II GSK 1700/21

II GSK 1700/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dorota Dąbek /przewodniczący/
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz
Marcin Kamiński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Kara administracyjna
Transport
Sygn. powiązane
III SA/Po 593/20 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2021-04-09
Skarżony organ
Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 77 § 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2024 poz 1539
art. 92b ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 92c ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Marcin Kamiński (spr.) Sędzia NSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Protokolant starszy asystent sędziego Dorota Onyśk po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 kwietnia 2021 r. sygn. akt III SA/Po 593/20 w sprawie ze skargi M.K. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 16 lipca 2020 r. nr BP.501.368.2020.1834.WA7.6357 w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od M. K. na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego 900 (dziewięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
I. Przedmiot kontroli kasacyjnej.
Wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2021 r., sygn. akt III SA/Po 593/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę M. K. (strona, skarżący, strona skarżąca) na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego (GITD, organ, organ II instancji) z dnia 16 lipca 2020 r. nr BP.501.368.2020.1834.WA7.6357 w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym.
II. Stan sprawy wynikający z kontrolowanego wyroku.
W dniu 31 października 2019 r. w toku kontroli drogowej na drodze krajowej nr [...] w R. ustalono, że kierujący zestawem pojazdów składającym się z ciągnika siodłowego marki [...] o nr. rej. [...] oraz naczepy [...] o nr. rej. [...], używał w trakcie jazdy karty należącej do innego kierowcy. Krajowy przewóz rzeczy był wykonywany w imieniu i na rzecz strony.
Decyzją z dnia 10 stycznia 2020 r. Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego (organ I instancji) nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 3.000 zł. Organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 24 ust. 1 i 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 165/2014 z dnia 4 lutego 2014 r. w sprawie tachografów stosowanych w transporcie drogowym i uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 3821/85 w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym oraz zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 561/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie harmonizacji niektórych przepisów socjalnych odnoszących się do transportu drogowego (rozporządzenie nr 165/2014) karta kierowcy jest imienna, a kierowca może posiadać nie więcej niż jedną ważną kartę kierowcy i jest uprawniony do posługiwania się jedynie jego własną imienną kartą kierowcy. W myśl art. 34 ust. 1 ww. rozporządzenia kierowcy stosują wykresówki lub karty kierowcy w każdym dniu, w którym prowadzą pojazd, począwszy od przejęcia pojazdu. Ponadto nie wyjmuje się wykresówki ani karty kierowcy z urządzenia rejestrującego przed zakończeniem dziennego okresu pracy, chyba że jej wyjęcie jest dopuszczalne z innych powodów. Wykresówka lub karta kierowcy nie może być używana przez okres dłuższy niż ten, na który jest przeznaczona.
Odwołanie od decyzji organu I instancji złożył skarżący.
Zaskarżoną decyzją z dnia 16 lipca 2020 r. organ II instancji trzymał w mocy decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że karę nałożono za naruszenie określone l.p.6.3.3 załącznika nr. 3 do ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (u.t.d.), polegające na posługiwaniu się przez kierowcę kartą kierowcy, która nie jest jego własną kartą. Organ II instancji wyjaśnił, że nie stwierdził podstaw do zastosowania przepisu art. 92c u.t.d., wskazując, że okoliczności określone w tym przepisie powinien wykazać skarżący. GITD podniósł, że analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wykazała, iż postępowanie I instancji zostało przeprowadzone zgodnie z przepisami k.p.a., a organ I instancji podjął wszystkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a także czyniąc zadość obowiązkowi zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący.
Powyższą decyzję skargę skarżący zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
III. Ocena prawna wyrażona w kontrolowanym wyroku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu opisanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę.
Sąd I instancji w całości podzielił ustalenia faktyczne i rozważania prawne organu wyrażone w zaskarżonej decyzji. WSA w Poznaniu wskazał, że ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego dokonana została zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, a ponadto jest ona spójna, logiczna, zgodna z wiedzą i zasadami doświadczenia życiowego. Podstawą ustaleń faktycznych w odniesieniu do stwierdzonego naruszenia był protokół kontroli drogowej z dnia 31 października 2019 roku wraz z załączonymi do niego dokumentami. Wbrew zarzutom skargi zebrany materiał dowodowy był wystarczający do ustalenia okoliczności stanu faktycznego. Organ wyczerpująco przedstawił dokonane ustalenia faktyczne odnoszące się do stwierdzonego naruszenia, którego co do istoty strona skarżąca nie kwestionuje. Zebrany materiał dowodowy nie został w żaden sposób podważony. Zadaniem Sądu I instancji, w zaskarżonej decyzji organ szczegółowo wskazał podstawy prawne rozstrzygnięcia zarówno w odniesieniu do stwierdzonego naruszenia, jak i braku podstaw do zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia za nie odpowiedzialności (art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d.) . Sąd Wojewódzki wskazał, że przedsiębiorca nie ma wpływu na powstanie naruszenia w sytuacji, gdy niezależnie od jego zachowania i tak doszłoby do powstania naruszenia. W szczególności sytuacja taka może mieć miejsce, jeżeli do naruszenia obowiązków lub warunków przewozu drogowego dochodzi z powodu siły wyższej lub zachowania osób trzecich, którym podmiot wykonujący przewozy nie był w stanie się przeciwstawić. Brak możliwości przewidzenia określonych zdarzeń lub okoliczności ma miejsce wtedy, gdy przy uwzględnieniu wiedzy, umiejętności i doświadczenia nie istniała możliwość przewidzenia określonych zdarzeń z uwagi na ich nadzwyczajny charakter. Wskazany wyżej przepis odnosi się więc do wyjątkowych sytuacji, których podmiot wykonujący przewozy drogowe, przy zachowaniu staranności i przezorności, nie był w stanie przewidzieć. Przepisy u.t.d. nakładają na przedsiębiorcę bezwzględny obowiązek kontroli i właściwej organizacji przewozu, w celu przeciwdziałania naruszeniom wymogów ustawy. Organizacja przewozu przez profesjonalnego przewoźnika musi gwarantować, że wykonywany przewóz jest bezpieczny, nie zagraża życiu, zdrowiu i mieniu osób. Sprawą przedsiębiorcy jest zawarcie takich umów i przyjęcie takich rozwiązań organizacyjnych przewozu, aby spełniał on m.in. wymogi dotyczące posiadania przez kierowcę jednej ważnej, imiennej karty kierowcy i używania jej jedynie przez kierowcę, na którego jest ona wystawiona. WSA wskazał, że prawidłowo organ przyjął, iż skarżący będący profesjonalnym przewoźnikiem przy zachowaniu minimum należytej staranności powinien tak organizować przewóz aby nie dochodziło do naruszeń. Sąd Wojewódzki zauważył, że z zeznań kierowcy jednoznacznie wynika, iż posłużył się kartą innego kierowcy, albowiem chciał wykonać zaplanowaną na dany dzień pracę. WSA w Poznaniu wskazał, że wymienione przepisy statuują odpowiedzialność obiektywną, a do uwolnienia się od niej nie wystarczy wykazanie braku winy, lecz wymagane jest udowodnione podjęcia wszystkich niezbędnych środków w celu zapobieżenia powstaniu naruszenia prawa. Podnoszone przez skarżącego argumenty nie są wystarczające do zwolnienia go od odpowiedzialności za stwierdzone naruszenia na zasadzie art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. W konsekwencji Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.
IV. Skarga kasacyjna i jej zarzuty.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, zaskarżając go w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie, o uchylenie zaskarżonego wyroku i uchylenie zaskarżonej decyzji, a także o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zeznań na piśmie złożonych przez J. M. oraz W. M., załączonych do skargi.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:
I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, a mianowicie przepisu art. 145 § 1 pkt 1c w zw. z art. 7 i 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), polegające na błędnym ustaleniu, że przewoźnik nie zachował należytej staranności i nie zorganizował przewozu w taki sposób, by nie dochodziło do naruszeń, oraz że nie podjął wszystkich niezbędnych środków w celu zapobieżenia naruszeniu prawa, podczas gdy przewoźnik nie tylko dochował należytej staranności, ale przede wszystkim podjął wszystkie niezbędne środki w celu zapobieżenia naruszenia prawa, do którego doszło tylko i wyłącznie z winy kierowcy J. M., będącej wynikiem niezastosowania się przez niego do wytycznych przewoźnika oraz zasad i środków wdrożonych w przedsiębiorstwie;
II. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, a mianowicie przepisu art. 145 § 1 pkt 1c w zw. z art. 92c u.t.d. poprzez jego błędne zastosowanie i w konsekwencji wydanie decyzji nakładającej na przewoźnika karę pieniężną w sytuacji, w której zachodzi przesłanka negatywna w rozumieniu ww. przepisu, uniemożliwiająca prowadzenie postępowania i nakładająca na organ obowiązek umorzenia wszczętego postępowania administracyjnego;
III. naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a. w zw. z art. 92b ust. 1 u.t.d. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, to jest:
a. oparcie na tym przepisie podstawy prawnej uzasadniającej nałożenie na skarżącego (podmiotu wykonującego przewóz drogowy) kary pieniężnej pomimo, że przepis ten określa przesłanki wyłączające odpowiedzialność przewoźnika, a które to przesłanki zostały zrealizowane w niniejszej sprawie oraz pomimo, że przepis ten stosowany wprost nie może stanowić podstawy nałożenia na przewoźnika kary pieniężnej, lecz co najwyżej a contrario (taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie), gdyż zawiera przesłanki zwalniające przewoźnika z odpowiedzialności;
b. nałożenie na przewoźnika kary pieniężnej pomimo, że zapewnił on właściwą organizację i dyscyplinę pracy ogólnie wymaganą w stosunku do prowadzenia przewozów drogowych, umożliwiającą przestrzeganie przez kierowców przepisów oraz prawidłowe zasady wynagradzania w rozumieniu powołanego wcześniej przepisu, a która to okoliczność stanowi przesłankę uniemożliwiającą nałożenie na skarżącego (podmiotu wykonującego przewóz drogowy) kary pieniężnej, gdyż do naruszenia doszło z przyczyn leżących po stronie kierowcy J. M., a związanych z pogorszeniem stanu zdrowia jego matki W. M. i koniecznością szybkiego powrotu do domu.
Pismem z dnia 21 czerwca 2021 r. pełnomocnik skarżącego oświadczył, że skarżący domaga się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
V. Stanowisko strony przeciwnej. Rozprawa kasacyjna.
Organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Na rozprawie w dniu 28 lutego 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił jako niedopuszczalny wniosek o dopuszczenie dowodów z zeznań na piśmie.
VI. Uzasadnienie prawne wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:
1. Skarga kasacyjna jako niezawierająca uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu.
2. Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę sądowoadministracyjną w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu – niezależnie od powyższych granic – nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i skonkretyzowane podstawy kasacyjne. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego kasacyjnie konkretyzacji przez sformułowanie zarzutów kasacyjnych.
3. W przedmiotowej sprawie nie wystąpiły określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstawy nieważności postępowania sądowego, jak również nie stwierdzono przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył rozpoznanie sprawy sądowoadministracyjnej do weryfikacji zarzutów kasacyjnych.
4. Wynik weryfikacji powyższych zarzutów okazał się negatywny, co stanowi konieczną i wystarczającą podstawę do utrzymania w mocy zaskarżonego wyroku.
4.1. Oddaleniu w pierwszej kolejności podlegał zarzut złożony naruszenia przepisów prawa procesowego w zakresie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. Zarzut ten – pomimo wadliwej treści opisowej – zmierzał do podważenia pozytywnej oceny legalności proceduralnej zaskarżonej decyzji w odniesieniu do jej podstawy faktycznej ustalonej w świetle przesłanek egzoneracyjnych, o których mowa w art. 92b ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 92c ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 września 2001 roku o transporcie drogowym (u.t.d.). Stwierdzone wady konstrukcyjne powyższego zarzutu stanowią jednak przeszkodę do poddania go szczegółowej ocenie merytorycznej. Strona skarżąca kasacyjnie nie uwzględniła bowiem, że stosownie do treści normatywnej wynikającej z art. 176 § 1 pkt 2 w zw. z art. 174 pkt 2) p.p.s.a. prawidłowa konstrukcja podstaw kasacyjnych w formie weryfikowalnych zarzutów powinna obejmować nie tylko wskazanie naruszonych przepisów oraz podanie ogólnego sposobu ich naruszenia, lecz także musi zawierać konieczną konkretyzację tych podstaw przez powiązanie ich treści ze stanem prawnym i faktycznym sprawy w celu właściwego ukierunkowania kontroli kasacyjnej. Strona skarżąca kasacyjnie jest więc zobowiązana do szczegółowego określenia sposobu i formy naruszenia przepisów prawa nie tylko w warstwie abstrakcyjnej, lecz także w płaszczyźnie konkretnej na tle poszczególnych elementów stanu sprawy (zob. np. wyrok NSA z dnia 3 października 2023 r., II GSK 1926/22; wyrok NSA z dnia 13 października 2023 r., II GSK 844/20; wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2024 r., II GSK 1255/23). W zakresie zarzutu naruszenia przepisów postępowania nie jest ponadto wystarczające wskazanie jedynie formy lub postaci naruszenia prawa procesowego lub opis konsekwencji tego rodzaju wady prawnej (np. przez przyjęcie przez sąd administracyjny za prawidłowe określonych ustaleń faktycznych kontrolowanych organów). Kontestując prawidłowość wykładni lub stosowania prawa procesowego w weryfikacyjnym modelu orzekania sądu administracyjnego, strona skarżąca kasacyjnie jest z jednej strony zobowiązana do przedstawienia postulowanej wersji interpretacyjnej lub aplikacyjnej wskazanych wzorców kontrolnych na tle szczegółowo i precyzyjnie określonych elementów stanu sprawy, z drugiej zaś – do wykazania, że imputowane sądowi naruszenia prawa procesowego co najmniej mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy sądowoadministracyjnej, a więc na treść zaskarżonego wyroku.
W przedmiotowej sprawie autor skargi kasacyjnej, kwestionując sądowoadministracyjną ocenę prawidłowości ustaleń faktycznych i kwalifikacji prawnych organów w zakresie dochowania przez przewoźnika należytej staranności w zakresie organizacji przewozów oraz zapewnienia przestrzegania przez kierowców przepisów o transporcie drogowym, ograniczył się w opisie analizowanej podstawy do zanegowania ustaleń organów oraz wskazania, że do naruszenia prawa doszło "tylko i wyłącznie z winy kierowcy", który miał nie zastosować się do "wytycznych przewoźnika" oraz "zasad i środków wdrożonych w jego przedsiębiorstwie". Tak ogólna konkretyzacja podstawy kasacyjnej w zakresie przesłanek uznania ustaleń organów za wadliwe nie jest jednak wystarczająca. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono wprawdzie okoliczności mające świadczyć o zasadności twierdzenia o błędnej ocenie zupełności ustalenia stanu faktycznego sprawy (m.in. wskazano na bliżej nieokreślone "przeszkolenie" zatrudnionych pracowników, zagrożenie odpowiedzialnością dyscyplinarną lub zwolnieniem z pracy, "wyrywkowe kontrole" korzystania z kart kierowcy, jednorazowość stwierdzonego naruszenia prawa), jednak nadal są one zbyt niedookreślone, aby poddać je ocenie w świetle podniesionego zarzutu kasacyjnego. W tym kontekście należy ponadto przypomnieć, że nie jest uprawnione uzupełnianie podstaw kasacyjnych w części skargi kasacyjnej przeznaczonej na zamieszczenie ich uzasadnienia. Uzasadnienie podstaw jest odrębnym elementem skargi kasacyjnej, które ma zawierać argumentację przemawiającą – w ocenie strony skarżącej kasacyjnie – za prawidłowością stanowiska zajętego w ramach przytoczonych podstaw kasacyjnych, natomiast nie może służyć jako miejsce ich konkretyzacji lub uzupełnienia.
4.2. Nie zasługiwał również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 92b ust. 1 u.t.d. przez jego niewłaściwe zastosowanie.
Po pierwsze, samo przywołanie przez kontrolowane organy w podstawie prawnej rozstrzygnięcia art. 92b ust. 1 i art. 92c ust. 1 u.t.d., pomimo iż przepisy te nie podlegały bezpośredniemu zastosowaniu w przedmiotowej sprawie, nie jest istotnym uchybieniem w zakresie zastosowania prawa materialnego, albowiem z uzasadnienia zaskarżonej decyzji jednoznacznie wynika, że powyższa regulacja była jedynie przedmiotem oceny prawnej w toku postępowania administracyjnego, natomiast – wobec niestwierdzenia realizacji ustawowych przesłanek egzoneracyjnych – ostatecznie nie doszło do ich pozytywnego zastosowania.
Po drugie, błędne konstrukcyjnie i tym samym kasacyjnie bezskuteczne jest odwołanie się przez autora skargi kasacyjnej w ramach zarzutu niewłaściwej subsumpcji do postulowanego stanu faktycznego sprawy, a nie do wiążącego – jako niepodważonego skutecznie – stanu faktycznego ustalonego przez organy i pozytywnie zweryfikowanego przez kontrolowany Sąd. W konsekwencji brak jest również podstaw do dalszej weryfikacji prawidłowości materialnoprawnej zaskarżonego wyroku.
5. W tym stanie rzeczy, mając na względzie całość podniesionej argumentacji oraz działając na podstawie art. 184, art. 204 pkt 1 oraz art. 207 § 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. a) i w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej oraz zasądzeniu od strony skarżącej kasacyjnie na rzecz skarżonego organu kwoty 900 (dziewięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
-----------------------
2