II GSK 1704/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-01-18
NSAubezpieczenia społeczneWysokansa
ubezpieczenie zdrowotnerenta wdowiaStany ZjednoczoneNSANFZprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymik.p.a.umowa o zabezpieczeniu społecznym

NSA oddalił skargę kasacyjną Prezesa NFZ, potwierdzając, że sąd I instancji prawidłowo uchylił decyzję organu z powodu niewykonania przez niego wskazań poprzednich orzeczeń dotyczących obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego.

Sprawa dotyczyła obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego osoby pobierającej świadczenie wdowie z USA. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Prezesa NFZ, wskazując na niewykonanie przez organ wcześniejszych wskazań sądu dotyczących ustalenia stanu prawnego w USA i porównania świadczenia z polską rentą rodzinną. NSA oddalił skargę kasacyjną Prezesa NFZ, uznając, że sąd I instancji prawidłowo stwierdził niewykonanie przez organ wskazań sądu, w szczególności brak dołączenia do akt przetłumaczonych przepisów prawa USA.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku WSA w Warszawie, który uchylił decyzję Prezesa NFZ w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Sąd I instancji uznał, że organ nie wykonał wskazań zawartych w poprzednich orzeczeniach sądów, dotyczących konieczności ustalenia stanu prawnego w USA i porównania świadczenia wdowie z polską rentą rodzinną. W szczególności wskazano na brak dołączenia do akt sprawy przetłumaczonych przepisów amerykańskiej ustawy o zabezpieczeniu społecznym. NSA, związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w poprzednich orzeczeniach, podzielił stanowisko WSA. Stwierdzono, że Prezes NFZ nie dołączył do akt sprawy wymaganych, przetłumaczonych przepisów prawa USA, co uniemożliwiło stronie czynny udział w postępowaniu i prawidłowe ustalenie stanu faktycznego. W związku z tym, NSA uznał zarzuty skargi kasacyjnej za nieuzasadnione i oddalił skargę, potwierdzając prawidłowość wyroku WSA.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organ nie wykonał wskazań sądu, ponieważ nie dołączył do akt sprawy wymaganych, przetłumaczonych przepisów prawa Stanów Zjednoczonych Ameryki, co uniemożliwiło stronie czynny udział w postępowaniu i prawidłowe ustalenie stanu faktycznego.

Uzasadnienie

Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że organ nie wykonał wskazań sądu zawartych w poprzednich orzeczeniach, polegających na dołączeniu do akt sprawy przetłumaczonych przepisów amerykańskiej ustawy o zabezpieczeniu społecznym. Brak tych dokumentów uniemożliwił ocenę, czy świadczenie wdowie z USA jest równoważne polskiej rencie rodzinnej i czy podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (11)

Główne

p.p.s.a. art. 153

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania zawarte w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy administracji oraz sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Dotyczy to zarówno postępowania administracyjnego, jak i sądowoadministracyjnego.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa uchylenia decyzji przez sąd administracyjny w przypadku naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

u.ś.o.z. art. 66 § ust. 1 pkt 16

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Określa przesłanki podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

u.ś.o.z. art. 5 § pkt 20

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Definiuje pojęcie renty rodzinnej.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do oceny na podstawie materiału dowodowego, czy zostały udowodnione okoliczności faktyczne.

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji administracyjnej.

Umowa o zabezpieczeniu społecznym między Rzeczpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki art. 2 § ust. 1 pkt 2 lit. a

Zakres zastosowania umowy w odniesieniu do świadczeń wdowich w USA.

Umowa o zabezpieczeniu społecznym między Rzeczpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki art. 2 § ust. 1 pkt 1 lit. a

Zakres zastosowania umowy w odniesieniu do rent rodzinnych w Polsce.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa uchylenia decyzji przez sąd administracyjny w przypadku naruszenia przepisów prawa materialnego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ nie wykonał wskazań sądu zawartych w poprzednich orzeczeniach, w szczególności nie dołączył do akt sprawy przetłumaczonych przepisów prawa USA, co narusza art. 153 p.p.s.a.

Odrzucone argumenty

Zarzuty naruszenia przepisów postępowania przez WSA (art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.). Zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 66 ust. 1 pkt 16 w zw. z art. 5 pkt 20 u.ś.o.z., art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. a i art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. a Umowy o zabezpieczeniu społecznym między RP a USA).

Godne uwagi sformułowania

organ nie wykonał wskazań co do dalszego postępowania brak przetłumaczonych fragmentów ustawy amerykańskiej o zabezpieczeniu społecznym nie można uznać, iż wystarczającym wypełnieniem powyższego wskazania było dołączenie do akt sprawy pisma Ambasady USA

Skład orzekający

Andrzej Skoczylas

sprawozdawca

Cezary Pryca

członek

Wojciech Kręcisz

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wykładnia i stosowanie art. 153 p.p.s.a. w kontekście obowiązku wykonania przez organy administracji wskazań sądu, zwłaszcza w sprawach międzynarodowych wymagających analizy prawa obcego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, w której organ administracji nie wykonał wskazań sądu dotyczących analizy prawa obcego i nie dołączył wymaganych dokumentów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy międzynarodowego aspektu ubezpieczeń społecznych i pokazuje, jak ważne jest precyzyjne wykonywanie przez organy administracji wskazań sądowych, szczególnie w kontekście prawa obcego.

Czy brak tłumaczenia zagranicznych przepisów może uchylić decyzję urzędnika? NSA wyjaśnia.

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 1704/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-01-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Skoczylas /sprawozdawca/
Cezary Pryca
Wojciech Kręcisz /przewodniczący/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 45/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-05-23
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Andrzej Skoczylas (spr.) Sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 maja 2023 r. sygn. akt VI SA/Wa 45/23 w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 16 listopada 2022 r. nr 165/10/2022/Ub w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 23 maja 2023 r. o sygn. akt VI SA/Wa 45/23, po rozpoznaniu skargi J. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 16 listopada 2022 r. w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, 1/ uchylił zaskarżoną decyzję oraz 2/ zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, zaskarżając orzeczenie w całości oraz domagając się jego uchylenia w całości i oddalenia skargi oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych i opłaty 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, ewentualnie – w razie braku uznania, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona – uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji i zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych i opłaty 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:
I. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, ze względu na stwierdzenie niewykonania przez organ wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 kwietnia 2022 r. i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 listopada 2021 r., podczas, gdy organ wykonał przedmiotowe wskazania, zatem brak było w tym zakresie podstaw do uchylenia decyzji;
b) 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; powoływanej dalej jako: k.p.a.) poprzez uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, ze względu na stwierdzenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszenia przez organ przepisów postępowania dotyczących prowadzenia postępowania dowodowego, poprzez niewywiązanie się przez organ z obowiązku ustalenia czy świadczenia wdowie otrzymywane przez skarżącą z zagranicy są w świetle prawa Stanów Zjednoczonych Ameryki równoważne rencie lub emeryturze, o której mowa w art. 66 ust. 1 pkt 16 i art. 5 pkt 20 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2561 ze zm.; dalej: u.ś.o.z. lub ustawa o świadczeniach), co zdaniem Sądu miało znaczący wpływ na treść zaskarżonej decyzji, podczas gdy decyzja została wydana w oparciu o należycie przeprowadzone postępowanie dowodowe, prowadzone w celu ustalenia spełnienia przesłanek określonych w przepisach prawa materialnego znajdujących zastosowanie w niniejszej sprawie, a także w oparciu o prawidłowo ustalone okoliczności faktyczne, a w szczególności ustalone zostało przez organ, że skarżąca pobierając rentę wdowią wypłacaną ze Stanów Zjednoczonych Ameryki pobiera świadczenie, które ma podobny zakres podmiotowy (krąg osób uprawnionych do ich otrzymania) chroni przed tym samym ryzykiem (utratą żywiciela) i jest finansowane z tego samego źródła (system ubezpieczeń społecznych), co polska renta rodzinna, a zatem nie zostały przez organ naruszone przepisy postępowania w sposób mający znaczny wpływ na treść wydanego orzeczenia;
c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, ze względu na stwierdzenie, że organ zaniechał wyjaśnienia w uzasadnieniu decyzji wszystkich przesłanek faktycznych i prawnych rozstrzygnięcia, podczas gdy uzasadnienie zaskarżonej decyzji wyczerpująco wyjaśnia wszystkie przesłanki faktyczne oraz prawne mające wpływ na treść decyzji;
d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. poprzez uchylenie w całości zaskarżonej decyzji z uwagi na stwierdzenie przez Sąd naruszenia przez organ norm prawa procesowego, które miały wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia, podczas gdy organ zastosował w sprawie właściwe normy prawa materialnego i nie naruszył przepisów postępowania w sposób, który miałby wpływ na treść zaskarżonej decyzji, a zatem decyzja powinna zostać utrzymana w mocy w całości
- co doprowadziło to do wydania nieprawidłowego wyroku uchylającego zaskarżoną decyzję w całości.
II. przepisów prawa materialnego:
a) art. 66 ust. 1 pkt 16 w zw. z art. 5 pkt 20 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2561 ze zm.; powoływanej dalej jako: u.ś.o.z. lub ustawa o świadczeniach) poprzez ich niezastosowanie w sprawie, mimo iż skarżąca spełnia ustawowe przesłanki podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu pobierania świadczenia rodzinnego w postaci renty wdowiej wypłacanej ze Stanów Zjednoczonych Ameryki od dnia 01.07.2017 r. do nadal, które to świadczenie ma charakter rentowy;
b) art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. a) i art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. a) Umowy o zabezpieczeniu społecznym między Rzeczpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki (Dz. U. z 2009 r., Nr 46 poz. 374) poprzez ich niezastosowanie w sprawie, pomimo iż przepisy umowy o zabezpieczeniu społecznym między Rzeczpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki obejmują swym działaniem w odniesieniu do Stanów Zjednoczonych tzw. świadczenia wdowie (art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. a) ww. umowy), a w odniesieniu do Rzeczpospolitej Polskiej renty rodzinne (art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. a) ww. umowy), a przedmiotowa umowa działa na zasadzie wzajemności.
Argumentację na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zarzuty skargi kasacyjnej nie są uzasadnione i dlatego skarga nie może być uwzględniona.
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodać należy, że w przypadku oparcia skargi kasacyjnej na naruszeniu prawa procesowego (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) wnoszący skargę kasacyjną musi mieć na uwadze, że dla ewentualnego uwzględnienia skargi kasacyjnej niezbędne jest wykazanie wpływu naruszenia na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Wychodząc z tego założenia, należy na wstępie zaznaczyć, że wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez sąd I instancji wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Natomiast istota sporu prawnego rozpatrywanej sprawy, a także sposób sformułowania zarzutów oraz ich wzajemne powiązanie powodują konieczność łącznego ich rozpatrzenia.
Na wstępie należało zauważyć, że sprawa, której wynik kontrolował Sąd I instancji, była już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który wyrokiem z dnia 15 listopada 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1593/21 uchylił decyzję Prezesa NFZ z dnia 30 marca 2021 r., nr 31/10/2021/Ub wydaną w przedmiocie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, a od wskazanego wyroku NSA wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2022 r., sygn. akt II GSK 260/22 oddalił skargę kasacyjną. We wskazanych orzeczeniach WSA i NSA zawarły szczegółową ocenę prawną i wskazówki co do dalszego postępowania.
Sąd I instancji jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazał na naruszenia przepisów postępowania, w szczególności na niewykonanie wskazań zawartych w wymienionych wyżej wyrokach NSA i WSA przez niewystarczające zgromadzenie w aktach sprawy materiału dowodowego pozwalającego na ocenę stanu prawnego obowiązującego w USA dla ustalenia, czy przyznana na podstawie tamtych przepisów renta wdowia odpowiada świadczeniom, od jakich należna jest składka na ubezpieczenie zdrowotne według przepisów polskiej ustawy o świadczeniach. WSA uznał, że zaskarżona decyzja nie ustala i nie wyjaśnia wszystkich okoliczności stanu faktycznego i prawnego sprawy istotnych dla oceny podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Sąd I instancji nie wypowiedział się o wadliwości zastosowania przez Prezesa NFZ przepisów art. 66 ust. 1 pkt 16 w zw. z art. 5 pkt 20 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach czy art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. a) i art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. a) umowy o zabezpieczeniu społecznym między Rzeczpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki, ale ponownie nakazał ustalenie stanu prawnego wynikającego z tych przepisów w konfrontacji z treścią przepisów obowiązujących na terenie USA, które były podstawą przyznania przedmiotowej renty wdowiej.
W tej sytuacji, zdaniem NSA, bezprzedmiotowe jest odnoszenie się do zarzutów naruszenia prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 66 ust. 1 pkt 16 w zw. z art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. a) i art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. a) Umowy o zabezpieczeniu społecznym między Rzeczpospolitą Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki.
Powodem uchylenia zaskarżonej decyzji był bowiem fakt niewykonania przez organ wskazań co do dalszego postępowania, zawartych w wyroku NSA z dnia 5 kwietnia 2022 r., sygn. akt II GSK 260/22, jak i w wyroku WSA z dnia 15 listopada 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1593/21.
W tej sytuacji rozpoznaniu podlegał zatem najdalej idący zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Zarzut ten nie ma usprawiedliwionych podstaw. W myśl art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że ustanowiona w art. 153 p.p.s.a. zasada związania powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak również wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej. Moc wiążąca prawomocnego wyroku sądu administracyjnego związana jest z tożsamością stosunku prawnego będącego przedmiotem sprawy (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 czerwca 2015 r., sygn. akt I OSK 2073/13, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W art. 153 p.p.s.a. chodzi więc o sytuację, w której sprawa, po uchyleniu decyzji (lub innego aktu) przez Sąd i ponownym jej rozpoznaniu przez organ administracji, ponownie trafia na wokandę sądu administracyjnego. Należy uznać, że "sprawa", o której mowa w powyższym przepisie, to sprawa w znaczeniu materialnym, a nie formalnym (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK 1513/11, z dnia 8 lipca 2011 r., sygn. akt II OSK 848/11, z dnia 23 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 755/10 oraz z dnia 16 listopada 2010 r., sygn. akt II OSK 1865/10 publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać należy, że pomimo użycia w art. 153 p.p.s.a. określenia "orzeczenie" chodzi w nim nie o sentencję, lecz o uzasadnienie. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 1998 r. sygn. II SA 1560/97 niepubl.). Ocena prawna, o której stanowi analizowany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Natomiast naruszenie przez organy administracyjne postanowień art. 153 p.p.s.a. uzasadnia możliwość powtórnego zaskarżenia aktu lub czynności na tej podstawie i spowoduje uchylenie ich przez sąd administracyjny. Stanowi to gwarancję przestrzegania przez te organy związania orzeczeniem tego sądu (Komentarz do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi J. Tarno, wydanie 3, Warszawa 2008, str. 376 i nast.). W orzecznictwie podkreśla się, iż działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego (por. wyroki NSA: z dnia 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97 i z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, LEX 745376).
Zatem ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Podsumowując stwierdzić należy, Sąd w niniejszym składzie podziela i uznaje za własny pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 2014 r. (sygn. akt I GSK 534/12), że: "Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania."
Dla zbadania zasadności postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów należało zatem poddać analizie treść uzasadnienia wspomnianego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 listopada 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1593/21 oraz wyroku NSA z dnia 5 kwietnia 2022 r., sygn. akt II GSK 260/22. Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie, podobnie jak Sąd I instancji, jest bowiem związany zacytowanym wyżej orzeczeniem i dokonaną w nim wykładnią prawa.
Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w rozpoznawanej sprawie podziela stanowisko wyrażone przez WSA, iż wbrew zaleceniom zawartym w ww. wyrokach, organ nie dołączył do akt administracyjnych sprawy mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa Stanów Zjednoczonych Ameryki wraz z tłumaczeniem przysięgłym. Z powyższych względów prawidłowa jest konstatacja WSA, iż w uzasadnieniu decyzji z 16 listopada 2022 r., nr 165/10/2022/Ub organ stwierdził jedynie, iż analiza przepisów sekcji 202(e), 202(f), 202(q), 216(c), 216(d), 216(g), 216(h), 216(k) oraz 225 amerykańskiej ustawy o zabezpieczeniu społecznym (Social Security Act), w stosunku do zapisów art. 65 – 74 ustawy o emeryturach i rentach z FUS prowadzi do wniosku, że są to świadczenia, które mają podobny zakres podmiotowy, chronią przed tym samym ryzykiem i są finansowane z tego samego źródła - jednocześnie podkreślając , iż należy wobec tego uznać, iż świadczenie wdowie z uwagi na to samo ryzyko ubezpieczeniowe co polska renta rodzinna rodzi ten sam obowiązek – obowiązek objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym.
Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji w pełni zasadnie przyjął, że Prezes NFZ pomimo zawarcia w uzasadnieniu wyroków WSA w Warszawie i NSA wskazania co do tego, aby do akt administracyjnych fizycznie dołączyć przetłumaczone przepisy ustawy amerykańskiej o zabezpieczeniu społecznym (Social Security Act), które w jego ocenie mają zastosowanie w niniejszej sprawie, nie uczynił tego. Trafnie również podkreślono w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, że w aktach administracyjnych brak jest przetłumaczonych fragmentów ustawy amerykańskiej o zabezpieczeniu społecznym (Social Security Act), której przepisy miałyby zastosowanie w niniejszej sprawie. Zatem jak słusznie stwierdził Sąd I instancji, organ nie wykonał wskazań WSA i NSA. Wbrew wywodom skargi kasacyjnej organ stwierdził jedynie w uzasadnieniu decyzji, iż analiza przepisów ustawy amerykańskiej oraz przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS prowadzi do wniosku, że są to świadczenia podobne. Wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie, Sąd I instancji słusznie przyjął, że w świetle wcześniej opisanych zaleceń NSA i WSA brak przetłumaczonych przepisów ustawy amerykańskiej nie pozwala na zbadanie czy taka analiza jest prawidłowa.
Należy mieć tu bowiem na uwadze, co trafnie podkreślił WSA w uzasadnieniu, że nie można uznać, iż wystarczającym wypełnieniem powyższego wskazania było dołączenie do akt sprawy pisma Ambasady USA z 19 września 2022 r., w którym syntetycznie omówione zostały fragmenty amerykańskiej ustawy o zabezpieczeniu społecznym, ponieważ NSA wyraźnie stwierdził, iż do akt administracyjnych winny być dołączone przepisy sekcji 202(e), 202(f), 202(q), 216(c), 216(d), 216(g), 216(h), 216(k) oraz 225 amerykańskiej ustawy o zabezpieczeniu społecznym, wraz wierzytelnym ich tłumaczeniem.
Zasadnie zwrócono także uwagę, w zaskarżonym wyroku, iż wymienienie sekcji ustawy amerykańskiej nie było wystarczającym, zgodnym z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. wyjaśnieniem podstaw prawnych rozstrzygnięcia. Decyzja Prezesa NFZ została oparta na analizie przepisów prawa USA, których tłumaczenie nie znalazło się w aktach sprawy, a tego rodzaju brak pozbawił możliwości czynnego udziału strony w postępowaniu, a zatem doszło do ponownego naruszenia przez organ art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. W tym zakresie pogląd WSA przestawiony w zaskarżonym wyroku zasługuje na pełną akceptację. Rację ma także Sąd I instancji, że wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, iż uchybieniem organu był też brak podania w rozstrzygnięciu zaskarżonej decyzji okresu w jakim skarżąca została objęta obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu pobierania świadczenia rodzinnego w postaci renty wdowiej wypłacanej ze Stanów Zjednoczonych Ameryki.
W świetle powyższych uwag jako bezzasadny należało ocenić zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
W związku z powyższym niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Dodatkowo w tym kontekście należy wskazać, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślano wielokrotnie, że powyższe przepisy mają charakter ogólny (blankietowy), podobnie jak art. 146 § 1, art. 147, czy art. 149 § 1 p.p.s.a. Tego typu przepisy nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Strona skarżąca kasacyjnie chcąc powołać się na zarzut naruszenia tego przepisu zobowiązana jest bezpośrednio powiązać omawiany zarzut z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów, którym – jej zdaniem – Sąd pierwszej instancji uchybił w toku rozpoznania sprawy. Naruszenie wymienionych przepisów jest zawsze następstwem uchybienia innym przepisom, czy to procesowym, czy też materialnym (por. wyroki NSA: z dnia 30 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1701/14, z dnia 29 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1595/14, z dnia 29 kwietnia 2015 r., I OSK 1596/14, z dnia 24 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1088/14, z dnia 8 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 71/15, z dnia 9 stycznia 2015 r., sygn. akt I OSK 638/14, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z tych względów, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 182 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI