II GSK 1731/22

II GSK 1731/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-09-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Skoczylas
Małgorzata Rysz /przewodniczący/
Marek Leszczyński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6039 Inne, o symbolu podstawowym 603
Hasła tematyczne
Lotnicze prawo
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 1635/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-02-16
Skarżony organ
Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art. 61 § 1 i 5 w zw. z art. 61a §  1 k.p.a. w zw. z art. 105 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U.UE.L 2004 nr 46 poz 1 art. 15 ust. 1, art. 16 ust. 1, art. 3 ust. 2b, w związku z art. 5 ust. 1c
Rozporządzenie (WE) NR 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiające wspólne zasady odszkodowania i  pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie  (EWG) nr 295/91 (Tekst mający znaczenie dla EOG)
Dz.U. 2018 poz 1183
art. 205a i 205b ust. 5
Ustawa z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia del. WSA Marek Leszczyński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lutego 2022 r. sygn. akt VI SA/Wa 1635/21 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia 17 marca 2021 r. nr ULC-KOPP/0262-6616/9/19 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia braku naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów dotyczących praw pasażerskich 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz A. K. 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 16 lutego 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 1635/21, oddalił skargę A. K. (dalej: skarżąca) na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego (dalej: organ) z dnia 17 marca 2021 r., nr ULC-KOPP/0262-6616/9/19, w przedmiocie naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy.
W dniu 29 marca 2019 r. do organu wpłynęła skarga A. D., K. D., N. D., W. D., A. K. i J. K. o stwierdzenie naruszenia przez E. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: przewoźnik) przepisów rozporządzenia (WE) 261/2004 w związku z odwołaniem lotu z dnia 30 czerwca 2013 r., który miał zostać wykonany na trasie K. (KTW) – H. (HER), którego obsługującym przewoźnikiem miał być ten przewoźnik.
Po przeprowadzeniu postępowania organ wydał 10 września 2020 r. decyzję nr ULCKOPP/0262-6616/05/18, w której stwierdził, że analizowany lot odbył się zgodnie z planem, dlatego też uznał, że przewoźnik nie naruszył przepisów prawa.
Od powyższej decyzji pasażerowie złożyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ uchylił decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie administracyjne. W uzasadnieniu decyzji podkreślił, że pasażerowie posiadali potwierdzone rezerwacje na lot w dniu 30 czerwca 2013 r. na trasie K. – H. z planowaną godziną startu 12:20 i czasu lądowania 16:15. Dokument potwierdzenia rezerwacji posiadał nr 293856 i był wystawiony 29 grudnia 2012 r. (pół roku przed planowanym lotem) przez S. Sp. z o. o. z siedzibą W. Dostarczony przez skarżących dokument potwierdzenia rezerwacji nie wskazywał jednak numeru rejsu, który jest skarżony i którym miałaby odbyć się przedmiotowa podróż. Opierając się na wyjaśnieniach przewoźnika oraz na dostarczonym wydruku (Flight History) organ ustalił, że jedyny rejs planowany przez przewoźnika na dzień 30 czerwca 2013 r. na przedmiotowej trasie to rejs [...] z rozkładową godziną startu z K. o 02:45 UTC oraz godziną lądowania w H. 05:25 UTC. Rejs ten nie został odwołany i odbył się bez opóźnień. Godziny przedmiotowego rejsu zostały ustalone pomiędzy przewoźnikiem a touroperatorem czarterującym przedmiotowy rejs, czyli T.
Zdaniem organu pasażerowie nie złożyli skutecznie reklamacji do przewoźnika lotniczego. Reklamacja powinna zostać złożona, zgodnie z § 27 Ogólnych Warunków Przewozu E. Sp. z o.o., w formie pisemnej na adres przewoźnika. Składający reklamację na adres elektroniczny przewoźnika został o powyższym poinformowany poprzez auto odpowiedź wysłaną przez przewoźnika. Pełnomocnik pasażerów podjął próbę złożenia reklamacji pasażerów w formie elektronicznej na adres [...] w dniu 15 maja 2017 r. Był on wzywany przez organ do dostarczenia dokumentu poświadczającego prawidłowe doręczenie przewoźnikowi reklamacji, ale wezwanie pozostawiono bez odpowiedzi.
Dalej organ wyjaśnił, że we wniosku pasażer powinien załączyć kopię reklamacji skierowanej do przewoźnika, czego w sprawie niniejszej nie uczyniono. Zatem w stanie faktycznym sprawy organ I instancji błędnie podjął postępowanie i wydał rozstrzygnięcie w sprawie pomimo braków formalnych skargi w postaci niedołączenia do skargi dokumentu skutecznie złożonej reklamacji do przewoźnika. Wobec powyższego postępowanie w tej sprawie nie mogło być wszczęte, ponieważ wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego pozbawione byłoby podstawy prawnej.
Od powyżej decyzji A. K. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzuciła naruszenie:
1. art. 105 § 1 k.p.a., poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, polegające na błędnym uznaniu, że prowadzenie postępowanie jest bezprzedmiotowe, z uwagi na niedochowanie przez wnioskodawcę warunków formalnych skargi, pomimo iż skarga spełniała warunki formalne wskazane art. 205a i 205b ustawy Prawo lotnicze, w szczególności jej złożenie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem reklamacyjnym;
2. art. 205b ust. 1 i 3 ustawy Prawo lotnicze poprzez odmowę wszczęcia postępowania administracyjnego, w sytuacji w której wnioskodawca złożył kompletną skargę na naruszenie przepisów rozporządzenia (WE) 261/2004;
3. art. 6, 7, 8 § 1 i 2 k.p.a., poprzez wydanie decyzji z pominięciem:
a) treści dowodu złożonego do akt sprawy, to jest reklamacji parafowanej podpisem elektronicznym z certyfikatem kwalifikowanym, złożonym do przewoźnika drogą elektroniczną wraz z potwierdzeniem jej odbioru przez przewoźnika, co jest równoznaczne ze złożeniem reklamacji w formie pisemnej (art. 781 § 1 i 2 k.c.);
b) okoliczności, iż przewoźnik nie przedłożył jakiegokolwiek dowodu potwierdzającego okoliczność, iż przed zawarciem umowy z organizatorem turystyki strona skarżąca została poinformowana o treści ogólnych warunków przewozu przewoźnika oraz zaakceptowała takowe warunki (art. 3851 § 1 i 2 k.c., art. 3854 ust. 4);
c) treści innych decyzji Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego, w których to organ akceptował reklamacje składane w formie elektronicznej;
4. art. 15 ust. 1 rozporządzenia (WE) 261/2004 poprzez niezastosowanie jego treści poprzez aprobatę treści ogólnych warunków przewozu, bezzasadnie uniemożliwiającej pasażerom złożenie reklamacji drogą elektroniczną (opatrzoną podpisem z certyfikatem kwalifikowanym), co w konsekwencji prowadzi do ograniczenia uprawnienia do dochodzenia odszkodowania przez pasażera;
5. art. 16 ust. 1 rozporządzenia (WE) 261/2004 poprzez ograniczenie prawa pasażera do złożenia skargi na naruszenie przepisów rozporządzenia do krajowego organu wykonawczego poprzez obarczenie pasażera bezzasadnymi obostrzeniami dotyczącymi postępowania reklamacyjnego, wskazanego w treści warunków przewozu przewoźnika oraz ustawie Prawo Lotnicze;
6. art. 3 ust. 2B, w związku z art. 5 ust. 1 c rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie (EWG) nr 295/91 poprzez niezastosowanie w/w przepisów polegające na błędnym uznaniu, iż pasażerowie posiadający rezerwację na rejs, wydaną przez organizatora turystyki, który to nie został zrealizowany nie są uprawnieni do uzyskania rekompensaty określonej przepisami art. 7 rozporządzenia (WE) 261/2004.
7. art. 205b ust. 5 ustawy Prawo lotnicze, poprzez jego niezastosowanie polegające na błędnym ustaleniu braku naruszenia przepisów art. 5 ust 1 c, w zw. z art. 7 ust. 1 b rozporządzenia (WE) 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiające wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie (EWG) nr 295/91, w sytuacji, w której przewoźnik nie wykazał przesłanek zwalniających go z odpowiedzialności wobec pasażerów, którzy to legitymowali się potwierdzeniem rezerwacji na rejs liniami E., który to nie został zrealizowany.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w decyzji.
Po rozpoznaniu skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazanym na wstępie wyrokiem skargę tę oddalił. W uzasadnieniu orzeczenia wskazał, że właściwymi w sprawie przepisami prawa materialnego znajdującymi zastosowanie w niniejszej sprawie są art. 205a i art. 205b Prawa lotniczego (dalej: u.p.l.).
Dalej Sąd I instancji wyjaśnił, że jeśli pasażer korzysta z tej drogi dochodzenia swoich roszczeń, to w świetle art. 205b ust. 3 u.p.l. powinien do skargi między innymi załączyć kopię reklamacji złożonej do przewoźnika lotniczego. W rozpoznawanej sprawie pasażerowie załączyli do akt sprawy kopię emaila z 28 marca 2019 r. wysłanego na adres [...], który został wystosowane do przewoźnika w imieniu skarżącej przez jej pełnomocnika. Ponadto jak wynika z przytoczonej regulacji, w ustawie Prawo lotnicze nie przewidziano żadnych szczególnych wymogów reklamacji w zakresie jej treści jak i formy. Przepisy prawa lotniczego przed 1 kwietnia 2019 r. nie odsyłały do przepisów kodeksu cywilnego, jednakże skoro reklamacja dotyczy roszczeń cywilnoprawnych a przepisy prawa lotniczego i wspólnotowego nie wprowadzają żadnych warunków formalnych co do reklamacji, należało zastosować wykładnię systemową zewnętrzną, stosując "przepisy najbliższe"- kodeksu cywilnego dotyczące formy czynności prawnych. W ocenie Sądu z uwagi na brak regulacji w prawie lotniczym - reklamacja powinna więc być w omawianym przypadku pisemnym albo elektronicznym wezwaniem pozwanego do spełnienia ryczałtowego świadczenia należnego powodom na podstawie Rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów (Dz.Urz.UE L 46 z 17 lutego 2004), z podaniem okoliczności uzasadniających zapłatę. Rozporządzenie to nie zawiera żadnych wymagań co do formy reklamacji.
Dalej Sąd I instancji wyjaśnił, że na dzień wysłania emaila przepisy Kodeksu cywilnego przewidywały możliwość złożenia oświadczenia woli w postaci elektronicznej. Art. 781 kodeksu cywilnego dodany ustawą z 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1311 ze zm.), który wprowadził expressis verbis do Kodeksu cywilnego formę elektroniczną jako odrębny i autonomiczny typ formy szczególnej, równoważny z formą pisemną (uzasadnienie projektu ustawy z 10.07.2015 r., VII kadencja, druk sejm. nr 2678). Wprowadzenie art. 781 i jednoczesne uchylenie art. 78 § 2 nie spowodowało tym samym istotnych zmian w dotychczasowym stanie prawnym. Przepis art. 781 ma przede wszystkim charakter porządkujący. Wskazując na systemową i funkcjonalną odrębność formy elektronicznej, pozwala, jak podkreślił ustawodawca w powołanym powyżej uzasadnieniu projektowanej ustawy, na rozstrzygnięcie od lat prowadzonej dyskusji w zakresie potrzeby wyróżnienia formy elektronicznej jako odrębnej formy czynności prawnej.
Zdaniem Sądu I instancji w świetle powołanych przepisów, obowiązkiem Prezesa ULC, do którego wpływa skarga, jest w pierwszej kolejności stwierdzenie czy pasażer złożył skutecznie reklamację, a w dalszej kolejności ocena czy przewoźnik lotniczy naruszył prawo czy też nie naruszył. W przypadku stwierdzenia naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego, organ określa zakres nieprawidłowości oraz nakłada karę określoną w art. 209b ust. 1 u.p.l., a w razie stwierdzenia naruszenia art. 7, art. 8 ust. 1 lit. a lub art. 10 ust. 2 rozporządzenia, określa również obowiązek i termin jego usunięcia (art. 205b ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.l.). Rozstrzygnięcie o odszkodowaniu w zryczałtowanej wysokości w zależności od długości i rodzaju opóźnionego lotu jest zatem jednym z punktów decyzji.
Dalej Sąd I instancji przywołał przepisy art. 61 § 1 i § 5 k.p.a. i art. 61a § 1 k.p.a. oraz dokonał ich wykładni. Następnie wyjaśnił, że z akt sprawy niniejszej jasno wynika, że skarżąca wraz z innymi pasażerami składała za pośrednictwem skrzynki emailowej reklamację do przewoźnika E. Organ po wszczęciu postępowania pismami z 11 grudnia 2019 r. oraz z 16 grudnia 2020 r. wzywał pełnomocnika pasażerów między innymi do wskazania numeru rejsu (oznaczenia kodowego rejsu) oraz dokumentu potwierdzającego prawidłowe doręczenie przewoźnikowi reklamacji. Pełnomocnik pasażerów (w tym skarżącej) w żadnej korespondencji, kierowanej do organu nie nadesłał dokumentów potwierdzających skuteczne złożenie reklamacji, ani nie wskazał numeru kodowego rejsu. Stwierdzić zatem należy, że organ w sposób uzasadniony uchylił się od rozpoznania sprawy umarzając postępowanie w sprawie. Wydając zaskarżoną decyzję Prezes ULC wskazał w pierwszej kolejności, że pasażerowie nie wykazali skutecznie złożonej reklamacji do przewoźnika. Prezes Urzędu trafnie podzielił stanowisko przewoźnika lotniczego, zgodnie z którym reklamacja powinna zostać złożona zgodnie z ogólnymi warunkami przewozu, tj. w formie pisemnej na adres przewoźnika ul. [...], [...] W. Takie zastrzeżenie jest zawarte w ogólnych warunkach przewozu E. sp. z o.o., na które zgadzają się pasażerowie korzystający z usług przewoźnika. Jednakże kluczowe dla słuszności rozstrzygnięcia organu było nieprzedstawienie przez pełnomocnika pasażerów dokumentu potwierdzającego skuteczne skierowanie do przewoźnika reklamacji.
Na koniec Sąd I instancji wskazał, że w świetle przedstawionej argumentacji, należało zaaprobować decyzję organu II instancji wydaną w oparciu o przepis art. 105 § 1 k.p.a. umarzającą postępowanie administracyjne. Wskazana w tym przepisie bezprzedmiotowość postępowania ma między innymi miejsce w sytuacji, gdy istnieją okoliczności, czyniące wydanie decyzji administracyjnej prawnie niemożliwym z uwagi na brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu.
Skargę kasacyjną – stosownie do treści art. 173 § 1 w zw. z art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. ze zm.; dalej: p.p.s.a.), wywiodła skarżąca, zaskarżając wyrok w całości, a na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła:
1. Naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 61 § 1 i 5 w zw. z art. 61a §
1 k.p.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie polegające na:
a. błędnym ustaleniu, że przeszkodą dla wszczęcia postępowania administracyjnego była okoliczność przesłania reklamacji w formie elektronicznej, nie zaś w formie papierowej pod adres przewoźnika, wskazany w ogólnych warunkach przewozu (w sytuacji gdy pasażerowie nie zaakceptowali treści dokumentu ogólne warunki przewozu - zawierali umowę z innym podmiotem);
b. nieuwzględnienie dokumentu reklamacji przesłanego w formie tożsamej z formą pisemną (podpis elektroniczny ż certyfikatem kwalifikowanym) pod adres poczty elektronicznej, wskazany na stronie www przewoźnika;
powyższe doprowadziło do nieuzasadnionego umorzenia postępowania administracyjnego.
2. Naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nierozpoznanie w treści uzasadnienia zarzutów skarżących, zawartych w skardze na decyzję administracyjną (zarzuty numer: 4 - 8), co uniemożliwia kontrolę instancyjną wyroku.
W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne skarżąca wniosła o:
1. uchylenie w całości skarżonego wyroku oraz uchylenie decyzji administracyjnej wydanej dnia 17 marca 2021 r. przez organ oraz ponowne przeprowadzenie postępowania administracyjnego;
2. alternatywnie dla pkt 1 nr 1 o uchylenie skarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie;
3. o zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania wywołanego wniesieniem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, to jest w kwocie po 1117,00 złotych na rzecz każdego ze skarżących;
4. o zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania wywołanego wniesieniem przedmiotowej skargi kasacyjnej, wg norm przepisanych, w odniesieniu do każdego ze skarżących.
Dodatkowo skarżąca złożyła oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zarzutów sformułowanych w jej petitum.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Przedmiotowa sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a., gdyż skarżąca – w oparciu o art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zawnioskowała o przeprowadzenie rozprawy.
Skarga kasacyjna jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach zarzutów kasacyjnych, chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., II GPS 5/09; dostępna na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe powoływane orzeczenia tamże).
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie: 1) naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Są to dwie odrębne podstawy kasacyjne, które nie podlegają łączeniu, ponieważ odnoszą się do różnego rodzaju uchybień.
Skarga kasacyjna powinna być sporządzona zgodnie z wymogami określonymi w art. 174 i art. 176 p.p.s.a. Prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych i ich należyte uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla wyniku sprawy, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny mocą art. 183 § 1 p.p.s.a. jest związany granicami skargi kasacyjnej, czyli wnioskami skargi kasacyjnej i jej podstawami. Zatem zakres kontroli instancyjnej dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny jest ograniczony w tym sensie, że jest wyznaczony zarzutami i żądaniami strony zawartymi w skutecznie wniesionej skardze kasacyjnej. Innymi słowy, NSA może uwzględnić tylko te zarzuty kasacyjne, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej. Nie może natomiast zastępować strony i uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych oraz badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny nie może również modyfikować zgłoszonych zarzutów kasacyjnych i ich uzasadnienia pod kątem okoliczności danej sprawy. Musi bazować na zarzutach i ich uzasadnieniu sformułowanym przez wnoszącego skargę kasacyjną.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca oparła skargę kasacyjną tylko na jednej podstawie określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. na naruszeniu przepisów postępowania. Zarzuty te są, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadne.
Zasadny jest zarzut z pkt 2 petitum skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nierozpoznanie zarzutów skarżącej zawartych w punktach 4-7 skargi.
Zgodnie z art. 141 § 4 zd. pierwsze p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie. Uchybienie to musi być przy tym na tyle istotne, aby można było uznać, że mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), co strona skarżąca kasacyjnie powinna wykazać (por. wyrok NSA z dnia 28 lutego 2023 r., sygn. akt II GSK 1344/19). W tym kontekście należy wskazać, iż w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2012 r. sygn. akt II OSK 1485/11). Treść uzasadnienia powinna umożliwić zarówno stronom postępowania, jak i - w razie kontroli instancyjnej - Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, prześledzenie toku rozumowania sądu i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem o zgodności bądź niezgodności z prawem zaskarżonego aktu. Tworzy to po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, że w razie wniesienia skargi kasacyjnej nie powinno budzić wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż zaskarżony wyrok został wydany po gruntownej analizie akt sprawy i że wszystkie wątpliwości występujące na etapie postępowania administracyjnego zostały wyjaśnione (por. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2013 r. sygn. akt II OSK 1751/11).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji nie realizuje powyższych wymagań. W skardze do Sądu I instancji skarżąca zawarła m.in. zarzuty dotyczące naruszenia:
4. art. 15 ust. 1 rozporządzenia (WE) 261/2004 poprzez niezastosowanie jego treści poprzez aprobatę treści ogólnych warunków przewozu, bezzasadnie uniemożliwiającej pasażerom złożenie reklamacji drogą elektroniczną (opatrzoną podpisem z certyfikatem kwalifikowanym), co w konsekwencji prowadzi do ograniczenia uprawnienia do dochodzenia odszkodowania przez pasażera;
5. art. 16 ust. 1 rozporządzenia (WE) 261/2004 poprzez ograniczenie prawa pasażera do złożenia skargi na naruszenie przepisów rozporządzenia do krajowego organu wykonawczego poprzez obarczenie pasażera bezzasadnymi obostrzeniami dotyczącymi postępowania reklamacyjnego, wskazanego w treści warunków przewozu przewoźnika oraz ustawie Prawo Lotnicze;
6. art. 3 ust. 2b, w związku z art. 5 ust. 1c rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie (EWG) nr 295/91 poprzez niezastosowanie w/w przepisów polegające na błędnym uznaniu, iż pasażerowie posiadający rezerwację na rejs, wydaną przez organizatora turystyki, który to nie został zrealizowany nie są uprawnieni do uzyskania rekompensaty określonej przepisami art. 7 rozporządzenia (WE) 261/2004.
7. art. 205b ust. 5 ustawy Prawo lotnicze, poprzez jego niezastosowanie polegające na błędnym ustaleniu braku naruszenia przepisów art. 5 ust. 1c, w zw. z art. 7 ust. 1b rozporządzenia (WE) 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiające wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenie (EWG) nr 295/91, w sytuacji, w której przewoźnik nie wykazał przesłanek zwalniających go z odpowiedzialności wobec pasażerów, którzy to legitymowali się potwierdzeniem rezerwacji na rejs liniami E., który to nie został zrealizowany.
Jak natomiast wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Sąd I instancji do tych zarzutów się nie odniósł. Wprawdzie Sąd ten przytoczył przepisy art. 205a i 205b ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1183; dalej: u.p.l.) oraz nawiązał do rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiające wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylające rozporządzenia (EWG) nr 295/91 (Dz.U. UE.L.2004.46.1; dalej: rozporządzenie nr 261/2004), ale zarzutów tych nie rozpoznał. Istotą tych zarzutów było natomiast to, że skarżąca zarzuciła organom, że w świetle przywołanych przepisów rozporządzenia nr 2612004 przewoźnik nie miał prawa ograniczyć możliwości złożenia reklamacji tylko do formy pisemnej (de facto papierowej), wykluczając w ten sposób możliwość złożenia reklamacji w formie pisemnej (elektronicznej). Nadto w zarzutach tych podniesiono, że to przewoźnik jest zobowiązany do wykazania przesłanek zwalniających go z odpowiedzialności wobec pasażerów a nie odwrotnie i że przewoźnik przesłanek tych nie wykazał.
Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, przy stawianiu w skardze kasacyjnej zarzutu pominięcia określonych zarzutów, wniosków, czy pism procesowych konieczne jest precyzyjne ich wskazanie, a następnie powiązanie ich z uchybieniem stosownym normom prawnym oraz wykazanie wpływu tego naruszenia na wynik sprawy, tzn. wykazania, że gdyby sąd ich nie pominął, rozstrzygnięcie sprawy mogłoby być inne od kontrolowanego (por. wyrok NSA z dnia 26 lipca 2023 r., sygn. akt II FSK 2084/20). Jedynie bowiem niezajęcie przez sąd I instancji stanowiska co do zarzutów mających znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, może prowadzić do stwierdzenia, że doszło do istotnego naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., co z kolei mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku z tego powodu (por. wyrok NSA z dnia 17 maja 2023 r., sygn. akt I GSK 1129/19).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe naruszenie przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. mogło, w świetle art. 174 pkt 2 p.p.s.a., mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd I instancji zaaprobował bowiem stanowisko organu odwoławczego, że reklamacja złożona przez skarżącą w formie elektronicznej była nieskuteczna. Swoje stanowisko oparł wyłącznie na analizie § 27 Ogólnych Warunków Przewozu E.Sp. z o.o. w W., nie odnosząc się w ogóle do stanowiska skarżącej zawartego w zarzutach skargi, które je negowało. Naruszenie to jest tym bardziej widoczne gdy się zważy, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku poczynił rozważania, że w dacie wysłania reklamacji w formie elektronicznej (emailem) ustawa Prawo lotnicze oraz prawo wspólnotowe nie przewidywały żadnych szczególnych wymogów w zakresie jej treści i formy. Zatem w ocenie Sądu I instancji reklamacja powinna być w omawianym przypadku pisemnym albo elektronicznym wezwaniem pozwanego do spełnienia ryczałtowego świadczenia należnego powodom na podstawie rozporządzenia (WE) nr 261/2004. Ponadto zdaniem Sądu I instancji, na dzień wysłania emaila przepisy Kodeksu cywilnego przewidywały możliwość złożenia oświadczenia woli w postaci elektronicznej (art. 781 Kodeksu cywilnego). Pomimo więc powyższych rozważań, które wskazują raczej na niedopuszczalność ograniczeń co do formy reklamacji określonej w § 27 Ogólnych Warunków Przewozu przewoźnika, Sąd I instancji nie odniósł się (nie rozpoznał) przytoczonych powyżej zarzutów skargi, tylko przeszedł od razu do analizy przepisów art. 61 § 1 k.p.a., art. 61a § 1 k.p.a. i art. 105 § 1 k.p.a., dochodząc do wniosku, że reklamacja nie została skutecznie złożona, a zatem zachodzi podstawa do umorzenia postępowania administracyjnego.
Zdaniem więc Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpatrywanym przypadku należy uznać, że brak odniesienia się przez Sąd I instancji do wskazanych na wstępie zarzutów nie pozwala na przeprowadzenie kontroli instancyjnej wyroku. Bez dokonania przez Sąd I instancji oceny wskazanych zarzutów skargi nie ma podstaw do stwierdzenia, że deficyt uzasadnienia nie mógł mieć wpływu na wynik sprawy. Z kolei kontrola zasadności zarzutów z punktów 4 – 7 skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny – z pominięciem stanowiska Sądu I instancji, naruszałaby zasadę dwuinstancyjnego postępowania sądowoadministracyjnego.
W okolicznościach sprawy, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedwczesna jest zatem również ocena zarzutu z pkt 1 petitum skargi kasacyjnej w zakresie naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 61 § 1 i 5 k.p.a., art. 61a § 1 k.p.a. oraz art. 105 § 1 k.p.a. Kwestia oceny prawidłowości zastosowania tych przepisów możliwa będzie dopiero po rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, tj. po rozpoznaniu przez Sąd I instancji wszystkich zarzutów podniesionych w skardze.
Ponownie rozpoznając sprawę, Sąd I instancji winien zatem dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji w sposób wszechstronny i rzetelny, w szczególności mając na uwadze charakter postępowania, w którym decyzja ta została wydana. Ponadto dokonując tej oceny, Sąd ten winien odnieść się do stanowiska skarżącej i zarzutów podniesionych w skardze.
Z tych względów uznając skargę kasacyjną za usprawiedliwioną, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uwzględnił skargę kasacyjną, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).