II GSK 165/22

Naczelny Sąd Administracyjny2022-04-08
NSAAdministracyjneWysokansa
pandemiaCOVID-19ograniczeniarozporządzeniekonstytucjawolność działalności gospodarczejkara administracyjnasądownictwo administracyjneNSAWSA

NSA oddalił skargę kasacyjną organu, potwierdzając, że rozporządzenie wprowadzające zakaz działalności siłowni w czasie pandemii było niezgodne z Konstytucją ze względu na brak odpowiedniego upoważnienia ustawowego.

Sprawa dotyczyła kary pieniężnej nałożonej na stowarzyszenie prowadzące siłownię za działalność w okresie objętym zakazem epidemicznym. Sąd I instancji uchylił decyzję, uznając rozporządzenie wprowadzające zakaz za niezgodne z Konstytucją. NSA oddalił skargę kasacyjną organu, podzielając stanowisko WSA, że ograniczenia wolności działalności gospodarczej wprowadzono z naruszeniem art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż rozporządzenie wykraczało poza ustawowe upoważnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił decyzję Inspektora Sanitarnego o nałożeniu kary pieniężnej na stowarzyszenie prowadzące siłownię za działalność w okresie obowiązywania zakazów epidemicznych. Sąd I instancji uznał, że rozporządzenie Rady Ministrów wprowadzające ograniczenia, w tym zakaz prowadzenia działalności przez siłownie, zostało wydane bez odpowiedniego upoważnienia ustawowego i naruszało konstytucyjną wolność działalności gospodarczej (art. 22 Konstytucji RP) oraz art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, który wymaga, aby akty wykonawcze były wydawane na podstawie szczegółowego upoważnienia ustawowego. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną organu, podzielając argumentację WSA. NSA podkreślił, że stan epidemii nie jest stanem klęski żywiołowej, a ograniczenia konstytucyjnych wolności i praw mogą być wprowadzane wyłącznie w ustawie. W ocenie NSA, rozporządzenie wprowadzające zakaz prowadzenia działalności gospodarczej zostało wydane z naruszeniem art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, ponieważ ustawowe upoważnienia nie zawierały wystarczających wytycznych co do treści aktu wykonawczego, a sama forma rozporządzenia była niewystarczająca do wprowadzenia tak daleko idących ograniczeń.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, rozporządzenie zostało wydane z naruszeniem art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, ponieważ ustawowe upoważnienia nie zawierały wystarczających wytycznych co do treści aktu wykonawczego, a sama forma rozporządzenia była niewystarczająca do wprowadzenia tak daleko idących ograniczeń wolności działalności gospodarczej.

Uzasadnienie

NSA podzielił stanowisko WSA, że ograniczenia wolności działalności gospodarczej wprowadzono z naruszeniem art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż rozporządzenie wykraczało poza ustawowe upoważnienie. Podkreślono, że stan epidemii nie jest stanem klęski żywiołowej, a ograniczenia konstytucyjnych wolności i praw mogą być wprowadzane wyłącznie w ustawie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (13)

Główne

Konstytucja RP art. 31 § ust. 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 22

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 92 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

p.p.s.a. art. 178 § ust. 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.z.z.z.u.l. art. 46 § ust. 4

Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi

u.z.z.z.u.l. art. 46a

Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi

u.z.z.z.u.l. art. 46b § pkt 2

Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi

rozp. RM z 21.12.2020 art. 10 § ust. 1 pkt 2

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii

k.p.a. art. 104

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Rozporządzenie wprowadzające zakaz działalności gospodarczej zostało wydane z naruszeniem art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, ponieważ ustawowe upoważnienia nie zawierały wystarczających wytycznych co do treści aktu wykonawczego. Ograniczenia wolności działalności gospodarczej wprowadzono z naruszeniem art. 22 Konstytucji RP. Sąd administracyjny ma prawo odmówić zastosowania przepisu rozporządzenia uznanego za niezgodny z Konstytucją lub ustawą.

Odrzucone argumenty

Zarzuty organu dotyczące naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię przepisów ustawy i rozporządzenia oraz naruszenia art. 31 ust. 2 i 3, art. 22 i art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez dokonanie przez Sąd I instancji oceny zgodności z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP przepisów ustawy, podczas gdy orzekanie w sprawach zgodności ustaw z Konstytucją RP należy do Trybunału Konstytucyjnego.

Godne uwagi sformułowania

brak zachowania ustawowej formy dla ograniczeń wolności i praw musi bez wątpienia prowadzić do dyskwalifikacji danego unormowania jako sprzecznego ze wskazaną normą art. 31 ust. 3 Konstytucji nie może obecnie w systemie prawa powszechnie obowiązującego pojawiać się żadna regulacja podustawowa, która nie znajduje bezpośredniego oparcia w ustawie i która nie służy jej wykonaniu stan epidemii, poprzedzony stanem zagrożenia epidemiologicznego, nie jest stanem klęski żywiołowej, a w związku z tym, że nie jest stanem nadzwyczajnym w rozumieniu art. 228 ust. 1 Konstytucji RP nie może prowadzić wraz z wprowadzanymi na jego podstawie ograniczeniami do naruszania podstawowych praw i wolności sądy administracyjne samodzielnie mogą odmawiać zastosowania przepisu rozporządzenia, w stosunku do którego stwierdzają niezgodność z normą ustawową

Skład orzekający

Andrzej Kuba

przewodniczący sprawozdawca

Krystyna Anna Stec

członek

Krzysztof Dziedzic

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie dopuszczalności kontroli sądów administracyjnych nad aktami wykonawczymi (rozporządzeniami) pod kątem zgodności z Konstytucją i ustawą, zwłaszcza w kontekście ograniczeń praw i wolności w sytuacjach nadzwyczajnych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego kontekstu pandemii COVID-19 i sposobu wprowadzania ograniczeń, ale jego argumentacja dotycząca kontroli rozporządzeń ma szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa dotyczy fundamentalnych kwestii konstytucyjnych związanych z ograniczeniem wolności gospodarczej w czasie pandemii i roli sądów w kontroli aktów wykonawczych. Ma duże znaczenie dla zrozumienia granic władzy wykonawczej.

Czy rząd mógł zamknąć siłownie rozporządzeniem? NSA odpowiada: nie bez podstawy ustawowej!

Dane finansowe

WPS: 10 000 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II GSK 165/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-04-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Kuba /przewodniczący sprawozdawca/
Krystyna Anna Stec
Krzysztof Dziedzic
Symbol z opisem
6205 Nadzór sanitarny
Hasła tematyczne
Inne
Kara administracyjna
Sygn. powiązane
III SA/Gd 583/21 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2021-08-25
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1845
art. 46 ust. 4, art. 46a, art. 46b pkt 2
Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba (spr.) Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia del. WSA Krzysztof Dziedzic po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 25 sierpnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 583/21 w sprawie ze skargi S. M. w K. na decyzję Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku z dnia [...] kwietnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za niezastosowanie się do zakazu prowadzenia działalności przez przedsiębiorców oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 25 sierpnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 583/21, po rozpoznaniu sprawy ze skargi S. M. w K. na decyzję Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku z dnia [...] kwietnia 2021 r. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za niezastosowanie się do zakazu prowadzenia działalności przez przedsiębiorców, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Kwidzynie z dnia [...] lutego 2021 r., umorzył postępowanie administracyjne, a także zasądził od organu na rzecz skarżącego S. zwrot kosztów postępowania.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Kwidzynie decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. (nr [...]) nałożył na S. M. z siedzibą w K. (dalej także jako: "strona" lub "Stowarzyszenie") administracyjną karę pieniężną w kwocie 10.000 zł za niezastosowanie się do zakazu prowadzenia działalności w Siłowni M., ul. B. C. [...] w K., w dniach [...] i [...] stycznia 2021 r.
W podstawie prawnej wydanej decyzji organ pierwszej instancji powołał art. 48a ust. 1 pkt 2 związku z art. 46 ust. 4 pkt 3 oraz art. 46a i 46b pkt 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1845 ze zm.) w związku z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 2316 ze zm.) w związku z art. 104 i art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako: "k.p.a.").
W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że S. M. posiada formę prawną Stowarzyszenia Kultury Fizycznej i od ponad 2 lat prowadzi działalność leczniczą, od dnia [...] grudnia 2018 r. jest wpisane jako podmiot leczniczy do rejestru podmiotów wykonujących działalność medyczną Nr księgi [...], oznaczenie organu [...], rodzaj działalności leczniczej wykonywanej w zakładzie leczniczym, oznaczony kodem resortowym stanowiącym część VI systemu kodów identyfikacyjnych: 3-ambulatoryjne świadczenia zdrowotne. Zgodnie z celami zawartymi w Statucie S. M. jest to miejsce, w którym prowadzi się promocyjne i edukacyjne szkolenia osób. Mając na uwadze powyższe, organ stwierdził że S. M. naruszyło przepis § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (czasowe ograniczenie prowadzenia przez przedsiębiorców oraz inne podmioty działalności polegającej na prowadzeniu basenów, aquaparków, siłowni, klubów i centrów fitness). Organ zaznaczył przy tym, że S. nie wykazało, że w siłowni prowadzone są świadczenia zdrowotne na rzecz pacjentów, które są wyłączone z zakazu działalności na mocy § 10 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia. Organ uznał, że osoby ćwiczące na urządzeniach do poprawy kondycji fizycznej w Siłowni M. w dniach [...] i [...] stycznia 2021 r. nie były pacjentami skierowanymi do ww. podmiotu w celach leczniczych np. na rehabilitację. Tym samym, S. M. nie zastosowało się do zakazu prowadzenia działalności, co spowodowało bezpośrednie zagrożenie zdrowia i życia ludzi wskutek narażenia na rozprzestrzenianie się wirusa SARS-CoV-2 (COVID-19) oraz stanowiło rażące lekceważenie wysiłków Państwa Polskiego, w szczególności wielu obywateli codziennie narażających swoje zdrowie i życie w celu opanowania epidemii wirusa SARS-CoV-2 (COVID-19).
Organ pierwszej instancji zaznaczył, że wymierzając S. M. karę w wysokości 10.000 złotych wziął pod uwagę: wagę i okoliczności naruszenia prawa, częstotliwość naruszenia prawa w przeszłości oraz ważny interes społeczny, w szczególności potrzebę ochrony życia lub zdrowia, objawiający się koniecznością zapewnienia należytej ochrony ludzi narażonych na zakażenie COVID-19. Organ dodał, że nie znalazł podstaw do zastosowania art. 189f § 1 k.p.a., z uwagi na fakt, iż brak jest zasadności uznania, iż waga naruszenia prawa zachowaniem strony postępowania jest znikoma. Naruszenie zakazu prowadzenia działalności przedmiotowej siłowni potwierdzone przez funkcjonariuszy Policji i upoważnionych przedstawicieli Inspekcji Sanitarnej, stworzyło wysokie ryzyko dla osób narażonych na zakażenie COVID-19.
Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Gdańsku, po rozpatrzeniu odwołania S. M., decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zakwestionowaną decyzję.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uwzględnił skargę S., uznając ją za zasadną.
WSA w pierwszej kolejności zwrócił uwagę, że art. 31 ust. 3 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) stanowi, iż ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Oznacza to, że ustawa musi samodzielnie określać podstawowe elementy ograniczenia danego prawa i wolności. Co oczywiste, tylko unormowania, które nie stanowią podstawowych elementów składających się na ograniczenie konstytucyjnych praw i wolności mogą być zawarte w rozporządzeniu. Podkreślił również, że przy ograniczaniu konstytucyjnych praw i wolności na podstawie art. 31 ust. 3 Konstytucji RP kompletność i szczegółowość regulacji ustawowej musi być znacznie zwiększona. Stąd też zasadnym jest zaakcentowanie, że przepisy stanowione na poziomie rozporządzenia, oprócz tego, że nie mogą regulować podstawowych konstytucyjnych wolności i praw, muszą także spełniać warunki określone w art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. Rozporządzenie musi w związku z tym zostać wydane przez organ wskazany w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Wprowadzając więc przepisy związane z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem epidemii wywołanej wirusem SARS CoV-2 zerwano z opisanymi wyżej konstytucyjnymi regułami. Wprowadzone ograniczenia wolności i praw wynikają bowiem z aktu rangi rozporządzenia, czyli aktu podustawowego. Taki zabieg legislacyjny, bez wprowadzenia stanu klęski żywiołowej, nie był możliwy do wprowadzenia w polskim systemie prawa. Zatem wydane na podstawie art. 46a i art. 46b pkt 1-6 i 8-13 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi rozporządzenie Rady Ministrów z 21 grudnia 2020 r. nie spełnia konstytucyjnego warunku jego wydania na podstawie upoważnienia ustawowego zawierającego wytyczne dotyczące treści aktu wykonawczego. Ustawodawca w treści wskazanych upoważnień ustawowych nie zawarł bowiem wskazówek dotyczących materii przekazanej do uregulowania w opisanych aktach prawnych. W związku z powyższym Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł organ, zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.
- art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a., poprzez błędną wykładnię art. 46 ust. 4, art. 46b pkt 2 w zw. z art.46a ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi z dnia 5 grudnia 2008 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 1845 ze zm.) w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2020 roku w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r. poz. 2316) - zwanego dalej "Rozporządzeniem z dnia 21 grudnia 2020 r.", jak również art. 31 ust. 2 i 3, art. 22 i art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez stwierdzenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, iż ograniczenie wolności działalności gospodarczej zawarte w rozporządzeniu Rady Ministrów wykracza poza ustawowe upoważnienie i stanowi tym samym podustawowe ograniczenie wolności działalności gospodarczej,
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, poprzez dokonanie przez Sąd I instancji oceny zgodności z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP przepisów art. 46a i art. 46b pkt 1-6 i 8-12 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2020 r. poz. 1845 ze zm.), które to przepisy stanowią szczegółowe upoważnienie do wydania przez Radę Ministrów Rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2020 r., podczas gdy zgodnie z art. 188 pkt 1 Konstytucji RP to Trybunał Konstytucyjny orzeka w sprawach zgodności ustaw z Konstytucją RP,
Mając na uwadze powyższe, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku, a także o zasądzenie na rzecz organu administracji od strony przeciwnej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych prawem. Oświadczył także, że zrzeka się rozprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest niezasadna.
W rozpoznawanej sprawie organ nie zgodził się z poglądem Sądu I instancji, który stwierdził, że wydane na podstawie art. 46a i art. 46b pkt 1-6 i 8-13 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi rozporządzenie Rady Ministrów z 21 grudnia 2020 r. nie spełnia konstytucyjnego warunku jego wydania na podstawie upoważnienia ustawowego zawierającego wytyczne dotyczące treści aktu wykonawczego. Ustawodawca w treści wskazanych upoważnień ustawowych nie zawarł bowiem wskazówek dotyczących materii przekazanej do uregulowania w opisanych aktach prawnych. Zdaniem WSA, przedstawiona działalność prawotwórcza doprowadziła do objęcia regulacjami rozporządzenia materii ustawowej i naruszenia szeregu podstawowych wolności i praw jednostki, w tym wolności działalności gospodarczej określonej w art. 22 Konstytucji RP. Co więcej, wprowadzone czasowe ograniczenie prowadzenia przez przedsiębiorców działalności gospodarczej sprowadzało się w istocie do całkowitego zakazu tej działalności. Sąd stwierdził też, że o ile wprowadzone ograniczenia były merytorycznie uzasadnione, o tyle tryb ich wprowadzenia doprowadził do naruszenia podstawowych standardów konstytucyjnych i praw w zakresie wolności działalności gospodarczej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko Sadu I instancji należało uznać za słuszne. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęto pogląd, że wprowadzenie przewidzianych rozporządzeniem ograniczeń nie miało prawnie uzasadnionej podstawy w związku z art. 46b i art. 46a ustawy o zwalczaniu zakażeń, którego wytyczne treściowe nie dotyczyły możliwości wprowadzenia zakazu prowadzenia działalności gospodarczej. W konsekwencji przepisy rozporządzenia zostały wydane z naruszeniem art. 22 Konstytucji RP, a także, wobec przekroczenia zakresu udzielonego ustawą upoważnienia do wydania rozporządzeń wykonawczych, z naruszeniem art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. W orzecznictwie podkreśla się także, że w świetle art. 20 w związku z art. 22 Konstytucji RP, wolność działalności gospodarczej – stanowiąc składową część gospodarki rynkowej – jest równocześnie publicznym prawem podmiotowym. Jakkolwiek wolność ta nie ma absolutnego charakteru, co wynika art. 22 Konstytucji, to jednak może podlegać ograniczeniom określonym – tylko i wyłącznie – w ustawie, co znajduje swoje potwierdzenie również w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, z którego ponadto wynika, że niezależnie od wskazanego formalnego kryterium wprowadzania ograniczeń w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności, ograniczenia te nie mogą jednocześnie naruszać – a trzeba to podkreślić – istoty danej wolności lub prawa podmiotowego (zob. np. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z: 12 stycznia 1999 r., P 2/98; 25 maja 1999 r., SK 9/98; 10 kwietnia 2002 r., K 26/00), a ich wprowadzenie może być uzasadnione – a co za tym idzie dopuszczalne i zarazem akceptowalne – jeżeli jednocześnie jest to konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej albo wolności i praw innych osób.
Z punktu widzenia wyznaczonych przywołaną regulacją konstytucyjną brzegowych warunków dopuszczalności wprowadzania ograniczeń w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw zasadnicze znaczenie ma zagadnienie odnoszące się do realizacji konstytucyjnej zasady swobody działalności gospodarczej. Wskazać należy, że sama ustawowa ranga unormowania ograniczeń wolności i praw jednostki nie wystarcza dla uznania ich merytorycznej zasadności, która podlega weryfikacji w zakresie spełnienia przesłanek materialnych określonych w art. 31 ust. 3 Konstytucji. Natomiast brak zachowania ustawowej formy dla ograniczeń wolności i praw musi bez wątpienia prowadzić do dyskwalifikacji danego unormowania jako sprzecznego ze wskazaną normą art. 31 ust. 3 Konstytucji (zob. wyrok TK z 19 maja 1998 r., U 5/97), ponieważ na gruncie obowiązującej Konstytucji zasada wyłączności ustawy ma zupełny charakter. Powiązanie unormowań jej art. 87 ust. 1 i art. 92 z ogólnymi konsekwencjami zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2) prowadzi do wniosku, że nie może obecnie w systemie prawa powszechnie obowiązującego pojawiać się żadna regulacja podustawowa, która nie znajduje bezpośredniego oparcia w ustawie i która nie służy jej wykonaniu, stosownie do modelu określonego w art. 92 ust. 1, co oznacza, że nie ma takich materii, w których mogłyby być stanowione regulacje podustawowe (o charakterze powszechnie obowiązującym), bez uprzedniego ustawowego unormowania tych materii, albowiem jest to zawsze konieczne w obrębie źródeł powszechnie obowiązującego prawa (zob. wyrok TK z 9 listopada 1999 r., K 28/98). W kontekście stopnia szczegółowości (głębokości) regulacji ustawowej podkreślić zaś należy, że jakkolwiek w pewnych dziedzinach prawa ustawa może pozostawiać więcej miejsca dla regulacji wykonawczych, co jednak nigdy nie może prowadzić do nadania regulacji ustawowej charakteru blankietowego, tzn. do "pozostawienia organowi upoważnionemu możliwości samodzielnego uregulowania całego kompleksu zagadnień, co do których w tekście ustawy nie ma żadnych bezpośrednich uregulowań ani wskazówek", to jednak w niektórych dziedzinach zarysowuje się bezwzględna wyłączność ustawy (zob. wyrok TK w sprawie K 28/98 oraz wyrok z dnia 24 marca 1998 r., K 40/97).
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w rozpatrywanej sprawie podziela prezentowany w orzecznictwie sądowym pogląd prawny, że stan epidemii, poprzedzony stanem zagrożenia epidemiologicznego, nie jest stanem klęski żywiołowej, a w związku z tym, że nie jest stanem nadzwyczajnym w rozumieniu art. 228 ust. 1 Konstytucji RP nie może prowadzić wraz z wprowadzanymi na jego podstawie ograniczeniami do naruszania podstawowych praw i wolności (zob. wyroki NSA z 28 października 2021 r., II GSK 1382/21, 9 grudnia 2021 r., sygn. akt II GSK 2385/21 – te i kolejne cytowane orzeczenia dostępne na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Podkreślając, że istota spornej w sprawie kwestii wiąże się z potrzebą odpowiedzi na pytanie odnośnie do możliwości i zarazem dopuszczalności ingerowania w konstytucyjną wolność prowadzenia działalności gospodarczej w sposób, zwłaszcza zaś w formie, o której mowa była powyżej, w tym odnośnie do dopuszczalności wyznaczenia i ustalenia wobec jednostki konsekwencji mających wynikać z tak podjętej interwencji prawodawczej, z perspektywy znaczenia zasady bezwzględnej wyłączności ustawy w dziedzinie prawa karnego, a szerzej rzecz ujmując, w dziedzinie przepisów (regulacji) o charakterze represyjnym (sankcjonująco – dyscyplinującym), a także w dziedzinie dotyczącej wolności i praw człowieka, jak również konsekwencji wynikających z tego oczywistego faktu, że stan epidemii nie jest stanem nadzwyczajnym w rozumieniu Konstytucji RP trzeba stwierdzić, że Sąd I instancji zasadnie stwierdził, że kontrolowana decyzja oraz decyzja organu I instancji wydane zostały bez podstawy prawnej.
W związku z powyższym, ponownie trzeba podkreślić, że brak zachowania ustawowej formy dla ograniczeń wolności i praw człowieka i obywatela w relacji do jednoczesnego wykluczenia w tej sferze dopuszczalności subdelegacji, tj. przekazania kompetencji normodawczej innemu organowi, analogicznie do wykluczenia takiej możliwości w odniesieniu do rozporządzeń wykonawczych względem ustaw, musi prowadzić do dyskwalifikacji danego unormowania, jako sprzecznego z normą rekonstruowaną z art. 31 ust. 3 Konstytucji, albowiem ustanowione nią wymogi muszą się ziścić łącznie (zob. wyrok TK w sprawie U 5/97) – nie można zaakceptować rozwiązania polegającego na podjęciu interwencji prawodawczej w konstytucyjną zasadę swobody działalności gospodarczej w tej formie tworzenia prawa, która nie jest ustawą.
Ponadto, w ocenie składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego należy w pełni podzielić stanowisko, iż sądy administracyjne samodzielnie mogą odmawiać zastosowania przepisu rozporządzenia, w stosunku do którego stwierdzają niezgodność z normą ustawową. Uprawnienie to wynika bezpośrednio z art. 178 ust. 1 Konstytucji, który stanowi o podległości sędziów tylko Konstytucji i ustawom, a nie wszelkim innym aktom prawnym, nawet jeśli one mają charakter aktów powszechnie obowiązujących. Ocena sądu administracyjnego, sprowadzająca się do uznania, iż przepis rozporządzenia, stanowiący podstawę prawną rozstrzygnięcia administracyjnego jest niezgodny z Konstytucją i ustawą oraz oparta na tej ocenie odmowa stosowania takiego przepisu w rozpoznawanej sprawie oznacza zatem, że rozstrzygnięcie administracyjne zostało wydane z naruszeniem określonych przepisów prawa rangi konstytucyjnej lub ustawowej. Wydanie aktu administracyjnego z powołaniem się na przepis rozporządzenia, który jest niezgodny z Konstytucją i ustawą, oznacza wydanie aktu z naruszeniem przepisów wyższej rangi. W takim wypadku w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia do sądu jest decyzja lub postanowienie, zachodzą podstawy do stwierdzenia naruszenia prawa przez organ administracyjny, prowadzące do uchylenia decyzji przez Sąd pierwszej instancji (tak: wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2022 r., sygn. akt II GSK 2538/21).
W sytuacji więc, kiedy sąd napotyka problem zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą, powinien w pierwszej kolejności rozważyć, czy problemu tego nie jest w stanie samodzielnie rozstrzygnąć, stosując reguły interpretacyjne i kolizyjne. Na taki sposób rozstrzygnięcia sprawy zdecydował się Sąd pierwszej instancji, wydając w rezultacie prawidłowy wyrok.
Wskazane wyżej argumenty wskazują, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, właśnie na powinność sądu do oceny zgodności z prawem działań administracji, w rozumieniu, które uwzględnia wskazane wyżej przepisy Konstytucji, dotyczące związania samego sądu przepisami Konstytucji (w szczególności art. 175 ust. 1, art. 178, art. 184 w zw. z art. 8 ust. 2, a także art. 190 ust. 3 Konstytucji RP).
W tym stanie rzeczy, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej uznać należało, że przy rozpoznawaniu sprawy nie doszło do naruszenia przepisów wskazanych w petitum skargi kasacyjnej.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI