jest umocowany do działania w imieniu Spółki na mocy udzielonych mu pełnomocnictw i na zasadach określonych przez Zarząd Spółki, na co wprost wskazuje § 6 pkt 3 regulaminu organizacyjnego Spółki.
Z omówionych względów Naczelny Sąd Administracyjny zgodził się ze stanowiskiem organu zaaprobowanym przez Sąd I instancji, że jednostką organizacyjną w rozumieniu art. 3 pkt 8 prawa atomowego, a w konsekwencji stroną postępowania w przedmiocie zezwolenia na wykonywanie działalności związanej z narażeniem na promieniowanie jonizujące i adresatem decyzji kończącej to postępowanie, jest Spółka, a nie jej Oddział, gdyż - pomimo organizacyjnego wyodrębnienia, o którym mowa w art. 5 pkt 4 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej - nie stanowi on innego od Spółki podmiotu prawa, który mógłby samodzielnie występować jako strona w tym postępowaniu administracyjnym.
Nie kwestionując, że w szeroko rozumianym obrocie prawnym Oddział - ze względu na wskazane odrębności - może dysponować własnym interesem prawnym wynikającym z przepisów prawa materialnego przyznających mu prawa i obowiązki w określonej dziedzinie prawa i być w związku z tym podmiotem legitymowanym do samodzielnego występowania w charakterze strony postępowania administracyjnego w granicach danej dziedziny prawa, NSA stwierdził, że z sytuacją taką nie mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie.
Przyjęcie, na gruncie omawianej regulacji, że to Oddział może być stroną postępowania i adresatem zezwolenia prowadziłoby do ograniczenia możliwości nałożenia praw i obowiązków z zakresu bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej wyłącznie do Oddziału. Tym samym skutkowałoby nieuprawnionym wyłączeniem odpowiedzialności Spółki za prowadzenie na terenie Oddziału działalności związanej z narażeniem na promieniowanie jonizujące z naruszeniem zasad określonych w zezwoleniu. W przypadku natomiast naruszenia warunków zezwolenia wynikającego bezpośrednio z decyzji i działań podejmowanych na szczeblu Zarządu Spółki lub Centrali przyjęcie tego stanowiska powodowałoby brak możliwości pociągnięcia do odpowiedzialności jakiegokolwiek podmiotu. Prowadziłoby zatem do dalece dysfunkcjonalnych rezultatów - uniemożliwienia stosowania obowiązujących przepisów i podważenia sensu istnienia regulacji.
Podkreślenia wymaga, że zaaprobowana przez Sąd I instancji wykładnia prowadząca do przyjęcia, że to Spółka wykonująca swoją działalność poprzez Oddziały jest stroną postępowania administracyjnego w przedmiocie zezwolenia, o którym mowa w art. 4 ust. 1 prawa atomowego i adresatem tego zezwolenia, nie wyklucza pociągnięcia do odpowiedzialności za określone naruszenie zasad wynikających z zezwolenia Oddziału Spółki, bądź osoby kierującej tym Oddziałem. Konstrukcja zastosowana przez ustawodawcę w art. 123 ust. 1-3 Prawa atomowego nakazuje w procesie wykładni zbliżyć odpowiedzialność do konkretnych zdefiniowanych w tym przepisie naruszeń w sferze bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej. Odpowiedzialność ta może być więc w niektórych przypadkach przesunięta na kierującego oddziałem - ze względu na charakter stwierdzonego naruszenia, nadal jednak pozostaje w ramach struktur Spółki. Nie dochodzi więc do delegowania odpowiedzialności za naruszenie poza struktury adresata zezwolenia, co odpowiada założeniom przyjętym w art. 6 Dyrektywy Rady 2009/71/EUROATOM z dnia 25 czerwca 2009 r. ustanawiającej wspólnotowe ramy bezpieczeństwa jądrowego obiektów jądrowych (Dz.U.UE.L.2009.172.18) w brzmieniu nadanym art. 1 dyrektywy Rady 2014/87/Euratom z dnia 8 lipca 2014 r. zmieniającej dyrektywę 2009/71/Euratom ustanawiającą wspólnotowe ramy bezpieczeństwa jądrowego obiektów jądrowych - Dz.U.UE.L.2014.219.42 (zob.: wyrok z 31 marca 2017 r., sygn. akt II GSK 1966/15; dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z omówionych względów Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia art. 7, 77 §1 i 107 §3 k.p.a. Organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, na tej podstawie dokładnie wyjaśnił stan faktyczny i załatwił sprawę mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Wszechstronnie zgromadził i rozpatrzył materiał dowodowy, a w uzasadnieniu decyzji przedstawił przyjęty stan faktyczny i wyjaśnił podstawę prawną rozstrzygnięcia.
W ocenie NSA, nie zasługiwał także na uwzględnienie zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w powołanym przepisie. Sąd zawarł w nim opis przebiegu postępowania administracyjnego oraz przedstawił stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku, wskazując z jakich przyczyn i na podstawie jakich przepisów zarzuty skargi - w jego ocenie - nie zasługiwały na uwzględnienie, co umożliwiło przeprowadzenie kontroli instancyjnej, a w szczególności merytoryczne odniesienie się do zarzutów skargi kasacyjnej. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej kasacyjnie, okoliczność, że Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku nie odniósł się osobno do sformułowanego w skardze zarzutu naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 2 Prawa atomowego - z omówionych względów - nie miała istotnego wpływu na wynik sprawy i tym samym nie mogła prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku.
Z uwagi na wskazane na wstępie ograniczenie zakresu badania sprawy w postępowaniu kasacyjnym, stanowisko organu o braku podstaw do zastosowania w rozpatrywanej sprawie art. 155 k.p.a. - ze względu na zmianę prawa, a także niedopuszczalność przeniesienia praw i obowiązków wynikających z zezwolenia na inny podmiot - zaprezentowane w wydanych w sprawie decyzjach administracyjnych, nie podlegało ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w ramach przeprowadzonej kontroli instancyjnej.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w pkt 1. sentencji wyroku.
O kosztach postępowania orzeczono stosownie do art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a oraz z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI