II GSK 1691/24

II GSK 1691/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-05-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dorota Dąbek
Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz /sprawozdawca/
Marcin Kamiński /przewodniczący/
Symbol z opisem
652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 3651/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-10-04
Skarżony organ
Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2014 poz 101
art. 13 § 2, art. 365 § 1, art. 694(5)
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - tekst jednolity
Dz.U. 2024 poz 979
art. 7 , z art. 17 ust. 1,  art. 25a
Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym
Dz.U. 2022 poz 2561
art. 5 pkt 21,  art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c), art. 69 ust. 1
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 18
art. 156
Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 1009
art. 8 ust. 6,  art. 13 pkt 4 art. 36aa
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marcin Kamiński Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 października 2023 r. sygn. akt VI SA/Wa 3651/23 w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 8 marca 2023 r. nr 71/07/2023/Ub w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od E. K. na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 4 października 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 3651/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi E. K. (dalej: Strona, Skarżąca) na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Prezes NFZ, organ) z 8 marca 2023 r. w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, uchylił zaskarżoną decyzję.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Warszawie (dalej: ZUS) wniósł do Prezesa NFZ o wydanie decyzji w zakresie objęcia Strony obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym od 29 stycznia 2014 r. jako wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Z Rejestru Przedsiębiorców KRS wynika, że Skarżąca od 29 stycznia 2014 r. figuruje jako jedyny wspólnik spółki S. Sp. z o.o. (dalej: Spółka), posiadający 100% udziałów w jej kapitale zakładowym.
Pismem z 6 grudnia 2022 r. Prezes NFZ poinformował Stronę o prowadzeniu postępowania w sprawie podlegania przez nią obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jako wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. i powiadomił o możliwości zapoznania się ze zgromadzonymi w sprawie dokumentami oraz prawie złożenia dodatkowych wyjaśnień.
Strona nie zajęła stanowiska.
Prezes NFZ ww. decyzją stwierdził, że Strona podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu od 29 stycznia 2014 r. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności jako wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Zauważył, że Strona w okresie pozostawania jedynym wspólnikiem spółki z o.o., jednocześnie posiada inny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, co nie zwalnia jej z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu bycia jedynym wspólnikiem spółki z o.o. Zgodnie bowiem z art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2561; dalej: ustawa o świadczeniach), jeżeli ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. Organ stwierdził, że w myśl art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają zarówno osoby, będące pracownikami, jak i osoby prowadzące działalność pozarolniczą, spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym z tego tytułu (art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy o świadczeniach).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie kontrolując legalność tej decyzji, na skutek skargi Strony, stwierdził, że nie jest zgodna z prawem i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259; dalej: p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję.
Sąd I instancji uznał za bezsporne, że Skarżąca w okresie pozostawania jedynym wspólnikiem spółki z o.o., posiada inny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego. Zwrócił uwagę na obowiązek odrębnego opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne z każdego z tytułów, z którego ubezpieczony uzyskuje przychody podlegające objęciu ubezpieczeniem zdrowotnym, wynikający z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach oraz art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach wyznaczający zakres osób podlegających obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, szczególnie jego art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach, przewidujący, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Z kolei w myśl art. 5 pkt 21 ustawy o świadczeniach przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność rozumie się osobę, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1009 z późn. zm.; dalej: u.s.u.s.), m.in. wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.
Sąd zauważył, że okoliczności związane z faktycznym wykonywaniem działalności przez Stronę, w tym nieuzyskiwanie przez nią przychodu a nawet nierozpoczęcie jakiejkolwiek działalności przez Spółkę, są według organu irrelewantne, nie wywierają bowiem jakiegokolwiek wpływu na sytuację prawną Skarżącej jako wspólnika jednoosobowej spółki z o.o.
Natomiast uznał, że z uwagi na podane przez Stronę okoliczności związane z faktycznym wykonywaniem działalności, a w szczególności te związane z podejmowanymi przez nią próbami próby wyrejestrowania spółki z KRS w oparciu o art. 25a ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. 2024. poz. 979, dalej: ustawa o KRS), organ powinien dokonać ustaleń, które potwierdzą lub zaprzeczą tej tezie. W tym stanie rzeczy w ocenie Sądu I instancji decyzja była przedwczesna.
Sąd I instancji, mając na uwadze treść art. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023, poz. 775, dalej: k.p.a.) stwierdził, że decyzja administracyjna, zwłaszcza jak w okolicznościach sprawy, nakładająca na podmiot obowiązki, musi być oparta na obowiązującym przepisie prawa i być zgodna z jego treścią. Tych wymogów zdaniem WSA nie spełniała zaskarżona decyzja administracyjna.
Ze skargą kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wystąpił Prezes NFZ, zaskarżając to orzeczenie w całości i wnosząc o uchylenie go w całości, i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie lub, w przypadku uznania przez Sąd, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, oraz zasądzenie od Strony na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Organ zrzekł się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił, na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a.. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:
1) art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 5 pkt 21 i art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach oraz w zw. z art. 8 ust. 6 pkt 4 i art. 13 pkt 4 i 4a u.s.u.s. i w zw. z art. 25a ustawy o KRS - poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, która nie podjęła działalności i w przypadku, której spełnione są przesłanki do jej rozwiązania na podstawie art. 25a ustawy o KRS, nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność;
2) art. 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s. w zw. z art. 5 pkt 21 ustawy o świadczeniach poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, która nie podjęła działalności lub w przypadku, której stwierdzono przesłanki do rozwiązania spółki na podstawie art. 25a ustawy o KRS, nie jest osobą prowadzącą pozarolniczą działalność;
3) art. 13 pkt 4a u.s.u.s. poprzez brak jego zastosowania i w konsekwencji jego błędną wykładnię poprzez przyjęcie, że ubezpieczenie społeczne i zdrowotne wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie powstaje w sytuacji braku podjęcia działalności przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością wpisaną do Krajowego Rejestru Sądowego, w której jest on jedynym wspólnikiem, jak i w przypadku gdy istnieją podstawy do wszczęcia wobec spółki postępowania przewidzianego w art. 25a ustawy o KRS.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Skarżący organ przedstawił argumentację na poparcie wniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną sporządzoną osobiście, Strona stwierdziła, że NFZ nie udowodnił, że posiada status wspólnika, a wszelkie roszczenia oparto wyłącznie o wpis do KRS. Dodała, że w przypadku spółki żadne sprawozdanie nie wpłynęło do KRS przez 10 lat, w związku z czym strona kilkakrotnie zwracała się do sądu osobiście i pisemnie o wykreślenie spółki z rejestru, lecz Sąd uznał, że jako wspólnik strona nie stanowi reprezentacji i nie może być wnioskodawcą w tej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna organu – Prezesa NFZ jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. (Dz. U. z 2024 r. poz. 935) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że skarżący kasacyjnie Prezes NFZ oświadczył, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie, a Strona nie zajęła stanowiska co do tego wniosku, Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 182 § 3 p.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.
W świetle powyższych kryteriów, skarga kasacyjna Prezesa NFZ uzasadnia twierdzenie, że rezultat tej kontroli powinien wyrazić się w krytycznej ocenie ww. wyroku, której konsekwencją powinno być jego uchylenie.
Ze skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Prezesa NFZ w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jedynego wspólnika jednoosobowej sp. z o.o., stwierdził, że decyzja ta jest niezgodna z prawem, co uzasadniało jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c). Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku – najogólniej rzecz ujmując – wynikało, że WSA podzielił pogląd Prezesa NFZ, że okoliczności związane z faktycznym niewykonywaniem działalności przez skarżącą w ramach jednoosobowej sp. z o.o., w tym nieuzyskiwanie przez nią przychodu, nie mają znaczenia dla podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu przez Stronę jako wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. (s. 5,6 uzasadnienia wyroku). Natomiast, zdaniem WSA, podnoszone przez Skarżącą okoliczności, w szczególności te związane z podejmowanymi przez Skarżącą próbami wykreślenia Spółki z KRS w oparciu o art. 25a ustawy o KRS, organ powinien zbadać i ocenić.
Ze stanowiskiem Sądu I instancji co do potrzeby ustalenia działań Strony zmierzających do rozwiązania jej Spółki z o.o., w której jest jedynym wspólnikiem, na podstawie art. 25a ust. 1 ustawy o KRS i ich wpływu na podleganie Strony obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego właśnie z tytułu bycia wspólnikiem jednoosobowej sp. z.o.o. nie można się zgodzić, jak zasadnie wywodził Prezes NFZ w skardze kasacyjnej.
Zresztą zarzuty skargi kasacyjnej organu, sformułowane w pkt 1-3, pozostają ze sobą w ścisłym związku, gdyż dotyczą wykładni przepisów kompleksowo regulujących zagadnienie obowiązku podlegania ubezpieczenia zdrowotnego przez wspólnika jednoosobowej sp. z o.o., należało ocenić łącznie.
Przede wszystkim, należy zgodzić się z interpretacją przepisów odnoszących się powstania, trwania i zakończenia obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego osób będących wspólnikiem jednoosobowej sp. z o.o. przedstawiona przez Prezesa NFZ w zaskarżonej decyzji i obecnie w skardze kasacyjnej. Sąd I instancji przedstawił stanowisko organu, ale sam się jednoznacznie nie wypowiedział w tej kwestii, ale na pewno nie zakwestionował poglądu Prezesa NFZ (s. 5,6 uzasadnienia wyroku WSA).
Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2023 r. poz. 221 z późn. zm.) lub przepisów o ubezpieczeniach społecznych lub ubezpieczeniu społecznym rolników. Z kolei art. 5 pkt 21 ustawy o świadczeniach dla określenia osoby prowadzącej działalność pozarolniczą odsyła do pojęcia osoby, o której mowa w art. 8 ust. 6 u.s.u.s. W myśl ostatniego powołanego przepisu, za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się m.in.: wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej (pkt 4). Zatem art. 5 pkt 21 ustawy o świadczeniach wyraźnie odsyła do ustawy systemowej w zakresie pojęcia osoby prowadzącej działalność pozarolniczą, które precyzuje - jako przepis szczególny - art. 8 ust. 6 u.s.u.s.
Z powołanych regulacji jednoznacznie wynika, że obowiązek ubezpieczenia wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest powiązany jedynie z posiadaniem przez niego takiego statusu prawnego, a nie z prowadzeniem działalności gospodarczej. Podstawę podlegania ubezpieczeniom społecznym (poprzez odesłanie z art. 5 pkt 21 ustawy o świadczeniach także ubezpieczeniu zdrowotnemu) stanowi więc samo posiadanie statusu wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. wpisanej do Krajowego Rejestru Sądowego, a nie faktyczne prowadzenie działalności gospodarczej przez spółkę (por.: wyroki NSA z: 27 sierpnia 2024 r., sygn. akt II GSK 467/24; 4 czerwca 2024 r. sygn. akt II GSK 2096/23; 29 lutego 2024 r., sygn. akt II GSK 1427/23; opubl.: orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienia SN z: 28 sierpnia 2024r., sygn. akt III USK 33/24: Lex nr 3749369; 5 kwietnia 2023 r., sygn. akt III USK 141/22; Lex nr 3591405).
Dla poparcia opisanego stanowiska należy także odwołać się do art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, który przewiduje, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób prowadzących działalność pozarolniczą powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniu społecznym. W niniejszej sprawie znaczenie będzie miał art. 13 pkt 4 u.s.u.s., który w okresie ubezpieczenia zdrowotnego Strony, objętym rozpoznawaną sprawą (od 29 stycznia 2014 r. do chwili wydania decyzji – 8 marca 2023 r.) zmienił swoje brzmienie. Do 29 kwietnia 2018 r. art. 13 pkt 4 u.s.u.s. przewidywał, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu podlegały osoby prowadzące działalność pozarolniczą od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania jej wykonywania, z wyłączeniem okresu, na który zawieszone zostało wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Od 30 kwietnia 2018 r. art. 13 pkt 4 u.s.u.s. stwierdza, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby prowadzące działalność pozarolniczą od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania jej wykonywania, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności gospodarczej zostało zawieszone na podstawie art. 36aa u.s.u.s. oraz przepisów ustawy - Prawo przedsiębiorców, z zastrzeżeniem obowiązującego od dnia 18 września 2021 r. art. 13 pkt 4a tej ustawy, zgodnie z którym wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością podlega ubezpieczeniom społecznym od dnia wpisania takiej spółki do KRS albo od dnia nabycia udziałów w spółce do dnia wykreślenia spółki z KRS albo zbycia wszystkich udziałów w spółce, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności przez spółkę zostało zawieszone na podstawie przepisów ustawy - Prawo przedsiębiorców.
Również przed nowelizacją art. 13 ust. 4 u.s.u.s., przyjmowało się w orzecznictwie, że wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. podlega ubezpieczeniom społecznym, choćby spółka nie prowadziła działalności gospodarczej (art. 8 ust. 6 pkt 4 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 5 u.s.u.s.). Podnoszono, że u.s.u.s. nawiązuje do definicji działalności gospodarczej tylko w art. 8 ust. 6 pkt 1, a w pozostałych punktach tego przepisu odnosi się do osób prowadzących działalność w różnych formach organizacyjno-prawnych, z których nie wszystkie wykonują działalność gospodarczą sensu stricto. Także nie wszyscy przedsiębiorcy są podmiotami ubezpieczenia z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej, gdyż ubezpieczeniem społecznym objęte są wyłącznie osoby fizyczne, co wyłącza osoby prawne i jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi, którym odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonujące we własnym imieniu działalność gospodarczą. O objęciu ubezpieczeniami społecznymi (także zdrowotnym wobec opisanych odesłań z ustawy o świadczeniach) wspólników spółek osobowych: spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej tworzonych na podstawie Kodeksu spółek handlowych - oraz wspólników jednej tylko ze spółek kapitałowych, to jest jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, o których stanowi art. 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s., decyduje zatem prowadzenie przez nich działalności pozarolniczej, której zakres pojęciowy nie pokrywa się ściśle z definicjami działalności gospodarczej. Jedyny wspólnik spółki z o.o. podlega obowiązkowo ww. ubezpieczeniom na podstawie tytułu określonego w art. 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s. i z treści tego przepisu wynika, że samo posiadanie statusu wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. decyduje o podleganiu przez niego ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej (por. postanowienie SN z 21 września 2023r., sygn. akt III USK 180/23; Lex nr 3610301; wyroki SN z: 3 marca 2020 r., sygn. akt II UK 295/19, Lex nr OSNP z 2021 r., z. 4, poz. 43; 28 stycznia 2021 r., sygn. akt I USKP 1/21; OSNP 2021, z. 12, poz. 136).
W tym stanie prawnym, należy uznać, że wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością podlega ubezpieczeniu społecznemu, a w konsekwencji również obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, w okresie pozostawania jedynym wspólnikiem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością bez względu na fakt rzeczywistego prowadzenia działalności. Wpis do Krajowego Rejestru Sądowego jako wpis o charakterze konstytutywnym, stanowi podstawę do domniemania, że taka osoba podlega obowiązkowi ubezpieczenia (por. wyrok NSA z 18 stycznia 2024 r., sygn. akt II GSK 839/23).
Konsekwencją opisanego stanowiska, jest prezentowany przez Prezesa NFZ pogląd, wyrażony przez organ w skardze kasacyjnej, że wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością podlega obowiązkowi ubezpieczenia bez względu na wystąpienie przesłanek rozwiązania spółki określonych w art. 25a ust. 1 ustawy o KRS. Błędnie uznał Sąd I instancji, że decyzja organu była przedwczesna, a organ powinien dokonać ustaleń, czy istniały przesłanki do wyrejestrowania Spółki i czy Strona podjęła skuteczne próby wyrejestrowania Spółki z KRS. Organ nie ma kompetencji do weryfikacji zaistnienia przesłanek rozwiązania spółki, gdyż takie działania zastrzeżone są dla sądu rejestrowego, który w przypadku Spółki nie wydał stosownej decyzji. Postępowanie o wpis do rejestru jest postępowaniem rejestrowym prowadzonym na podstawie przepisów k.p.c. o postępowaniu nieprocesowym (art. 7 ustawy o KRS). Wpis następuje na podstawie postanowienia sądu rejestrowego (art. 6945 k.p.c.), do postanowień o wpisie, na zasadzie art. 13 § 2 k.p.c., stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące wyroków, w tym art. 365 § 1 k.p.c., zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże strony i sąd, który je wydał, a także inne sądy i inne organy państwowe oraz organy administracji publicznej. Słusznie wskazał skarżący kasacyjnie organ, że zgodnie z art. 14 ustawy o KRS - podmiot obowiązany do złożenia wniosku o wpis do rejestru nie może powoływać się wobec osób trzecich działających w dobrej wierze na dane, które nie zostały wpisane do rejestru lub uległy wykreśleniu z rejestru, a z art. 17 ust. 1 ustawy o KRS wynika domniemanie prawdziwości danych wpisanych do rejestru.
W przedmiotowej sprawie nie mamy do czynienia z sytuacją ustania obowiązku ubezpieczenia określoną w art. 13 pkt 4a u.s.u.s., który przewiduje, iż wspólnik jednoosobowej sp. o.o. podlega ubezpieczeniom społecznym od dnia wpisania takiej spółki do KRS albo od dnia nabycia udziałów w spółce do dnia wykreślenia spółki z KRS albo zbycia wszystkich udziałów w spółce, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności przez spółkę zostało zawieszone na podstawie przepisów ustawy - Prawo przedsiębiorców. Wobec Strony jako jedynego wspólnika spółki z o.o. nie zachodzą przesłanki ustania obowiązku ubezpieczenia określone w cytowanym przepisie: wykreślenia spółki z KRS, zbycia przez tego wspólnika wszystkich udziałów w spółce, a także w czasie zawieszenia wykonywania działalności przez spółkę na podstawie przepisów ustawy - Prawo przedsiębiorców. Sąd odwoławczy podziela pogląd, że ze względu na ustalenie przez organ obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, podejmowanie przez wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością prób spowodowania rozwiązania spółki przez sąd rejestrowy na podstawie art. 25a ustawy o KRS czy w przypadku wystąpienia wskazanych w tym przepisie przesłanek do rozwiązania spółki – jest irrelewantne.
Odnosząc się do argumentów strony wyrażonych w odpowiedzi na skargę kasacyjną wskazać należy, iż jak już wspomniano, wpis do KRS ma charakter konstytutywny, a więc Spółka w okresie wpisu do rejestru jest spółką istniejącą. Ponadto, zgodnie z art. 156 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2024, poz.18, dalej: k.s.h.), w spółce jednoosobowej jedyny wspólnik wykonuje wszystkie uprawnienia przysługujące zgromadzeniu wspólników. Oznacza to, że Strona ma możliwość powołania zarządu składającego się z jednego lub wielu członków. W przypadku powołania zarządu jednoosobowego, członkiem zarządu może być wspólnik lub osoba trzecia. Oznacza to, że argument Strony, że Sąd [rejestrowy] uznał, że jako wspólnik Strona nie stanowi reprezentacji i nie może wnioskować w sprawie wykreślenia spółki z KRS jest bezzasadny, gdyż to właśnie od Strony zależy powołanie właściwej reprezentacji w spółce.
W tej sytuacji, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 151 p.p.s.a., uznał, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę, a o kosztach postępowania kasacyjnego orzekł na podstawie art. 203 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935).