II GSK 1778/11

Naczelny Sąd Administracyjny2012-01-26
NSAAdministracyjneWysokansa
notariuszodwołanie ze stanowiskazakaz wykonywania zawoduprawo o notariaciesąd karnysąd administracyjnyinterpretacja przepisówzawody prawnicze

NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę notariusza, uznając, że zakaz wykonywania zawodu orzeczony przez sąd karny stanowi podstawę do odwołania notariusza.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Ministra Sprawiedliwości o odwołaniu notariusza ze stanowiska, uznając, że zakaz wykonywania zawodu orzeczony przez sąd karny nie jest równoznaczny z utratą prawa do jego wykonywania w rozumieniu ustawy Prawo o notariacie. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że zakaz wykonywania zawodu notariusza orzeczony przez sąd karny stanowi podstawę do obligatoryjnego odwołania notariusza, interpretując przepis art. 16 § 1 pkt 5 Prawa o notariacie celowościowo i systemowo.

Sprawa dotyczyła interpretacji art. 16 § 1 pkt 5 Prawa o notariacie, który stanowi, że Minister Sprawiedliwości odwołuje notariusza, jeżeli utracił on z mocy wyroku sądowego prawo wykonywania zawodu notariusza. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zakaz wykonywania zawodu notariusza orzeczony przez sąd karny na określony czas nie jest tożsamy z utratą prawa do wykonywania tego zawodu i nie stanowi podstawy do odwołania notariusza, sugerując wszczęcie postępowania dyscyplinarnego. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną Ministra Sprawiedliwości, uchylił wyrok WSA. Sąd kasacyjny uznał, że wykładnia gramatyczna art. 16 § 1 pkt 5 Prawa o notariacie, która nie znajduje bezpośredniego odzwierciedlenia w katalogu środków karnych Kodeksu karnego, powinna zostać uzupełniona wykładnią celowościową i systemową. Celem przepisu jest eliminowanie z grona notariuszy osób, które utraciły przymiot nieskazitelności charakteru. NSA stwierdził, że zakaz wykonywania zawodu notariusza orzeczony przez sąd karny oznacza utratę prawa do wykonywania tego zawodu w rozumieniu Prawa o notariacie, co obliguje Ministra Sprawiedliwości do odwołania notariusza. Sąd odrzucił argumentację WSA, że zakaz karny powinien skutkować jedynie postępowaniem dyscyplinarnym, podkreślając, że kara dyscyplinarna pozbawienia prawa prowadzenia kancelarii jest odrębną podstawą odwołania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, zakaz wykonywania zawodu notariusza orzeczony przez sąd karny stanowi podstawę do obligatoryjnego odwołania notariusza.

Uzasadnienie

NSA zinterpretował art. 16 § 1 pkt 5 Prawa o notariacie celowościowo i systemowo, uznając, że zwrot 'utracił z mocy wyroku sądowego prawo wykonywania zawodu notariusza' obejmuje również orzeczenie zakazu wykonywania tego zawodu przez sąd karny. Brak możliwości wykonywania zawodu notariusza na skutek zakazu karnego jest równoznaczny z utratą prawa do jego wykonywania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (4)

Główne

Prawo o notariacie art. 16 § 1

Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie

Minister Sprawiedliwości odwołuje notariusza, jeżeli notariusz utracił z mocy wyroku sądowego prawo wykonywania zawodu notariusza. Zwrot 'utracił prawo wykonywania zawodu' obejmuje również orzeczenie przez sąd karny środka karnego w postaci zakazu wykonywania zawodu notariusza na określony czas.

Pomocnicze

Prawo o notariacie art. 51 § 1

Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie

Kara dyscyplinarna pozbawienia prawa prowadzenia kancelarii stanowi samoistną podstawę odwołania notariusza.

k.k. art. 41 § 1

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny

Sąd może orzec środek karny w postaci zakazu wykonywania określonego zawodu, jeżeli sprawca nadużył przy popełnieniu przestępstwa wykonywanego zawodu albo okazał, że dalsze wykonywanie zawodu zagraża istotnym dobrom chronionym prawem.

k.k. art. 39 § 2

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zakaz wykonywania zawodu notariusza orzeczony przez sąd karny jest równoznaczny z utratą prawa do wykonywania tego zawodu w rozumieniu art. 16 § 1 pkt 5 Prawa o notariacie. Interpretacja celowościowa i systemowa Prawa o notariacie przemawia za tym, że zakaz karny powinien skutkować obligatoryjnym odwołaniem notariusza. Kara dyscyplinarna pozbawienia prawa prowadzenia kancelarii jest odrębną podstawą odwołania i nie może być traktowana jako warunek konieczny do odwołania notariusza w przypadku orzeczenia zakazu karnego.

Odrzucone argumenty

Zakaz wykonywania zawodu notariusza orzeczony przez sąd karny nie jest równoznaczny z utratą prawa do wykonywania zawodu w rozumieniu art. 16 § 1 pkt 5 Prawa o notariacie. Orzeczenie zakazu wykonywania zawodu notariusza przez sąd karny powinno skutkować jedynie wszczęciem postępowania dyscyplinarnego i orzeczeniem kary pozbawienia prawa prowadzenia kancelarii.

Godne uwagi sformułowania

zwrot 'utracił z mocy wyroku sądowego prawo wykonywania zawodu notariusza' dotyczy osób wobec których sąd karny orzekł zakaz wykonywania zawodu notariusza przez określony czas nie ma żadnych podstaw do różnicowania skutków jakie wywołują czasowe pozbawienie prawa prowadzenia kancelarii i czasowy zakaz wykonywania zawodu notariusza

Skład orzekający

Joanna Kabat-Rembelska

przewodniczący sprawozdawca

Stanisław Gronowski

sędzia

Wojciech Kręcisz

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 16 § 1 pkt 5 Prawa o notariacie w kontekście orzeczenia zakazu wykonywania zawodu przez sąd karny oraz relacja między zakazem karnym a postępowaniem dyscyplinarnym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji odwołania notariusza na podstawie zakazu karnego. Może wymagać uwzględnienia ewentualnych zmian legislacyjnych w przyszłości.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia interpretacyjnego dotyczącego konsekwencji orzeczeń karnych dla wykonywania zawodów zaufania publicznego, co jest istotne dla prawników i samych notariuszy.

Zakaz karny to koniec kariery notariusza? NSA wyjaśnia.

Dane finansowe

WPS: 100 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 1778/11 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2012-01-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-08-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Joanna Kabat-Rembelska /przewodniczący sprawozdawca/
Stanisław Gronowski
Wojciech Kręcisz
Symbol z opisem
6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne
Zawody prawnicze
Uprawnienia do wykonywania zawodu
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 250/11 - Wyrok WSA w Warszawie z 2011-04-29
Skarżony organ
Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2008 nr 189 poz 1158
art. 16 par. 1 pkt 5, art. 51 par. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędzia del. WSA Wojciech Kręcisz Protokolant Bogusław Piszko po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 29 kwietnia 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 250/11 w sprawie ze skargi W. B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie odwołania ze stanowiska notariusza 1) uchyla zaskarżony wyrok; 2) oddala skargę; 3) zasądza od W. B. na rzecz Ministra Sprawiedliwości kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 29 kwietnia 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 250/11 po rozpoznaniu sprawy ze skargi [...] na decyzję Ministra Sprawiedliwości z [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie odwołania ze stanowiska notariusza, uchylił zaskarżoną decyzję.
Sąd orzekał w następującym stanie sprawy.
Minister Sprawiedliwości decyzją z [...] listopada 2010 r., na skutek wniosku [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy własną decyzję z [...] października 2010 r. wydaną na podstawie art. 16 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (tj.: Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm., dalej: Prawo o notariacie) odwołującą [...] ze stanowiska notariusza.
W uzasadnieniu decyzji organ podał, że Sąd Rejonowy w S. wyrokiem z [...] maja 2010 r., sygn. akt [...], uznał [...], za winnego tego, że działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, będąc funkcjonariuszem publicznym, jako notariusz, nie dopełnił ciążących na nim obowiązków działając na szkodę interesu prywatnego oraz będąc osobą uprawnioną do wystawienia dokumentu, poświadczył nieprawdę co do okoliczności mających znaczenie prawne, czym wypełnił dyspozycję art. 231 § 1 i 2 i art. 271 § 1 i 3 w związku z art. 11 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, dalej: k.k.) i za to, na podstawie art. 231 § 2 w związku z art. 11 § 3 oraz art. 33 § 2 k.k., orzekł wobec skarżącego, między innymi, zakaz wykonywania zawodu notariusza na okres czterech lat. Sąd Okręgowy w S., wyrokiem z [...] października 2010 r., sygn. akt [...] utrzymał powyższy wyrok w mocy.
Minister Sprawiedliwości podkreślił, że z art. 16 § 1 pkt 5 Prawa o notariacie wynika obowiązek odwołania notariusza, jeżeli utracił on prawo wykonywania zawodu na mocy wyroku sądowego. W przypadku [...] utrata prawa wykonywania zawodu nastąpiła na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w S. z [...] maja 2010 r. Zdaniem Ministra, decyzja o odwołaniu skarżącego ze stanowiska notariusza była bezpośrednią konsekwencją orzeczonego wobec skarżącego zakazu wykonywania tego zawodu. W ocenie organu, skarżący w świetle prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w S. nie może dokonywać czynności notarialnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględniając, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a), skargę [...] stwierdził, że dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji istotne znaczenie ma określenie konsekwencji jakie ma orzeczenie przez sąd karny zakazu wykonywania zawodu notariusza na okres czterech lat dla prawa do wykonywania tego zawodu i kompetencji organów samorządu zawodowego prowadzących listy notariuszy.
Sąd pierwszej instancji zauważył, że art. 16 § 1 pkt 5 Prawa o notariacie zawiera dwie instytucje prawne skutkujące odwołaniem notariusza, tj. utrata z mocy wyroku sądowego praw publicznych lub prawa wykonywania zawodu notariusza. WSA zauważył, że w rozpoznawanej sprawie sąd karny nie orzekł o utracie przez skarżącego prawa do wykonywania zawodu notariusza, ale o zakazie wykonywania tego zawodu na okres czterech lat. Analizując zakres znaczeniowy terminów "zakaz" wykonywania zawodu oraz "utrata" prawa wykonywania zawodu Sąd przyjął, że termin "utrata" ma szersze i mniej korzystne dla skazanego znaczenie aniżeli termin "zakaz". Dlatego też orzeczenia środka karnego zakazu wykonywania zawodu notariusza na czas określony nie można utożsamiać ze skazaniem na utratę prawa wykonywania zawodu notariusza, gdyż taka interpretacja stanowiłaby zastosowanie niedopuszczalnej wykładni rozszerzającej na niekorzyść skazanego.
W ocenie Sądu, art. 16 § 1 pkt 5 Prawa o notariacie nie mógł mieć zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Zdaniem WSA, orzeczonemu przez sąd karny środkowi karnemu w postaci zakazu wykonywania zawodu notariusza na określony czas odpowiada w świetle Prawa o notariacie kara dyscyplinarna pozbawienia prawa prowadzenia kancelarii, przewidziana w art. 51 § 1 pkt 4 Prawa o notariacie, o której orzeka sąd dyscyplinarny. Konsekwencją orzeczenia przez sąd karny zakazu wykonywania zawodu notariusza przez określony czas, powinno być zatem wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec takiego członka danej izby notarialnej.
WSA podniósł, że zgodnie z art. 50 Prawa o notariacie "Notariusz odpowiada dyscyplinarnie za przewinienia zawodowe, w tym za oczywistą i rażącą obrazę przepisów prawnych, uchybienia powadze lub godności zawodu, jak również za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia, o którym mowa w art. 19a, (...)". Spełnienie przesłanek odpowiedzialności dyscyplinarnej w rozpoznawanej sprawie Sąd uznał za niewątpliwe. Sąd pierwszej instancji powołał się przy tym na pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 kwietnia 2006 r., sygn. akt II GSK 56/06 (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych www.orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którym sąd dyscyplinarny jest związany ustaleniami sądu karnego co do popełnienia przestępstwa. W takiej sytuacji kara dyscyplinarna pozbawienia prawa prowadzenia kancelarii (art. 51 § 1 pkt 4 Prawa o notariacie) nie będzie mogła być orzeczona na czas krótszy niż okres, na jaki został orzeczony zakaz wykonywania tego zawodu przez sąd karny.
W konkluzji WSA uznał, że Minister Sprawiedliwości dokonał błędnej wykładni, a w wyniku tego niewłaściwie zastosował art. 16 § 1 pkt 5 Prawa o notariacie.
Minister Sprawiedliwości złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucił naruszenie art. 16 § 1 pkt 5 Prawa o notariacie poprzez błędną jego wykładnię tj.
1. wadliwe przyjęcie, że przepis ten nie może mieć zastosowania w przypadku
orzeczenia wobec notariusza prawomocnym orzeczeniem sądu karnego środka karnego w postaci zakazu wykonywania zawodu notariusza na określony czas;
2. wadliwe przyjęcie, że orzeczenie przez sąd karny zakazu wykonywania zawodu
notariusza na określony czas skutkować winno jedynie wszczęciem postępowania dyscyplinarnego wobec notariusza i orzeczeniem kary pozbawienia prawa prowadzenia kancelarii (art. 51 § 1 pkt 4 Prawa o notariacie) na czas nie krótszy, niż orzeczony zakaz wykonywania zawodu.
Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że zdaniem Ministra Sprawiedliwości, użyte w treści art. 16 § 1 pkt 5 Prawa o notariacie sformułowanie "odwołuje" nie pozostawia wątpliwości interpretacyjnych co do tego, że decyzja o odwołaniu na tej postawie nie jest decyzją wydawaną w granicach uznania administracyjnego, ale decyzją o charakterze związanym. Oznacza to, że organ administracji publicznej, przy zaistnieniu sytuacji przewidzianej przepisami prawa, zobligowany jest wydać decyzję określonej treści, nie kierując się przy tym innymi względami i zasadami współżycia społecznego.
W ocenie Ministra Sprawiedliwości, WSA dokonał błędnej interpretacji wymienionych w art. 16 § 1 pkt 5 Prawa o notariacie przesłanek skutkujących obligatoryjnym odwołaniem notariusza, co w konsekwencji doprowadziło do niezastosowania tego przepisu w okolicznościach rozpoznawanej sprawy. Zawarty w art. 16 § 1 pkt 5 Prawa o notariacie zwrot "utracił z mocy wyroku sądowego prawa publiczne lub prawo wykonywania zawodu notariusza" dotyczy osób (notariuszy), wobec których sąd karny orzekł w wyroku na określony czas zakaz wykonywania zawodu lub pozbawienie praw publicznych. Taka interpretacja przepisu nie pozostaje w sprzeczności z jego wykładnią językową, albowiem "utracić" oznacza w języku polskim "zostać czegoś, kogoś pozbawionym", przy czym nadinterpretacją jest twierdzenie, iż pozbawienie to musi być "na zawsze" a nie tylko "na określony czas".
Zdaniem organu, orzeczenie przez sąd karny wobec notariusza, na podstawie art. 39 § 1 pkt 2 k.k., środka karnego zakazu wykonywania zawodu notariusza na określony czas, nakładało na Ministra Sprawiedliwości obowiązek odwołania notariusza ze stanowiska. Odmienna wykładnia omawianego przepisu prowadziłaby do wniosku, że ustawodawca nie jest racjonalny i wprowadza do obrotu prawnego przepisy, które nigdy nie znajdą zastosowania.
W ocenie Ministra Sprawiedliwości, nie sposób też zgodzić się z wynikającym z uzasadnienia zaskarżonego wyroku poglądem, że konsekwencją orzeczenia przez sąd karny środka karnego zakazu wykonywania zawodu notariusza na okres 4 lat, winno być jedynie wszczęcie przeciwko notariuszowi postępowania dyscyplinarnego, w którego toku winna zostać orzeczona kara dyscyplinarna pozbawienia prawa prowadzenia kancelarii na czas nie krótszy niż okres na jaki został orzeczony zakaz wykonywania zawodu notariusza. Pozbawienie prawa prowadzenia kancelarii orzeczeniem sądu dyscyplinarnego stanowi odrębną, niezależną od omówionej wcześniej, przesłankę obligującą Ministra Sprawiedliwości do odwołania notariusza uregulowaną w art. 16 § 1 pkt 4 Prawa o notariacie. W ocenie organu wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia pogląd, by poza orzeczeniem sądu karnego orzekającym wobec notariusza środek karny zakazu wykonywania zawodu, konieczne było jeszcze wszczęcie postępowania dyscyplinarnego i orzeczenie przez sąd dyscyplinarny kary pozbawienia prawa prowadzenia kancelarii, stanowi nadinterpretację art. 16 § 1 Prawa o notariacie, skoro z woli ustawodawcy są to dwie odrębne i samoistne przesłanki odwołania notariusza ze stanowiska.
Organ podkreślił jednocześnie, że przepisy ustawy Prawo o notariacie nie nakładają na podmioty wskazane w art. 58 tej ustawy obowiązku wystąpienia z wnioskiem o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego, w sytuacji orzeczenia wobec notariusza wyrokiem karnym zakazu wykonywania zawodu, natomiast z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia wynika, że taki obowiązek, istnieje.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną [...] wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zarzut skargi kasacyjnej dotyczy naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego tj. art. 16 § 1 pkt 5 Prawa o notariacie, przez jego błędną wykładnię, która w konsekwencji spowodowała niezastosowanie zawartej w nim normy. Wnoszący skargę kasacyjną organ zakwestionował stanowisko Sądu, że powołany przepis nie może mieć zastosowania w przypadku orzeczenia wobec notariusza, prawomocnym wyrokiem sądu karnego, środka karnego w postaci wykonywania zawodu notariusza na określony czas oraz, że orzeczenie takiego środka winno skutkować jedynie wszczęciem postępowania dyscyplinarnego i orzeczeniem kary pozbawienia prawa prowadzenia kancelarii (art. 51 § 1 pkt 4 Prawa o notariacie) na czas nie krótszy, niż orzeczony zakaz wykonywania zawodu.
W tym miejscu należy przypomnieć, że stosownie do art. 41 § 1 k.k., sąd może orzec środek karny w postaci zakazu wykonywania określonego zawodu, jeżeli sprawca nadużył przy popełnieniu przestępstwa wykonywanego zawodu albo okazał, że dalsze wykonywanie zawodu zagraża istotnym dobrom chronionym prawem. Zakaz taki orzeka się w latach, od roku do lat 10 (art. 43 § 1 k.k.), co oznacza, że ma charakter czasowy. Kodeks karny przewiduje także wyjątek od tej zasady (art. 43 § 1a i 1b), który nie ma jednak zastosowania w przypadku zakazu wykonywania zawodu notariusza. W skardze kasacyjnej trafnie podniesiono, że katalog środków karnych określonych w kodeksie karnym ma charakter zamknięty, co wyklucza w tym zakresie dowolność sądu.
Z kolei w myśl art. 16 § 1 pkt 5 Prawa o notariacie, Minister Sprawiedliwości odwołuje notariusza, jeżeli notariusz utracił z mocy wyroku sądowego prawo wykonywania zawodu notariusza.
Porównanie treści powołanych przepisów prowadzi do wniosku, że ustawodawca odwołując się w art. 16 § 1 pkt 5 Prawa o notariacie do wyroku sądowego i orzeczonej nim utraty prawa wykonywania zawodu, posłużył się terminologią nie nawiązującą do możliwego orzeczenia przez sąd karny, na podstawie art. 41 § 1 k.k. w związku z art. 39 pkt 2 k.k., środka w postaci zakazu wykonywania zawodu.
Wspomniane różnice terminologiczne spowodowały, że Sąd pierwszej instancji uznał, iż orzeczenie zakazu wykonywania zawodu notariusza nie jest równoznaczne z utratą prawa wykonywania zawodu notariusza. Sąd, powołując się na poglądy wyrażane w piśmiennictwie stwierdził, że termin "utrata" ma szersze i mniej korzystne dla skazanego znaczenie aniżeli termin "zakaz". Dodać należy, że stanowisko Sądu w tym zakresie nie zostało w zasadzie uzasadnione. Podkreślenia także wymaga, że powołana przez WSA glosa J. Kuleszy dotyczyła nieprawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23 listopada 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 1560/07, który Naczelny Sąd Administracyjny uchylił postanowieniem z 28 października 2008 r., sygn. akt II GSK 405/08 i jednocześnie odrzucił skargę.
Proste zestawienie treści art. 16 § 1 pkt 5 Prawa o notariacie i art. 41 § 1 w związku z art. 39 pkt 2 k.k. może prowadzić do wniosku, że nie pozostają one ze sobą w związku. Wniosek taki byłby jednak wyrazem znacznego uproszczenia problemu. Wykładnia gramatyczna art. 16 § 1 pkt 5 Prawa o notariacie wskazuje, że odwołanie notariusza następuje w przypadku pozbawienia go przez sąd prawa wykonywania zawodu notariusza. Z uwagi na zamknięty katalog środków karnych, o czym była już mowa, wydanie orzeczenie tego rodzaju nie jest możliwe. W związku z tym należałoby uznać, że art. 16 § 1 pkt 5 Prawa o notariacie nigdy nie znalazłby zastosowania. Wniosek taki byłby jednak sprzeczny z jednym z podstawowych domniemań interpretacyjnych – racjonalności prawodawcy, a w tym, że nie stanowi on norm zbędnych. W związku z tym przy poszukiwaniu znaczenia normy prawnej zawartej w art. 16 § 1 pkt 5 Prawa o notariacie należy sięgnąć do innych metod wykładni prawa, w szczególności wykładni celowościowej i systemowej. Wykładnia celowościowa wiąże się z pojęciem celu, rozumianym jako rezultat obowiązywania określonych przepisów prawa. Celem ustawy Prawo o notariacie w analizowanym tu zakresie było, jak trafnie podniesiono w skardze kasacyjnej, eliminowanie z grona notariuszy osób, które na skutek określonych zachowań lub zaniechań utraciły przymiot nieskazitelności charakteru niezbędny dla pełnienia funkcji notariusza. Przesłanki orzeczenia zakazu wykonywania zawodu tj. nadużycie przy popełnieniu przestępstwa wykonywanego zawodu albo okazanie, że dalsze wykonywanie zawodu zagraża istotnym dobrom chronionym prawem, niewątpliwie wskazują, że osoba wobec której został orzeczony wspomniany środek karny nie jest nieskazitelnego charakteru. Osiągnięcie celu ustawy wymaga, by art. 16 § 1 pkt 5 Prawa o notariacie rozumieć w ten sposób, że zwrot "utracił z mocy wyroku sądowego prawo wykonywania zawodu notariusza" dotyczy osób wobec których sąd karny orzekł zakaz wykonywania zawodu notariusza przez określony czas. Taki rezultat wykładni celowościowej potwierdza także wykładnia systemowa wewnętrzna. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 14 § 1 Prawa o notariacie notariusz wraz z kancelarią tworzy organizacyjno – prawną całość, która gwarantuje możliwość wykonywania czynności notarialnych w charakterze organu zaufania publicznego. Funkcji tej notariusz nie może wykonywać bez kancelarii, tak jak kancelaria nie może funkcjonować bez notariusza (tak A. Oleszko Prawo o notariacie. Komentarz. część I, Warszawa 2011, s. 172). W przypadku orzeczenia przez sąd karny zakazu wykonywania, przez określony czas, zawodu notariusza, zostaje on pozbawiony kompetencji dokonywania czynności notarialnych, a tym samym traci prawo do prowadzenia kancelarii. W świetle art. 43 § 3 i 4 Prawa o notariacie, ustawodawca tylko wyjątkowo dopuszcza zawieszenie prowadzenia kancelarii notarialnej. Dotyczy to okresu zatrudnienia w Ministerstwie Sprawiedliwości, sądzie apelacyjnym lub sądzie okręgowym, podjęcia innego zatrudnienia lub wykonywania funkcji publicznej. W pozostałych przypadkach wykonywanie zawodu notariusza jest ściśle związane z prowadzeniem kancelarii. Oznacza to, że przypadek, gdy notariusz na skutek orzeczonego przez sąd karny zakazu, nie może wykonywać zawodu należy traktować jako utratę z mocy wyroku sądowego prawa wykonywania zawodu notariusza.
W konsekwencji należało uznać, że orzeczenie przez sąd karny wobec notariusza, środka karnego w postaci zakazu wykonywania zawodu notariusza obliguje Ministra Sprawiedliwości do odwołania takiego notariusza ze stanowiska na podstawie art. 16 § 1 pkt 5 Prawa o notariacie.
Z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że zdaniem Sądu, orzeczonemu przez sąd karny środkowi karnemu w postaci zakazu wykonywania zawodu notariusza na określony czas odpowiada kara dyscyplinarna pozbawienia prawa prowadzenia kancelarii. W związku z tym konsekwencją orzeczenia przez sąd karny o zakazie wykonywania zawodu notariusza powinno być wszczęcie postępowania dyscyplinarnego. WSA zaznaczył przy tym, że sąd dyscyplinarny będzie związany ustaleniami sądu karnego co do popełnienia przestępstwa, a kara dyscyplinarna pozbawienia prawa prowadzenia kancelarii nie będzie mogła być orzeczona na czas krótszy niż okres, na jaki został orzeczony zakaz wykonywania zawodu notariusza przez sąd karny.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela powyższego stanowiska. Należy zauważyć, że kara dyscyplinarna pozbawienia prawa prowadzenia kancelarii, orzekana na czas oznaczony, stanowi samoistną podstawę odwołania notariusza określoną w art. 16 § 1 pkt 4 Prawa o notariacie. Przyjęcie proponowanej przez Sąd pierwszej instancji koncepcji oznacza, że czasowe pozbawienie notariusza, orzeczeniem sądu dyscyplinarnego prawa prowadzenia kancelarii, nie stanowi przeszkody w odwołaniu notariusza, natomiast czasowy zakaz wykonywania zawodu notariusza orzeczony przez sąd karny nie stanowi dostatecznej podstawy do definitywnego odwołania notariusza. Taka interpretacja art. 16 § 1 pkt 5 Prawa o notariacie jest nieracjonalna, gdyż nie ma żadnych podstaw do różnicowania skutków jakie wywołują czasowe pozbawienie prawa prowadzenia kancelarii i czasowy zakaz wykonywania zawodu notariusza.
Dodać należy, że w literaturze formułowane są wnioski de lege ferenda o potrzebie wprowadzenia uregulowania umożliwiającego Ministrowi Sprawiedliwości orzekanie, przy uwzględnieniu czasu, na który orzeczony został zakaz wykonywania zawodu notariusza, o odwołaniu notariusza lub o zawieszeniu prawa wykonywania zawodu przez okres orzeczonego środka karnego w jego dolnych granicach (por. A. Oleszko Prawo o notariacie. Komentarz. część I, Warszawa 2011, s. 347).
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela poglądu skarżącego wyrażonego w odpowiedzi na skargę kasacyjną, że Prawo o notariacie nie przewiduje żadnych przeciwwskazań, by notariusz, wobec którego orzeczono środek karny w postaci czasowego zakazu wykonywania zawodu, nie pozostawał nadal notariuszem z czasowym zawieszeniem prowadzenia kancelarii notarialnej. Wniosku takiego nie można w szczególności wyprowadzić z powołanego przez skarżącego wyroku Sądu Najwyższego z 24 lutego 2009 r., sygn. akt III CZP 141/08 (OSNC 2009, z. 12, poz. 166). We wspomnianym orzeczeniu Sąd Najwyższy rozważał bowiem instytucję zawieszenia w czynnościach zawodowych notariusza, jako swoistego środka zapobiegawczego, mającego na celu czasowe odsunięcie osoby (obwinionego, podejrzanego) od wykonywania zawodu (art. 68 § 1 Prawa o notariacie), nie zaś jako konsekwencję orzeczenia wobec notariusza środka karnego w postaci zakazu wykonywania zawodu.
Naczelny Sąd Administracyjny, mając na uwadze, że Sąd pierwszej instancji naruszył wyłącznie prawo materialne przez błędną wykładnię art. 16 § 1 pkt 5 Prawa o notariacie, na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargę.
Dotychczasowe ustalenia doprowadziły Naczelny Sąd Administracyjny do wniosku, że skarga [...] jest bezzasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Minister Sprawiedliwości wobec zaistnienia przesłanki określonej w art. 16 § 1 pkt 5 Prawa o notariacie miał obowiązek orzec o odwołaniu notariusza.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI